📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
6.4 ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡ - ਚਤੁਰ੍ਥ ਸਰ੍ਗਃ
6.4 Yuddhakanda - Chaturtha Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਨੁਮਤੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ।
ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮਹਾਤੇਜਾ ਰਾਮਸ੍ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ॥ 1 ॥
ਯਾਂ ਨਿਵੇਦਯਸੇ ਲਙ੍ਕਾਂ ਪੁਰੀਂ ਭੀਮਸ੍ਯ ਰਕ੍षਸਃ ।
ਕ੍षਿਪ੍ਰਮੇਨਾਂ ਮਥਿष੍ਯਾਮਿ ਸਤ੍ਯਮੇਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ ॥ 2 ॥
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਪ੍ਰਯਾਣਮਭਿਰੋਚਯੇ ।
ਯੁਕ੍ਤੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤੋ ਵਿਜਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਮਧ੍ਯਂ ਦਿਵਾਕਰ ॥ 3 ॥
ਸੀਤਾਂ ਹृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮੇ ਜਾਤੁ ਕ੍ਵਾਸੌ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਯਾਸ੍ਯਤਃ ।
ਸੀਤਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਭਿਯਾਨਂ ਮੇ ਅਸ਼ਾਮੇष੍ਯਤਿ ਜੀਵਿਤੇ ।
ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤੇऽ ਮृਤਂ ਸ੍ਪृष੍ਟਵਾ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਿषਮਿਵਾਤੁਰਃ ॥ 4 ॥
ਉਤ੍ਤਰਾ ਫਲ੍ਗੁਨੀ ਹ੍ਯਦ੍ਯ ਸ਼੍ਵਸ੍ਤੁ ਹਸ੍ਤੇਨ ਯੋਕ੍ष੍ਯਤੇ ।
ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਾਮ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸਰ੍ਵਾਨੀਕਸਮਾਵृਤਾਃ ॥ 5 ॥
ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ ।
ਨਿਹਤ੍ਯ ਰਾਵਣਂ ਸੀਤਾਮਾਨਯਿष੍ਯਾਮਿ ਜਾਨਕੀਮ੍ ॥ 6 ॥
ਉਪਰਿष੍ਟਾਦ੍ਧਿ ਨਯਨਂ ਸ੍ਫੁਰਮਾਣਮਿਦਂ ਮਮ ।
ਵਿਜਯਂ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸ਼ਂਸਤੀਵ ਮਨੋਰਥਮ੍ ॥ 7 ॥
ਤਤੋ ਵਾਨਰਰਾਜੇਨ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਸੁਪੂਜਿਤਃ ।
ਉਵਾਚ ਰਾਮੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਪੁਨਰਪ੍ਯਰ੍ਧਕੋਵਿਦਃ ॥ 8 ॥
ਅਗ੍ਰੇ ਯਾਤੁ ਬਲਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਨੀਲੋ ਮਾਰ੍ਗਮਵੇਕ੍षਿਤੁਮ੍ ।
ਵृਤਸ਼੍ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰੇਣ ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਤਰਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ॥ 9 ॥
ਫਲਮੂਲਵਤਾ ਨੀਲ ਸ਼ੀਤਕਾਨਨਵਾਰਿਣਾ ।
ਪਥਾ ਮਧੁਮਤਾ ਚਾਸ਼ੁ ਸੇਨਾਂ ਸੇਨਾਪਤੇ ਨਯ ॥ 10 ॥
ਦੂषਯੇਯੁਰ੍ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ ਪਥਿ ਮੂਲਫਲੋਦਕਮ੍ ।
ਰਾਕ੍षਸਾਃ ਪਰਿਰਕ੍षੇਥਾਸ੍ਤੇਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਤ੍ਯਮੁਦ੍ਯਤਃ ॥ 11 ॥
ਨਿਮ੍ਨੇषੁ ਵਨਦੁਰ੍ਗੇषੁ ਵਨੇषੁ ਚ ਵਨੌਕਸਃ ।
ਅਭਿਪ੍ਲੁਤ੍ਯਾਭਿਪਸ਼੍ਯੇਯੁਃ ਪਰੇषਾਂ ਨਿਹਿਤਂ ਬਲਮ੍ ॥ 12 ॥
ਯਚ੍ਚ ਫਲ੍ਗੁ ਬਲਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤ ਦਤ੍ਰੈਵੋਪਪਦ੍ਯਤਾਮ੍ ।
ਏਤਦ੍ਧਿ ਕृਤ੍ਯਂ ਘੋਰਂ ਨੋ ਵਿਕ੍ਰਮੇਣ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 13 ॥
ਸਾਗਰੌਘਨਿਭਂ ਭੀਮਮਗ੍ਰਾਨੀਕਂ ਮਹਾਬਲਾਃ ।
ਕਪਿਸਿਂਹਾਃ ਪ੍ਰਕਰ੍षਸ੍ਤੁ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥ 14 ॥
ਕਪਿ ਸਿਮ੍ਹਾ ਪ੍ਰਕਰ੍षਨ੍ਤੁ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ਅਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।
ਗਜਃ ਚ ਗਿਰਿ ਸਮ੍ਕਾਸ਼ੋ ਗਵਯਃ ਚ ਮਹਾਬਲਃ ॥ 15 ॥
ਯਾਤੁ ਵਾਨਰਵਾਹਿਨ੍ਯਾ ਵਾਨਰਃ ਪ੍ਲਵਤਾਂ ਵਰਃ ।
ਪਾਲਯਨ੍ਦਕ੍षਿਣਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮृषਭੋ ਵਾਨਰਰ੍षਭਃ ॥ 16 ॥
ਗਨ੍ਧਹਸ੍ਤੀਵ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਸ੍ਤਰਸ੍ਵੀ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਃ ।
ਯਾਤੁ ਵਾਨਰਵਾਹਿਨ੍ਯਾ ਸ੍ਸਵ੍ਯਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮਧਿष੍ਠਿਤਃ ॥ 17 ॥
ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਬਲਮਧ੍ਯੇऽਹਂ ਬਲੌਘਮਭਿਹਰ੍षਯਨ੍ ।
ਅਧਿਰੁਹ੍ਯ ਹਨੂਮਨ੍ਤ ਮੈਰਾਵਤ ਮਿਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 18 ॥
ਅਙ੍ਗਦੇਨੈष ਸਂਯਾਤੁ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤ ਕੋਪਮਃ ।
ਸਾਰ੍ਵਭੌਮੇਨ ਭੂਤੇਸ਼ੋ ਦ੍ਰਵਿਣਾਧਿਪਤਿਰ੍ਯਥਾ ॥ 19 ॥
ਜਾਮ੍ਬਵਾਂਸ਼੍ਚ ਸੁषੇਣਸ਼੍ਚ ਵੇਗਦਰ੍ਸ਼ੀ ਚ ਵਾਨਰਃ ।
ऋਕ੍षਰਾਜੋ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਃ ਕੁਕ੍षਿਂ ਰਕ੍षਨ੍ਤੁ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ ॥ 20 ॥
ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਵਾਹਿਨੀਪਤਿਃ ।
ਵ੍ਯਾਦਿਦੇਸ਼ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੋ ਵਾਨਰਾਨ੍ਵਾਨਰਰ੍षਭ ਃ ॥ 21 ॥
ਤੇ ਵਾਨਰਗਣਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਯ ਯੁਯੁਤ੍ਸਵਃ ।
ਗੁਹਾਭ੍ਯਸ਼੍ਸ਼ਿਖਰੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਅਸ਼ੁ ਪੁਪ੍ਲੁਵਿਰੇ ਤਦਾ ॥ 22 ॥
ਤਤੋ ਵਾਨਰਰਾਜੇਨ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਚ ਪੂਜਿਤਃ ।
ਜਗਾਮ ਰਾਮੋਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਸੈਨ੍ਯੋ ਦਕ੍षਿਣਾਂ ਦਿਸ਼ਮ੍ ॥ 23 ॥
ਸ਼ਤੈਃ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਕੋਟਿਭਿਸ਼੍ਚਾਯੁਤੈਰਪਿ ।
ਵਾਰਣਾਭੈਸ਼੍ਚ ਹਰਿਭਿਰ੍ਯਯੌ ਪਰਿਵृਤਸ੍ਤਦਾ ॥ 24 ॥
ਤਂ ਯਾਨ੍ਤਮਨੁਯਾਨ੍ਤੀ ਸਾ ਮਹਤੀ ਹਰਿਵਾਹਿਨੀ ।
ਦृਪ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣਾਭਿਪਾਲਿਤਾਃ ॥ 25 ॥
ਹृष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਅਭਿਪਾਲਿਤਾਃ ।
ਆਪ੍ਲਵਨ੍ਤਃ ਪ੍ਲਵਨ੍ਤਃ ਚ ਗਰ੍ਜਨ੍ਤਃ ਚ ਪ੍ਲਵਂ ਗਮਾਃ ॥ 26 ॥
ਭਕ੍ष੍ਯਨ੍ਤ ਸ੍ਸੁਗਨ੍ਧੀਨਿ ਮਧੂਨਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ ।
ਉਦ੍ਵਹਨ੍ਤੋ ਮਹਾਵृਕ੍षਾਨ੍ ਮਞ੍ਜਰੀਪੁਞ੍ਜਧਾਰਿਣਃ ॥ 27 ॥
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਸਹਸਾ ਦृਪ੍ਤਾ ਨਿਰ੍ਵਹਾਨ੍ਤਿ ਕ੍षਿਪਨ੍ਤਿ ਚ ।
ਪਤਨ੍ਤਸ਼੍ਪੋਤ੍ਪਤ੍ਨਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਾਤਯਨ੍ਤ੍ਯਪਰੇ ਪਰਾਨ੍ ॥ 28 ॥
ਰਾਵਣੋ ਨੋ ਨਿਹਨ੍ਤਵ੍ਯਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਰਜਨੀਚਰਾਃ ।
ਇਤਿ ਗਰ੍ਜਨ੍ਤਿ ਹਰਯੋ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਸਮੀਪਤਃ ॥ 29 ॥
ਪੁਰਸ੍ਤਾਦृषਭੋ ਵੀਰੋ ਨੀਲਃ ਕੁਮੁਦ ਏਵ ਚ ।
ਪਨ੍ਥਾਨਂ ਸ਼ੋਧਯਨ੍ਤਿਸ੍ਮ ਵਾਨਰੈਰ੍ਬਹੁਭਿ ਸ੍ਸਹ ॥ 30 ॥
ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ਏਵ ਚ ।
ਬਲਭਿਰ੍ਬਹੁਭਿ ਰ੍ਭੀਮੈਰ੍ਵृਤਾਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਿਬਰ੍ਹਣਾਃ ॥ 31 ॥
ਹਰਿਸ਼੍ਸ਼ਤਵਲਿਰ੍ਵੀਰਃ ਕੋਟੀਭਿਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਵृਤਃ ।
ਸਰ੍ਵਾਮੇਕੋ ਹ੍ਯਾਵष੍ਟਭ੍ਯ ਰਰਕ੍ष ਹਰਿਵਾਹਿਨੀਮ੍ ॥ 32 ॥
ਕੋਟੀਸ਼ਤਪਰੀਵਾਰਃ ਕੇਸਰੀ ਪਨਸੋ ਗਜਃ ।
ਅਰ੍ਕਸ਼੍ਚਾਤਿਬਲਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮੇਕਂ ਤਸ੍ਯਾਭਿਰਕ੍षਤਿ ॥ 33 ॥
ਸੁषੇਣੋ ਜਾਮ੍ਬਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ऋਕ੍षੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰਾਵृਤੌ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਪੁਰਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਜਘਨਂ ਸਮ੍ਰਰਕ੍षਤੁਃ ॥ 34 ॥
ਤੇषਾਂ ਸੇਨਾਪਤਿਰ੍ਵੀਰੋ ਨੀਲੋ ਵਾਨਰਪੁਙ੍ਗਵਃ ।
ਸਮ੍ਪਤਨ੍ਪਤਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤਦ੍ਬਲਂ ਪਰ੍ਯਪਾਲਯਾਤ੍ ॥ 35 ॥
ਦਰੀਮੁਖਃ ਪ੍ਰਜਙ੍ਘਸ਼੍ਚ ਰਮ੍ਭੋऽਥ ਰਭਸਃ ਕਪਿਃ ।
ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚ ਯਯੁਰ੍ਵੀਰਾਸ੍ਤ੍ਵਰਯਨ੍ਤਃ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਾਨ੍ ॥ 36 ॥
ਏਵਂ ਤੇ ਹਰਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਬਲਦਰ੍ਪਿਤਾਃ ।
ਅਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤੇ ਗਿਰਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਹ੍ਯਂ ਦ੍ਰੁਮਾਲਤਾਯੁਤਮ੍ ॥ 37 ॥
ਸਰਾਂਸਿ ਚ ਸੁਪੁਲ੍ਲਾਨਿ ਤਟਾਕਾਨਿ ਵਨਾਨਿ ਚ ॥ 38 ॥
ਰਾਮਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਭੀਮਕੋਪਸ੍ਯ ਭੀਤਵਤ੍ ।
ਵਰ੍ਜਯਨ੍ਨਗਰਾਭ੍ਯਾਸ਼ਾਂ ਸ੍ਤਥਾ ਜਨਪਦਾਨਪਿ ॥ 39 ॥
ਸਾਗਰੌਘਨਿਭਂ ਭੀਮਂ ਤਦ੍ਵਾਨਰਬਲਂ ਮਹਤ੍ ।
ਉਤ੍ਸਸਰ੍ਪ ਮਹਾਘੋषਂ ਭੀਮਘੋषਮਿਵਾਰ੍ਣਵਃ ॥ 40 ॥
ਤਸ੍ਯਦਾਸ਼ਰਥੇਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸ਼ੂਰਾਸ੍ਤੇ ਕਪਿਕੁਙਜਰਾਃ ।
ਤੋਰ੍ਣਮਾਪੁਪ੍ਲੁਵੁ ਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਸਦਸ਼੍ਵਾ ਇਵ ਚੋਦਿਤਾਃ ॥ 41 ॥
ਕਪਿਭ੍ਯਾਮੁਹ੍ਯਮਾਨੌ ਤੌ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭਾਤੇ ਨਰਰ੍षਭੌ ।
ਮਹਾਦ੍ਭ੍ਯਾਮਿਵ ਸਮ੍ਸ੍ਪृष੍ਟੌ ਗ੍ਰਹਾਭ੍ਯਾਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਸ੍ਕਰੌ ॥ 42 ॥
ਤਤੋ ਵਾਨਰਰਾਜੇਨ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਸੁਪੂਜਿਤਃ ।
ਜਗਾਮ ਰਾਮੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਸੈਨ੍ਯੋ ਦਕ੍षਿਣਾਂ ਦਿਸ਼ਮ੍ ॥ 43 ॥
ਤਮਙ੍ਗਦਗਤੋ ਰਾਮਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਸ਼ੁਭਯਾ ਗਿਰਾ ।
ਉਵਾਚ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਰ੍ਥਃ ਸ੍ਮृਤਿਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਵਾਨ੍ ॥ 44 ॥
ਹृਤਾਮਵਾਪ੍ਯ ਵੈਦੇਹੀਂ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਹਤ੍ਵਾ ਚ ਰਾਵਣਮ੍ ।
ਸਮृਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸ੍ਸਮृਦ੍ਧਾਰ੍ਥਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਯਾਸ੍ਯਸਿ ॥ 45 ॥
ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਦਿਵਿ ਭੂਮੌ ਚ ਰਾਘਵ ।
ਸ਼ੁਭਾਨਿ ਤਵ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਨਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ ।
ਅਨੁਵਾਤਿ ਸ਼ਿਵੋ ਵਾਯੁ ਸ੍ਸੇਵਾਂ ਮृਦੁਹਿਤ ਸ੍ਸੁਖਃ ॥ 46 ॥
ਪੂਰ੍ਣਵਲ੍ਗੁਸ੍ਵਰਾਸ਼੍ਚੇਮੇ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮृਗਦ੍ਵਿਜਾਃ ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਸ਼੍ਚ ਦਿਸ਼ ਸ੍ਸਰ੍ਵਾ ਵਿਮਲਸ਼੍ਚ ਦਿਵਾਕਰਃ ॥ 47 ॥
ਉਸ਼ਨਾ ਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਰ੍ਚਿਰਨੁ ਤ੍ਵਾਂ ਭਾਰ੍ਗਵੋ ਗਤਃ ॥ 48 ॥
ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਸ਼ਿਰ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਪਰਮਰ੍षਯਃ ।
ਅਰ੍ਚਿष੍ਮਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ੍ਤੇ ਧ੍ਰੁਵਂ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਮ੍ ॥ 49 ॥
ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੁਰ੍ਵਿਮਲੋ ਭਾਤਿ ਰਾਜਰ੍षਿਸ੍ਸਪੁਰੋਹਿਤਃ ।
ਪਿਤਾਮਹਾਃ ਪੁਰੋऽਸ੍ਮਾਕਮਿਕ੍ष੍ਵਾਕੂਣਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ॥ 50 ॥
ਵਿਮਲੇ ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖੇ ਨਿਰੁਪਪ੍ਲੁਵੇ ।
ਨਕ੍षਤ੍ਰ ਵਰਮਸ੍ਮਾਕਮਿਕ੍ष੍ਵਾਕੂਣਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ॥ 51 ॥
ਨੈਰृਤਂ ਨੈਰृਤਾਨਾਂ ਚ ਨਕ੍षਤ੍ਰਮਭਿਪੀਡ੍ਯਤੇ ।
ਮੂਲੋ ਮੂਲਵਤਾ ਸ੍ਪृष੍ਟੋ ਧੂਪ੍ਯਤੇ ਧੂਮਕੇਤੁਨਾ ॥ 52 ॥
ਸਰ੍ਵਂ ਚੈਤਦ੍ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਮੁਪ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਕਾਲੇ ਕਾਲਗृਹੀਤਾਨਾਂ ਨਕ੍षਤ੍ਰ ਗ੍ਰਹਪੀਡਿਤਮ੍ ॥ 53 ॥
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਸ੍ਸੁਰਸਾਸ਼੍ਚਾਪੋ ਵਨਾਨਿ ਫਲਵਨ੍ਤਿ ਚ ।
ਪ੍ਰਵਾਨ੍ਤ੍ਯਭ੍ਯ ਨਾਧਿਕਂ ਗਨ੍ਧਾਨ੍ਯਥਰ੍ਤੁਕੁਸੁਮਾ ਦ੍ਰੁਮਾਃ ॥ 54 ॥
ਵ੍ਯੂਢਾਨਿ ਕਪਿਸੈਨ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ੍ਤੇऽਧਿਕਂ ਪ੍ਰਭੋ ॥ 55 ॥
ਦੇਵਾਨਾਮਿਵ ਸੈਨ੍ਯਾਨਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇ ਤਾਰਕਾਮਯੇ ।
ਏਵਮਾਰ੍ਯ ।
ਸਮੀਕ੍ष੍ਯੈਤਾਨ੍ਪ੍ਰੀਤੋ ਭਵਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 56 ॥
ਇਤਿ ਭ੍ਰਾਤਰਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਹृष੍ਟ ਸ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਅਥਾਵृਤ੍ਯ ਮਹੀਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਜਗਾਮ ਮਹਤੀ ਚਮੂਃ ॥ 57 ॥
ऋਕ੍षਵਾਨਰਸ਼ਰ੍ਦੂਲੈਰ੍ਨ ਖਦਂष੍ਟ੍ਰਾਯੁਧੈਰ੍ਵੁਤਾ ।
ਕਾਰਾਗ੍ਰੈਸ਼੍ਚਰਣਾਗ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਵਾਨਰੈ ਰੁਤ੍ਥਿਤਂ ਰਜਃ ।
ਭੀਮਮਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਲੋਕਂ ਨਿਵਾਰ੍ਯ ਸਵਿਤੁਃ ਪ੍ਰਭਾਮ੍ ॥ 58 ॥
ਪਰ੍ਵਤਵਨਾਕਾਸ਼ਾਂ ਦਕ੍षਿਣਾਂ ਹਰਿਵਾਹਿਨੀ ।
ਛਾਦਯਨ੍ਤੀ ਯਯੌ ਭੀਮਾ ਦ੍ਯਾਮਿਵਾਮ੍ਬੁਦਸਨ੍ਤਤਿਃ ॥ 59 ॥
ਉਤ੍ਤਰਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਚ ਸੇਨਾਯਾਂ ਸ੍ਸਤਤਂ ਬਹੁਯੋਜਨਮ੍ ।
ਨਦੀਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸਸ੍ਯਨ੍ਦੁਰ੍ਵਿਪਰੀਤਵਤ੍ ॥ 60 ॥
ਸਰਾਂਸਿ ਵਿਮਲਾਮ੍ਭਾਂਸਿ ਦ੍ਰੁਮਾਕੀਰ੍ਣਾਂਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤਾ ।
ਸਮਾਨ੍ ਭੂਮਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਵਨਾਨਿ ਫਲਵਨ੍ਤਿ ਚ ।
ਮਧ੍ਯੇਨ ਚ ਸਮਨ੍ਤਾਚ੍ਚ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਚਾਥਸ਼੍ਚ ਸਮਾऽਵਿਸ਼ਤ੍ ॥ 61 ॥
ਸਮਾਵृਤ੍ਯ ਮਹੀਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਜਗਾਮ ਮਹਤੀ ਚਮੂਃ ।
ਤੇਹृष੍ਟਵਦਨਾ ਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਮਾਰੁਤਰਂਹਸਃ ॥ 62 ॥
ਹਰਯੋ ਰਾਘਵਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਸਮਾਰੋਪਿਤਵਿਕ੍ਰਮਾਃ ॥ 63 ॥
ਹਰ੍षਂਵੀਰ੍ਯ ਬਲੋਦ੍ਰੇਕਾਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ।
ਯੌਵਨੋਤ੍ਸੇਕਜਾਨ੍ਦਰ੍ਪਾਦ੍ਵਿਵਿਧਾਂਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਰਧ੍ਵਨਿ ॥ 64 ॥
ਤਤ੍ਰ ਕੇਚਿਦ੍ਦ੍ਰੁਤਂ ਜਗ੍ਮੁਰੁਤ੍ਪੇਤੁਸ਼੍ਚ ਤਥਾਪਰੇ ।
ਕੇਚਿਤ੍ਕਿਲਕਿਲਾਂ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਵਾਨਰਾ ਵਨਗੋਚਰਾਃ ॥ 65 ॥
ਪ੍ਰਾਸ੍ਪੋਟਯਂਸ਼੍ਚ ਪੁਚ੍ਛਾਨਿ ਸਨ੍ਨਿਜਗ੍ਮੁਃ ਪਦਾਨ੍ਯਪਿ ।
ਭੁਜਾਵਨਿਕ੍षਿਪ੍ਯ ਸ਼ੈਲਾਂਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰੁਮਾਨਨ੍ਯੇ ਬਭਞ੍ਜਿਰੇ ॥ 66 ॥
ਆਰੋਹਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ृਙ੍ਗਾਣਿ ਗਿਰੀਣਾਂ ਗਿਰਿਗੋਚਰਾਃ ।
ਮਹਾਨਾਦਾਨ੍ ਪ੍ਰਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਕ੍ष੍ਵੇਡਾਮਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਿਤੇ ॥ 67 ॥
ਊਰੁਵੇਗੈਸ਼੍ਚ ਮਮृਦੁਰ੍ਲਤਾਜਾਲਾਨ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ ।
ਜृਮ੍ਭਮਾਣਾਸ਼੍ਚ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਵਿਚਿਕ੍ਰੀਡੁਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਦ੍ਰੁਮੈ ਃ ॥ 68 ॥
ਸ਼ਤਸ਼੍ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਕੋਟਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।
ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਸੁਘੋਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ਪਰਿਵृਤਾ ਮਹੀ ॥ 69 ॥
ਸਾ ਸ੍ਮ ਯਾਤਿ ਦਿਵਾਰਾਤ੍ਰਂ ਮਹਤੀ ਹਰਿਵਾਹਿਨੀ ।
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਮੁਦਿਤਾਸ੍ਸੇਨਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣਾਭਿਪਾਲਿਤਾਃ ॥ 70 ॥
ਵਾਨਰਾਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਯੁਦ੍ਧਾਭਿਨਨ੍ਦਿਨਃ ।
ਪ੍ਰਮੋਕ੍षਯਿषਵ ਸ੍ਸੀਤਾਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਕ੍ਵਾਪਿ ਨਾਵਸਨ੍ ॥ 71 ॥
ਤਤਃ ਪਾਦਪਸਮ੍ਭਾਧਂ ਨਾਨਾਮृਗਸਮਾਯੁਤਾਮ ।
ਸਹ੍ਯਪਰ੍ਵਤਮਾਸੇਦੁਰ੍ਮਲਯਞ੍ਚ ਮਹੀਧਰਮ੍ ॥ 72 ॥
ਕਾਨਨਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨਦੀਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਾਨਿ ਚ ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਨਿ ਯਯੌ ਰਾਮਸ੍ਸਹ੍ਯਸ੍ਯ ਮਲਯਸ੍ਯ ਚ ॥ 73 ॥
ਚਮ੍ਪਕਾਂਸ੍ ਤਿਲਕਾਮਃ ਚੂਤਾਨ੍ ਅਸ਼ੋਕਾਨ੍ ਸਿਨ੍ਦੁ ਵਾਰਕਾਨ੍ ।
ਤਿਨਿਸ਼ਾਨ੍ ਕਰਵੀਰਾਮਃ ਚ ਤਿਮਿਸ਼ਾਨ੍ ਭਨ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਪ੍ਲਵਂ ਗਮਾਃ ॥ 74 ॥
ਅਙ੍ਕੋਲਾਂਸ਼੍ਚ ਕਰਞ੍ਚਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਲਕ੍षਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਤਿਨ੍ਦੁਕਾਨ੍ ।
ਜਮ੍ਬੁਕਾਮਲਕਾਨ੍ਨਾਪਾਨ੍ਭਜਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਾਃ ॥ 75 ॥
ਪ੍ਰਸ੍ਤਰੇषੁ ਚ ਰਮ੍ਯੇषੁ ਵਿਵਿਧਾਃ ਕਾਨਨਦ੍ਰੁਮਾਃ ।
ਵਾਯੁਵੇਗਪ੍ਰਚਲਿਤਾਃ ਪੁष੍ਪੈਰਵਕਿਰਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ ॥ 76 ॥
ਮਾਰੁਤਸ੍ਸੁਖਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਵਾਤਿ ਚਨ੍ਦਨਸ਼ੀਤਲਃ ।
षਟਪਦੈਰਨੁਕੂਜਦ੍ਭਿਰ੍ਵਨੇषੁ ਮਧੁਗਨ੍ਧਿषੁ ॥ 77 ॥
ਅਧਿਕਂ ਸ਼ੈਲਰਾਜਸ੍ਤੁ ਧਾਤੁਭਿਸ੍ਸੁਵਿਭੂषਿਤਃ ।
ਧਾਤੁਭ੍ਯਃਪ੍ਰਸृਤੋ ਰੇਣੁਰ੍ਵਾਯੁਵੇਗ ਵਿਘਟ੍ਟਿਤਃ ।
ਸੁਮਹਦ੍ਵਾਨਰਾਨੀਕਂ ਛਾਦਯਾਮਾਸ ਸਰ੍ਵਤਃ ॥ 78 ॥
ਗਿਰਿਪ੍ਰਸ੍ਥੇषੁ ਰਮ੍ਯੇषੁ ਸਰ੍ਵਤ ਸਮ੍ਪ੍ਰ ਪੁष੍ਪਿਤਾਃ ।
ਕੇਤਕਸ੍ਸਿਨ੍ਦੁਵਾਰਾਸ਼੍ਚ ਵਾਸਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਨੋਰਮਾਃ ॥ 79 ॥
ਮਾਧਵ੍ਯੋ ਗਨ੍ਧਪੂਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਕੁਨ੍ਦਗੁਲ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਪਿਤਾਃ ।
ਚਿਰਿਬਿਲ੍ਵਾ ਮਧੂਕਾਸ਼੍ਚ ਵਞ੍ਜੁਲਾ ਪ੍ਰਿਯਕਾਸ੍ਤਥਾ ॥ 80 ॥
ਸੁਫੂਰ੍ਜਕਾਸ੍ਤਿਲਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਨਾਗਵृਕ੍षਾਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਪਿਤਾਃ ।
ਚੂਤਾਃ ਪਾਟਲਯਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕੋਵਿਦਾਰਾਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਪਿਤਾਃ ॥ 81 ॥
ਮੁਚੁਲਿਨ੍ਦਾਰ੍ਜੁਨਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਿਂਸ਼ੁਪਾਃ ਕੁਟਜਾਸ੍ਤਥਾ ।
ਧਵਾ ਸ਼੍ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਯਸ਼੍ਚੈਵ ਰਕ੍ਤਾਃ ਕੁਰਵਕਾਸ੍ਤਥਾ ॥ 82 ॥
ਹਿਨ੍ਤਾਲਾਸ੍ਤਿਨਿਸ਼ਾਸ਼੍ਚੈਵ ਚੂਰ੍ਣਕਾ ਨੀਪਕਾਸ੍ਤਥਾ ।
ਨੀਲਾਸ਼ੋਕਾਸ਼੍ਚ ਵਰਣਾ ਅਙ੍ਕੋਲਾਃ ਪਦ੍ਮਕਾਸ੍ਤਥਾ ॥ 83 ॥
ਪ੍ਲਵਮਾਨੈਃ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗੈਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰ੍ਯਾਕੁਲੀਕृਤਾਮ੍ ॥ 84 ॥
ਵਾਪ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਿਰੌ ਸ਼ਿਤਾਃ ਪਲ੍ਵਲਾਨਿ ਤਥੈਵ ਚ ।
ਚਕ੍ਰਵਾਕਾਨੁਚਰਿਤਾਃ ਕਾਰਣ੍ਡਵਨਿषੇਵਿਤਾਃ ॥ 85 ॥
ਪ੍ਲਵੈਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚੇਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾ ਵਰਾਹਮृਗ ਸੇਵਿਤਾਃ ।
ऋਕ੍षੈਸ੍ਤਰਕ੍षੁਭਿਸ੍ਸਿਮ੍ਹੈਸ਼੍ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੈਸ਼੍ਚ ਭਯਾਵਹੈਃ ॥ 86 ॥
ਵ੍ਯਾਲੈਸ਼੍ਚ ਬਹੁਭਿਰ੍ਭੀਮੈ ਸ੍ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਾ ਸ੍ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।
ਪਦ੍ਮੈਸ੍ਸੌਗਨ੍ਦਿਕੈਃ ਪੁਲ੍ਲੈਃ ਕੁਮੁਦੈਸ਼੍ਚੋਤ੍ਪਲੈਸ੍ਤਥਾ ॥ 87 ॥
ਵਾਰਿਜੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਪੁष੍ਪੈ ਰਮ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਜਲਾਸ਼ਯਾਃ ।
ਤਸ੍ਯ ਸਾਨੁषੁ ਕੂਜਨ੍ਤਿ ਨਾਨਾਦ੍ਵਿਜਗਣਾਸ੍ਤਥਾ ॥ 88 ॥
ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪੀਤ੍ਵੋਦਕਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਜਲੇ ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਤਿ ਵਾਨਰਾਃ ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪ੍ਲਾਵਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਸ਼ੈਲਮਾਰੁਹ੍ਯ ਵਾਨਰਾਃ ॥ 89 ॥
ਫਲਾਨ੍ਯ ਮृਤਗਨ੍ਧੀਨਿ ਮੂਲਾਨਿ ਕੁਸੁਮਾਨਿ ਚ ।
ਬਭਞ੍ਜੁਰ੍ਵਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਾਦਪਾਨਂ ਮਦੋਤ੍ਕਟਾਃ ॥ 90 ॥
ਦ੍ਰੋਣਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਲਮ੍ਬਮਾਨਾਨਿ ਵਾਨਰਾਃ ।
ਯਯੁਃ ਪਿਬਨ੍ਤ ਹृष੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਮਧੂਨਿ ਮਧੁਪਿਙ੍ਗਲਾਃ ॥ 91 ॥
ਪਾਦਪਾਨਵਭਞ੍ਜਨ੍ਤੋ ਵਿਕਰ੍षਨ੍ਤ ਸ੍ਤਥਾ ਲਤਾਃ ।
ਵਿਧਮਨ੍ਤੋ ਗਿਰਿਵਰਾਨ੍ਪ੍ਰਯਯੁਃ ਪ੍ਲਵਗਰ੍षਭਾਃ ॥ 92 ॥
ਵृਕ੍षੇਭ੍ਯੋऽਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਪਯੋ ਨਦਨ੍ਤੋ ਮਧੁਦਰ੍ਪਿਤਾਃ ।
ਅਨ੍ਯੇ ਵृਕ੍षਾਨ੍ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਪਿਬਨ੍ਤ੍ਯਪਿ ਚਾਪਰੇ ॥ 93 ॥
ਬਭੂਵ ਵਸੁਧਾ ਤੈਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ ਹਰਿਯੂਥਪੈਃ ।
ਯਥਾ ਕਲਮਕੇਦਾਰੈਃ ਪਕ੍ਵੈਰਿਵ ਵਸੁਨ੍ਦਰਾ ॥ 94 ॥
ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਮਥ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਾਮੋ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨਃ ।
ਅਧ੍ਯਾਰੋਹਨ੍ਮਹਾਬਾਹੁਸ਼੍ਸ਼ਿਖਰਂ ਦ੍ਰੁਮਭੂषਿਤਮ੍ ॥ 95 ॥
ਤਤਸ਼੍ਸ਼ਿਖਰਮਾਰੁਹ੍ਯ ਰਾਮੋ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਕੂਰ੍ਮਮੀਨਸਮਾਕੀਰ੍ਣਮਪਸ਼੍ਯਤ੍ਸਲਿਲਾਕੁਲਮ੍ ॥ 96 ॥
ਤੇ ਸਹ੍ਯਂ ਸਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਮਲਯਂ ਚ ਮਹਾਗਿਰਿਮ੍ ।
ਆਸੇਦੁਰਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਭਮਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਮ੍ ॥ 97 ॥
ਅਵਰੁਹ੍ਯ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਵੇਲਾਵਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਰਾਮੋ ਰਮਯਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਟ ਸ੍ਸਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸ੍ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ॥ 98 ॥
ਅਥ ਧੌਤੋਪਲਤਲਾਂ ਤੋਯੌਘੈ ਸ੍ਸਹਸੋਤ੍ਥਿਤੈਃ ।
ਵੇਲਾਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵਿਪੁਲਾਨ੍ਰਾਮੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 99 ॥
ਏਤੇ ਵਯਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਰੁਣਾਲਯਮ੍ ।
ਇਹੇਦਾਨੀਂ ਵਿਚਿਨ੍ਤਾ ਸਾਯਾ ਨਃ ਪੂਰ੍ਵਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾ ॥ 100 ॥
ਅਤਃ ਪਰਮਤੀਰੋऽਯਂ ਸਾਗਰ ਸ੍ਸਰਿਤਾਂ ਪਤਿਃ ।
ਨ ਚਾਯਮਨੁਪਾਯੇਨ ਸ਼ਕ੍ਯਸ੍ਤਰਿਤੁਮਰ੍ਣਵਃ ॥ 101 ॥
ਤਦਿਹੈਵ ਨਿਵੇਸ਼ੋऽਸ੍ਤੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਸ੍ਤੂਯਤਾਮਿਹ ।
ਯਥੇਦਂ ਵਾਨਰਬਲਂ ਪਰਂ ਪਾਰਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ 102 ॥
ਇਤੀਵ ਸ ਮਹਾਬਾਹੁਸ੍ਸੀਤਾਹਰਣਕਰ੍ਸ਼ਿਤਃ ।
ਰਾਮਸ੍ਸਾਗਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵਾਸਮਾਜ੍ਞਾਪਯਤ੍ਤਦਾ ॥ 103 ॥
ਸਰ੍ਵਾ ਸ੍ਸੇਨਾ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯਨ੍ਤਾਂ ਵੇਲਾਯਾਂ ਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵ ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਕਾਲੋ ਨਸ੍ਸਾਗਰਸ੍ਯੇਹ ਲਙ੍ਘਨੇ ॥ 104 ॥
ਸ੍ਵਾਂ ਸ੍ਵਾਂ ਸੇਨਾਂ ਸਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਮਾ ਚ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕੁਤੋ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ।
ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ ਵਾਨਰਾਸ਼੍ਸ਼ੂਰਾਜ੍ਞੇਯਂ ਛਨ੍ਨਂ ਭਯਂ ਚ ਨਃ ॥ 105 ॥
ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸ੍ਸਹਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ।
ਸੇਨਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਯਤਤੀਰੇ ਸਾਗਰਸ੍ਯ ਦ੍ਰੁਮਾਯੁਤੇ ॥ 106 ॥
ਵਿਰਰਾਜ ਸਮੀਪਸ੍ਥਂ ਸਾਗਰਸ੍ਯ ਤੁ ਤਦ੍ਬਲਮ੍ ।
ਮਧੁਪਾਣ੍ਡੁਜਲ ਸ਼੍ਰਸ਼ੀਮਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯ ਇਵ ਸਾਗਰਃ ॥ 107 ॥
ਵੇਲਾਵਨਮੁਪਾਗਮ੍ਯ ਤਤਸ੍ਤੇ ਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵਾਃ ।
ਨਿਵਿष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਪਰਂ ਪਾਰਂ ਕਾਙ੍ਕ੍षਮਾਣਾ ਮਹੋਦਧੇਃ ॥ 108 ॥
ਤੇषਾਂ ਨਿਵਿਸ਼ਮਾਨਾਨਾਂ ਸੈਨ੍ਯਸਨ੍ਨਾਹਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਃ ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਧਾਯ ਮਹਾਨਾਦਮਰ੍ਣਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵੇ ॥ 109 ॥
ਸਾ ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਧ੍ਵਜਿਨੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣਾਭਿਪਾਲਿਤਾ ।
ਤ੍ਰਿਧਾ ਨਿਵਿष੍ਟਾ ਮਹਤੀ ਰਾਮਸ੍ਯਾਰ੍ਥਪਰਾऽਭਵਤ੍ ॥ 110 ॥
ਸਾ ਮਹਾਰ੍ਣਵਮਾਸਾਦ੍ਯ ਹृष੍ਟਾ ਵਾਨਰਵਾਹਿਨੀ ।
ਵਾਯੁਵੇਗਸਮਾਧੂਤਂ ਪਸ਼੍ਯਮਾਨਾ ਮਹਾਰ੍ਣਵਮ੍ ॥ 111 ॥
ਦੂਰਪਾਰਮਸਮ੍ਬਾਧਂ ਰਕ੍षੋਗਣਨਿषੇਵਿਤਮ੍ ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੋ ਵਰੁਣਾਵਾਸਂ ਨਿषੇਦੁਰ੍ਹਰਿਯੂਥਪਾਃ ॥ 112 ॥
ਚਣ੍ਡਨਕ੍ਰਗ੍ਰਾਹਂ ਘੋਰਂ ਕ੍षਪਾਦੌ ਦਿਵਸਕ੍ष੍ਯੇ ।
ਹਸਨ੍ਤਮਿਵ ਫੇਨੌਘੈਰ੍ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤਮਿਵ ਚੋਰ੍ਮਿਭਿਃ ॥ 113 ॥
ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਦਯੇ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਪ੍ਰਤਿਚਨ੍ਦ੍ਰਸਮਾਕੁਲਮ੍ ।
ਚਣ੍ਡਾਨਿਲਮਹਾਗ੍ਰਾਹੈਃ ਕੀਰ੍ਣਂ ਤਿਮਿਤਿਮਿਙ੍ਗਿਲੈਃ ॥ 114 ॥
ਦੀਪ੍ਤਭੋਗੈਰਿਵਾਕੀਰ੍ਣਂ ਭੁਜਙ੍ਗੈਰ੍ਵਰੁਣਾਲਯਮ੍ ।
ਅਵਗਾਢਂ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵੈਰ੍ਨਾਨਾਸ਼ੈਲਸਮਾਕੁਲਮ੍ ।
ਸੁਦੁਰ੍ਗਂ ਦੁਰ੍ਗਮਾਰ੍ਗਂ ਤਮਗਾਧ ਮਸੁਰਾਲਯਮ੍ ॥ 115 ॥
ਮਕਰੈਰ੍ਨਾਗਭੋਗੈਸ਼੍ਚ ਵਿਗਾਢਾ ਵਾਤਲੋਲਿਤਾਃ ।
ਉਤ੍ਪੇਤੁਸ਼੍ਚ ਨਿਪੇਤੁਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾ ਜਲਰਾਸ਼ਯਃ ॥ 116 ॥
ਉਤ੍ਪੇਤੁਃ ਚ ਨਿਪੇਤੁਃ ਚ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾ ਜਲ ਰਾਸ਼ਯਃ ।
ਅਗ੍ਨਿ ਚੂਰ੍ਣਂ ਇਵ ਆਵਿਦ੍ਧਂ ਭਾਸ੍ਕਰ ਅਮ੍ਬੁ ਮਨੋ ਰਗਮ੍ ॥ 117 ॥
ਸਾਗਰਂ ਚਾਮ੍ਬਰਪ੍ਰਖ੍ਯਮਮ੍ਬਰਂ ਸਾਗਰੋਪਮਮ੍ ।
ਸਾਗਰਂ ਚਾਮ੍ਬਰਂ ਚੇਤਿ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇष ਮਦृਸ਼੍ਯਤ ॥ 118 ॥
ਸਮ੍ਪृਕ੍ਤਂ ਨਭਸਾਪ੍ਯਮ੍ਭਸ੍ਸਮ੍ਪृਕ੍ਤਂ ਚ ਨਭੋऽਮ੍ਭਸਾ ।
ਤਾਦृਗ੍ਰੂਪੇਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਾਰਾਰਤ੍ਨਸਮਾਕੁਲੇ ॥ 119 ॥
ਸਮੁਤ੍ਪਤਿਤਮੇਘਸ੍ਯ ਵੀਚਿਮਾਲਾਕੁਲਸ੍ਯ ਚ ।
ਵਿਸ਼ੇषੋ ਨ ਦ੍ਵਯੋਰਾਸੀਤ੍ਸਾਗਰਸ੍ਯਾਮ੍ਬਰਸ੍ਯ ਚ ॥ 120 ॥
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯੈਰਾਹਤਾ ਸ੍ਸਕ੍ਤਾ ਸ੍ਸਸ੍ਵਨੁਰ੍ਭੀਮਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਾਃ ।
ਊਰ੍ਮਯਸ੍ਸਿਨ੍ਧੁਰਾਜਸ੍ਯ ਮਹਾਭੇਰ੍ਯ ਇਵਾਹਵੇ ॥ 121 ॥
ਰਤ੍ਨੌਘ ਜਲਸਨ੍ਨਾਦਂ ਵਿषਕ੍ਤਮਿਵ ਵਾਯੁਨਾ ।
ਉਤ੍ਪਤਨ੍ਤਮਿਵ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਂ ਯਾਦੋਗਣਸਮਾਕੁਲਮ੍ ॥ 122 ॥
ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤੇ ਮਹੋਤ੍ਸਾਹ ਵਾਤਾਹਤਜਲਾਸ਼ਯਮ੍ ।
ਅਨਿਲੋਦ੍ਧੂਤਮਾਕਾਸ਼ੇ ਪ੍ਰਵਲ੍ਗਨ੍ਤ ਮਮਿਵੋਰ੍ਮਿਭਿਃ ॥ 123 ॥
ਤਤੋ ਵਿਸ੍ਮਯਮਾਪਨ੍ਨਾ ਹਰਯੋ ਦਦृਸ਼ੁਰ੍ਹਰਯਸ੍ਤਦਾ ।
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੋਰ੍ਮਿਜਾਲਸਨ੍ਨਾਦਂ ਪ੍ਰਲੋਲਮਿਵ ਸਾਗਰਮ੍ ॥ 124 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturthassargaḥ |
śrutvā hanumato vākyaṃ yathāvadanupūrvaśaḥ |
tato'bravīnmahātejā rāmassatyaparākramaḥ || 1 ||
yāṃ nivedayase laṅkāṃ purīṃ bhīmasya rakṣasaḥ |
kṣipramenāṃ mathiṣyāmi satyametadbravīmi te || 2 ||
asmin muhūrte sugrīva prayāṇamabhirocaye |
yukto muhūrto vijayaḥ prāpto madhyaṃ divākara || 3 ||
sītāṃ hṛtvā tu me jātu kvāsau yāsyati yāsyataḥ |
sītā śrutvābhiyānaṃ me aśāmeṣyati jīvite |
jīvitānte' mṛtaṃ spṛṣṭavā pītvā viṣamivāturaḥ || 4 ||
uttarā phalgunī hyadya śvastu hastena yokṣyate |
abhiprāyāma sugrīva sarvānīkasamāvṛtāḥ || 5 ||
nimittāni ca paśyāmi yāni prādurbhavanti ca |
nihatya rāvaṇaṃ sītāmānayiṣyāmi jānakīm || 6 ||
upariṣṭāddhi nayanaṃ sphuramāṇamidaṃ mama |
vijayaṃ samanuprāptaṃ śaṃsatīva manoratham || 7 ||
tato vānararājena lakṣmaṇena supūjitaḥ |
uvāca rāmo dharmātmā punarapyardhakovidaḥ || 8 ||
agre yātu balasyāsya nīlo mārgamavekṣitum |
vṛtaśśatasahasreṇa vānarāṇāṃ tarasvinām || 9 ||
phalamūlavatā nīla śītakānanavāriṇā |
pathā madhumatā cāśu senāṃ senāpate naya || 10 ||
dūṣayeyurdurātmanaḥ pathi mūlaphalodakam |
rākṣasāḥ parirakṣethāstebhyastvaṃ nityamudyataḥ || 11 ||
nimneṣu vanadurgeṣu vaneṣu ca vanaukasaḥ |
abhiplutyābhipaśyeyuḥ pareṣāṃ nihitaṃ balam || 12 ||
yacca phalgu balaṃ kiñcitta datraivopapadyatām |
etaddhi kṛtyaṃ ghoraṃ no vikrameṇa prayujyatām || 13 ||
sāgaraughanibhaṃ bhīmamagrānīkaṃ mahābalāḥ |
kapisiṃhāḥ prakarṣastu śataśo'tha sahasraśaḥ || 14 ||
kapi simhā prakarṣantu śataśo atha sahasraśaḥ |
gajaḥ ca giri samkāśo gavayaḥ ca mahābalaḥ || 15 ||
yātu vānaravāhinyā vānaraḥ plavatāṃ varaḥ |
pālayandakṣiṇaṃ pārśvamṛṣabho vānararṣabhaḥ || 16 ||
gandhahastīva durdharṣastarasvī gandhamādanaḥ |
yātu vānaravāhinyā ssavyaṃ pārśvamadhiṣṭhitaḥ || 17 ||
yāsyāmi balamadhye'haṃ balaughamabhiharṣayan |
adhiruhya hanūmanta mairāvata miveśvaraḥ || 18 ||
aṅgadenaiṣa saṃyātu lakṣmaṇaścānta kopamaḥ |
sārvabhaumena bhūteśo draviṇādhipatiryathā || 19 ||
jāmbavāṃśca suṣeṇaśca vegadarśī ca vānaraḥ |
ṛkṣarājo mahāsattvaḥ kukṣiṃ rakṣantu te trayaḥ || 20 ||
rāghavasya vacaśśrutvā sugrīvo vāhinīpatiḥ |
vyādideśa mahāvīryo vānarānvānararṣabha ḥ || 21 ||
te vānaragaṇāssarve samutpatya yuyutsavaḥ |
guhābhyaśśikharebhyaśca aśu pupluvire tadā || 22 ||
tato vānararājena lakṣmaṇena ca pūjitaḥ |
jagāma rāmodharmātmā sasainyo dakṣiṇāṃ diśam || 23 ||
śataiḥ śatasahasraiśca koṭibhiścāyutairapi |
vāraṇābhaiśca haribhiryayau parivṛtastadā || 24 ||
taṃ yāntamanuyāntī sā mahatī harivāhinī |
dṛptāḥ pramuditāssarve sugrīveṇābhipālitāḥ || 25 ||
hṛṣṭāḥ pramuditāḥ sarve sugrīveṇa abhipālitāḥ |
āplavantaḥ plavantaḥ ca garjantaḥ ca plavaṃ gamāḥ || 26 ||
bhakṣyanta ssugandhīni madhūni ca phalāni ca |
udvahanto mahāvṛkṣān mañjarīpuñjadhāriṇaḥ || 27 ||
anyonyaṃ sahasā dṛptā nirvahānti kṣipanti ca |
patantaśpotpatnatyanye pātayantyapare parān || 28 ||
rāvaṇo no nihantavyassarve ca rajanīcarāḥ |
iti garjanti harayo rāghavasya samīpataḥ || 29 ||
purastādṛṣabho vīro nīlaḥ kumuda eva ca |
panthānaṃ śodhayantisma vānarairbahubhi ssaha || 30 ||
madhye tu rājā sugrīvo rāmo lakṣmaṇa eva ca |
balabhirbahubhi rbhīmairvṛtāśśatrunibarhaṇāḥ || 31 ||
hariśśatavalirvīraḥ koṭībhirdaśabhirvṛtaḥ |
sarvāmeko hyāvaṣṭabhya rarakṣa harivāhinīm || 32 ||
koṭīśataparīvāraḥ kesarī panaso gajaḥ |
arkaścātibalaḥ pārśvamekaṃ tasyābhirakṣati || 33 ||
suṣeṇo jāmbavāṃścaiva ṛkṣairbahubhirāvṛtau |
sugrīvaṃ purataḥ kṛtvā jaghanaṃ samrarakṣatuḥ || 34 ||
teṣāṃ senāpatirvīro nīlo vānarapuṅgavaḥ |
sampatanpatatāṃ śreṣṭhastadbalaṃ paryapālayāt || 35 ||
darīmukhaḥ prajaṅghaśca rambho'tha rabhasaḥ kapiḥ |
sarvataśca yayurvīrāstvarayantaḥ plavaṅgamān || 36 ||
evaṃ te hariśārdūlā gacchanto baladarpitāḥ |
apaśyaṃste giriśreṣṭhaṃ sahyaṃ drumālatāyutam || 37 ||
sarāṃsi ca supullāni taṭākāni vanāni ca || 38 ||
rāmasya śāsanaṃ jñātvā bhīmakopasya bhītavat |
varjayannagarābhyāśāṃ stathā janapadānapi || 39 ||
sāgaraughanibhaṃ bhīmaṃ tadvānarabalaṃ mahat |
utsasarpa mahāghoṣaṃ bhīmaghoṣamivārṇavaḥ || 40 ||
tasyadāśaratheḥ pārśve śūrāste kapikuṅajarāḥ |
torṇamāpupluvu ssarve sadaśvā iva coditāḥ || 41 ||
kapibhyāmuhyamānau tau śuśubhāte nararṣabhau |
mahādbhyāmiva samspṛṣṭau grahābhyāṃ candrabhāskarau || 42 ||
tato vānararājena lakṣmaṇena supūjitaḥ |
jagāma rāmo dharmātmā sasainyo dakṣiṇāṃ diśam || 43 ||
tamaṅgadagato rāmaṃ lakṣmaṇaśśubhayā girā |
uvāca paripūrṇārthaḥ smṛtimān pratibhānavān || 44 ||
hṛtāmavāpya vaidehīṃ kṣipraṃ hatvā ca rāvaṇam |
samṛddhārthassamṛddhārthamayodhyāṃ pratiyāsyasi || 45 ||
mahānti ca nimittāni divi bhūmau ca rāghava |
śubhāni tava paśyāmi sarvāṇyenārthasiddhaye |
anuvāti śivo vāyu ssevāṃ mṛduhita ssukhaḥ || 46 ||
pūrṇavalgusvarāśceme pravadanti mṛgadvijāḥ |
prasannāśca diśa ssarvā vimalaśca divākaraḥ || 47 ||
uśanā ca prasannārciranu tvāṃ bhārgavo gataḥ || 48 ||
brahmarāśirviśuddhaśca śuddāśca paramarṣayaḥ |
arciṣmantaḥ prakāśante dhruvaṃ sarve pradakṣiṇam || 49 ||
triśaṅkurvimalo bhāti rājarṣissapurohitaḥ |
pitāmahāḥ puro'smākamikṣvākūṇāṃ mahātmanām || 50 ||
vimale ca prakāśete viśākhe nirupapluve |
nakṣatra varamasmākamikṣvākūṇāṃ mahātmanām || 51 ||
nairṛtaṃ nairṛtānāṃ ca nakṣatramabhipīḍyate |
mūlo mūlavatā spṛṣṭo dhūpyate dhūmaketunā || 52 ||
sarvaṃ caitadvināśāya rākṣasānāmupa sthitam |
kāle kālagṛhītānāṃ nakṣatra grahapīḍitam || 53 ||
prasannā ssurasāścāpo vanāni phalavanti ca |
pravāntyabhya nādhikaṃ gandhānyathartukusumā drumāḥ || 54 ||
vyūḍhāni kapisainyāni prakāśante'dhikaṃ prabho || 55 ||
devānāmiva sainyāni saṅgrāme tārakāmaye |
evamārya |
samīkṣyaitānprīto bhavitumarhasi || 56 ||
iti bhrātaramāśvāsya hṛṣṭa ssaumitrirabravīt |
athāvṛtya mahīṃ kṛtsnāṃ jagāma mahatī camūḥ || 57 ||
ṛkṣavānaraśardūlairna khadaṃṣṭrāyudhairvutā |
kārāgraiścaraṇāgraiśca vānarai rutthitaṃ rajaḥ |
bhīmamantardadhe lokaṃ nivārya savituḥ prabhām || 58 ||
parvatavanākāśāṃ dakṣiṇāṃ harivāhinī |
chādayantī yayau bhīmā dyāmivāmbudasantatiḥ || 59 ||
uttarantyāṃ ca senāyāṃ ssatataṃ bahuyojanam |
nadīsrotāṃsi sarvāṇi sasyandurviparītavat || 60 ||
sarāṃsi vimalāmbhāṃsi drumākīrṇāṃśca parvatā |
samān bhūmipradeśāṃśca vanāni phalavanti ca |
madhyena ca samantācca tiryakcāthaśca samā'viśat || 61 ||
samāvṛtya mahīṃ kṛtsnāṃ jagāma mahatī camūḥ |
tehṛṣṭavadanā ssarve jagmurmārutaraṃhasaḥ || 62 ||
harayo rāghavasyārthe samāropitavikramāḥ || 63 ||
harṣaṃvīrya balodrekāndarśayantaḥ parasparam |
yauvanotsekajāndarpādvividhāṃścakruradhvani || 64 ||
tatra keciddrutaṃ jagmurutpetuśca tathāpare |
kecitkilakilāṃ cakrurvānarā vanagocarāḥ || 65 ||
prāspoṭayaṃśca pucchāni sannijagmuḥ padānyapi |
bhujāvanikṣipya śailāṃśca drumānanye babhañjire || 66 ||
ārohantaśca śṛṅgāṇi girīṇāṃ girigocarāḥ |
mahānādān pramuñcanti kṣveḍāmanye pracakrite || 67 ||
ūruvegaiśca mamṛdurlatājālānyanekaśaḥ |
jṛmbhamāṇāśca vikrāntā vicikrīḍuśśilādrumai ḥ || 68 ||
śataśśatasahasraiśca koṭibhiśca sahasraśaḥ |
vānarāṇāṃ sughorāṇāṃ śrīmatparivṛtā mahī || 69 ||
sā sma yāti divārātraṃ mahatī harivāhinī |
prahṛṣṭamuditāssenā sugrīveṇābhipālitāḥ || 70 ||
vānarāstvaritaṃ yānti sarve yuddhābhinandinaḥ |
pramokṣayiṣava ssītāṃ muhūrtaṃ kvāpi nāvasan || 71 ||
tataḥ pādapasambhādhaṃ nānāmṛgasamāyutāma |
sahyaparvatamāsedurmalayañca mahīdharam || 72 ||
kānanāni vicitrāṇi nadīḥ prasravaṇāni ca |
paśyannani yayau rāmassahyasya malayasya ca || 73 ||
campakāṃs tilakāmaḥ cūtān aśokān sindu vārakān |
tiniśān karavīrāmaḥ ca timiśān bhanjanti sma plavaṃ gamāḥ || 74 ||
aṅkolāṃśca karañcāṃśca plakṣanyagrodhatindukān |
jambukāmalakānnāpānbhajanti sma plavaṅgamāḥ || 75 ||
prastareṣu ca ramyeṣu vividhāḥ kānanadrumāḥ |
vāyuvegapracalitāḥ puṣpairavakiranti tān || 76 ||
mārutassukhasaṃsparśo vāti candanaśītalaḥ |
ṣaṭapadairanukūjadbhirvaneṣu madhugandhiṣu || 77 ||
adhikaṃ śailarājastu dhātubhissuvibhūṣitaḥ |
dhātubhyaḥprasṛto reṇurvāyuvega vighaṭṭitaḥ |
sumahadvānarānīkaṃ chādayāmāsa sarvataḥ || 78 ||
giriprastheṣu ramyeṣu sarvata sampra puṣpitāḥ |
ketakassinduvārāśca vāsantyaśca manoramāḥ || 79 ||
mādhavyo gandhapūrṇāśca kundagulmāśca puṣpitāḥ |
ciribilvā madhūkāśca vañjulā priyakāstathā || 80 ||
suphūrjakāstilakāścaiva nāgavṛkṣāśca puṣpitāḥ |
cūtāḥ pāṭalayakāścaiva kovidārāśca puṣpitāḥ || 81 ||
muculindārjunāścaiva śiṃśupāḥ kuṭajāstathā |
dhavā śśālmalayaścaiva raktāḥ kuravakāstathā || 82 ||
hintālāstiniśāścaiva cūrṇakā nīpakāstathā |
nīlāśokāśca varaṇā aṅkolāḥ padmakāstathā || 83 ||
plavamānaiḥ plavaṅgaistu sarve paryākulīkṛtām || 84 ||
vāpyastasmin girau śitāḥ palvalāni tathaiva ca |
cakravākānucaritāḥ kāraṇḍavaniṣevitāḥ || 85 ||
plavaiḥ krauñceśca saṅkīrṇā varāhamṛga sevitāḥ |
ṛkṣaistarakṣubhissimhaiśśārdūlaiśca bhayāvahaiḥ || 86 ||
vyālaiśca bahubhirbhīmai ssevyamānā ssamantataḥ |
padmaissaugandikaiḥ pullaiḥ kumudaiścotpalaistathā || 87 ||
vārijairvividhaiḥ puṣpai ramyāstatra jalāśayāḥ |
tasya sānuṣu kūjanti nānādvijagaṇāstathā || 88 ||
snātvā pītvodakānyatra jale krīḍanti vānarāḥ |
anyonyaṃ plāvayanti sma śailamāruhya vānarāḥ || 89 ||
phalānya mṛtagandhīni mūlāni kusumāni ca |
babhañjurvāstatra pādapānaṃ madotkaṭāḥ || 90 ||
droṇamātrapramāṇāni lambamānāni vānarāḥ |
yayuḥ pibanta hṛṣṭāste madhūni madhupiṅgalāḥ || 91 ||
pādapānavabhañjanto vikarṣanta stathā latāḥ |
vidhamanto girivarānprayayuḥ plavagarṣabhāḥ || 92 ||
vṛkṣebhyo'nye tu kapayo nadanto madhudarpitāḥ |
anye vṛkṣānprapadyante prapibantyapi cāpare || 93 ||
babhūva vasudhā taistu sampūrṇā hariyūthapaiḥ |
yathā kalamakedāraiḥ pakvairiva vasundarā || 94 ||
mahendramatha samprāpya rāmo rājīvalocanaḥ |
adhyārohanmahābāhuśśikharaṃ drumabhūṣitam || 95 ||
tataśśikharamāruhya rāmo daśarathātmajaḥ |
kūrmamīnasamākīrṇamapaśyatsalilākulam || 96 ||
te sahyaṃ samatikramya malayaṃ ca mahāgirim |
āsedurānupūrvyeṇa samudraṃ bhamanissvanam || 97 ||
avaruhya jagāmāśu velāvanamanuttamam |
rāmo ramayatāṃ śreṣṭa ssasugrīva ssalakṣmaṇaḥ || 98 ||
atha dhautopalatalāṃ toyaughai ssahasotthitaiḥ |
velāmāsādya vipulānrāmo vacanamabravīt || 99 ||
ete vayamanuprāptā ssugrīva varuṇālayam |
ihedānīṃ vicintā sāyā naḥ pūrvasamutthitā || 100 ||
ataḥ paramatīro'yaṃ sāgara ssaritāṃ patiḥ |
na cāyamanupāyena śakyastaritumarṇavaḥ || 101 ||
tadihaiva niveśo'stu mantraḥ prastūyatāmiha |
yathedaṃ vānarabalaṃ paraṃ pāramavāpnuyāt || 102 ||
itīva sa mahābāhussītāharaṇakarśitaḥ |
rāmassāgaramāsādya vāsamājñāpayattadā || 103 ||
sarvā ssenā niveśyantāṃ velāyāṃ haripuṅgava |
samprāpto mantrakālo nassāgarasyeha laṅghane || 104 ||
svāṃ svāṃ senāṃ samutsṛjya mā ca kaścitkuto vrajet |
gacchantu vānarāśśūrājñeyaṃ channaṃ bhayaṃ ca naḥ || 105 ||
rāmasya vacanaṃ śrutvā sugrīva ssahalakṣmaṇaḥ |
senāṃ niveśayatatīre sāgarasya drumāyute || 106 ||
virarāja samīpasthaṃ sāgarasya tu tadbalam |
madhupāṇḍujala śraśīmān dvitīya iva sāgaraḥ || 107 ||
velāvanamupāgamya tataste haripuṅgavāḥ |
niviṣṭāśca paraṃ pāraṃ kāṅkṣamāṇā mahodadheḥ || 108 ||
teṣāṃ niviśamānānāṃ sainyasannāhanissvanaḥ |
antardhāya mahānādamarṇavasya praśuśruve || 109 ||
sā vānarāṇāṃ dhvajinī sugrīveṇābhipālitā |
tridhā niviṣṭā mahatī rāmasyārthaparā'bhavat || 110 ||
sā mahārṇavamāsādya hṛṣṭā vānaravāhinī |
vāyuvegasamādhūtaṃ paśyamānā mahārṇavam || 111 ||
dūrapāramasambādhaṃ rakṣogaṇaniṣevitam |
paśyanto varuṇāvāsaṃ niṣedurhariyūthapāḥ || 112 ||
caṇḍanakragrāhaṃ ghoraṃ kṣapādau divasakṣye |
hasantamiva phenaughairnṛtyantamiva cormibhiḥ || 113 ||
candrodaye samudbhūtaṃ praticandrasamākulam |
caṇḍānilamahāgrāhaiḥ kīrṇaṃ timitimiṅgilaiḥ || 114 ||
dīptabhogairivākīrṇaṃ bhujaṅgairvaruṇālayam |
avagāḍhaṃ mahāsattvairnānāśailasamākulam |
sudurgaṃ durgamārgaṃ tamagādha masurālayam || 115 ||
makarairnāgabhogaiśca vigāḍhā vātalolitāḥ |
utpetuśca nipetuśca pravṛddhā jalarāśayaḥ || 116 ||
utpetuḥ ca nipetuḥ ca pravṛddhā jala rāśayaḥ |
agni cūrṇaṃ iva āviddhaṃ bhāskara ambu mano ragam || 117 ||
sāgaraṃ cāmbaraprakhyamambaraṃ sāgaropamam |
sāgaraṃ cāmbaraṃ ceti nirviśeṣa madṛśyata || 118 ||
sampṛktaṃ nabhasāpyambhassampṛktaṃ ca nabho'mbhasā |
tādṛgrūpeca dṛśyate tārāratnasamākule || 119 ||
samutpatitameghasya vīcimālākulasya ca |
viśeṣo na dvayorāsītsāgarasyāmbarasya ca || 120 ||
anyonyairāhatā ssaktā ssasvanurbhīmanissvanāḥ |
ūrmayassindhurājasya mahābherya ivāhave || 121 ||
ratnaugha jalasannādaṃ viṣaktamiva vāyunā |
utpatantamiva kruddhaṃ yādogaṇasamākulam || 122 ||
dadṛśuste mahotsāha vātāhatajalāśayam |
aniloddhūtamākāśe pravalganta mamivormibhiḥ || 123 ||
tato vismayamāpannā harayo dadṛśurharayastadā |
bhrāntormijālasannādaṃ pralolamiva sāgaram || 124 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturthassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever