ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਨੁਮਤੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ।
ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮਹਾਤੇਜਾ ਰਾਮਸ੍ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ॥ 1 ॥
ਯਾਂ ਨਿਵੇਦਯਸੇ ਲਙ੍ਕਾਂ ਪੁਰੀਂ ਭੀਮਸ੍ਯ ਰਕ੍षਸਃ ।
ਕ੍षਿਪ੍ਰਮੇਨਾਂ ਮਥਿष੍ਯਾਮਿ ਸਤ੍ਯਮੇਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ ॥ 2 ॥
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਪ੍ਰਯਾਣਮਭਿਰੋਚਯੇ ।
ਯੁਕ੍ਤੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤੋ ਵਿਜਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਮਧ੍ਯਂ ਦਿਵਾਕਰ ॥ 3 ॥
ਸੀਤਾਂ ਹृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮੇ ਜਾਤੁ ਕ੍ਵਾਸੌ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਯਾਸ੍ਯਤਃ ।
ਸੀਤਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਭਿਯਾਨਂ ਮੇ ਅਸ਼ਾਮੇष੍ਯਤਿ ਜੀਵਿਤੇ ।
ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤੇऽ ਮृਤਂ ਸ੍ਪृष੍ਟਵਾ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਿषਮਿਵਾਤੁਰਃ ॥ 4 ॥
ਉਤ੍ਤਰਾ ਫਲ੍ਗੁਨੀ ਹ੍ਯਦ੍ਯ ਸ਼੍ਵਸ੍ਤੁ ਹਸ੍ਤੇਨ ਯੋਕ੍ष੍ਯਤੇ ।
ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਾਮ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸਰ੍ਵਾਨੀਕਸਮਾਵृਤਾਃ ॥ 5 ॥
ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ ।
ਨਿਹਤ੍ਯ ਰਾਵਣਂ ਸੀਤਾਮਾਨਯਿष੍ਯਾਮਿ ਜਾਨਕੀਮ੍ ॥ 6 ॥
ਉਪਰਿष੍ਟਾਦ੍ਧਿ ਨਯਨਂ ਸ੍ਫੁਰਮਾਣਮਿਦਂ ਮਮ ।
ਵਿਜਯਂ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸ਼ਂਸਤੀਵ ਮਨੋਰਥਮ੍ ॥ 7 ॥
ਤਤੋ ਵਾਨਰਰਾਜੇਨ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਸੁਪੂਜਿਤਃ ।
ਉਵਾਚ ਰਾਮੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਪੁਨਰਪ੍ਯਰ੍ਧਕੋਵਿਦਃ ॥ 8 ॥
ਅਗ੍ਰੇ ਯਾਤੁ ਬਲਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਨੀਲੋ ਮਾਰ੍ਗਮਵੇਕ੍षਿਤੁਮ੍ ।
ਵृਤਸ਼੍ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰੇਣ ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਤਰਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ॥ 9 ॥
ਫਲਮੂਲਵਤਾ ਨੀਲ ਸ਼ੀਤਕਾਨਨਵਾਰਿਣਾ ।
ਪਥਾ ਮਧੁਮਤਾ ਚਾਸ਼ੁ ਸੇਨਾਂ ਸੇਨਾਪਤੇ ਨਯ ॥ 10 ॥
ਦੂषਯੇਯੁਰ੍ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ ਪਥਿ ਮੂਲਫਲੋਦਕਮ੍ ।
ਰਾਕ੍षਸਾਃ ਪਰਿਰਕ੍षੇਥਾਸ੍ਤੇਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਤ੍ਯਮੁਦ੍ਯਤਃ ॥ 11 ॥
ਨਿਮ੍ਨੇषੁ ਵਨਦੁਰ੍ਗੇषੁ ਵਨੇषੁ ਚ ਵਨੌਕਸਃ ।
ਅਭਿਪ੍ਲੁਤ੍ਯਾਭਿਪਸ਼੍ਯੇਯੁਃ ਪਰੇषਾਂ ਨਿਹਿਤਂ ਬਲਮ੍ ॥ 12 ॥
ਯਚ੍ਚ ਫਲ੍ਗੁ ਬਲਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤ ਦਤ੍ਰੈਵੋਪਪਦ੍ਯਤਾਮ੍ ।
ਏਤਦ੍ਧਿ ਕृਤ੍ਯਂ ਘੋਰਂ ਨੋ ਵਿਕ੍ਰਮੇਣ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 13 ॥
ਸਾਗਰੌਘਨਿਭਂ ਭੀਮਮਗ੍ਰਾਨੀਕਂ ਮਹਾਬਲਾਃ ।
ਕਪਿਸਿਂਹਾਃ ਪ੍ਰਕਰ੍षਸ੍ਤੁ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥ 14 ॥
ਕਪਿ ਸਿਮ੍ਹਾ ਪ੍ਰਕਰ੍षਨ੍ਤੁ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ਅਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।
ਗਜਃ ਚ ਗਿਰਿ ਸਮ੍ਕਾਸ਼ੋ ਗਵਯਃ ਚ ਮਹਾਬਲਃ ॥ 15 ॥
ਯਾਤੁ ਵਾਨਰਵਾਹਿਨ੍ਯਾ ਵਾਨਰਃ ਪ੍ਲਵਤਾਂ ਵਰਃ ।
ਪਾਲਯਨ੍ਦਕ੍षਿਣਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮृषਭੋ ਵਾਨਰਰ੍षਭਃ ॥ 16 ॥
ਗਨ੍ਧਹਸ੍ਤੀਵ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਸ੍ਤਰਸ੍ਵੀ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਃ ।
ਯਾਤੁ ਵਾਨਰਵਾਹਿਨ੍ਯਾ ਸ੍ਸਵ੍ਯਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮਧਿष੍ਠਿਤਃ ॥ 17 ॥
ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਬਲਮਧ੍ਯੇऽਹਂ ਬਲੌਘਮਭਿਹਰ੍षਯਨ੍ ।
ਅਧਿਰੁਹ੍ਯ ਹਨੂਮਨ੍ਤ ਮੈਰਾਵਤ ਮਿਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 18 ॥
ਅਙ੍ਗਦੇਨੈष ਸਂਯਾਤੁ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤ ਕੋਪਮਃ ।
ਸਾਰ੍ਵਭੌਮੇਨ ਭੂਤੇਸ਼ੋ ਦ੍ਰਵਿਣਾਧਿਪਤਿਰ੍ਯਥਾ ॥ 19 ॥
ਜਾਮ੍ਬਵਾਂਸ਼੍ਚ ਸੁषੇਣਸ਼੍ਚ ਵੇਗਦਰ੍ਸ਼ੀ ਚ ਵਾਨਰਃ ।
ऋਕ੍षਰਾਜੋ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਃ ਕੁਕ੍षਿਂ ਰਕ੍षਨ੍ਤੁ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ ॥ 20 ॥
ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਵਾਹਿਨੀਪਤਿਃ ।
ਵ੍ਯਾਦਿਦੇਸ਼ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੋ ਵਾਨਰਾਨ੍ਵਾਨਰਰ੍षਭ ਃ ॥ 21 ॥
ਤੇ ਵਾਨਰਗਣਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਯ ਯੁਯੁਤ੍ਸਵਃ ।
ਗੁਹਾਭ੍ਯਸ਼੍ਸ਼ਿਖਰੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਅਸ਼ੁ ਪੁਪ੍ਲੁਵਿਰੇ ਤਦਾ ॥ 22 ॥
ਤਤੋ ਵਾਨਰਰਾਜੇਨ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਚ ਪੂਜਿਤਃ ।
ਜਗਾਮ ਰਾਮੋਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਸੈਨ੍ਯੋ ਦਕ੍षਿਣਾਂ ਦਿਸ਼ਮ੍ ॥ 23 ॥
ਸ਼ਤੈਃ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਕੋਟਿਭਿਸ਼੍ਚਾਯੁਤੈਰਪਿ ।
ਵਾਰਣਾਭੈਸ਼੍ਚ ਹਰਿਭਿਰ੍ਯਯੌ ਪਰਿਵृਤਸ੍ਤਦਾ ॥ 24 ॥
ਤਂ ਯਾਨ੍ਤਮਨੁਯਾਨ੍ਤੀ ਸਾ ਮਹਤੀ ਹਰਿਵਾਹਿਨੀ ।
ਦृਪ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣਾਭਿਪਾਲਿਤਾਃ ॥ 25 ॥
ਹृष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਅਭਿਪਾਲਿਤਾਃ ।
ਆਪ੍ਲਵਨ੍ਤਃ ਪ੍ਲਵਨ੍ਤਃ ਚ ਗਰ੍ਜਨ੍ਤਃ ਚ ਪ੍ਲਵਂ ਗਮਾਃ ॥ 26 ॥
ਭਕ੍ष੍ਯਨ੍ਤ ਸ੍ਸੁਗਨ੍ਧੀਨਿ ਮਧੂਨਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ ।
ਉਦ੍ਵਹਨ੍ਤੋ ਮਹਾਵृਕ੍षਾਨ੍ ਮਞ੍ਜਰੀਪੁਞ੍ਜਧਾਰਿਣਃ ॥ 27 ॥
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਸਹਸਾ ਦृਪ੍ਤਾ ਨਿਰ੍ਵਹਾਨ੍ਤਿ ਕ੍षਿਪਨ੍ਤਿ ਚ ।
ਪਤਨ੍ਤਸ਼੍ਪੋਤ੍ਪਤ੍ਨਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਾਤਯਨ੍ਤ੍ਯਪਰੇ ਪਰਾਨ੍ ॥ 28 ॥
ਰਾਵਣੋ ਨੋ ਨਿਹਨ੍ਤਵ੍ਯਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਰਜਨੀਚਰਾਃ ।
ਇਤਿ ਗਰ੍ਜਨ੍ਤਿ ਹਰਯੋ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਸਮੀਪਤਃ ॥ 29 ॥
ਪੁਰਸ੍ਤਾਦृषਭੋ ਵੀਰੋ ਨੀਲਃ ਕੁਮੁਦ ਏਵ ਚ ।
ਪਨ੍ਥਾਨਂ ਸ਼ੋਧਯਨ੍ਤਿਸ੍ਮ ਵਾਨਰੈਰ੍ਬਹੁਭਿ ਸ੍ਸਹ ॥ 30 ॥
ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ਏਵ ਚ ।
ਬਲਭਿਰ੍ਬਹੁਭਿ ਰ੍ਭੀਮੈਰ੍ਵृਤਾਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਿਬਰ੍ਹਣਾਃ ॥ 31 ॥
ਹਰਿਸ਼੍ਸ਼ਤਵਲਿਰ੍ਵੀਰਃ ਕੋਟੀਭਿਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਵृਤਃ ।
ਸਰ੍ਵਾਮੇਕੋ ਹ੍ਯਾਵष੍ਟਭ੍ਯ ਰਰਕ੍ष ਹਰਿਵਾਹਿਨੀਮ੍ ॥ 32 ॥
ਕੋਟੀਸ਼ਤਪਰੀਵਾਰਃ ਕੇਸਰੀ ਪਨਸੋ ਗਜਃ ।
ਅਰ੍ਕਸ਼੍ਚਾਤਿਬਲਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮੇਕਂ ਤਸ੍ਯਾਭਿਰਕ੍षਤਿ ॥ 33 ॥
ਸੁषੇਣੋ ਜਾਮ੍ਬਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ऋਕ੍षੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰਾਵृਤੌ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਪੁਰਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਜਘਨਂ ਸਮ੍ਰਰਕ੍षਤੁਃ ॥ 34 ॥
ਤੇषਾਂ ਸੇਨਾਪਤਿਰ੍ਵੀਰੋ ਨੀਲੋ ਵਾਨਰਪੁਙ੍ਗਵਃ ।
ਸਮ੍ਪਤਨ੍ਪਤਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤਦ੍ਬਲਂ ਪਰ੍ਯਪਾਲਯਾਤ੍ ॥ 35 ॥
ਦਰੀਮੁਖਃ ਪ੍ਰਜਙ੍ਘਸ਼੍ਚ ਰਮ੍ਭੋऽਥ ਰਭਸਃ ਕਪਿਃ ।
ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚ ਯਯੁਰ੍ਵੀਰਾਸ੍ਤ੍ਵਰਯਨ੍ਤਃ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਾਨ੍ ॥ 36 ॥
ਏਵਂ ਤੇ ਹਰਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਬਲਦਰ੍ਪਿਤਾਃ ।
ਅਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤੇ ਗਿਰਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਹ੍ਯਂ ਦ੍ਰੁਮਾਲਤਾਯੁਤਮ੍ ॥ 37 ॥
ਸਰਾਂਸਿ ਚ ਸੁਪੁਲ੍ਲਾਨਿ ਤਟਾਕਾਨਿ ਵਨਾਨਿ ਚ ॥ 38 ॥
ਰਾਮਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਭੀਮਕੋਪਸ੍ਯ ਭੀਤਵਤ੍ ।
ਵਰ੍ਜਯਨ੍ਨਗਰਾਭ੍ਯਾਸ਼ਾਂ ਸ੍ਤਥਾ ਜਨਪਦਾਨਪਿ ॥ 39 ॥
ਸਾਗਰੌਘਨਿਭਂ ਭੀਮਂ ਤਦ੍ਵਾਨਰਬਲਂ ਮਹਤ੍ ।
ਉਤ੍ਸਸਰ੍ਪ ਮਹਾਘੋषਂ ਭੀਮਘੋषਮਿਵਾਰ੍ਣਵਃ ॥ 40 ॥
ਤਸ੍ਯਦਾਸ਼ਰਥੇਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸ਼ੂਰਾਸ੍ਤੇ ਕਪਿਕੁਙਜਰਾਃ ।
ਤੋਰ੍ਣਮਾਪੁਪ੍ਲੁਵੁ ਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਸਦਸ਼੍ਵਾ ਇਵ ਚੋਦਿਤਾਃ ॥ 41 ॥
ਕਪਿਭ੍ਯਾਮੁਹ੍ਯਮਾਨੌ ਤੌ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭਾਤੇ ਨਰਰ੍षਭੌ ।
ਮਹਾਦ੍ਭ੍ਯਾਮਿਵ ਸਮ੍ਸ੍ਪृष੍ਟੌ ਗ੍ਰਹਾਭ੍ਯਾਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਸ੍ਕਰੌ ॥ 42 ॥
ਤਤੋ ਵਾਨਰਰਾਜੇਨ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਸੁਪੂਜਿਤਃ ।
ਜਗਾਮ ਰਾਮੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਸੈਨ੍ਯੋ ਦਕ੍षਿਣਾਂ ਦਿਸ਼ਮ੍ ॥ 43 ॥
ਤਮਙ੍ਗਦਗਤੋ ਰਾਮਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਸ਼ੁਭਯਾ ਗਿਰਾ ।
ਉਵਾਚ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਰ੍ਥਃ ਸ੍ਮृਤਿਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਵਾਨ੍ ॥ 44 ॥
ਹृਤਾਮਵਾਪ੍ਯ ਵੈਦੇਹੀਂ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਹਤ੍ਵਾ ਚ ਰਾਵਣਮ੍ ।
ਸਮृਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸ੍ਸਮृਦ੍ਧਾਰ੍ਥਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਯਾਸ੍ਯਸਿ ॥ 45 ॥
ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਦਿਵਿ ਭੂਮੌ ਚ ਰਾਘਵ ।
ਸ਼ੁਭਾਨਿ ਤਵ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਨਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ ।
ਅਨੁਵਾਤਿ ਸ਼ਿਵੋ ਵਾਯੁ ਸ੍ਸੇਵਾਂ ਮृਦੁਹਿਤ ਸ੍ਸੁਖਃ ॥ 46 ॥
ਪੂਰ੍ਣਵਲ੍ਗੁਸ੍ਵਰਾਸ਼੍ਚੇਮੇ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮृਗਦ੍ਵਿਜਾਃ ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਸ਼੍ਚ ਦਿਸ਼ ਸ੍ਸਰ੍ਵਾ ਵਿਮਲਸ਼੍ਚ ਦਿਵਾਕਰਃ ॥ 47 ॥
ਉਸ਼ਨਾ ਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਰ੍ਚਿਰਨੁ ਤ੍ਵਾਂ ਭਾਰ੍ਗਵੋ ਗਤਃ ॥ 48 ॥
ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਸ਼ਿਰ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਪਰਮਰ੍षਯਃ ।
ਅਰ੍ਚਿष੍ਮਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ੍ਤੇ ਧ੍ਰੁਵਂ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਮ੍ ॥ 49 ॥
ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੁਰ੍ਵਿਮਲੋ ਭਾਤਿ ਰਾਜਰ੍षਿਸ੍ਸਪੁਰੋਹਿਤਃ ।
ਪਿਤਾਮਹਾਃ ਪੁਰੋऽਸ੍ਮਾਕਮਿਕ੍ष੍ਵਾਕੂਣਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ॥ 50 ॥
ਵਿਮਲੇ ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖੇ ਨਿਰੁਪਪ੍ਲੁਵੇ ।
ਨਕ੍षਤ੍ਰ ਵਰਮਸ੍ਮਾਕਮਿਕ੍ष੍ਵਾਕੂਣਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ॥ 51 ॥
ਨੈਰृਤਂ ਨੈਰृਤਾਨਾਂ ਚ ਨਕ੍षਤ੍ਰਮਭਿਪੀਡ੍ਯਤੇ ।
ਮੂਲੋ ਮੂਲਵਤਾ ਸ੍ਪृष੍ਟੋ ਧੂਪ੍ਯਤੇ ਧੂਮਕੇਤੁਨਾ ॥ 52 ॥
ਸਰ੍ਵਂ ਚੈਤਦ੍ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਮੁਪ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਕਾਲੇ ਕਾਲਗृਹੀਤਾਨਾਂ ਨਕ੍षਤ੍ਰ ਗ੍ਰਹਪੀਡਿਤਮ੍ ॥ 53 ॥
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਸ੍ਸੁਰਸਾਸ਼੍ਚਾਪੋ ਵਨਾਨਿ ਫਲਵਨ੍ਤਿ ਚ ।
ਪ੍ਰਵਾਨ੍ਤ੍ਯਭ੍ਯ ਨਾਧਿਕਂ ਗਨ੍ਧਾਨ੍ਯਥਰ੍ਤੁਕੁਸੁਮਾ ਦ੍ਰੁਮਾਃ ॥ 54 ॥
ਵ੍ਯੂਢਾਨਿ ਕਪਿਸੈਨ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ੍ਤੇऽਧਿਕਂ ਪ੍ਰਭੋ ॥ 55 ॥
ਦੇਵਾਨਾਮਿਵ ਸੈਨ੍ਯਾਨਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇ ਤਾਰਕਾਮਯੇ ।
ਏਵਮਾਰ੍ਯ ।
ਸਮੀਕ੍ष੍ਯੈਤਾਨ੍ਪ੍ਰੀਤੋ ਭਵਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 56 ॥
ਇਤਿ ਭ੍ਰਾਤਰਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਹृष੍ਟ ਸ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਅਥਾਵृਤ੍ਯ ਮਹੀਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਜਗਾਮ ਮਹਤੀ ਚਮੂਃ ॥ 57 ॥
ऋਕ੍षਵਾਨਰਸ਼ਰ੍ਦੂਲੈਰ੍ਨ ਖਦਂष੍ਟ੍ਰਾਯੁਧੈਰ੍ਵੁਤਾ ।
ਕਾਰਾਗ੍ਰੈਸ਼੍ਚਰਣਾਗ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਵਾਨਰੈ ਰੁਤ੍ਥਿਤਂ ਰਜਃ ।
ਭੀਮਮਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਲੋਕਂ ਨਿਵਾਰ੍ਯ ਸਵਿਤੁਃ ਪ੍ਰਭਾਮ੍ ॥ 58 ॥
ਪਰ੍ਵਤਵਨਾਕਾਸ਼ਾਂ ਦਕ੍षਿਣਾਂ ਹਰਿਵਾਹਿਨੀ ।
ਛਾਦਯਨ੍ਤੀ ਯਯੌ ਭੀਮਾ ਦ੍ਯਾਮਿਵਾਮ੍ਬੁਦਸਨ੍ਤਤਿਃ ॥ 59 ॥
ਉਤ੍ਤਰਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਚ ਸੇਨਾਯਾਂ ਸ੍ਸਤਤਂ ਬਹੁਯੋਜਨਮ੍ ।
ਨਦੀਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸਸ੍ਯਨ੍ਦੁਰ੍ਵਿਪਰੀਤਵਤ੍ ॥ 60 ॥
ਸਰਾਂਸਿ ਵਿਮਲਾਮ੍ਭਾਂਸਿ ਦ੍ਰੁਮਾਕੀਰ੍ਣਾਂਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤਾ ।
ਸਮਾਨ੍ ਭੂਮਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਵਨਾਨਿ ਫਲਵਨ੍ਤਿ ਚ ।
ਮਧ੍ਯੇਨ ਚ ਸਮਨ੍ਤਾਚ੍ਚ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਚਾਥਸ਼੍ਚ ਸਮਾऽਵਿਸ਼ਤ੍ ॥ 61 ॥
ਸਮਾਵृਤ੍ਯ ਮਹੀਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਜਗਾਮ ਮਹਤੀ ਚਮੂਃ ।
ਤੇਹृष੍ਟਵਦਨਾ ਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਮਾਰੁਤਰਂਹਸਃ ॥ 62 ॥
ਹਰਯੋ ਰਾਘਵਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਸਮਾਰੋਪਿਤਵਿਕ੍ਰਮਾਃ ॥ 63 ॥
ਹਰ੍षਂਵੀਰ੍ਯ ਬਲੋਦ੍ਰੇਕਾਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ।
ਯੌਵਨੋਤ੍ਸੇਕਜਾਨ੍ਦਰ੍ਪਾਦ੍ਵਿਵਿਧਾਂਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਰਧ੍ਵਨਿ ॥ 64 ॥
ਤਤ੍ਰ ਕੇਚਿਦ੍ਦ੍ਰੁਤਂ ਜਗ੍ਮੁਰੁਤ੍ਪੇਤੁਸ਼੍ਚ ਤਥਾਪਰੇ ।
ਕੇਚਿਤ੍ਕਿਲਕਿਲਾਂ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਵਾਨਰਾ ਵਨਗੋਚਰਾਃ ॥ 65 ॥
ਪ੍ਰਾਸ੍ਪੋਟਯਂਸ਼੍ਚ ਪੁਚ੍ਛਾਨਿ ਸਨ੍ਨਿਜਗ੍ਮੁਃ ਪਦਾਨ੍ਯਪਿ ।
ਭੁਜਾਵਨਿਕ੍षਿਪ੍ਯ ਸ਼ੈਲਾਂਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰੁਮਾਨਨ੍ਯੇ ਬਭਞ੍ਜਿਰੇ ॥ 66 ॥
ਆਰੋਹਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ृਙ੍ਗਾਣਿ ਗਿਰੀਣਾਂ ਗਿਰਿਗੋਚਰਾਃ ।
ਮਹਾਨਾਦਾਨ੍ ਪ੍ਰਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਕ੍ष੍ਵੇਡਾਮਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਿਤੇ ॥ 67 ॥
ਊਰੁਵੇਗੈਸ਼੍ਚ ਮਮृਦੁਰ੍ਲਤਾਜਾਲਾਨ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ ।
ਜृਮ੍ਭਮਾਣਾਸ਼੍ਚ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਵਿਚਿਕ੍ਰੀਡੁਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਦ੍ਰੁਮੈ ਃ ॥ 68 ॥
ਸ਼ਤਸ਼੍ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਕੋਟਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।
ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਸੁਘੋਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ਪਰਿਵृਤਾ ਮਹੀ ॥ 69 ॥
ਸਾ ਸ੍ਮ ਯਾਤਿ ਦਿਵਾਰਾਤ੍ਰਂ ਮਹਤੀ ਹਰਿਵਾਹਿਨੀ ।
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਮੁਦਿਤਾਸ੍ਸੇਨਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣਾਭਿਪਾਲਿਤਾਃ ॥ 70 ॥
ਵਾਨਰਾਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਯੁਦ੍ਧਾਭਿਨਨ੍ਦਿਨਃ ।
ਪ੍ਰਮੋਕ੍षਯਿषਵ ਸ੍ਸੀਤਾਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਕ੍ਵਾਪਿ ਨਾਵਸਨ੍ ॥ 71 ॥
ਤਤਃ ਪਾਦਪਸਮ੍ਭਾਧਂ ਨਾਨਾਮृਗਸਮਾਯੁਤਾਮ ।
ਸਹ੍ਯਪਰ੍ਵਤਮਾਸੇਦੁਰ੍ਮਲਯਞ੍ਚ ਮਹੀਧਰਮ੍ ॥ 72 ॥
ਕਾਨਨਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨਦੀਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਾਨਿ ਚ ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਨਿ ਯਯੌ ਰਾਮਸ੍ਸਹ੍ਯਸ੍ਯ ਮਲਯਸ੍ਯ ਚ ॥ 73 ॥
ਚਮ੍ਪਕਾਂਸ੍ ਤਿਲਕਾਮਃ ਚੂਤਾਨ੍ ਅਸ਼ੋਕਾਨ੍ ਸਿਨ੍ਦੁ ਵਾਰਕਾਨ੍ ।
ਤਿਨਿਸ਼ਾਨ੍ ਕਰਵੀਰਾਮਃ ਚ ਤਿਮਿਸ਼ਾਨ੍ ਭਨ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਪ੍ਲਵਂ ਗਮਾਃ ॥ 74 ॥
ਅਙ੍ਕੋਲਾਂਸ਼੍ਚ ਕਰਞ੍ਚਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਲਕ੍षਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਤਿਨ੍ਦੁਕਾਨ੍ ।
ਜਮ੍ਬੁਕਾਮਲਕਾਨ੍ਨਾਪਾਨ੍ਭਜਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਾਃ ॥ 75 ॥
ਪ੍ਰਸ੍ਤਰੇषੁ ਚ ਰਮ੍ਯੇषੁ ਵਿਵਿਧਾਃ ਕਾਨਨਦ੍ਰੁਮਾਃ ।
ਵਾਯੁਵੇਗਪ੍ਰਚਲਿਤਾਃ ਪੁष੍ਪੈਰਵਕਿਰਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ ॥ 76 ॥
ਮਾਰੁਤਸ੍ਸੁਖਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਵਾਤਿ ਚਨ੍ਦਨਸ਼ੀਤਲਃ ।
षਟਪਦੈਰਨੁਕੂਜਦ੍ਭਿਰ੍ਵਨੇषੁ ਮਧੁਗਨ੍ਧਿषੁ ॥ 77 ॥
ਅਧਿਕਂ ਸ਼ੈਲਰਾਜਸ੍ਤੁ ਧਾਤੁਭਿਸ੍ਸੁਵਿਭੂषਿਤਃ ।
ਧਾਤੁਭ੍ਯਃਪ੍ਰਸृਤੋ ਰੇਣੁਰ੍ਵਾਯੁਵੇਗ ਵਿਘਟ੍ਟਿਤਃ ।
ਸੁਮਹਦ੍ਵਾਨਰਾਨੀਕਂ ਛਾਦਯਾਮਾਸ ਸਰ੍ਵਤਃ ॥ 78 ॥
ਗਿਰਿਪ੍ਰਸ੍ਥੇषੁ ਰਮ੍ਯੇषੁ ਸਰ੍ਵਤ ਸਮ੍ਪ੍ਰ ਪੁष੍ਪਿਤਾਃ ।
ਕੇਤਕਸ੍ਸਿਨ੍ਦੁਵਾਰਾਸ਼੍ਚ ਵਾਸਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਨੋਰਮਾਃ ॥ 79 ॥
ਮਾਧਵ੍ਯੋ ਗਨ੍ਧਪੂਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਕੁਨ੍ਦਗੁਲ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਪਿਤਾਃ ।
ਚਿਰਿਬਿਲ੍ਵਾ ਮਧੂਕਾਸ਼੍ਚ ਵਞ੍ਜੁਲਾ ਪ੍ਰਿਯਕਾਸ੍ਤਥਾ ॥ 80 ॥
ਸੁਫੂਰ੍ਜਕਾਸ੍ਤਿਲਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਨਾਗਵृਕ੍षਾਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਪਿਤਾਃ ।
ਚੂਤਾਃ ਪਾਟਲਯਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕੋਵਿਦਾਰਾਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਪਿਤਾਃ ॥ 81 ॥
ਮੁਚੁਲਿਨ੍ਦਾਰ੍ਜੁਨਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਿਂਸ਼ੁਪਾਃ ਕੁਟਜਾਸ੍ਤਥਾ ।
ਧਵਾ ਸ਼੍ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਯਸ਼੍ਚੈਵ ਰਕ੍ਤਾਃ ਕੁਰਵਕਾਸ੍ਤਥਾ ॥ 82 ॥
ਹਿਨ੍ਤਾਲਾਸ੍ਤਿਨਿਸ਼ਾਸ਼੍ਚੈਵ ਚੂਰ੍ਣਕਾ ਨੀਪਕਾਸ੍ਤਥਾ ।
ਨੀਲਾਸ਼ੋਕਾਸ਼੍ਚ ਵਰਣਾ ਅਙ੍ਕੋਲਾਃ ਪਦ੍ਮਕਾਸ੍ਤਥਾ ॥ 83 ॥
ਪ੍ਲਵਮਾਨੈਃ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗੈਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰ੍ਯਾਕੁਲੀਕृਤਾਮ੍ ॥ 84 ॥
ਵਾਪ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਿਰੌ ਸ਼ਿਤਾਃ ਪਲ੍ਵਲਾਨਿ ਤਥੈਵ ਚ ।
ਚਕ੍ਰਵਾਕਾਨੁਚਰਿਤਾਃ ਕਾਰਣ੍ਡਵਨਿषੇਵਿਤਾਃ ॥ 85 ॥
ਪ੍ਲਵੈਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚੇਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾ ਵਰਾਹਮृਗ ਸੇਵਿਤਾਃ ।
ऋਕ੍षੈਸ੍ਤਰਕ੍षੁਭਿਸ੍ਸਿਮ੍ਹੈਸ਼੍ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੈਸ਼੍ਚ ਭਯਾਵਹੈਃ ॥ 86 ॥
ਵ੍ਯਾਲੈਸ਼੍ਚ ਬਹੁਭਿਰ੍ਭੀਮੈ ਸ੍ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਾ ਸ੍ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।
ਪਦ੍ਮੈਸ੍ਸੌਗਨ੍ਦਿਕੈਃ ਪੁਲ੍ਲੈਃ ਕੁਮੁਦੈਸ਼੍ਚੋਤ੍ਪਲੈਸ੍ਤਥਾ ॥ 87 ॥
ਵਾਰਿਜੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਪੁष੍ਪੈ ਰਮ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਜਲਾਸ਼ਯਾਃ ।
ਤਸ੍ਯ ਸਾਨੁषੁ ਕੂਜਨ੍ਤਿ ਨਾਨਾਦ੍ਵਿਜਗਣਾਸ੍ਤਥਾ ॥ 88 ॥
ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪੀਤ੍ਵੋਦਕਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਜਲੇ ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਤਿ ਵਾਨਰਾਃ ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪ੍ਲਾਵਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਸ਼ੈਲਮਾਰੁਹ੍ਯ ਵਾਨਰਾਃ ॥ 89 ॥
ਫਲਾਨ੍ਯ ਮृਤਗਨ੍ਧੀਨਿ ਮੂਲਾਨਿ ਕੁਸੁਮਾਨਿ ਚ ।
ਬਭਞ੍ਜੁਰ੍ਵਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਾਦਪਾਨਂ ਮਦੋਤ੍ਕਟਾਃ ॥ 90 ॥
ਦ੍ਰੋਣਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਲਮ੍ਬਮਾਨਾਨਿ ਵਾਨਰਾਃ ।
ਯਯੁਃ ਪਿਬਨ੍ਤ ਹृष੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਮਧੂਨਿ ਮਧੁਪਿਙ੍ਗਲਾਃ ॥ 91 ॥
ਪਾਦਪਾਨਵਭਞ੍ਜਨ੍ਤੋ ਵਿਕਰ੍षਨ੍ਤ ਸ੍ਤਥਾ ਲਤਾਃ ।
ਵਿਧਮਨ੍ਤੋ ਗਿਰਿਵਰਾਨ੍ਪ੍ਰਯਯੁਃ ਪ੍ਲਵਗਰ੍षਭਾਃ ॥ 92 ॥
ਵृਕ੍षੇਭ੍ਯੋऽਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਪਯੋ ਨਦਨ੍ਤੋ ਮਧੁਦਰ੍ਪਿਤਾਃ ।
ਅਨ੍ਯੇ ਵृਕ੍षਾਨ੍ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਪਿਬਨ੍ਤ੍ਯਪਿ ਚਾਪਰੇ ॥ 93 ॥
ਬਭੂਵ ਵਸੁਧਾ ਤੈਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ ਹਰਿਯੂਥਪੈਃ ।
ਯਥਾ ਕਲਮਕੇਦਾਰੈਃ ਪਕ੍ਵੈਰਿਵ ਵਸੁਨ੍ਦਰਾ ॥ 94 ॥
ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਮਥ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਾਮੋ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨਃ ।
ਅਧ੍ਯਾਰੋਹਨ੍ਮਹਾਬਾਹੁਸ਼੍ਸ਼ਿਖਰਂ ਦ੍ਰੁਮਭੂषਿਤਮ੍ ॥ 95 ॥
ਤਤਸ਼੍ਸ਼ਿਖਰਮਾਰੁਹ੍ਯ ਰਾਮੋ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਕੂਰ੍ਮਮੀਨਸਮਾਕੀਰ੍ਣਮਪਸ਼੍ਯਤ੍ਸਲਿਲਾਕੁਲਮ੍ ॥ 96 ॥
ਤੇ ਸਹ੍ਯਂ ਸਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਮਲਯਂ ਚ ਮਹਾਗਿਰਿਮ੍ ।
ਆਸੇਦੁਰਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਭਮਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਮ੍ ॥ 97 ॥
ਅਵਰੁਹ੍ਯ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਵੇਲਾਵਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਰਾਮੋ ਰਮਯਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਟ ਸ੍ਸਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸ੍ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ॥ 98 ॥
ਅਥ ਧੌਤੋਪਲਤਲਾਂ ਤੋਯੌਘੈ ਸ੍ਸਹਸੋਤ੍ਥਿਤੈਃ ।
ਵੇਲਾਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵਿਪੁਲਾਨ੍ਰਾਮੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 99 ॥
ਏਤੇ ਵਯਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਰੁਣਾਲਯਮ੍ ।
ਇਹੇਦਾਨੀਂ ਵਿਚਿਨ੍ਤਾ ਸਾਯਾ ਨਃ ਪੂਰ੍ਵਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾ ॥ 100 ॥
ਅਤਃ ਪਰਮਤੀਰੋऽਯਂ ਸਾਗਰ ਸ੍ਸਰਿਤਾਂ ਪਤਿਃ ।
ਨ ਚਾਯਮਨੁਪਾਯੇਨ ਸ਼ਕ੍ਯਸ੍ਤਰਿਤੁਮਰ੍ਣਵਃ ॥ 101 ॥
ਤਦਿਹੈਵ ਨਿਵੇਸ਼ੋऽਸ੍ਤੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਸ੍ਤੂਯਤਾਮਿਹ ।
ਯਥੇਦਂ ਵਾਨਰਬਲਂ ਪਰਂ ਪਾਰਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ 102 ॥
ਇਤੀਵ ਸ ਮਹਾਬਾਹੁਸ੍ਸੀਤਾਹਰਣਕਰ੍ਸ਼ਿਤਃ ।
ਰਾਮਸ੍ਸਾਗਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵਾਸਮਾਜ੍ਞਾਪਯਤ੍ਤਦਾ ॥ 103 ॥
ਸਰ੍ਵਾ ਸ੍ਸੇਨਾ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯਨ੍ਤਾਂ ਵੇਲਾਯਾਂ ਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵ ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਕਾਲੋ ਨਸ੍ਸਾਗਰਸ੍ਯੇਹ ਲਙ੍ਘਨੇ ॥ 104 ॥
ਸ੍ਵਾਂ ਸ੍ਵਾਂ ਸੇਨਾਂ ਸਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਮਾ ਚ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕੁਤੋ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ।
ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ ਵਾਨਰਾਸ਼੍ਸ਼ੂਰਾਜ੍ਞੇਯਂ ਛਨ੍ਨਂ ਭਯਂ ਚ ਨਃ ॥ 105 ॥
ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸ੍ਸਹਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ।
ਸੇਨਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਯਤਤੀਰੇ ਸਾਗਰਸ੍ਯ ਦ੍ਰੁਮਾਯੁਤੇ ॥ 106 ॥
ਵਿਰਰਾਜ ਸਮੀਪਸ੍ਥਂ ਸਾਗਰਸ੍ਯ ਤੁ ਤਦ੍ਬਲਮ੍ ।
ਮਧੁਪਾਣ੍ਡੁਜਲ ਸ਼੍ਰਸ਼ੀਮਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯ ਇਵ ਸਾਗਰਃ ॥ 107 ॥
ਵੇਲਾਵਨਮੁਪਾਗਮ੍ਯ ਤਤਸ੍ਤੇ ਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵਾਃ ।
ਨਿਵਿष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਪਰਂ ਪਾਰਂ ਕਾਙ੍ਕ੍षਮਾਣਾ ਮਹੋਦਧੇਃ ॥ 108 ॥
ਤੇषਾਂ ਨਿਵਿਸ਼ਮਾਨਾਨਾਂ ਸੈਨ੍ਯਸਨ੍ਨਾਹਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਃ ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਧਾਯ ਮਹਾਨਾਦਮਰ੍ਣਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵੇ ॥ 109 ॥
ਸਾ ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਧ੍ਵਜਿਨੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣਾਭਿਪਾਲਿਤਾ ।
ਤ੍ਰਿਧਾ ਨਿਵਿष੍ਟਾ ਮਹਤੀ ਰਾਮਸ੍ਯਾਰ੍ਥਪਰਾऽਭਵਤ੍ ॥ 110 ॥
ਸਾ ਮਹਾਰ੍ਣਵਮਾਸਾਦ੍ਯ ਹृष੍ਟਾ ਵਾਨਰਵਾਹਿਨੀ ।
ਵਾਯੁਵੇਗਸਮਾਧੂਤਂ ਪਸ਼੍ਯਮਾਨਾ ਮਹਾਰ੍ਣਵਮ੍ ॥ 111 ॥
ਦੂਰਪਾਰਮਸਮ੍ਬਾਧਂ ਰਕ੍षੋਗਣਨਿषੇਵਿਤਮ੍ ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੋ ਵਰੁਣਾਵਾਸਂ ਨਿषੇਦੁਰ੍ਹਰਿਯੂਥਪਾਃ ॥ 112 ॥
ਚਣ੍ਡਨਕ੍ਰਗ੍ਰਾਹਂ ਘੋਰਂ ਕ੍षਪਾਦੌ ਦਿਵਸਕ੍ष੍ਯੇ ।
ਹਸਨ੍ਤਮਿਵ ਫੇਨੌਘੈਰ੍ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤਮਿਵ ਚੋਰ੍ਮਿਭਿਃ ॥ 113 ॥
ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਦਯੇ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਪ੍ਰਤਿਚਨ੍ਦ੍ਰਸਮਾਕੁਲਮ੍ ।
ਚਣ੍ਡਾਨਿਲਮਹਾਗ੍ਰਾਹੈਃ ਕੀਰ੍ਣਂ ਤਿਮਿਤਿਮਿਙ੍ਗਿਲੈਃ ॥ 114 ॥
ਦੀਪ੍ਤਭੋਗੈਰਿਵਾਕੀਰ੍ਣਂ ਭੁਜਙ੍ਗੈਰ੍ਵਰੁਣਾਲਯਮ੍ ।
ਅਵਗਾਢਂ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵੈਰ੍ਨਾਨਾਸ਼ੈਲਸਮਾਕੁਲਮ੍ ।
ਸੁਦੁਰ੍ਗਂ ਦੁਰ੍ਗਮਾਰ੍ਗਂ ਤਮਗਾਧ ਮਸੁਰਾਲਯਮ੍ ॥ 115 ॥
ਮਕਰੈਰ੍ਨਾਗਭੋਗੈਸ਼੍ਚ ਵਿਗਾਢਾ ਵਾਤਲੋਲਿਤਾਃ ।
ਉਤ੍ਪੇਤੁਸ਼੍ਚ ਨਿਪੇਤੁਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾ ਜਲਰਾਸ਼ਯਃ ॥ 116 ॥
ਉਤ੍ਪੇਤੁਃ ਚ ਨਿਪੇਤੁਃ ਚ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾ ਜਲ ਰਾਸ਼ਯਃ ।
ਅਗ੍ਨਿ ਚੂਰ੍ਣਂ ਇਵ ਆਵਿਦ੍ਧਂ ਭਾਸ੍ਕਰ ਅਮ੍ਬੁ ਮਨੋ ਰਗਮ੍ ॥ 117 ॥
ਸਾਗਰਂ ਚਾਮ੍ਬਰਪ੍ਰਖ੍ਯਮਮ੍ਬਰਂ ਸਾਗਰੋਪਮਮ੍ ।
ਸਾਗਰਂ ਚਾਮ੍ਬਰਂ ਚੇਤਿ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇष ਮਦृਸ਼੍ਯਤ ॥ 118 ॥
ਸਮ੍ਪृਕ੍ਤਂ ਨਭਸਾਪ੍ਯਮ੍ਭਸ੍ਸਮ੍ਪृਕ੍ਤਂ ਚ ਨਭੋऽਮ੍ਭਸਾ ।
ਤਾਦृਗ੍ਰੂਪੇਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਾਰਾਰਤ੍ਨਸਮਾਕੁਲੇ ॥ 119 ॥
ਸਮੁਤ੍ਪਤਿਤਮੇਘਸ੍ਯ ਵੀਚਿਮਾਲਾਕੁਲਸ੍ਯ ਚ ।
ਵਿਸ਼ੇषੋ ਨ ਦ੍ਵਯੋਰਾਸੀਤ੍ਸਾਗਰਸ੍ਯਾਮ੍ਬਰਸ੍ਯ ਚ ॥ 120 ॥
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯੈਰਾਹਤਾ ਸ੍ਸਕ੍ਤਾ ਸ੍ਸਸ੍ਵਨੁਰ੍ਭੀਮਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਾਃ ।
ਊਰ੍ਮਯਸ੍ਸਿਨ੍ਧੁਰਾਜਸ੍ਯ ਮਹਾਭੇਰ੍ਯ ਇਵਾਹਵੇ ॥ 121 ॥
ਰਤ੍ਨੌਘ ਜਲਸਨ੍ਨਾਦਂ ਵਿषਕ੍ਤਮਿਵ ਵਾਯੁਨਾ ।
ਉਤ੍ਪਤਨ੍ਤਮਿਵ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਂ ਯਾਦੋਗਣਸਮਾਕੁਲਮ੍ ॥ 122 ॥
ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤੇ ਮਹੋਤ੍ਸਾਹ ਵਾਤਾਹਤਜਲਾਸ਼ਯਮ੍ ।
ਅਨਿਲੋਦ੍ਧੂਤਮਾਕਾਸ਼ੇ ਪ੍ਰਵਲ੍ਗਨ੍ਤ ਮਮਿਵੋਰ੍ਮਿਭਿਃ ॥ 123 ॥
ਤਤੋ ਵਿਸ੍ਮਯਮਾਪਨ੍ਨਾ ਹਰਯੋ ਦਦृਸ਼ੁਰ੍ਹਰਯਸ੍ਤਦਾ ।
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੋਰ੍ਮਿਜਾਲਸਨ੍ਨਾਦਂ ਪ੍ਰਲੋਲਮਿਵ ਸਾਗਰਮ੍ ॥ 124 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturthassargaḥ |
śrutvā hanumato vākyaṃ yathāvadanupūrvaśaḥ |
tato'bravīnmahātejā rāmassatyaparākramaḥ || 1 ||
yāṃ nivedayase laṅkāṃ purīṃ bhīmasya rakṣasaḥ |
kṣipramenāṃ mathiṣyāmi satyametadbravīmi te || 2 ||
asmin muhūrte sugrīva prayāṇamabhirocaye |
yukto muhūrto vijayaḥ prāpto madhyaṃ divākara || 3 ||
sītāṃ hṛtvā tu me jātu kvāsau yāsyati yāsyataḥ |
sītā śrutvābhiyānaṃ me aśāmeṣyati jīvite |
jīvitānte' mṛtaṃ spṛṣṭavā pītvā viṣamivāturaḥ || 4 ||
uttarā phalgunī hyadya śvastu hastena yokṣyate |
abhiprāyāma sugrīva sarvānīkasamāvṛtāḥ || 5 ||
nimittāni ca paśyāmi yāni prādurbhavanti ca |
nihatya rāvaṇaṃ sītāmānayiṣyāmi jānakīm || 6 ||
upariṣṭāddhi nayanaṃ sphuramāṇamidaṃ mama |
vijayaṃ samanuprāptaṃ śaṃsatīva manoratham || 7 ||
tato vānararājena lakṣmaṇena supūjitaḥ |
uvāca rāmo dharmātmā punarapyardhakovidaḥ || 8 ||
agre yātu balasyāsya nīlo mārgamavekṣitum |
vṛtaśśatasahasreṇa vānarāṇāṃ tarasvinām || 9 ||
phalamūlavatā nīla śītakānanavāriṇā |
pathā madhumatā cāśu senāṃ senāpate naya || 10 ||
dūṣayeyurdurātmanaḥ pathi mūlaphalodakam |
rākṣasāḥ parirakṣethāstebhyastvaṃ nityamudyataḥ || 11 ||
nimneṣu vanadurgeṣu vaneṣu ca vanaukasaḥ |
abhiplutyābhipaśyeyuḥ pareṣāṃ nihitaṃ balam || 12 ||
yacca phalgu balaṃ kiñcitta datraivopapadyatām |
etaddhi kṛtyaṃ ghoraṃ no vikrameṇa prayujyatām || 13 ||
sāgaraughanibhaṃ bhīmamagrānīkaṃ mahābalāḥ |
kapisiṃhāḥ prakarṣastu śataśo'tha sahasraśaḥ || 14 ||
kapi simhā prakarṣantu śataśo atha sahasraśaḥ |
gajaḥ ca giri samkāśo gavayaḥ ca mahābalaḥ || 15 ||
yātu vānaravāhinyā vānaraḥ plavatāṃ varaḥ |
pālayandakṣiṇaṃ pārśvamṛṣabho vānararṣabhaḥ || 16 ||
gandhahastīva durdharṣastarasvī gandhamādanaḥ |
yātu vānaravāhinyā ssavyaṃ pārśvamadhiṣṭhitaḥ || 17 ||
yāsyāmi balamadhye'haṃ balaughamabhiharṣayan |
adhiruhya hanūmanta mairāvata miveśvaraḥ || 18 ||
aṅgadenaiṣa saṃyātu lakṣmaṇaścānta kopamaḥ |
sārvabhaumena bhūteśo draviṇādhipatiryathā || 19 ||
jāmbavāṃśca suṣeṇaśca vegadarśī ca vānaraḥ |
ṛkṣarājo mahāsattvaḥ kukṣiṃ rakṣantu te trayaḥ || 20 ||
rāghavasya vacaśśrutvā sugrīvo vāhinīpatiḥ |
vyādideśa mahāvīryo vānarānvānararṣabha ḥ || 21 ||
te vānaragaṇāssarve samutpatya yuyutsavaḥ |
guhābhyaśśikharebhyaśca aśu pupluvire tadā || 22 ||
tato vānararājena lakṣmaṇena ca pūjitaḥ |
jagāma rāmodharmātmā sasainyo dakṣiṇāṃ diśam || 23 ||
śataiḥ śatasahasraiśca koṭibhiścāyutairapi |
vāraṇābhaiśca haribhiryayau parivṛtastadā || 24 ||
taṃ yāntamanuyāntī sā mahatī harivāhinī |
dṛptāḥ pramuditāssarve sugrīveṇābhipālitāḥ || 25 ||
hṛṣṭāḥ pramuditāḥ sarve sugrīveṇa abhipālitāḥ |
āplavantaḥ plavantaḥ ca garjantaḥ ca plavaṃ gamāḥ || 26 ||
bhakṣyanta ssugandhīni madhūni ca phalāni ca |
udvahanto mahāvṛkṣān mañjarīpuñjadhāriṇaḥ || 27 ||
anyonyaṃ sahasā dṛptā nirvahānti kṣipanti ca |
patantaśpotpatnatyanye pātayantyapare parān || 28 ||
rāvaṇo no nihantavyassarve ca rajanīcarāḥ |
iti garjanti harayo rāghavasya samīpataḥ || 29 ||
purastādṛṣabho vīro nīlaḥ kumuda eva ca |
panthānaṃ śodhayantisma vānarairbahubhi ssaha || 30 ||
madhye tu rājā sugrīvo rāmo lakṣmaṇa eva ca |
balabhirbahubhi rbhīmairvṛtāśśatrunibarhaṇāḥ || 31 ||
hariśśatavalirvīraḥ koṭībhirdaśabhirvṛtaḥ |
sarvāmeko hyāvaṣṭabhya rarakṣa harivāhinīm || 32 ||
koṭīśataparīvāraḥ kesarī panaso gajaḥ |
arkaścātibalaḥ pārśvamekaṃ tasyābhirakṣati || 33 ||
suṣeṇo jāmbavāṃścaiva ṛkṣairbahubhirāvṛtau |
sugrīvaṃ purataḥ kṛtvā jaghanaṃ samrarakṣatuḥ || 34 ||
teṣāṃ senāpatirvīro nīlo vānarapuṅgavaḥ |
sampatanpatatāṃ śreṣṭhastadbalaṃ paryapālayāt || 35 ||
darīmukhaḥ prajaṅghaśca rambho'tha rabhasaḥ kapiḥ |
sarvataśca yayurvīrāstvarayantaḥ plavaṅgamān || 36 ||
evaṃ te hariśārdūlā gacchanto baladarpitāḥ |
apaśyaṃste giriśreṣṭhaṃ sahyaṃ drumālatāyutam || 37 ||
sarāṃsi ca supullāni taṭākāni vanāni ca || 38 ||
rāmasya śāsanaṃ jñātvā bhīmakopasya bhītavat |
varjayannagarābhyāśāṃ stathā janapadānapi || 39 ||
sāgaraughanibhaṃ bhīmaṃ tadvānarabalaṃ mahat |
utsasarpa mahāghoṣaṃ bhīmaghoṣamivārṇavaḥ || 40 ||
tasyadāśaratheḥ pārśve śūrāste kapikuṅajarāḥ |
torṇamāpupluvu ssarve sadaśvā iva coditāḥ || 41 ||
kapibhyāmuhyamānau tau śuśubhāte nararṣabhau |
mahādbhyāmiva samspṛṣṭau grahābhyāṃ candrabhāskarau || 42 ||
tato vānararājena lakṣmaṇena supūjitaḥ |
jagāma rāmo dharmātmā sasainyo dakṣiṇāṃ diśam || 43 ||
tamaṅgadagato rāmaṃ lakṣmaṇaśśubhayā girā |
uvāca paripūrṇārthaḥ smṛtimān pratibhānavān || 44 ||
hṛtāmavāpya vaidehīṃ kṣipraṃ hatvā ca rāvaṇam |
samṛddhārthassamṛddhārthamayodhyāṃ pratiyāsyasi || 45 ||
mahānti ca nimittāni divi bhūmau ca rāghava |
śubhāni tava paśyāmi sarvāṇyenārthasiddhaye |
anuvāti śivo vāyu ssevāṃ mṛduhita ssukhaḥ || 46 ||
pūrṇavalgusvarāśceme pravadanti mṛgadvijāḥ |
prasannāśca diśa ssarvā vimalaśca divākaraḥ || 47 ||
uśanā ca prasannārciranu tvāṃ bhārgavo gataḥ || 48 ||
brahmarāśirviśuddhaśca śuddāśca paramarṣayaḥ |
arciṣmantaḥ prakāśante dhruvaṃ sarve pradakṣiṇam || 49 ||
triśaṅkurvimalo bhāti rājarṣissapurohitaḥ |
pitāmahāḥ puro'smākamikṣvākūṇāṃ mahātmanām || 50 ||
vimale ca prakāśete viśākhe nirupapluve |
nakṣatra varamasmākamikṣvākūṇāṃ mahātmanām || 51 ||
nairṛtaṃ nairṛtānāṃ ca nakṣatramabhipīḍyate |
mūlo mūlavatā spṛṣṭo dhūpyate dhūmaketunā || 52 ||
sarvaṃ caitadvināśāya rākṣasānāmupa sthitam |
kāle kālagṛhītānāṃ nakṣatra grahapīḍitam || 53 ||
prasannā ssurasāścāpo vanāni phalavanti ca |
pravāntyabhya nādhikaṃ gandhānyathartukusumā drumāḥ || 54 ||
vyūḍhāni kapisainyāni prakāśante'dhikaṃ prabho || 55 ||
devānāmiva sainyāni saṅgrāme tārakāmaye |
evamārya |
samīkṣyaitānprīto bhavitumarhasi || 56 ||
iti bhrātaramāśvāsya hṛṣṭa ssaumitrirabravīt |
athāvṛtya mahīṃ kṛtsnāṃ jagāma mahatī camūḥ || 57 ||
ṛkṣavānaraśardūlairna khadaṃṣṭrāyudhairvutā |
kārāgraiścaraṇāgraiśca vānarai rutthitaṃ rajaḥ |
bhīmamantardadhe lokaṃ nivārya savituḥ prabhām || 58 ||
parvatavanākāśāṃ dakṣiṇāṃ harivāhinī |
chādayantī yayau bhīmā dyāmivāmbudasantatiḥ || 59 ||
uttarantyāṃ ca senāyāṃ ssatataṃ bahuyojanam |
nadīsrotāṃsi sarvāṇi sasyandurviparītavat || 60 ||
sarāṃsi vimalāmbhāṃsi drumākīrṇāṃśca parvatā |
samān bhūmipradeśāṃśca vanāni phalavanti ca |
madhyena ca samantācca tiryakcāthaśca samā'viśat || 61 ||
samāvṛtya mahīṃ kṛtsnāṃ jagāma mahatī camūḥ |
tehṛṣṭavadanā ssarve jagmurmārutaraṃhasaḥ || 62 ||
harayo rāghavasyārthe samāropitavikramāḥ || 63 ||
harṣaṃvīrya balodrekāndarśayantaḥ parasparam |
yauvanotsekajāndarpādvividhāṃścakruradhvani || 64 ||
tatra keciddrutaṃ jagmurutpetuśca tathāpare |
kecitkilakilāṃ cakrurvānarā vanagocarāḥ || 65 ||
prāspoṭayaṃśca pucchāni sannijagmuḥ padānyapi |
bhujāvanikṣipya śailāṃśca drumānanye babhañjire || 66 ||
ārohantaśca śṛṅgāṇi girīṇāṃ girigocarāḥ |
mahānādān pramuñcanti kṣveḍāmanye pracakrite || 67 ||
ūruvegaiśca mamṛdurlatājālānyanekaśaḥ |
jṛmbhamāṇāśca vikrāntā vicikrīḍuśśilādrumai ḥ || 68 ||
śataśśatasahasraiśca koṭibhiśca sahasraśaḥ |
vānarāṇāṃ sughorāṇāṃ śrīmatparivṛtā mahī || 69 ||
sā sma yāti divārātraṃ mahatī harivāhinī |
prahṛṣṭamuditāssenā sugrīveṇābhipālitāḥ || 70 ||
vānarāstvaritaṃ yānti sarve yuddhābhinandinaḥ |
pramokṣayiṣava ssītāṃ muhūrtaṃ kvāpi nāvasan || 71 ||
tataḥ pādapasambhādhaṃ nānāmṛgasamāyutāma |
sahyaparvatamāsedurmalayañca mahīdharam || 72 ||
kānanāni vicitrāṇi nadīḥ prasravaṇāni ca |
paśyannani yayau rāmassahyasya malayasya ca || 73 ||
campakāṃs tilakāmaḥ cūtān aśokān sindu vārakān |
tiniśān karavīrāmaḥ ca timiśān bhanjanti sma plavaṃ gamāḥ || 74 ||
aṅkolāṃśca karañcāṃśca plakṣanyagrodhatindukān |
jambukāmalakānnāpānbhajanti sma plavaṅgamāḥ || 75 ||
prastareṣu ca ramyeṣu vividhāḥ kānanadrumāḥ |
vāyuvegapracalitāḥ puṣpairavakiranti tān || 76 ||
mārutassukhasaṃsparśo vāti candanaśītalaḥ |
ṣaṭapadairanukūjadbhirvaneṣu madhugandhiṣu || 77 ||
adhikaṃ śailarājastu dhātubhissuvibhūṣitaḥ |
dhātubhyaḥprasṛto reṇurvāyuvega vighaṭṭitaḥ |
sumahadvānarānīkaṃ chādayāmāsa sarvataḥ || 78 ||
giriprastheṣu ramyeṣu sarvata sampra puṣpitāḥ |
ketakassinduvārāśca vāsantyaśca manoramāḥ || 79 ||
mādhavyo gandhapūrṇāśca kundagulmāśca puṣpitāḥ |
ciribilvā madhūkāśca vañjulā priyakāstathā || 80 ||
suphūrjakāstilakāścaiva nāgavṛkṣāśca puṣpitāḥ |
cūtāḥ pāṭalayakāścaiva kovidārāśca puṣpitāḥ || 81 ||
muculindārjunāścaiva śiṃśupāḥ kuṭajāstathā |
dhavā śśālmalayaścaiva raktāḥ kuravakāstathā || 82 ||
hintālāstiniśāścaiva cūrṇakā nīpakāstathā |
nīlāśokāśca varaṇā aṅkolāḥ padmakāstathā || 83 ||
plavamānaiḥ plavaṅgaistu sarve paryākulīkṛtām || 84 ||
vāpyastasmin girau śitāḥ palvalāni tathaiva ca |
cakravākānucaritāḥ kāraṇḍavaniṣevitāḥ || 85 ||
plavaiḥ krauñceśca saṅkīrṇā varāhamṛga sevitāḥ |
ṛkṣaistarakṣubhissimhaiśśārdūlaiśca bhayāvahaiḥ || 86 ||
vyālaiśca bahubhirbhīmai ssevyamānā ssamantataḥ |
padmaissaugandikaiḥ pullaiḥ kumudaiścotpalaistathā || 87 ||
vārijairvividhaiḥ puṣpai ramyāstatra jalāśayāḥ |
tasya sānuṣu kūjanti nānādvijagaṇāstathā || 88 ||
snātvā pītvodakānyatra jale krīḍanti vānarāḥ |
anyonyaṃ plāvayanti sma śailamāruhya vānarāḥ || 89 ||
phalānya mṛtagandhīni mūlāni kusumāni ca |
babhañjurvāstatra pādapānaṃ madotkaṭāḥ || 90 ||
droṇamātrapramāṇāni lambamānāni vānarāḥ |
yayuḥ pibanta hṛṣṭāste madhūni madhupiṅgalāḥ || 91 ||
pādapānavabhañjanto vikarṣanta stathā latāḥ |
vidhamanto girivarānprayayuḥ plavagarṣabhāḥ || 92 ||
vṛkṣebhyo'nye tu kapayo nadanto madhudarpitāḥ |
anye vṛkṣānprapadyante prapibantyapi cāpare || 93 ||
babhūva vasudhā taistu sampūrṇā hariyūthapaiḥ |
yathā kalamakedāraiḥ pakvairiva vasundarā || 94 ||
mahendramatha samprāpya rāmo rājīvalocanaḥ |
adhyārohanmahābāhuśśikharaṃ drumabhūṣitam || 95 ||
tataśśikharamāruhya rāmo daśarathātmajaḥ |
kūrmamīnasamākīrṇamapaśyatsalilākulam || 96 ||
te sahyaṃ samatikramya malayaṃ ca mahāgirim |
āsedurānupūrvyeṇa samudraṃ bhamanissvanam || 97 ||
avaruhya jagāmāśu velāvanamanuttamam |
rāmo ramayatāṃ śreṣṭa ssasugrīva ssalakṣmaṇaḥ || 98 ||
atha dhautopalatalāṃ toyaughai ssahasotthitaiḥ |
velāmāsādya vipulānrāmo vacanamabravīt || 99 ||
ete vayamanuprāptā ssugrīva varuṇālayam |
ihedānīṃ vicintā sāyā naḥ pūrvasamutthitā || 100 ||
ataḥ paramatīro'yaṃ sāgara ssaritāṃ patiḥ |
na cāyamanupāyena śakyastaritumarṇavaḥ || 101 ||
tadihaiva niveśo'stu mantraḥ prastūyatāmiha |
yathedaṃ vānarabalaṃ paraṃ pāramavāpnuyāt || 102 ||
itīva sa mahābāhussītāharaṇakarśitaḥ |
rāmassāgaramāsādya vāsamājñāpayattadā || 103 ||
sarvā ssenā niveśyantāṃ velāyāṃ haripuṅgava |
samprāpto mantrakālo nassāgarasyeha laṅghane || 104 ||
svāṃ svāṃ senāṃ samutsṛjya mā ca kaścitkuto vrajet |
gacchantu vānarāśśūrājñeyaṃ channaṃ bhayaṃ ca naḥ || 105 ||
rāmasya vacanaṃ śrutvā sugrīva ssahalakṣmaṇaḥ |
senāṃ niveśayatatīre sāgarasya drumāyute || 106 ||
virarāja samīpasthaṃ sāgarasya tu tadbalam |
madhupāṇḍujala śraśīmān dvitīya iva sāgaraḥ || 107 ||
velāvanamupāgamya tataste haripuṅgavāḥ |
niviṣṭāśca paraṃ pāraṃ kāṅkṣamāṇā mahodadheḥ || 108 ||
teṣāṃ niviśamānānāṃ sainyasannāhanissvanaḥ |
antardhāya mahānādamarṇavasya praśuśruve || 109 ||
sā vānarāṇāṃ dhvajinī sugrīveṇābhipālitā |
tridhā niviṣṭā mahatī rāmasyārthaparā'bhavat || 110 ||
sā mahārṇavamāsādya hṛṣṭā vānaravāhinī |
vāyuvegasamādhūtaṃ paśyamānā mahārṇavam || 111 ||
dūrapāramasambādhaṃ rakṣogaṇaniṣevitam |
paśyanto varuṇāvāsaṃ niṣedurhariyūthapāḥ || 112 ||
caṇḍanakragrāhaṃ ghoraṃ kṣapādau divasakṣye |
hasantamiva phenaughairnṛtyantamiva cormibhiḥ || 113 ||
candrodaye samudbhūtaṃ praticandrasamākulam |
caṇḍānilamahāgrāhaiḥ kīrṇaṃ timitimiṅgilaiḥ || 114 ||
dīptabhogairivākīrṇaṃ bhujaṅgairvaruṇālayam |
avagāḍhaṃ mahāsattvairnānāśailasamākulam |
sudurgaṃ durgamārgaṃ tamagādha masurālayam || 115 ||
makarairnāgabhogaiśca vigāḍhā vātalolitāḥ |
utpetuśca nipetuśca pravṛddhā jalarāśayaḥ || 116 ||
utpetuḥ ca nipetuḥ ca pravṛddhā jala rāśayaḥ |
agni cūrṇaṃ iva āviddhaṃ bhāskara ambu mano ragam || 117 ||
sāgaraṃ cāmbaraprakhyamambaraṃ sāgaropamam |
sāgaraṃ cāmbaraṃ ceti nirviśeṣa madṛśyata || 118 ||
sampṛktaṃ nabhasāpyambhassampṛktaṃ ca nabho'mbhasā |
tādṛgrūpeca dṛśyate tārāratnasamākule || 119 ||
samutpatitameghasya vīcimālākulasya ca |
viśeṣo na dvayorāsītsāgarasyāmbarasya ca || 120 ||
anyonyairāhatā ssaktā ssasvanurbhīmanissvanāḥ |
ūrmayassindhurājasya mahābherya ivāhave || 121 ||
ratnaugha jalasannādaṃ viṣaktamiva vāyunā |
utpatantamiva kruddhaṃ yādogaṇasamākulam || 122 ||
dadṛśuste mahotsāha vātāhatajalāśayam |
aniloddhūtamākāśe pravalganta mamivormibhiḥ || 123 ||
tato vismayamāpannā harayo dadṛśurharayastadā |
bhrāntormijālasannādaṃ pralolamiva sāgaram || 124 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturthassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुर्थस्सर्गः ।
श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं यथावदनुपूर्वशः ।
ततोऽब्रवीन्महातेजा रामस्सत्यपराक्रमः ॥ 1 ॥
यां निवेदयसे लङ्कां पुरीं भीमस्य रक्षसः ।
क्षिप्रमेनां मथिष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ 2 ॥
अस्मिन् मुहूर्ते सुग्रीव प्रयाणमभिरोचये ।
युक्तो मुहूर्तो विजयः प्राप्तो मध्यं दिवाकर ॥ 3 ॥
सीतां हृत्वा तु मे जातु क्वासौ यास्यति यास्यतः ।
सीता श्रुत्वाभियानं मे अशामेष्यति जीविते ।
जीवितान्तेऽ मृतं स्पृष्टवा पीत्वा विषमिवातुरः ॥ 4 ॥
उत्तरा फल्गुनी ह्यद्य श्वस्तु हस्तेन योक्ष्यते ।
अभिप्रायाम सुग्रीव सर्वानीकसमावृताः ॥ 5 ॥
निमित्तानि च पश्यामि यानि प्रादुर्भवन्ति च ।
निहत्य रावणं सीतामानयिष्यामि जानकीम् ॥ 6 ॥
उपरिष्टाद्धि नयनं स्फुरमाणमिदं मम ।
विजयं समनुप्राप्तं शंसतीव मनोरथम् ॥ 7 ॥
ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः ।
उवाच रामो धर्मात्मा पुनरप्यर्धकोविदः ॥ 8 ॥
अग्रे यातु बलस्यास्य नीलो मार्गमवेक्षितुम् ।
वृतश्शतसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम् ॥ 9 ॥
फलमूलवता नील शीतकाननवारिणा ।
पथा मधुमता चाशु सेनां सेनापते नय ॥ 10 ॥
दूषयेयुर्दुरात्मनः पथि मूलफलोदकम् ।
राक्षसाः परिरक्षेथास्तेभ्यस्त्वं नित्यमुद्यतः ॥ 11 ॥
निम्नेषु वनदुर्गेषु वनेषु च वनौकसः ।
अभिप्लुत्याभिपश्येयुः परेषां निहितं बलम् ॥ 12 ॥
यच्च फल्गु बलं किञ्चित्त दत्रैवोपपद्यताम् ।
एतद्धि कृत्यं घोरं नो विक्रमेण प्रयुज्यताम् ॥ 13 ॥
सागरौघनिभं भीममग्रानीकं महाबलाः ।
कपिसिंहाः प्रकर्षस्तु शतशोऽथ सहस्रशः ॥ 14 ॥
कपि सिम्हा प्रकर्षन्तु शतशो अथ सहस्रशः ।
गजः च गिरि सम्काशो गवयः च महाबलः ॥ 15 ॥
यातु वानरवाहिन्या वानरः प्लवतां वरः ।
पालयन्दक्षिणं पार्श्वमृषभो वानरर्षभः ॥ 16 ॥
गन्धहस्तीव दुर्धर्षस्तरस्वी गन्धमादनः ।
यातु वानरवाहिन्या स्सव्यं पार्श्वमधिष्ठितः ॥ 17 ॥
यास्यामि बलमध्येऽहं बलौघमभिहर्षयन् ।
अधिरुह्य हनूमन्त मैरावत मिवेश्वरः ॥ 18 ॥
अङ्गदेनैष संयातु लक्ष्मणश्चान्त कोपमः ।
सार्वभौमेन भूतेशो द्रविणाधिपतिर्यथा ॥ 19 ॥
जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः ।
ऋक्षराजो महासत्त्वः कुक्षिं रक्षन्तु ते त्रयः ॥ 20 ॥
राघवस्य वचश्श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः ।
व्यादिदेश महावीर्यो वानरान्वानरर्षभ ः ॥ 21 ॥
ते वानरगणास्सर्वे समुत्पत्य युयुत्सवः ।
गुहाभ्यश्शिखरेभ्यश्च अशु पुप्लुविरे तदा ॥ 22 ॥
ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन च पूजितः ।
जगाम रामोधर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम् ॥ 23 ॥
शतैः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्चायुतैरपि ।
वारणाभैश्च हरिभिर्ययौ परिवृतस्तदा ॥ 24 ॥
तं यान्तमनुयान्ती सा महती हरिवाहिनी ।
दृप्ताः प्रमुदितास्सर्वे सुग्रीवेणाभिपालिताः ॥ 25 ॥
हृष्टाः प्रमुदिताः सर्वे सुग्रीवेण अभिपालिताः ।
आप्लवन्तः प्लवन्तः च गर्जन्तः च प्लवं गमाः ॥ 26 ॥
भक्ष्यन्त स्सुगन्धीनि मधूनि च फलानि च ।
उद्वहन्तो महावृक्षान् मञ्जरीपुञ्जधारिणः ॥ 27 ॥
अन्योन्यं सहसा दृप्ता निर्वहान्ति क्षिपन्ति च ।
पतन्तश्पोत्पत्नत्यन्ये पातयन्त्यपरे परान् ॥ 28 ॥
रावणो नो निहन्तव्यस्सर्वे च रजनीचराः ।
इति गर्जन्ति हरयो राघवस्य समीपतः ॥ 29 ॥
पुरस्तादृषभो वीरो नीलः कुमुद एव च ।
पन्थानं शोधयन्तिस्म वानरैर्बहुभि स्सह ॥ 30 ॥
मध्ये तु राजा सुग्रीवो रामो लक्ष्मण एव च ।
बलभिर्बहुभि र्भीमैर्वृताश्शत्रुनिबर्हणाः ॥ 31 ॥
हरिश्शतवलिर्वीरः कोटीभिर्दशभिर्वृतः ।
सर्वामेको ह्यावष्टभ्य ररक्ष हरिवाहिनीम् ॥ 32 ॥
कोटीशतपरीवारः केसरी पनसो गजः ।
अर्कश्चातिबलः पार्श्वमेकं तस्याभिरक्षति ॥ 33 ॥
सुषेणो जाम्बवांश्चैव ऋक्षैर्बहुभिरावृतौ ।
सुग्रीवं पुरतः कृत्वा जघनं सम्ररक्षतुः ॥ 34 ॥
तेषां सेनापतिर्वीरो नीलो वानरपुङ्गवः ।
सम्पतन्पततां श्रेष्ठस्तद्बलं पर्यपालयात् ॥ 35 ॥
दरीमुखः प्रजङ्घश्च रम्भोऽथ रभसः कपिः ।
सर्वतश्च ययुर्वीरास्त्वरयन्तः प्लवङ्गमान् ॥ 36 ॥
एवं ते हरिशार्दूला गच्छन्तो बलदर्पिताः ।
अपश्यंस्ते गिरिश्रेष्ठं सह्यं द्रुमालतायुतम् ॥ 37 ॥
सरांसि च सुपुल्लानि तटाकानि वनानि च ॥ 38 ॥
रामस्य शासनं ज्ञात्वा भीमकोपस्य भीतवत् ।
वर्जयन्नगराभ्याशां स्तथा जनपदानपि ॥ 39 ॥
सागरौघनिभं भीमं तद्वानरबलं महत् ।
उत्ससर्प महाघोषं भीमघोषमिवार्णवः ॥ 40 ॥
तस्यदाशरथेः पार्श्वे शूरास्ते कपिकुङजराः ।
तोर्णमापुप्लुवु स्सर्वे सदश्वा इव चोदिताः ॥ 41 ॥
कपिभ्यामुह्यमानौ तौ शुशुभाते नरर्षभौ ।
महाद्भ्यामिव सम्स्पृष्टौ ग्रहाभ्यां चन्द्रभास्करौ ॥ 42 ॥
ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः ।
जगाम रामो धर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम् ॥ 43 ॥
तमङ्गदगतो रामं लक्ष्मणश्शुभया गिरा ।
उवाच परिपूर्णार्थः स्मृतिमान् प्रतिभानवान् ॥ 44 ॥
हृतामवाप्य वैदेहीं क्षिप्रं हत्वा च रावणम् ।
समृद्धार्थस्समृद्धार्थमयोध्यां प्रतियास्यसि ॥ 45 ॥
महान्ति च निमित्तानि दिवि भूमौ च राघव ।
शुभानि तव पश्यामि सर्वाण्येनार्थसिद्धये ।
अनुवाति शिवो वायु स्सेवां मृदुहित स्सुखः ॥ 46 ॥
पूर्णवल्गुस्वराश्चेमे प्रवदन्ति मृगद्विजाः ।
प्रसन्नाश्च दिश स्सर्वा विमलश्च दिवाकरः ॥ 47 ॥
उशना च प्रसन्नार्चिरनु त्वां भार्गवो गतः ॥ 48 ॥
ब्रह्मराशिर्विशुद्धश्च शुद्दाश्च परमर्षयः ।
अर्चिष्मन्तः प्रकाशन्ते ध्रुवं सर्वे प्रदक्षिणम् ॥ 49 ॥
त्रिशङ्कुर्विमलो भाति राजर्षिस्सपुरोहितः ।
पितामहाः पुरोऽस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ॥ 50 ॥
विमले च प्रकाशेते विशाखे निरुपप्लुवे ।
नक्षत्र वरमस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ॥ 51 ॥
नैरृतं नैरृतानां च नक्षत्रमभिपीड्यते ।
मूलो मूलवता स्पृष्टो धूप्यते धूमकेतुना ॥ 52 ॥
सर्वं चैतद्विनाशाय राक्षसानामुप स्थितम् ।
काले कालगृहीतानां नक्षत्र ग्रहपीडितम् ॥ 53 ॥
प्रसन्ना स्सुरसाश्चापो वनानि फलवन्ति च ।
प्रवान्त्यभ्य नाधिकं गन्धान्यथर्तुकुसुमा द्रुमाः ॥ 54 ॥
व्यूढानि कपिसैन्यानि प्रकाशन्तेऽधिकं प्रभो ॥ 55 ॥
देवानामिव सैन्यानि सङ्ग्रामे तारकामये ।
एवमार्य ।
समीक्ष्यैतान्प्रीतो भवितुमर्हसि ॥ 56 ॥
इति भ्रातरमाश्वास्य हृष्ट स्सौमित्रिरब्रवीत् ।
अथावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम महती चमूः ॥ 57 ॥
ऋक्षवानरशर्दूलैर्न खदंष्ट्रायुधैर्वुता ।
काराग्रैश्चरणाग्रैश्च वानरै रुत्थितं रजः ।
भीममन्तर्दधे लोकं निवार्य सवितुः प्रभाम् ॥ 58 ॥
पर्वतवनाकाशां दक्षिणां हरिवाहिनी ।
छादयन्ती ययौ भीमा द्यामिवाम्बुदसन्ततिः ॥ 59 ॥
उत्तरन्त्यां च सेनायां स्सततं बहुयोजनम् ।
नदीस्रोतांसि सर्वाणि सस्यन्दुर्विपरीतवत् ॥ 60 ॥
सरांसि विमलाम्भांसि द्रुमाकीर्णांश्च पर्वता ।
समान् भूमिप्रदेशांश्च वनानि फलवन्ति च ।
मध्येन च समन्ताच्च तिर्यक्चाथश्च समाऽविशत् ॥ 61 ॥
समावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम महती चमूः ।
तेहृष्टवदना स्सर्वे जग्मुर्मारुतरंहसः ॥ 62 ॥
हरयो राघवस्यार्थे समारोपितविक्रमाः ॥ 63 ॥
हर्षंवीर्य बलोद्रेकान्दर्शयन्तः परस्परम् ।
यौवनोत्सेकजान्दर्पाद्विविधांश्चक्रुरध्वनि ॥ 64 ॥
तत्र केचिद्द्रुतं जग्मुरुत्पेतुश्च तथापरे ।
केचित्किलकिलां चक्रुर्वानरा वनगोचराः ॥ 65 ॥
प्रास्पोटयंश्च पुच्छानि सन्निजग्मुः पदान्यपि ।
भुजावनिक्षिप्य शैलांश्च द्रुमानन्ये बभञ्जिरे ॥ 66 ॥
आरोहन्तश्च शृङ्गाणि गिरीणां गिरिगोचराः ।
महानादान् प्रमुञ्चन्ति क्ष्वेडामन्ये प्रचक्रिते ॥ 67 ॥
ऊरुवेगैश्च ममृदुर्लताजालान्यनेकशः ।
जृम्भमाणाश्च विक्रान्ता विचिक्रीडुश्शिलाद्रुमै ः ॥ 68 ॥
शतश्शतसहस्रैश्च कोटिभिश्च सहस्रशः ।
वानराणां सुघोराणां श्रीमत्परिवृता मही ॥ 69 ॥
सा स्म याति दिवारात्रं महती हरिवाहिनी ।
प्रहृष्टमुदितास्सेना सुग्रीवेणाभिपालिताः ॥ 70 ॥
वानरास्त्वरितं यान्ति सर्वे युद्धाभिनन्दिनः ।
प्रमोक्षयिषव स्सीतां मुहूर्तं क्वापि नावसन् ॥ 71 ॥
ततः पादपसम्भाधं नानामृगसमायुताम ।
सह्यपर्वतमासेदुर्मलयञ्च महीधरम् ॥ 72 ॥
काननानि विचित्राणि नदीः प्रस्रवणानि च ।
पश्यन्ननि ययौ रामस्सह्यस्य मलयस्य च ॥ 73 ॥
चम्पकांस् तिलकामः चूतान् अशोकान् सिन्दु वारकान् ।
तिनिशान् करवीरामः च तिमिशान् भन्जन्ति स्म प्लवं गमाः ॥ 74 ॥
अङ्कोलांश्च करञ्चांश्च प्लक्षन्यग्रोधतिन्दुकान् ।
जम्बुकामलकान्नापान्भजन्ति स्म प्लवङ्गमाः ॥ 75 ॥
प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः ।
वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति तान् ॥ 76 ॥
मारुतस्सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः ।
षटपदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु ॥ 77 ॥
अधिकं शैलराजस्तु धातुभिस्सुविभूषितः ।
धातुभ्यःप्रसृतो रेणुर्वायुवेग विघट्टितः ।
सुमहद्वानरानीकं छादयामास सर्वतः ॥ 78 ॥
गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः ।
केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ॥ 79 ॥
माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।
चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ॥ 80 ॥
सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।
चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ॥ 81 ॥
मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा ।
धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ताः कुरवकास्तथा ॥ 82 ॥
हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।
नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ॥ 83 ॥
प्लवमानैः प्लवङ्गैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृताम् ॥ 84 ॥
वाप्यस्तस्मिन् गिरौ शिताः पल्वलानि तथैव च ।
चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः ॥ 85 ॥
प्लवैः क्रौञ्चेश्च सङ्कीर्णा वराहमृग सेविताः ।
ऋक्षैस्तरक्षुभिस्सिम्हैश्शार्दूलैश्च भयावहैः ॥ 86 ॥
व्यालैश्च बहुभिर्भीमै स्सेव्यमाना स्समन्ततः ।
पद्मैस्सौगन्दिकैः पुल्लैः कुमुदैश्चोत्पलैस्तथा ॥ 87 ॥
वारिजैर्विविधैः पुष्पै रम्यास्तत्र जलाशयाः ।
तस्य सानुषु कूजन्ति नानाद्विजगणास्तथा ॥ 88 ॥
स्नात्वा पीत्वोदकान्यत्र जले क्रीडन्ति वानराः ।
अन्योन्यं प्लावयन्ति स्म शैलमारुह्य वानराः ॥ 89 ॥
फलान्य मृतगन्धीनि मूलानि कुसुमानि च ।
बभञ्जुर्वास्तत्र पादपानं मदोत्कटाः ॥ 90 ॥
द्रोणमात्रप्रमाणानि लम्बमानानि वानराः ।
ययुः पिबन्त हृष्टास्ते मधूनि मधुपिङ्गलाः ॥ 91 ॥
पादपानवभञ्जन्तो विकर्षन्त स्तथा लताः ।
विधमन्तो गिरिवरान्प्रययुः प्लवगर्षभाः ॥ 92 ॥
वृक्षेभ्योऽन्ये तु कपयो नदन्तो मधुदर्पिताः ।
अन्ये वृक्षान्प्रपद्यन्ते प्रपिबन्त्यपि चापरे ॥ 93 ॥
बभूव वसुधा तैस्तु सम्पूर्णा हरियूथपैः ।
यथा कलमकेदारैः पक्वैरिव वसुन्दरा ॥ 94 ॥
महेन्द्रमथ सम्प्राप्य रामो राजीवलोचनः ।
अध्यारोहन्महाबाहुश्शिखरं द्रुमभूषितम् ॥ 95 ॥
ततश्शिखरमारुह्य रामो दशरथात्मजः ।
कूर्ममीनसमाकीर्णमपश्यत्सलिलाकुलम् ॥ 96 ॥
ते सह्यं समतिक्रम्य मलयं च महागिरिम् ।
आसेदुरानुपूर्व्येण समुद्रं भमनिस्स्वनम् ॥ 97 ॥
अवरुह्य जगामाशु वेलावनमनुत्तमम् ।
रामो रमयतां श्रेष्ट स्ससुग्रीव स्सलक्ष्मणः ॥ 98 ॥
अथ धौतोपलतलां तोयौघै स्सहसोत्थितैः ।
वेलामासाद्य विपुलान्रामो वचनमब्रवीत् ॥ 99 ॥
एते वयमनुप्राप्ता स्सुग्रीव वरुणालयम् ।
इहेदानीं विचिन्ता साया नः पूर्वसमुत्थिता ॥ 100 ॥
अतः परमतीरोऽयं सागर स्सरितां पतिः ।
न चायमनुपायेन शक्यस्तरितुमर्णवः ॥ 101 ॥
तदिहैव निवेशोऽस्तु मन्त्रः प्रस्तूयतामिह ।
यथेदं वानरबलं परं पारमवाप्नुयात् ॥ 102 ॥
इतीव स महाबाहुस्सीताहरणकर्शितः ।
रामस्सागरमासाद्य वासमाज्ञापयत्तदा ॥ 103 ॥
सर्वा स्सेना निवेश्यन्तां वेलायां हरिपुङ्गव ।
सम्प्राप्तो मन्त्रकालो नस्सागरस्येह लङ्घने ॥ 104 ॥
स्वां स्वां सेनां समुत्सृज्य मा च कश्चित्कुतो व्रजेत् ।
गच्छन्तु वानराश्शूराज्ञेयं छन्नं भयं च नः ॥ 105 ॥
रामस्य वचनं श्रुत्वा सुग्रीव स्सहलक्ष्मणः ।
सेनां निवेशयततीरे सागरस्य द्रुमायुते ॥ 106 ॥
विरराज समीपस्थं सागरस्य तु तद्बलम् ।
मधुपाण्डुजल श्रशीमान् द्वितीय इव सागरः ॥ 107 ॥
वेलावनमुपागम्य ततस्ते हरिपुङ्गवाः ।
निविष्टाश्च परं पारं काङ्क्षमाणा महोदधेः ॥ 108 ॥
तेषां निविशमानानां सैन्यसन्नाहनिस्स्वनः ।
अन्तर्धाय महानादमर्णवस्य प्रशुश्रुवे ॥ 109 ॥
सा वानराणां ध्वजिनी सुग्रीवेणाभिपालिता ।
त्रिधा निविष्टा महती रामस्यार्थपराऽभवत् ॥ 110 ॥
सा महार्णवमासाद्य हृष्टा वानरवाहिनी ।
वायुवेगसमाधूतं पश्यमाना महार्णवम् ॥ 111 ॥
दूरपारमसम्बाधं रक्षोगणनिषेवितम् ।
पश्यन्तो वरुणावासं निषेदुर्हरियूथपाः ॥ 112 ॥
चण्डनक्रग्राहं घोरं क्षपादौ दिवसक्ष्ये ।
हसन्तमिव फेनौघैर्नृत्यन्तमिव चोर्मिभिः ॥ 113 ॥
चन्द्रोदये समुद्भूतं प्रतिचन्द्रसमाकुलम् ।
चण्डानिलमहाग्राहैः कीर्णं तिमितिमिङ्गिलैः ॥ 114 ॥
दीप्तभोगैरिवाकीर्णं भुजङ्गैर्वरुणालयम् ।
अवगाढं महासत्त्वैर्नानाशैलसमाकुलम् ।
सुदुर्गं दुर्गमार्गं तमगाध मसुरालयम् ॥ 115 ॥
मकरैर्नागभोगैश्च विगाढा वातलोलिताः ।
उत्पेतुश्च निपेतुश्च प्रवृद्धा जलराशयः ॥ 116 ॥
उत्पेतुः च निपेतुः च प्रवृद्धा जल राशयः ।
अग्नि चूर्णं इव आविद्धं भास्कर अम्बु मनो रगम् ॥ 117 ॥
सागरं चाम्बरप्रख्यमम्बरं सागरोपमम् ।
सागरं चाम्बरं चेति निर्विशेष मदृश्यत ॥ 118 ॥
सम्पृक्तं नभसाप्यम्भस्सम्पृक्तं च नभोऽम्भसा ।
तादृग्रूपेच दृश्यते तारारत्नसमाकुले ॥ 119 ॥
समुत्पतितमेघस्य वीचिमालाकुलस्य च ।
विशेषो न द्वयोरासीत्सागरस्याम्बरस्य च ॥ 120 ॥
अन्योन्यैराहता स्सक्ता स्सस्वनुर्भीमनिस्स्वनाः ।
ऊर्मयस्सिन्धुराजस्य महाभेर्य इवाहवे ॥ 121 ॥
रत्नौघ जलसन्नादं विषक्तमिव वायुना ।
उत्पतन्तमिव क्रुद्धं यादोगणसमाकुलम् ॥ 122 ॥
ददृशुस्ते महोत्साह वाताहतजलाशयम् ।
अनिलोद्धूतमाकाशे प्रवल्गन्त ममिवोर्मिभिः ॥ 123 ॥
ततो विस्मयमापन्ना हरयो ददृशुर्हरयस्तदा ।
भ्रान्तोर्मिजालसन्नादं प्रलोलमिव सागरम् ॥ 124 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुर्थस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturthassargaḥ |
śrutvā hanumato vākyaṃ yathāvadanupūrvaśaḥ |
tato'bravīnmahātejā rāmassatyaparākramaḥ || 1 ||
yāṃ nivedayase laṅkāṃ purīṃ bhīmasya rakṣasaḥ |
kṣipramenāṃ mathiṣyāmi satyametadbravīmi te || 2 ||
asmin muhūrte sugrīva prayāṇamabhirocaye |
yukto muhūrto vijayaḥ prāpto madhyaṃ divākara || 3 ||
sītāṃ hṛtvā tu me jātu kvāsau yāsyati yāsyataḥ |
sītā śrutvābhiyānaṃ me aśāmeṣyati jīvite |
jīvitānte' mṛtaṃ spṛṣṭavā pītvā viṣamivāturaḥ || 4 ||
uttarā phalgunī hyadya śvastu hastena yokṣyate |
abhiprāyāma sugrīva sarvānīkasamāvṛtāḥ || 5 ||
nimittāni ca paśyāmi yāni prādurbhavanti ca |
nihatya rāvaṇaṃ sītāmānayiṣyāmi jānakīm || 6 ||
upariṣṭāddhi nayanaṃ sphuramāṇamidaṃ mama |
vijayaṃ samanuprāptaṃ śaṃsatīva manoratham || 7 ||
tato vānararājena lakṣmaṇena supūjitaḥ |
uvāca rāmo dharmātmā punarapyardhakovidaḥ || 8 ||
agre yātu balasyāsya nīlo mārgamavekṣitum |
vṛtaśśatasahasreṇa vānarāṇāṃ tarasvinām || 9 ||
phalamūlavatā nīla śītakānanavāriṇā |
pathā madhumatā cāśu senāṃ senāpate naya || 10 ||
dūṣayeyurdurātmanaḥ pathi mūlaphalodakam |
rākṣasāḥ parirakṣethāstebhyastvaṃ nityamudyataḥ || 11 ||
nimneṣu vanadurgeṣu vaneṣu ca vanaukasaḥ |
abhiplutyābhipaśyeyuḥ pareṣāṃ nihitaṃ balam || 12 ||
yacca phalgu balaṃ kiñcitta datraivopapadyatām |
etaddhi kṛtyaṃ ghoraṃ no vikrameṇa prayujyatām || 13 ||
sāgaraughanibhaṃ bhīmamagrānīkaṃ mahābalāḥ |
kapisiṃhāḥ prakarṣastu śataśo'tha sahasraśaḥ || 14 ||
kapi simhā prakarṣantu śataśo atha sahasraśaḥ |
gajaḥ ca giri samkāśo gavayaḥ ca mahābalaḥ || 15 ||
yātu vānaravāhinyā vānaraḥ plavatāṃ varaḥ |
pālayandakṣiṇaṃ pārśvamṛṣabho vānararṣabhaḥ || 16 ||
gandhahastīva durdharṣastarasvī gandhamādanaḥ |
yātu vānaravāhinyā ssavyaṃ pārśvamadhiṣṭhitaḥ || 17 ||
yāsyāmi balamadhye'haṃ balaughamabhiharṣayan |
adhiruhya hanūmanta mairāvata miveśvaraḥ || 18 ||
aṅgadenaiṣa saṃyātu lakṣmaṇaścānta kopamaḥ |
sārvabhaumena bhūteśo draviṇādhipatiryathā || 19 ||
jāmbavāṃśca suṣeṇaśca vegadarśī ca vānaraḥ |
ṛkṣarājo mahāsattvaḥ kukṣiṃ rakṣantu te trayaḥ || 20 ||
rāghavasya vacaśśrutvā sugrīvo vāhinīpatiḥ |
vyādideśa mahāvīryo vānarānvānararṣabha ḥ || 21 ||
te vānaragaṇāssarve samutpatya yuyutsavaḥ |
guhābhyaśśikharebhyaśca aśu pupluvire tadā || 22 ||
tato vānararājena lakṣmaṇena ca pūjitaḥ |
jagāma rāmodharmātmā sasainyo dakṣiṇāṃ diśam || 23 ||
śataiḥ śatasahasraiśca koṭibhiścāyutairapi |
vāraṇābhaiśca haribhiryayau parivṛtastadā || 24 ||
taṃ yāntamanuyāntī sā mahatī harivāhinī |
dṛptāḥ pramuditāssarve sugrīveṇābhipālitāḥ || 25 ||
hṛṣṭāḥ pramuditāḥ sarve sugrīveṇa abhipālitāḥ |
āplavantaḥ plavantaḥ ca garjantaḥ ca plavaṃ gamāḥ || 26 ||
bhakṣyanta ssugandhīni madhūni ca phalāni ca |
udvahanto mahāvṛkṣān mañjarīpuñjadhāriṇaḥ || 27 ||
anyonyaṃ sahasā dṛptā nirvahānti kṣipanti ca |
patantaśpotpatnatyanye pātayantyapare parān || 28 ||
rāvaṇo no nihantavyassarve ca rajanīcarāḥ |
iti garjanti harayo rāghavasya samīpataḥ || 29 ||
purastādṛṣabho vīro nīlaḥ kumuda eva ca |
panthānaṃ śodhayantisma vānarairbahubhi ssaha || 30 ||
madhye tu rājā sugrīvo rāmo lakṣmaṇa eva ca |
balabhirbahubhi rbhīmairvṛtāśśatrunibarhaṇāḥ || 31 ||
hariśśatavalirvīraḥ koṭībhirdaśabhirvṛtaḥ |
sarvāmeko hyāvaṣṭabhya rarakṣa harivāhinīm || 32 ||
koṭīśataparīvāraḥ kesarī panaso gajaḥ |
arkaścātibalaḥ pārśvamekaṃ tasyābhirakṣati || 33 ||
suṣeṇo jāmbavāṃścaiva ṛkṣairbahubhirāvṛtau |
sugrīvaṃ purataḥ kṛtvā jaghanaṃ samrarakṣatuḥ || 34 ||
teṣāṃ senāpatirvīro nīlo vānarapuṅgavaḥ |
sampatanpatatāṃ śreṣṭhastadbalaṃ paryapālayāt || 35 ||
darīmukhaḥ prajaṅghaśca rambho'tha rabhasaḥ kapiḥ |
sarvataśca yayurvīrāstvarayantaḥ plavaṅgamān || 36 ||
evaṃ te hariśārdūlā gacchanto baladarpitāḥ |
apaśyaṃste giriśreṣṭhaṃ sahyaṃ drumālatāyutam || 37 ||
sarāṃsi ca supullāni taṭākāni vanāni ca || 38 ||
rāmasya śāsanaṃ jñātvā bhīmakopasya bhītavat |
varjayannagarābhyāśāṃ stathā janapadānapi || 39 ||
sāgaraughanibhaṃ bhīmaṃ tadvānarabalaṃ mahat |
utsasarpa mahāghoṣaṃ bhīmaghoṣamivārṇavaḥ || 40 ||
tasyadāśaratheḥ pārśve śūrāste kapikuṅajarāḥ |
torṇamāpupluvu ssarve sadaśvā iva coditāḥ || 41 ||
kapibhyāmuhyamānau tau śuśubhāte nararṣabhau |
mahādbhyāmiva samspṛṣṭau grahābhyāṃ candrabhāskarau || 42 ||
tato vānararājena lakṣmaṇena supūjitaḥ |
jagāma rāmo dharmātmā sasainyo dakṣiṇāṃ diśam || 43 ||
tamaṅgadagato rāmaṃ lakṣmaṇaśśubhayā girā |
uvāca paripūrṇārthaḥ smṛtimān pratibhānavān || 44 ||
hṛtāmavāpya vaidehīṃ kṣipraṃ hatvā ca rāvaṇam |
samṛddhārthassamṛddhārthamayodhyāṃ pratiyāsyasi || 45 ||
mahānti ca nimittāni divi bhūmau ca rāghava |
śubhāni tava paśyāmi sarvāṇyenārthasiddhaye |
anuvāti śivo vāyu ssevāṃ mṛduhita ssukhaḥ || 46 ||
pūrṇavalgusvarāśceme pravadanti mṛgadvijāḥ |
prasannāśca diśa ssarvā vimalaśca divākaraḥ || 47 ||
uśanā ca prasannārciranu tvāṃ bhārgavo gataḥ || 48 ||
brahmarāśirviśuddhaśca śuddāśca paramarṣayaḥ |
arciṣmantaḥ prakāśante dhruvaṃ sarve pradakṣiṇam || 49 ||
triśaṅkurvimalo bhāti rājarṣissapurohitaḥ |
pitāmahāḥ puro'smākamikṣvākūṇāṃ mahātmanām || 50 ||
vimale ca prakāśete viśākhe nirupapluve |
nakṣatra varamasmākamikṣvākūṇāṃ mahātmanām || 51 ||
nairṛtaṃ nairṛtānāṃ ca nakṣatramabhipīḍyate |
mūlo mūlavatā spṛṣṭo dhūpyate dhūmaketunā || 52 ||
sarvaṃ caitadvināśāya rākṣasānāmupa sthitam |
kāle kālagṛhītānāṃ nakṣatra grahapīḍitam || 53 ||
prasannā ssurasāścāpo vanāni phalavanti ca |
pravāntyabhya nādhikaṃ gandhānyathartukusumā drumāḥ || 54 ||
vyūḍhāni kapisainyāni prakāśante'dhikaṃ prabho || 55 ||
devānāmiva sainyāni saṅgrāme tārakāmaye |
evamārya |
samīkṣyaitānprīto bhavitumarhasi || 56 ||
iti bhrātaramāśvāsya hṛṣṭa ssaumitrirabravīt |
athāvṛtya mahīṃ kṛtsnāṃ jagāma mahatī camūḥ || 57 ||
ṛkṣavānaraśardūlairna khadaṃṣṭrāyudhairvutā |
kārāgraiścaraṇāgraiśca vānarai rutthitaṃ rajaḥ |
bhīmamantardadhe lokaṃ nivārya savituḥ prabhām || 58 ||
parvatavanākāśāṃ dakṣiṇāṃ harivāhinī |
chādayantī yayau bhīmā dyāmivāmbudasantatiḥ || 59 ||
uttarantyāṃ ca senāyāṃ ssatataṃ bahuyojanam |
nadīsrotāṃsi sarvāṇi sasyandurviparītavat || 60 ||
sarāṃsi vimalāmbhāṃsi drumākīrṇāṃśca parvatā |
samān bhūmipradeśāṃśca vanāni phalavanti ca |
madhyena ca samantācca tiryakcāthaśca samā'viśat || 61 ||
samāvṛtya mahīṃ kṛtsnāṃ jagāma mahatī camūḥ |
tehṛṣṭavadanā ssarve jagmurmārutaraṃhasaḥ || 62 ||
harayo rāghavasyārthe samāropitavikramāḥ || 63 ||
harṣaṃvīrya balodrekāndarśayantaḥ parasparam |
yauvanotsekajāndarpādvividhāṃścakruradhvani || 64 ||
tatra keciddrutaṃ jagmurutpetuśca tathāpare |
kecitkilakilāṃ cakrurvānarā vanagocarāḥ || 65 ||
prāspoṭayaṃśca pucchāni sannijagmuḥ padānyapi |
bhujāvanikṣipya śailāṃśca drumānanye babhañjire || 66 ||
ārohantaśca śṛṅgāṇi girīṇāṃ girigocarāḥ |
mahānādān pramuñcanti kṣveḍāmanye pracakrite || 67 ||
ūruvegaiśca mamṛdurlatājālānyanekaśaḥ |
jṛmbhamāṇāśca vikrāntā vicikrīḍuśśilādrumai ḥ || 68 ||
śataśśatasahasraiśca koṭibhiśca sahasraśaḥ |
vānarāṇāṃ sughorāṇāṃ śrīmatparivṛtā mahī || 69 ||
sā sma yāti divārātraṃ mahatī harivāhinī |
prahṛṣṭamuditāssenā sugrīveṇābhipālitāḥ || 70 ||
vānarāstvaritaṃ yānti sarve yuddhābhinandinaḥ |
pramokṣayiṣava ssītāṃ muhūrtaṃ kvāpi nāvasan || 71 ||
tataḥ pādapasambhādhaṃ nānāmṛgasamāyutāma |
sahyaparvatamāsedurmalayañca mahīdharam || 72 ||
kānanāni vicitrāṇi nadīḥ prasravaṇāni ca |
paśyannani yayau rāmassahyasya malayasya ca || 73 ||
campakāṃs tilakāmaḥ cūtān aśokān sindu vārakān |
tiniśān karavīrāmaḥ ca timiśān bhanjanti sma plavaṃ gamāḥ || 74 ||
aṅkolāṃśca karañcāṃśca plakṣanyagrodhatindukān |
jambukāmalakānnāpānbhajanti sma plavaṅgamāḥ || 75 ||
prastareṣu ca ramyeṣu vividhāḥ kānanadrumāḥ |
vāyuvegapracalitāḥ puṣpairavakiranti tān || 76 ||
mārutassukhasaṃsparśo vāti candanaśītalaḥ |
ṣaṭapadairanukūjadbhirvaneṣu madhugandhiṣu || 77 ||
adhikaṃ śailarājastu dhātubhissuvibhūṣitaḥ |
dhātubhyaḥprasṛto reṇurvāyuvega vighaṭṭitaḥ |
sumahadvānarānīkaṃ chādayāmāsa sarvataḥ || 78 ||
giriprastheṣu ramyeṣu sarvata sampra puṣpitāḥ |
ketakassinduvārāśca vāsantyaśca manoramāḥ || 79 ||
mādhavyo gandhapūrṇāśca kundagulmāśca puṣpitāḥ |
ciribilvā madhūkāśca vañjulā priyakāstathā || 80 ||
suphūrjakāstilakāścaiva nāgavṛkṣāśca puṣpitāḥ |
cūtāḥ pāṭalayakāścaiva kovidārāśca puṣpitāḥ || 81 ||
muculindārjunāścaiva śiṃśupāḥ kuṭajāstathā |
dhavā śśālmalayaścaiva raktāḥ kuravakāstathā || 82 ||
hintālāstiniśāścaiva cūrṇakā nīpakāstathā |
nīlāśokāśca varaṇā aṅkolāḥ padmakāstathā || 83 ||
plavamānaiḥ plavaṅgaistu sarve paryākulīkṛtām || 84 ||
vāpyastasmin girau śitāḥ palvalāni tathaiva ca |
cakravākānucaritāḥ kāraṇḍavaniṣevitāḥ || 85 ||
plavaiḥ krauñceśca saṅkīrṇā varāhamṛga sevitāḥ |
ṛkṣaistarakṣubhissimhaiśśārdūlaiśca bhayāvahaiḥ || 86 ||
vyālaiśca bahubhirbhīmai ssevyamānā ssamantataḥ |
padmaissaugandikaiḥ pullaiḥ kumudaiścotpalaistathā || 87 ||
vārijairvividhaiḥ puṣpai ramyāstatra jalāśayāḥ |
tasya sānuṣu kūjanti nānādvijagaṇāstathā || 88 ||
snātvā pītvodakānyatra jale krīḍanti vānarāḥ |
anyonyaṃ plāvayanti sma śailamāruhya vānarāḥ || 89 ||
phalānya mṛtagandhīni mūlāni kusumāni ca |
babhañjurvāstatra pādapānaṃ madotkaṭāḥ || 90 ||
droṇamātrapramāṇāni lambamānāni vānarāḥ |
yayuḥ pibanta hṛṣṭāste madhūni madhupiṅgalāḥ || 91 ||
pādapānavabhañjanto vikarṣanta stathā latāḥ |
vidhamanto girivarānprayayuḥ plavagarṣabhāḥ || 92 ||
vṛkṣebhyo'nye tu kapayo nadanto madhudarpitāḥ |
anye vṛkṣānprapadyante prapibantyapi cāpare || 93 ||
babhūva vasudhā taistu sampūrṇā hariyūthapaiḥ |
yathā kalamakedāraiḥ pakvairiva vasundarā || 94 ||
mahendramatha samprāpya rāmo rājīvalocanaḥ |
adhyārohanmahābāhuśśikharaṃ drumabhūṣitam || 95 ||
tataśśikharamāruhya rāmo daśarathātmajaḥ |
kūrmamīnasamākīrṇamapaśyatsalilākulam || 96 ||
te sahyaṃ samatikramya malayaṃ ca mahāgirim |
āsedurānupūrvyeṇa samudraṃ bhamanissvanam || 97 ||
avaruhya jagāmāśu velāvanamanuttamam |
rāmo ramayatāṃ śreṣṭa ssasugrīva ssalakṣmaṇaḥ || 98 ||
atha dhautopalatalāṃ toyaughai ssahasotthitaiḥ |
velāmāsādya vipulānrāmo vacanamabravīt || 99 ||
ete vayamanuprāptā ssugrīva varuṇālayam |
ihedānīṃ vicintā sāyā naḥ pūrvasamutthitā || 100 ||
ataḥ paramatīro'yaṃ sāgara ssaritāṃ patiḥ |
na cāyamanupāyena śakyastaritumarṇavaḥ || 101 ||
tadihaiva niveśo'stu mantraḥ prastūyatāmiha |
yathedaṃ vānarabalaṃ paraṃ pāramavāpnuyāt || 102 ||
itīva sa mahābāhussītāharaṇakarśitaḥ |
rāmassāgaramāsādya vāsamājñāpayattadā || 103 ||
sarvā ssenā niveśyantāṃ velāyāṃ haripuṅgava |
samprāpto mantrakālo nassāgarasyeha laṅghane || 104 ||
svāṃ svāṃ senāṃ samutsṛjya mā ca kaścitkuto vrajet |
gacchantu vānarāśśūrājñeyaṃ channaṃ bhayaṃ ca naḥ || 105 ||
rāmasya vacanaṃ śrutvā sugrīva ssahalakṣmaṇaḥ |
senāṃ niveśayatatīre sāgarasya drumāyute || 106 ||
virarāja samīpasthaṃ sāgarasya tu tadbalam |
madhupāṇḍujala śraśīmān dvitīya iva sāgaraḥ || 107 ||
velāvanamupāgamya tataste haripuṅgavāḥ |
niviṣṭāśca paraṃ pāraṃ kāṅkṣamāṇā mahodadheḥ || 108 ||
teṣāṃ niviśamānānāṃ sainyasannāhanissvanaḥ |
antardhāya mahānādamarṇavasya praśuśruve || 109 ||
sā vānarāṇāṃ dhvajinī sugrīveṇābhipālitā |
tridhā niviṣṭā mahatī rāmasyārthaparā'bhavat || 110 ||
sā mahārṇavamāsādya hṛṣṭā vānaravāhinī |
vāyuvegasamādhūtaṃ paśyamānā mahārṇavam || 111 ||
dūrapāramasambādhaṃ rakṣogaṇaniṣevitam |
paśyanto varuṇāvāsaṃ niṣedurhariyūthapāḥ || 112 ||
caṇḍanakragrāhaṃ ghoraṃ kṣapādau divasakṣye |
hasantamiva phenaughairnṛtyantamiva cormibhiḥ || 113 ||
candrodaye samudbhūtaṃ praticandrasamākulam |
caṇḍānilamahāgrāhaiḥ kīrṇaṃ timitimiṅgilaiḥ || 114 ||
dīptabhogairivākīrṇaṃ bhujaṅgairvaruṇālayam |
avagāḍhaṃ mahāsattvairnānāśailasamākulam |
sudurgaṃ durgamārgaṃ tamagādha masurālayam || 115 ||
makarairnāgabhogaiśca vigāḍhā vātalolitāḥ |
utpetuśca nipetuśca pravṛddhā jalarāśayaḥ || 116 ||
utpetuḥ ca nipetuḥ ca pravṛddhā jala rāśayaḥ |
agni cūrṇaṃ iva āviddhaṃ bhāskara ambu mano ragam || 117 ||
sāgaraṃ cāmbaraprakhyamambaraṃ sāgaropamam |
sāgaraṃ cāmbaraṃ ceti nirviśeṣa madṛśyata || 118 ||
sampṛktaṃ nabhasāpyambhassampṛktaṃ ca nabho'mbhasā |
tādṛgrūpeca dṛśyate tārāratnasamākule || 119 ||
samutpatitameghasya vīcimālākulasya ca |
viśeṣo na dvayorāsītsāgarasyāmbarasya ca || 120 ||
anyonyairāhatā ssaktā ssasvanurbhīmanissvanāḥ |
ūrmayassindhurājasya mahābherya ivāhave || 121 ||
ratnaugha jalasannādaṃ viṣaktamiva vāyunā |
utpatantamiva kruddhaṃ yādogaṇasamākulam || 122 ||
dadṛśuste mahotsāha vātāhatajalāśayam |
aniloddhūtamākāśe pravalganta mamivormibhiḥ || 123 ||
tato vismayamāpannā harayo dadṛśurharayastadā |
bhrāntormijālasannādaṃ pralolamiva sāgaram || 124 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturthassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.