ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸ ਉਵਾਚਮਹਾਪ੍ਰਾਮਸ੍ਸੋऽਭਿਵਾਦ੍ਯਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਃ ।
ਰਾਮਂਵਚਨਮਰ੍ਥਜ੍ਞੋਵਰਂਸਰ੍ਵਧਨੁष੍ਮਤਾਮ੍ ॥ 1 ॥
ਯਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤੋऽਯਮਾਰਮ੍ਬਃਕਰ੍ਮਣਾਂਯਃਫਲੋਦਯਃ ।
ਤਾਨ੍ਦੇਵੀਂਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾਨ੍ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਰ੍ਹਸਿਮੈਥਿਲੀਮ੍ ॥ 2 ॥
ਸਾਹਿਸ਼ੋਕਸਮਾਵਿष੍ਟਾਬਾष੍ਪਪਰ੍ਯਾਕੁਲੇਕ੍षਣਾ ।
ਮੈਥਿਲੀਵਿਜਯਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਦ੍ਰष੍ਟੁਨ੍ਤ੍ਵਾਮਭਿਕਾਙ੍ਕ੍षਤਿ ॥ 3 ॥
ਪੂਰ੍ਵਕਾਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਚ੍ਚਾਹਮੁਕ੍ਤੋਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਯਾਤਯਾ ।
ਭਰ੍ਤਾਰਨ੍ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿਕृਤਾਰ੍ਥਂਸਹਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ॥ 4 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋਹਨੁਮਤਾਰਾਮੋਧਰ੍ਮਭृਤਾਂਵਰਃ ।
ਆਗਚ੍ਛਤ੍ਸਹਸਾਧ੍ਯਾਨਮੀषਦ੍ਭਾष੍ਪਪਰਿਪ੍ਲੁਤਃ ॥ 5 ॥
ਦੀਰ੍ਘਮੁष੍ਣਂਵਿਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯਜਗਤੀਮਵਲੋਕਯਨ੍ ।
ਉਵਾਚਮੇਘਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂਵਿਭੀषਣਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 6 ॥
ਦਿਵ੍ਯਾਙ੍ਗਰਾਗਾਂਵੈਦੇਹੀਨ੍ਦਿਵ੍ਯਾਭਰਣਭੂषਿਤਾਮ੍ ।
ਇਹਸੀਤਾਂਸ਼ਿਰਃਸ੍ਨਾਤਾਮੁਪਸ੍ਥਾਪਯਮਾਚਿਰਮ੍ ॥ 7 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁਰਾਮੇਣਤ੍ਵਰਮਾਣੋਵਿਭੀषਣਃ ।
ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਨ੍ਤਃਪੁਰਂਸੀਤਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਸ੍ਸ੍ਵਾਭਿਰੋਚਦਯਤ੍ ॥ 8 ॥
ਤਤਸ੍ਸੀਤਾਮ੍ਮਹਾਭਾਗਾਨ੍ਦृष੍ਟਵੋਵਾਚਵਿਭੀषਣਃ ।
ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿਬਦ੍ਧਾਞ੍ਜਲਿਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਵਿਨੀਤੋਰਾਕ੍षਸੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 9 ॥
ਦਿਵ੍ਯਾਙ੍ਗਰਾਗਾਵੈਦੇਹੀਦਿਵ੍ਯਾਭਰਣਭੂषਿਤਾ ।
ਯਾਨਮਾਰੋਹਭਦ੍ਰਨ੍ਤੇਭਰ੍ਤਾਤ੍ਵਾਨ੍ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ॥ 10 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾਤੁਵੈਦੇਹੀਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਵਿਭੀषਣਮ੍ ।
ਅਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿਭਰ੍ਤਾਰਂਰਾਕ੍षਸੇਸ਼੍ਵਰ ॥ 11 ॥
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਵਿਭੀषਣਃ ।
ਯਥਾਹਰਾਮੋਭਹਰ੍ਤਾਤੇਤਤ੍ਤਥਾਕਰ੍ਤੁਮਾਰ੍ਹਸਿਮਾਰ੍ਹਸਿ ॥ 12 ॥
ਤਸ੍ਯਤਦ੍ਵਚਨਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਮੈਥਿਲੀਪਤਿਦੇਵਤਾ ।
ਭਰ੍ਤृਭਕ੍ਤ੍ਯਾਵृਤਾਸਾਧ੍ਵੀਤਥੇਤਿਪ੍ਰਤ੍ਯਭਾषਤ ॥ 13 ॥
ਤਤਸ੍ਸੀਤਾਂਸ਼ਿਰਃਸ੍ਨਾਤਾਂਸਂਯੁਕ੍ਤਾਮ੍ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਮਹਾਰ੍ਹਾਭਰਣੋਪੇਤਾਮ੍ਮਹਾਰ੍ਹਾਮ੍ਬਰਧਾਰਿਣੀਮ੍ ॥ 14 ॥
ਆਰੋਪ੍ਯਸ਼ਿਬਿਕਾਨ੍ਦੀਪ੍ਤਾਮ੍ਪਰਾਰ੍ਘ੍ਯਾਮ੍ਬਰਸਮ੍ਵृਤਾਮ੍ ।
ਰਾਕ੍षਸੈਰ੍ਭਹੁਭਿਰ੍ਗੁਪ੍ਤਾਮਾਜਹਾਰਵਿਭੀषਣਃ ॥ 15 ॥
ਸੋऽਭਿਗਮ੍ਯਮਹਾਤ੍ਮਾਨਞ੍ਜ੍ਞਾਤਾਵਪਿਧ੍ਯਾਨਮਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਪ੍ਰਣਤਸ਼੍ਚਪ੍ਰਹृष੍ਟਸ਼੍ਚਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਂਸੀਤਾਨ੍ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ ॥ 16 ॥
ਤਾਮਾਗਤਾਮੁਪਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯਰਕ੍षੋਗृਹਚਿਰੋषਿਤਾਮ੍ ।
ਹਰ੍षੋਦੈਨ੍ਯਞ੍ਚ ਰੋषਸ਼੍ਚਤ੍ਰਯਂਰਾਘਵਮਾਵਿਸ਼ਤ੍ ॥ 17 ॥
ਤਤਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਤਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਸਵਿਮਰ੍ਸ਼ਂਵਿਚਾਰਯਨ੍ ।
ਵਿਭੀषਣਮਿਦਂਵਾਕ੍ਯਮਹृष੍ਟੋਰਾਘਵੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 18 ॥
ਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਤੇਸੌਮ੍ਯਨਿਤ੍ਯਮ੍ਮਦ੍ਵਿਜਯੇਰਤ ।
ਵੈਦੇਹੀਸਨ੍ਨਿਕਰ੍षਮ੍ਮੇਸ਼ੀਘ੍ਰਂਸਮੁਪਗਚ੍ਛਤੁ ॥ 19 ॥
ਤਸ੍ਯਤਦ੍ਵਚਨਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਘਵਸ੍ਯਵਿਭੀषਣਃ ।
ਤੂਰ੍ਣਮੁਤ੍ਸਾਰਣਨ੍ਤਤ੍ਰਕਾਰਯਾਮਾਸਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ ॥ 20 ॥
ਕਞ੍ਚੁਕੋष੍ਣੀषਿਣਸ੍ਤਤ੍ਰਵੇਤ੍ਰਜਰ੍ਜਰਪਾਣਯਃ ।
ਉਤ੍ਸਾਰਯਨ੍ਤਸ੍ਤਾਨ੍ਯੋਧਾਨ੍ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਪਰਿਚਕ੍ਰਮੁਃ ॥ 21 ॥
ऋਕ੍षਾਣਾਂਵਾਨਰਾਣਾਂ ਚ ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।
ਵृਨ੍ਦਾਨ੍ਯੁਤ੍ਸਾਰ੍ਯਮਾਣਾਨਿਦੂਰਮੁਤ੍ਤਸ੍ਥੁਰਨ੍ਤਤਃ ॥ 22 ॥
ਤੇषਾਮੁਤ੍ਸਾਰ੍ਯਮਾਣਾਨਾਨ੍ਨਿਃਸ੍ਵਨਃਸੁਮਹਾਨਭੂਤ੍ ।
ਵਾਯੁਨੋਦ੍ਧੂਯਾਮਾਨਸ੍ਯਸਾਗਰਸ੍ਯੇਵਨਿਃਸ੍ਵਨਃ ॥ 23 ॥
ਉਤ੍ਸਾਰ੍ਯਮਾਣਾਨ੍ ਦृष੍ਟਵਾਥਜਗਤ੍ਯਾਞ੍ਜਾਤਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਨ੍ ।
ਦਾਕ੍षਿਣ੍ਯਾਤ੍ਤਦਮਰ੍षਾਚ੍ਚਵਾਰਯਾਮਾਸਰਾਘਵਃ ॥ 24 ॥
ਸਂਰਮ੍ਬਸ਼੍ਚਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਰਾਮਸ਼੍ਚਕ੍षੁषਾਪ੍ਰਦਹਨ੍ਨਿਵ ।
ਵਿਭੀषਣਮ੍ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਂਸੋਪਾਲਮ੍ਬਮਿਦਂਵਚਃ ॥ 25 ॥
ਕਿਮਰ੍ਥਮ੍ਮਾਮਨਾਦृਤ੍ਯਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਤੇऽਯਨ੍ਤ੍ਵਯਾਜਨਃ ।
ਨਿਵਰ੍ਤਯੈਨਮੁਦ੍ਯੋਗਞ੍ਜਨੋऽਯਂਸ੍ਵਜਨੋਮਮ ॥ 26 ॥
ਨ ਗृਹਾਣਿ ਨ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਪ੍ਰਾਕਾਰਾਸ੍ਤਿਰਸ੍ਕ੍ਰਿਯਾ ।
ਨੇਦृਸ਼ਾਰਾਜਸਤ੍ਕਾਰਾਵृਤ੍ਤਮਾਵਰਣਂਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ ॥ 27 ॥
ਵ੍ਯਸਨੇषੁ ਨ ਕृਚ੍ਛ੍ਰੇषੁ ਨ ਯੁਦ੍ਧੇषੁਸ੍ਵਯਂਵਰੇ ।
ਨ ਕ੍ਰਤੌਨੋਵਿਵਾਹੇਵਾਦਰ੍ਸ਼ਨਨ੍ਦੂष੍ਯਤੇਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ ॥ 28 ॥
ਸੈषਾਵਿਪਦ੍ਗਤਾਚੈਵਕृਚ੍ਛ੍ਰੇਵ ਚ ਮਹਤਿਸ੍ਥਿਤਾ ।
ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨਾਸ੍ਤਿਦੋषੋऽਸ੍ਯਾਮਤ੍ਸਮੀਪੇਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥ 29 ॥
ਵਿਸृਜ੍ਯਸ਼ਿਬਿਕਾਨ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮੇਵੋਪਸਰ੍ਪਤੁ ।
ਸਮੀਪੇਮਮਵੈਦੇਹੀਮ੍ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਵੇਤੇਵਨੌਕਸਃ ॥ 30 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁਰਾਮੇਣਸਵਿਮਰ੍ਸ਼ੋਵਿਭੀषਣਮ੍ ।
ਰਾਮਸ੍ਯੋਪਾਨਯਸਤੀਤਾਂਸਨ੍ਨਿਕਰ੍षਂਵਿਨੀਤਵਤ੍ ॥ 31 ॥
ਤਤੋਲਕ੍ष੍ਮਣਸੁਗ੍ਰੀਵੌਹਨੂਮਾਂਸ਼੍ਚਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਃ ।
ਨਿਸ਼ਮ੍ਯਵਾਕ੍ਯਂਰਾਮਸ੍ਯਬਭੂਵੁਰ੍ਵ੍ਯਥਿਤਾਭृਸ਼ਮ੍ ॥ 32 ॥
ਇਮਮਾਰ੍षਂ ਸ੍ਤਵਂ ਦਿਵ੍ਯਮਿਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ ॥ 33 ॥
ਲਜ੍ਜਯਾਤ੍ਵਵਲੀਯਨ੍ਤੀਸ੍ਵੇषੁਗਾਤ੍ਰੇषੁਮੈਥਿਲੀ ।
ਵਿਭੀषਣੇਨਾਨੁਗਤਾਭਰ੍ਤਾਰਂਸਾਭ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ॥ 34 ॥
ਵਿਸ੍ਮਯਾਚ੍ਛਪ੍ਰਹਰ੍षਾਚ੍ਚਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਪਤਿਦੇਵਤਾ ।
ਉਦੈਕ੍षਤਮੁਖਮ੍ਭਰ੍ਤੁਃਸੌਮ੍ਯਂਸੌਮ੍ਯਤਰਾਨਨਾ ॥ 35 ॥
ਅਥਸਮਪਨੁਦਨ੍ਮਨਃਕ੍ਲਮਂਸਾਸੁਚਿਰਮਦृष੍ਟਮੁਦੀਕ੍ष੍ਯਵੈਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ।
ਵਦਨਮੁਦਿਤਚਨ੍ਦ੍ਰਪੂਰ੍ਣਕਾਨ੍ਤਂਵਿਮਲਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਨਿਭਾਨਨਾਤਦਾਨੀਮ੍ ॥ 36 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha saptadaśādhikaśatatamassargaḥ |
sa uvācamahāprāmasso'bhivādyaplavaṅgamaḥ |
rāmaṃvacanamarthajñovaraṃsarvadhanuṣmatām || 1 ||
yannimitto'yamārambaḥkarmaṇāṃyaḥphalodayaḥ |
tāndevīṃśokasantaptāndraṣṭumarhasimaithilīm || 2 ||
sāhiśokasamāviṣṭābāṣpaparyākulekṣaṇā |
maithilīvijayaṃśrutvādraṣṭuntvāmabhikāṅkṣati || 3 ||
pūrvakātpratyayāccāhamuktoviśvastayātayā |
bhartārandraṣṭumicchāmikṛtārthaṃsahalakṣmaṇam || 4 ||
evamuktohanumatārāmodharmabhṛtāṃvaraḥ |
āgacchatsahasādhyānamīṣadbhāṣpapariplutaḥ || 5 ||
dīrghamuṣṇaṃviniḥśvasyajagatīmavalokayan |
uvācameghasaṅkāśaṃvibhīṣaṇamupasthitam || 6 ||
divyāṅgarāgāṃvaidehīndivyābharaṇabhūṣitām |
ihasītāṃśiraḥsnātāmupasthāpayamāciram || 7 ||
evamuktasturāmeṇatvaramāṇovibhīṣaṇaḥ |
praviśyāntaḥpuraṃsītāṃstrībhissvābhirocadayat || 8 ||
tatassītāmmahābhāgāndṛṣṭavovācavibhīṣaṇaḥ |
mūrdhnibaddhāñjaliśrīmānvinītorākṣaseśvaraḥ || 9 ||
divyāṅgarāgāvaidehīdivyābharaṇabhūṣitā |
yānamārohabhadrantebhartātvāndraṣṭumicchati || 10 ||
evamuktātuvaidehīpratyuvācavibhīṣaṇam |
asnātvādraṣṭumicchāmibhartāraṃrākṣaseśvara || 11 ||
tasyāstadvacanaṃśrutvāpratyuvācavibhīṣaṇaḥ |
yathāharāmobhahartātetattathākartumārhasimārhasi || 12 ||
tasyatadvacanaṃśrutvāmaithilīpatidevatā |
bhartṛbhaktyāvṛtāsādhvītathetipratyabhāṣata || 13 ||
tatassītāṃśiraḥsnātāṃsaṃyuktāmpratikarmaṇā |
mahārhābharaṇopetāmmahārhāmbaradhāriṇīm || 14 ||
āropyaśibikāndīptāmparārghyāmbarasamvṛtām |
rākṣasairbhahubhirguptāmājahāravibhīṣaṇaḥ || 15 ||
so'bhigamyamahātmānañjñātāvapidhyānamāsthitam |
praṇataścaprahṛṣṭaścaprāptāṃsītānnyavedayat || 16 ||
tāmāgatāmupaśrutyarakṣogṛhaciroṣitām |
harṣodainyañca roṣaścatrayaṃrāghavamāviśat || 17 ||
tataḥpārśvagatandṛṣṭavāsavimarśaṃvicārayan |
vibhīṣaṇamidaṃvākyamahṛṣṭorāghavo'bravīt || 18 ||
rākṣasādhipatesaumyanityammadvijayerata |
vaidehīsannikarṣammeśīghraṃsamupagacchatu || 19 ||
tasyatadvacanaṃśrutvārāghavasyavibhīṣaṇaḥ |
tūrṇamutsāraṇantatrakārayāmāsadharmavit || 20 ||
kañcukoṣṇīṣiṇastatravetrajarjarapāṇayaḥ |
utsārayantastānyodhānsamantāt paricakramuḥ || 21 ||
ṛkṣāṇāṃvānarāṇāṃ ca rākṣasānāṃ ca sarvaśaḥ |
vṛndānyutsāryamāṇānidūramuttasthurantataḥ || 22 ||
teṣāmutsāryamāṇānānniḥsvanaḥsumahānabhūt |
vāyunoddhūyāmānasyasāgarasyevaniḥsvanaḥ || 23 ||
utsāryamāṇān dṛṣṭavāthajagatyāñjātasambhramān |
dākṣiṇyāttadamarṣāccavārayāmāsarāghavaḥ || 24 ||
saṃrambaścābravīdrāmaścakṣuṣāpradahanniva |
vibhīṣaṇammahāprājñaṃsopālambamidaṃvacaḥ || 25 ||
kimarthammāmanādṛtyakliśyate'yantvayājanaḥ |
nivartayainamudyogañjano'yaṃsvajanomama || 26 ||
na gṛhāṇi na vastrāṇi na prākārāstiraskriyā |
nedṛśārājasatkārāvṛttamāvaraṇaṃstriyāḥ || 27 ||
vyasaneṣu na kṛcchreṣu na yuddheṣusvayaṃvare |
na krataunovivāhevādarśanandūṣyatestriyāḥ || 28 ||
saiṣāvipadgatācaivakṛcchreva ca mahatisthitā |
darśanenāstidoṣo'syāmatsamīpeviśeṣataḥ || 29 ||
visṛjyaśibikāntasmātpadbhyāmevopasarpatu |
samīpemamavaidehīmpaśyantvetevanaukasaḥ || 30 ||
evamuktasturāmeṇasavimarśovibhīṣaṇam |
rāmasyopānayasatītāṃsannikarṣaṃvinītavat || 31 ||
tatolakṣmaṇasugrīvauhanūmāṃścaplavaṅgamaḥ |
niśamyavākyaṃrāmasyababhūvurvyathitābhṛśam || 32 ||
imamārṣaṃ stavaṃ divyamitihāsaṃ purātanam || 33 ||
lajjayātvavalīyantīsveṣugātreṣumaithilī |
vibhīṣaṇenānugatābhartāraṃsābhyavartata || 34 ||
vismayācchapraharṣāccasnehāccapatidevatā |
udaikṣatamukhambhartuḥsaumyaṃsaumyatarānanā || 35 ||
athasamapanudanmanaḥklamaṃsāsuciramadṛṣṭamudīkṣyavaipriyasya |
vadanamuditacandrapūrṇakāntaṃvimalaśaśāṅkanibhānanātadānīm || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe saptadaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ सप्तदशाधिकशततमस्सर्गः ।
स उवाचमहाप्रामस्सोऽभिवाद्यप्लवङ्गमः ।
रामंवचनमर्थज्ञोवरंसर्वधनुष्मताम् ॥ 1 ॥
यन्निमित्तोऽयमारम्बःकर्मणांयःफलोदयः ।
तान्देवींशोकसन्तप्तान्द्रष्टुमर्हसिमैथिलीम् ॥ 2 ॥
साहिशोकसमाविष्टाबाष्पपर्याकुलेक्षणा ।
मैथिलीविजयंश्रुत्वाद्रष्टुन्त्वामभिकाङ्क्षति ॥ 3 ॥
पूर्वकात्प्रत्ययाच्चाहमुक्तोविश्वस्तयातया ।
भर्तारन्द्रष्टुमिच्छामिकृतार्थंसहलक्ष्मणम् ॥ 4 ॥
एवमुक्तोहनुमतारामोधर्मभृतांवरः ।
आगच्छत्सहसाध्यानमीषद्भाष्पपरिप्लुतः ॥ 5 ॥
दीर्घमुष्णंविनिःश्वस्यजगतीमवलोकयन् ।
उवाचमेघसङ्काशंविभीषणमुपस्थितम् ॥ 6 ॥
दिव्याङ्गरागांवैदेहीन्दिव्याभरणभूषिताम् ।
इहसीतांशिरःस्नातामुपस्थापयमाचिरम् ॥ 7 ॥
एवमुक्तस्तुरामेणत्वरमाणोविभीषणः ।
प्रविश्यान्तःपुरंसीतांस्त्रीभिस्स्वाभिरोचदयत् ॥ 8 ॥
ततस्सीताम्महाभागान्दृष्टवोवाचविभीषणः ।
मूर्ध्निबद्धाञ्जलिश्रीमान्विनीतोराक्षसेश्वरः ॥ 9 ॥
दिव्याङ्गरागावैदेहीदिव्याभरणभूषिता ।
यानमारोहभद्रन्तेभर्तात्वान्द्रष्टुमिच्छति ॥ 10 ॥
एवमुक्तातुवैदेहीप्रत्युवाचविभीषणम् ।
अस्नात्वाद्रष्टुमिच्छामिभर्तारंराक्षसेश्वर ॥ 11 ॥
तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वाप्रत्युवाचविभीषणः ।
यथाहरामोभहर्तातेतत्तथाकर्तुमार्हसिमार्हसि ॥ 12 ॥
तस्यतद्वचनंश्रुत्वामैथिलीपतिदेवता ।
भर्तृभक्त्यावृतासाध्वीतथेतिप्रत्यभाषत ॥ 13 ॥
ततस्सीतांशिरःस्नातांसंयुक्ताम्प्रतिकर्मणा ।
महार्हाभरणोपेताम्महार्हाम्बरधारिणीम् ॥ 14 ॥
आरोप्यशिबिकान्दीप्ताम्परार्घ्याम्बरसम्वृताम् ।
राक्षसैर्भहुभिर्गुप्तामाजहारविभीषणः ॥ 15 ॥
सोऽभिगम्यमहात्मानञ्ज्ञातावपिध्यानमास्थितम् ।
प्रणतश्चप्रहृष्टश्चप्राप्तांसीतान्न्यवेदयत् ॥ 16 ॥
तामागतामुपश्रुत्यरक्षोगृहचिरोषिताम् ।
हर्षोदैन्यञ्च रोषश्चत्रयंराघवमाविशत् ॥ 17 ॥
ततःपार्श्वगतन्दृष्टवासविमर्शंविचारयन् ।
विभीषणमिदंवाक्यमहृष्टोराघवोऽब्रवीत् ॥ 18 ॥
राक्षसाधिपतेसौम्यनित्यम्मद्विजयेरत ।
वैदेहीसन्निकर्षम्मेशीघ्रंसमुपगच्छतु ॥ 19 ॥
तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराघवस्यविभीषणः ।
तूर्णमुत्सारणन्तत्रकारयामासधर्मवित् ॥ 20 ॥
कञ्चुकोष्णीषिणस्तत्रवेत्रजर्जरपाणयः ।
उत्सारयन्तस्तान्योधान्समन्तात् परिचक्रमुः ॥ 21 ॥
ऋक्षाणांवानराणां च राक्षसानां च सर्वशः ।
वृन्दान्युत्सार्यमाणानिदूरमुत्तस्थुरन्ततः ॥ 22 ॥
तेषामुत्सार्यमाणानान्निःस्वनःसुमहानभूत् ।
वायुनोद्धूयामानस्यसागरस्येवनिःस्वनः ॥ 23 ॥
उत्सार्यमाणान् दृष्टवाथजगत्याञ्जातसम्भ्रमान् ।
दाक्षिण्यात्तदमर्षाच्चवारयामासराघवः ॥ 24 ॥
संरम्बश्चाब्रवीद्रामश्चक्षुषाप्रदहन्निव ।
विभीषणम्महाप्राज्ञंसोपालम्बमिदंवचः ॥ 25 ॥
किमर्थम्मामनादृत्यक्लिश्यतेऽयन्त्वयाजनः ।
निवर्तयैनमुद्योगञ्जनोऽयंस्वजनोमम ॥ 26 ॥
न गृहाणि न वस्त्राणि न प्राकारास्तिरस्क्रिया ।
नेदृशाराजसत्कारावृत्तमावरणंस्त्रियाः ॥ 27 ॥
व्यसनेषु न कृच्छ्रेषु न युद्धेषुस्वयंवरे ।
न क्रतौनोविवाहेवादर्शनन्दूष्यतेस्त्रियाः ॥ 28 ॥
सैषाविपद्गताचैवकृच्छ्रेव च महतिस्थिता ।
दर्शनेनास्तिदोषोऽस्यामत्समीपेविशेषतः ॥ 29 ॥
विसृज्यशिबिकान्तस्मात्पद्भ्यामेवोपसर्पतु ।
समीपेममवैदेहीम्पश्यन्त्वेतेवनौकसः ॥ 30 ॥
एवमुक्तस्तुरामेणसविमर्शोविभीषणम् ।
रामस्योपानयसतीतांसन्निकर्षंविनीतवत् ॥ 31 ॥
ततोलक्ष्मणसुग्रीवौहनूमांश्चप्लवङ्गमः ।
निशम्यवाक्यंरामस्यबभूवुर्व्यथिताभृशम् ॥ 32 ॥
इममार्षं स्तवं दिव्यमितिहासं पुरातनम् ॥ 33 ॥
लज्जयात्ववलीयन्तीस्वेषुगात्रेषुमैथिली ।
विभीषणेनानुगताभर्तारंसाभ्यवर्तत ॥ 34 ॥
विस्मयाच्छप्रहर्षाच्चस्नेहाच्चपतिदेवता ।
उदैक्षतमुखम्भर्तुःसौम्यंसौम्यतरानना ॥ 35 ॥
अथसमपनुदन्मनःक्लमंसासुचिरमदृष्टमुदीक्ष्यवैप्रियस्य ।
वदनमुदितचन्द्रपूर्णकान्तंविमलशशाङ्कनिभाननातदानीम् ॥ 36 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे सप्तदशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha saptadaśādhikaśatatamassargaḥ |
sa uvācamahāprāmasso'bhivādyaplavaṅgamaḥ |
rāmaṃvacanamarthajñovaraṃsarvadhanuṣmatām || 1 ||
yannimitto'yamārambaḥkarmaṇāṃyaḥphalodayaḥ |
tāndevīṃśokasantaptāndraṣṭumarhasimaithilīm || 2 ||
sāhiśokasamāviṣṭābāṣpaparyākulekṣaṇā |
maithilīvijayaṃśrutvādraṣṭuntvāmabhikāṅkṣati || 3 ||
pūrvakātpratyayāccāhamuktoviśvastayātayā |
bhartārandraṣṭumicchāmikṛtārthaṃsahalakṣmaṇam || 4 ||
evamuktohanumatārāmodharmabhṛtāṃvaraḥ |
āgacchatsahasādhyānamīṣadbhāṣpapariplutaḥ || 5 ||
dīrghamuṣṇaṃviniḥśvasyajagatīmavalokayan |
uvācameghasaṅkāśaṃvibhīṣaṇamupasthitam || 6 ||
divyāṅgarāgāṃvaidehīndivyābharaṇabhūṣitām |
ihasītāṃśiraḥsnātāmupasthāpayamāciram || 7 ||
evamuktasturāmeṇatvaramāṇovibhīṣaṇaḥ |
praviśyāntaḥpuraṃsītāṃstrībhissvābhirocadayat || 8 ||
tatassītāmmahābhāgāndṛṣṭavovācavibhīṣaṇaḥ |
mūrdhnibaddhāñjaliśrīmānvinītorākṣaseśvaraḥ || 9 ||
divyāṅgarāgāvaidehīdivyābharaṇabhūṣitā |
yānamārohabhadrantebhartātvāndraṣṭumicchati || 10 ||
evamuktātuvaidehīpratyuvācavibhīṣaṇam |
asnātvādraṣṭumicchāmibhartāraṃrākṣaseśvara || 11 ||
tasyāstadvacanaṃśrutvāpratyuvācavibhīṣaṇaḥ |
yathāharāmobhahartātetattathākartumārhasimārhasi || 12 ||
tasyatadvacanaṃśrutvāmaithilīpatidevatā |
bhartṛbhaktyāvṛtāsādhvītathetipratyabhāṣata || 13 ||
tatassītāṃśiraḥsnātāṃsaṃyuktāmpratikarmaṇā |
mahārhābharaṇopetāmmahārhāmbaradhāriṇīm || 14 ||
āropyaśibikāndīptāmparārghyāmbarasamvṛtām |
rākṣasairbhahubhirguptāmājahāravibhīṣaṇaḥ || 15 ||
so'bhigamyamahātmānañjñātāvapidhyānamāsthitam |
praṇataścaprahṛṣṭaścaprāptāṃsītānnyavedayat || 16 ||
tāmāgatāmupaśrutyarakṣogṛhaciroṣitām |
harṣodainyañca roṣaścatrayaṃrāghavamāviśat || 17 ||
tataḥpārśvagatandṛṣṭavāsavimarśaṃvicārayan |
vibhīṣaṇamidaṃvākyamahṛṣṭorāghavo'bravīt || 18 ||
rākṣasādhipatesaumyanityammadvijayerata |
vaidehīsannikarṣammeśīghraṃsamupagacchatu || 19 ||
tasyatadvacanaṃśrutvārāghavasyavibhīṣaṇaḥ |
tūrṇamutsāraṇantatrakārayāmāsadharmavit || 20 ||
kañcukoṣṇīṣiṇastatravetrajarjarapāṇayaḥ |
utsārayantastānyodhānsamantāt paricakramuḥ || 21 ||
ṛkṣāṇāṃvānarāṇāṃ ca rākṣasānāṃ ca sarvaśaḥ |
vṛndānyutsāryamāṇānidūramuttasthurantataḥ || 22 ||
teṣāmutsāryamāṇānānniḥsvanaḥsumahānabhūt |
vāyunoddhūyāmānasyasāgarasyevaniḥsvanaḥ || 23 ||
utsāryamāṇān dṛṣṭavāthajagatyāñjātasambhramān |
dākṣiṇyāttadamarṣāccavārayāmāsarāghavaḥ || 24 ||
saṃrambaścābravīdrāmaścakṣuṣāpradahanniva |
vibhīṣaṇammahāprājñaṃsopālambamidaṃvacaḥ || 25 ||
kimarthammāmanādṛtyakliśyate'yantvayājanaḥ |
nivartayainamudyogañjano'yaṃsvajanomama || 26 ||
na gṛhāṇi na vastrāṇi na prākārāstiraskriyā |
nedṛśārājasatkārāvṛttamāvaraṇaṃstriyāḥ || 27 ||
vyasaneṣu na kṛcchreṣu na yuddheṣusvayaṃvare |
na krataunovivāhevādarśanandūṣyatestriyāḥ || 28 ||
saiṣāvipadgatācaivakṛcchreva ca mahatisthitā |
darśanenāstidoṣo'syāmatsamīpeviśeṣataḥ || 29 ||
visṛjyaśibikāntasmātpadbhyāmevopasarpatu |
samīpemamavaidehīmpaśyantvetevanaukasaḥ || 30 ||
evamuktasturāmeṇasavimarśovibhīṣaṇam |
rāmasyopānayasatītāṃsannikarṣaṃvinītavat || 31 ||
tatolakṣmaṇasugrīvauhanūmāṃścaplavaṅgamaḥ |
niśamyavākyaṃrāmasyababhūvurvyathitābhṛśam || 32 ||
imamārṣaṃ stavaṃ divyamitihāsaṃ purātanam || 33 ||
lajjayātvavalīyantīsveṣugātreṣumaithilī |
vibhīṣaṇenānugatābhartāraṃsābhyavartata || 34 ||
vismayācchapraharṣāccasnehāccapatidevatā |
udaikṣatamukhambhartuḥsaumyaṃsaumyatarānanā || 35 ||
athasamapanudanmanaḥklamaṃsāsuciramadṛṣṭamudīkṣyavaipriyasya |
vadanamuditacandrapūrṇakāntaṃvimalaśaśāṅkanibhānanātadānīm || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe saptadaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.