ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤੁਃषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਦੁਕ੍ਤਮਤਿਕਾਯਸ੍ਯਬਲਿਨੋਬਾਹੁਸ਼ਾਲਿਨਃ ।
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਯਵਚਨਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੋਵਾਚਮਹੋਦਰਃ ॥ 1 ॥
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਕੁਲੇਜਾਤੋਧृष੍ਟਃਪ੍ਰਾਕृਤਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ।
ਅਵਲਿਪ੍ਤੋ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋषਿਕृਤ੍ਯਂਸਰ੍ਵਤ੍ਰਵੇਦਿਤੁਮ੍ ॥ 2 ॥
ਸ੍ਥਾਨਂਵृਦ੍ਧਿਂ ਚ ਹਾਨਿ ਚ ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਿਭਾਗਵਿਤ੍ ।
ਆਤ੍ਮਨਸ਼੍ਚਪਰੇषਾਂ ਚ ਬੁਧ੍ਯਤੇਰਾਕ੍षਸਰ੍षਭਃ ॥ 3 ॥
ਯਤ੍ਤੁਸ਼ਕ੍ਯਮ੍ਬਲਵਤਾਕਰ੍ਤੁਮ੍ਪ੍ਰਾਕृਤਬੁਦ੍ਧਿਨਾ ।
ਅਨੁਪਾਸਿਤਵृਦ੍ਧੇਨਕਃਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਾਦृਸ਼ਨ੍ਨਰਃ ॥ 4 ॥
ਯਾਂਸ੍ਤੁਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਾਂਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ਬ੍ਰਵੀषਿਪृਥਗਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍ ।
ਅਵਬੋਦ੍ਧੁਂਸ੍ਵਭਾਵੇਤਾਨ੍ਨਹਿਲਕ੍षਣਮਸ੍ਤਿਤਾਨ੍ ॥ 5 ॥
ਕਰ੍ਮਚੈਵਹਿਸਰ੍ਵੇषਾਙ੍ਕਾਰਣਾਨਾਮ੍ਪ੍ਰਯੋਜਕਮ੍ ।
ਸ਼੍ਰੇਯਃਪਾਪੀਯਸਾਞ੍ਚਾਤ੍ਰਫਲਮ੍ਭਵਤਿਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ॥ 6 ॥
ਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਰੇਯਸਫਲਾਵੇਵਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਾਵਿਤਰਾਵਪਿ ।
ਅਧਰ੍ਮਾਨਰ੍ਥਯੋਃਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃਫਲਂ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਯਿਕਮ੍ ॥ 7 ॥
ਐਹਲੌਕਿਕਪਾਰਕ੍ਯਙ੍ਕਰ੍ਮਪੁਮ੍ਭਿਰ੍ਨਿषੇਵ੍ਯਤੇ ।
ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਪਿਤੁਕਲ੍ਯਾਨਿਲਭਤੇਕਾਮਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 8 ॥
ਤਤ੍ਰਕ੍ਲੁਪ੍ਤਮਿਦਂਰਾਜ੍ਞਾਹृਦਿਕਾਰ੍ਯਮ੍ਮਤਂ ਚ ਨਃ ।
ਸ਼ਤ੍ਰੌਹਿਸਾਹਸਂਯਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਿਮਿਵਾਤ੍ਰਾਪਨੀਯਤੇ ॥ 9 ॥
ਏਕਸ੍ਯੈਵਾਭਿਯਾਨੇਤੁਹੇਤੁਰ੍ਯਃਕਥਿਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ।
ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਨੁਪਪਨ੍ਨਨ੍ਤੇਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿਯਦਸਾਧੁ ਚ ॥ 10 ॥
ਯੇਨਪੂਰ੍ਵਞ੍ਜਨਸ੍ਥਾਨੇਬਹਵੋऽਤਿਬਲਾਹਤਾਃ ।
ਰਾਕ੍षਸਾਰਾਘਵਨ੍ਤਨ੍ਤ੍ਵਙ੍ਕਥਮੇਕੋਜਯਿष੍ਯਸਿ ॥ 11 ॥
ਯੇਪੁਰਾਨਿਰ੍ਜਿਤਾਸ੍ਤੇਨਜਨਸ੍ਥਾਨੇਮਹੌਜਸਃ ।
ਰਾਕ੍षਸਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਪੁਰੇਸਰ੍ਵਾਨ੍ਭੀਤਾਨਦ੍ਯਾਪਿਪਸ਼੍ਯਸਿ ॥ 12 ॥
ਤਂਸਿਂਹਮਿਵਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਂਰਾਮਨ੍ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜਮ੍ ।
ਸਰ੍ਪਂਸੁਪ੍ਤਮਿਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਪ੍ਰਬੋਧਯਿਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ॥ 13 ॥
ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਨ੍ਤੇਜਸਾਨਿਤ੍ਯਙ੍ਕ੍ਰੋਧੇਨ ਚ ਦੁਰਾਸਦਮ੍ ।
ਕਸ੍ਤਮ੍ਮृਤ੍ਯੁਮਿਵਾਸਹ੍ਯਮਾਸਾਦਯਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ॥ 14 ॥
ਸਂਸ਼ਯਸ੍ਥਮਿਦਂਸਰ੍ਵਂਸ਼ਤ੍ਰੋਃਪ੍ਰਤਿਸਮਾਸਨੇ ।
ਏਕਸ੍ਯਗਮਨਨ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਹਿਮੇਰੋਚਤੇਭृਸ਼ਮ੍ ॥ 15 ॥
ਹੀਨਾਰ੍ਥਸ੍ਤੁਸਮृਦ੍ਧਾਰ੍ਥਙ੍ਕੋਰਿਪੁਮ੍ਪ੍ਰਾਕृਤਂਯਥਾ ।
ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯਜੀਵਿਤਤ੍ਯਾਗੇਵਸ਼ਮਾਨੇਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ॥ 16 ॥
ਯਸ੍ਯਨਾਸ੍ਤਿਮਨੁष੍ਯੇषੁਸਦृਸ਼ੋਰਾਕ੍षਸੋਤ੍ਤਮ ।
ਕਥਮਾਸ਼ਂਸਸੇਯੋਦ੍ਧੁਨ੍ਤੁਲ੍ਯੇਨੇਨ੍ਦ੍ਰਵਿਵਸ੍ਵਤੋਃ ॥ 17 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਤੁਸਮ੍ਰਬ੍ਦਃਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਮ੍ਮਹੋਦਰਃ ।
ਉਵਾਚਰਕ੍षਸਾਮ੍ਮਧ੍ਯੇਰਾਵਣਂਲੋਕਰਾਵਣਮ੍ ॥ 18 ॥
ਲਬ੍ਧ੍ਵਾਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਂਵੈਦੇਹੀਙ੍ਕਿਮਰ੍ਥਂਸਮ੍ਪ੍ਰਜਲ੍ਪਸਿ ।
ਯਦੀਚ੍ਛਸਿਤਦਾਸੀਤਾਵਸ਼ਗਾਤੇਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 19 ॥
ਦृष੍ਟਃਕਸ਼੍ਚਦੁਪਾਯੋਮੇਸੀਤੋਪਸ੍ਥਾਨਕਾਰਕਃ ।
ਰੁਚਿਤਸ਼੍ਚੇਤ੍ਸ੍ਵਯਾਬੁਧ੍ਯਾਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਂਸ਼ृਣੁ ॥ 20 ॥
ਅਹਨ੍ਦ੍ਵਿਜਿਹ੍ਵਸ੍ਸਮ੍ਹ੍ਰਾਦੀਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋਵਿਤਰ੍ਦਨਃ ।
ਪਞ੍ਚਰਾਮਵਧਾਯੈਤੇਨਿਰ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਵਘੋषਯ ॥ 21 ॥
ਤਤੋਗਤ੍ਵਾਵਯਂਯੁਦ੍ਧਨ੍ਦਾਸ੍ਯਾਮਸ੍ਤਸ੍ਯਯਤ੍ਨਤਃ ।
ਜੇष੍ਯਾਮੋਯਦਿਤੇਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ਨੋਪਾਯੈਃਕृਤ੍ਯਮਸ੍ਤਿਨਃ ॥ 22 ॥
ਅਥਜੀਵਤਿਨਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ਵਯਂ ਚ ਕृਤਸਮ੍ਯੁਗਾਃ ।
ਤਤਸ੍ਤਦਭਿਪਤ੍ਸ੍ਯਾਮੋਮਨਸਾਯਤ੍ਸਮੀਕ੍षਿਤਮ੍ ॥ 23 ॥
ਵਯਂਯੁਦ੍ਧਾਦਿਹੇष੍ਯਾਮੋਰੁਧਿਰੇਣਸਮੁਕ੍षਿਤਾਃ ।
ਵਿਦਾਰ੍ਯਸ੍ਵਤਨੁਮ੍ਬਾਣੈਰਾਮਨਾਮਾਙ੍ਕਿਤੈਸ਼੍ਸ਼ਿਤੈਃ ॥ 24 ॥
ਭਕ੍षਿਤੋਰਾਘਵੋऽਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚੇਤਿਵਾਦਿਨਃ ।
ਤਵਪਾਦੌਗ੍ਰਹੀष੍ਯਾਮਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਨਃਕਾਮਮ੍ਪ੍ਰਪੂਰਯ ॥ 25 ॥
ਭਕ੍षਿਤੋ ਰਾਘਵੋऽਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵਾਦਿਨਃ ।
ਤਵ ਪਾਦੌ ਗ੍ਰਹੀष੍ਯਾਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨਃ ਕਾਮ ਪ੍ਰਪੂਰਯ ॥ 26 ॥
ਪ੍ਰੀਤੋਨਾਮਤਤੋਭੂਤ੍ਵਾਭृਤ੍ਯਾਨਾਨ੍ਤ੍ਵਮਰਿਨ੍ਦਮ ।
ਭੋਗਾਂਸ਼੍ਚਪਰਿਵਾਰਾਂਸ਼੍ਚਕਾਮਾਂਸ਼੍ਚਵਸੁਦਾਪਯ ॥ 27 ॥
ਤਤੋਮਾਲ੍ਯਾਨਿਵਾਸਾਂਸਿਵੀਰਾਣਾਮਨੁਲੇਪਨਮ੍ ।
ਪੇਯਂ ਚ ਬਹੁਯੋਧੇਭ੍ਯਸ੍ਸ੍ਵਯਂ ਚ ਮੁਦਿਤਃਪਿਬ ॥ 28 ॥
ਤਤੋऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਬਹੁਲੀਭੂਤੇਕੌਲੀਨੇਸਰ੍ਵਤੋਗਤੇ ।
ਭਕ੍षਿਤਸ੍ਸਸੁਹृਦ੍ਰਾਮੋਰਾਕ੍षਸੈਰਿਤਿਵਿਸ਼੍ਰੁਤੇ ॥ 29 ॥
ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯਚਾਪਿਤ੍ਵਂਸੀਤਾਂਰਹਸਿਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯ ।
ਧਨਧਾਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚਕਾਮੈਸ਼੍ਚਰਤ੍ਨੈਸ਼੍ਚਾਨਾਮ੍ਪ੍ਰਲੋਭਯ ॥ 30 ॥
ਅਨਯੋਪਧਯਾਰਾਜਨ੍ ਭਯਸ਼ੋਕਾਨੁਬਨ੍ਧਯਾ ।
ਅਕਾਮਾਤ੍ਵਦ੍ਵਸ਼ਂਸੀਤਾਨष੍ਟਨਾਥਾਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 31 ॥
ਞ੍ਜਨੀਯਮ੍ਹਿਭਰ੍ਤਾਰਂਵਿਨष੍ਟਮਵਗਮ੍ਯਸਾ ।
ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਘੁਤ੍ਵਾਚ੍ਚਤ੍ਵਦ੍ਵਸ਼ਮ੍ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ॥ 32 ॥
ਸਾਪੁਰਾਸੁਖਸਮ੍ਵृਦ੍ਧਾਸੁਖਾਰ੍ਹਾਦੁਃਖਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ।
ਤ੍ਵਯ੍ਯਧੀਨਂਸੁਖਞ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾਸਰ੍ਵਥੋਗਮਿष੍ਯਤਿ ॥ 33 ॥
ਏਤਤ੍ਸੁਨੀਤਮ੍ਮਮਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨਰਾਮਂਹਿਦृष੍ਟਵੈਭਵੇਦਨਰ੍ਧਃ ।
ਇਹੈਵਤੇਸੇਤ੍ਸ੍ਯਤਿਮੋਤ੍ਸੁਕੋਭੂਰ੍ਮਹਾਨਯੁਦ੍ਧੇਨਸੁਖਸ੍ਯਲਾਭਃ ॥ 34 ॥
ਅਦृष੍ਟਸੈਨ੍ਯੋਹ੍ਯਨਵਾਪ੍ਤਸਂਸ਼ਯੋਰਿਪੂਨਯੁਦ੍ਧੇਨਜਯਨ੍ ਜਨਾਧਿਪ ।
ਯਸ਼ਸ਼੍ਚਪੁਣ੍ਯਂ ਚ ਮਹਨ੍ਮਹੀਪਤੇਸ਼੍ਰਸ਼ਿਯਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਂ ਚ ਚਿਰਮ੍ ॥ 35 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਃषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |
taduktamatikāyasyabalinobāhuśālinaḥ |
kumbhakarṇasyavacanaṃśrutvovācamahodaraḥ || 1 ||
kumbhakarṇakulejātodhṛṣṭaḥprākṛtadarśanaḥ |
avalipto na śaknoṣikṛtyaṃsarvatraveditum || 2 ||
sthānaṃvṛddhiṃ ca hāni ca deśakālavibhāgavit |
ātmanaścapareṣāṃ ca budhyaterākṣasarṣabhaḥ || 3 ||
yattuśakyambalavatākartumprākṛtabuddhinā |
anupāsitavṛddhenakaḥkuryāttādṛśannaraḥ || 4 ||
yāṃstudharmārthakāmāṃstvambravīṣipṛthagāśrayān |
avaboddhuṃsvabhāvetānnahilakṣaṇamastitān || 5 ||
karmacaivahisarveṣāṅkāraṇānāmprayojakam |
śreyaḥpāpīyasāñcātraphalambhavatikarmaṇām || 6 ||
niśśreyasaphalāvevadharmārthāvitarāvapi |
adharmānarthayoḥprāptiḥphalaṃ ca pratyavāyikam || 7 ||
aihalaukikapārakyaṅkarmapumbhirniṣevyate |
karmāṇyapitukalyānilabhatekāmamāsthitaḥ || 8 ||
tatrakluptamidaṃrājñāhṛdikāryammataṃ ca naḥ |
śatrauhisāhasaṃyatsyātkimivātrāpanīyate || 9 ||
ekasyaivābhiyānetuheturyaḥkathitastvayā |
tatrāpyanupapannantevakṣyāmiyadasādhu ca || 10 ||
yenapūrvañjanasthānebahavo'tibalāhatāḥ |
rākṣasārāghavantantvaṅkathamekojayiṣyasi || 11 ||
yepurānirjitāstenajanasthānemahaujasaḥ |
rākṣasāṃstānpuresarvānbhītānadyāpipaśyasi || 12 ||
taṃsiṃhamivasaṅkruddhaṃrāmandaśarathātmajam |
sarpaṃsuptamivabuddhyaprabodhayitumicchasi || 13 ||
jvalantantejasānityaṅkrodhena ca durāsadam |
kastammṛtyumivāsahyamāsādayitumarhati || 14 ||
saṃśayasthamidaṃsarvaṃśatroḥpratisamāsane |
ekasyagamanantatra na himerocatebhṛśam || 15 ||
hīnārthastusamṛddhārthaṅkoripumprākṛtaṃyathā |
niścityajīvitatyāgevaśamānetumicchati || 16 ||
yasyanāstimanuṣyeṣusadṛśorākṣasottama |
kathamāśaṃsaseyoddhuntulyenendravivasvatoḥ || 17 ||
evamuktvātusamrabdaḥkumbhakarṇammahodaraḥ |
uvācarakṣasāmmadhyerāvaṇaṃlokarāvaṇam || 18 ||
labdhvāpunastvaṃvaidehīṅkimarthaṃsamprajalpasi |
yadīcchasitadāsītāvaśagātebhaviṣyati || 19 ||
dṛṣṭaḥkaścadupāyomesītopasthānakārakaḥ |
rucitaścetsvayābudhyārākṣasendra taṃśṛṇu || 20 ||
ahandvijihvassamhrādīkumbhakarṇovitardanaḥ |
pañcarāmavadhāyaiteniryāntvityavaghoṣaya || 21 ||
tatogatvāvayaṃyuddhandāsyāmastasyayatnataḥ |
jeṣyāmoyaditeśatrūnnopāyaiḥkṛtyamastinaḥ || 22 ||
athajīvatinaśśatrurvayaṃ ca kṛtasamyugāḥ |
tatastadabhipatsyāmomanasāyatsamīkṣitam || 23 ||
vayaṃyuddhādiheṣyāmorudhireṇasamukṣitāḥ |
vidāryasvatanumbāṇairāmanāmāṅkitaiśśitaiḥ || 24 ||
bhakṣitorāghavo'smābhirlakṣmaṇaścetivādinaḥ |
tavapādaugrahīṣyāmastvannaḥkāmamprapūraya || 25 ||
bhakṣito rāghavo'smābhirlakṣmaṇaśceti vādinaḥ |
tava pādau grahīṣyāmastvaṃ naḥ kāma prapūraya || 26 ||
prītonāmatatobhūtvābhṛtyānāntvamarindama |
bhogāṃścaparivārāṃścakāmāṃścavasudāpaya || 27 ||
tatomālyānivāsāṃsivīrāṇāmanulepanam |
peyaṃ ca bahuyodhebhyassvayaṃ ca muditaḥpiba || 28 ||
tato'smin bahulībhūtekaulīnesarvatogate |
bhakṣitassasuhṛdrāmorākṣasairitiviśrute || 29 ||
praviśyāśvāsyacāpitvaṃsītāṃrahasisāntvaya |
dhanadhānyaiścakāmaiścaratnaiścānāmpralobhaya || 30 ||
anayopadhayārājan bhayaśokānubandhayā |
akāmātvadvaśaṃsītānaṣṭanāthābhaviṣyati || 31 ||
ñjanīyamhibhartāraṃvinaṣṭamavagamyasā |
nairāśyāt strīlaghutvāccatvadvaśampratipatsyate || 32 ||
sāpurāsukhasamvṛddhāsukhārhāduḥkhakarśitā |
tvayyadhīnaṃsukhañjñātvāsarvathogamiṣyati || 33 ||
etatsunītammamadarśanenarāmaṃhidṛṣṭavaibhavedanardhaḥ |
ihaivatesetsyatimotsukobhūrmahānayuddhenasukhasyalābhaḥ || 34 ||
adṛṣṭasainyohyanavāptasaṃśayoripūnayuddhenajayan janādhipa |
yaśaścapuṇyaṃ ca mahanmahīpateśraśiyaṃ ca kīrtiṃ ca ciram || 35 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुःषष्टितमस्सर्गः ।
तदुक्तमतिकायस्यबलिनोबाहुशालिनः ।
कुम्भकर्णस्यवचनंश्रुत्वोवाचमहोदरः ॥ 1 ॥
कुम्भकर्णकुलेजातोधृष्टःप्राकृतदर्शनः ।
अवलिप्तो न शक्नोषिकृत्यंसर्वत्रवेदितुम् ॥ 2 ॥
स्थानंवृद्धिं च हानि च देशकालविभागवित् ।
आत्मनश्चपरेषां च बुध्यतेराक्षसर्षभः ॥ 3 ॥
यत्तुशक्यम्बलवताकर्तुम्प्राकृतबुद्धिना ।
अनुपासितवृद्धेनकःकुर्यात्तादृशन्नरः ॥ 4 ॥
यांस्तुधर्मार्थकामांस्त्वम्ब्रवीषिपृथगाश्रयान् ।
अवबोद्धुंस्वभावेतान्नहिलक्षणमस्तितान् ॥ 5 ॥
कर्मचैवहिसर्वेषाङ्कारणानाम्प्रयोजकम् ।
श्रेयःपापीयसाञ्चात्रफलम्भवतिकर्मणाम् ॥ 6 ॥
निश्श्रेयसफलावेवधर्मार्थावितरावपि ।
अधर्मानर्थयोःप्राप्तिःफलं च प्रत्यवायिकम् ॥ 7 ॥
ऐहलौकिकपारक्यङ्कर्मपुम्भिर्निषेव्यते ।
कर्माण्यपितुकल्यानिलभतेकाममास्थितः ॥ 8 ॥
तत्रक्लुप्तमिदंराज्ञाहृदिकार्यम्मतं च नः ।
शत्रौहिसाहसंयत्स्यात्किमिवात्रापनीयते ॥ 9 ॥
एकस्यैवाभियानेतुहेतुर्यःकथितस्त्वया ।
तत्राप्यनुपपन्नन्तेवक्ष्यामियदसाधु च ॥ 10 ॥
येनपूर्वञ्जनस्थानेबहवोऽतिबलाहताः ।
राक्षसाराघवन्तन्त्वङ्कथमेकोजयिष्यसि ॥ 11 ॥
येपुरानिर्जितास्तेनजनस्थानेमहौजसः ।
राक्षसांस्तान्पुरेसर्वान्भीतानद्यापिपश्यसि ॥ 12 ॥
तंसिंहमिवसङ्क्रुद्धंरामन्दशरथात्मजम् ।
सर्पंसुप्तमिवबुद्ध्यप्रबोधयितुमिच्छसि ॥ 13 ॥
ज्वलन्तन्तेजसानित्यङ्क्रोधेन च दुरासदम् ।
कस्तम्मृत्युमिवासह्यमासादयितुमर्हति ॥ 14 ॥
संशयस्थमिदंसर्वंशत्रोःप्रतिसमासने ।
एकस्यगमनन्तत्र न हिमेरोचतेभृशम् ॥ 15 ॥
हीनार्थस्तुसमृद्धार्थङ्कोरिपुम्प्राकृतंयथा ।
निश्चित्यजीवितत्यागेवशमानेतुमिच्छति ॥ 16 ॥
यस्यनास्तिमनुष्येषुसदृशोराक्षसोत्तम ।
कथमाशंससेयोद्धुन्तुल्येनेन्द्रविवस्वतोः ॥ 17 ॥
एवमुक्त्वातुसम्रब्दःकुम्भकर्णम्महोदरः ।
उवाचरक्षसाम्मध्येरावणंलोकरावणम् ॥ 18 ॥
लब्ध्वापुनस्त्वंवैदेहीङ्किमर्थंसम्प्रजल्पसि ।
यदीच्छसितदासीतावशगातेभविष्यति ॥ 19 ॥
दृष्टःकश्चदुपायोमेसीतोपस्थानकारकः ।
रुचितश्चेत्स्वयाबुध्याराक्षसेन्द्र तंशृणु ॥ 20 ॥
अहन्द्विजिह्वस्सम्ह्रादीकुम्भकर्णोवितर्दनः ।
पञ्चरामवधायैतेनिर्यान्त्वित्यवघोषय ॥ 21 ॥
ततोगत्वावयंयुद्धन्दास्यामस्तस्ययत्नतः ।
जेष्यामोयदितेशत्रून्नोपायैःकृत्यमस्तिनः ॥ 22 ॥
अथजीवतिनश्शत्रुर्वयं च कृतसम्युगाः ।
ततस्तदभिपत्स्यामोमनसायत्समीक्षितम् ॥ 23 ॥
वयंयुद्धादिहेष्यामोरुधिरेणसमुक्षिताः ।
विदार्यस्वतनुम्बाणैरामनामाङ्कितैश्शितैः ॥ 24 ॥
भक्षितोराघवोऽस्माभिर्लक्ष्मणश्चेतिवादिनः ।
तवपादौग्रहीष्यामस्त्वन्नःकामम्प्रपूरय ॥ 25 ॥
भक्षितो राघवोऽस्माभिर्लक्ष्मणश्चेति वादिनः ।
तव पादौ ग्रहीष्यामस्त्वं नः काम प्रपूरय ॥ 26 ॥
प्रीतोनामततोभूत्वाभृत्यानान्त्वमरिन्दम ।
भोगांश्चपरिवारांश्चकामांश्चवसुदापय ॥ 27 ॥
ततोमाल्यानिवासांसिवीराणामनुलेपनम् ।
पेयं च बहुयोधेभ्यस्स्वयं च मुदितःपिब ॥ 28 ॥
ततोऽस्मिन् बहुलीभूतेकौलीनेसर्वतोगते ।
भक्षितस्ससुहृद्रामोराक्षसैरितिविश्रुते ॥ 29 ॥
प्रविश्याश्वास्यचापित्वंसीतांरहसिसान्त्वय ।
धनधान्यैश्चकामैश्चरत्नैश्चानाम्प्रलोभय ॥ 30 ॥
अनयोपधयाराजन् भयशोकानुबन्धया ।
अकामात्वद्वशंसीतानष्टनाथाभविष्यति ॥ 31 ॥
ञ्जनीयम्हिभर्तारंविनष्टमवगम्यसा ।
नैराश्यात् स्त्रीलघुत्वाच्चत्वद्वशम्प्रतिपत्स्यते ॥ 32 ॥
सापुरासुखसम्वृद्धासुखार्हादुःखकर्शिता ।
त्वय्यधीनंसुखञ्ज्ञात्वासर्वथोगमिष्यति ॥ 33 ॥
एतत्सुनीतम्ममदर्शनेनरामंहिदृष्टवैभवेदनर्धः ।
इहैवतेसेत्स्यतिमोत्सुकोभूर्महानयुद्धेनसुखस्यलाभः ॥ 34 ॥
अदृष्टसैन्योह्यनवाप्तसंशयोरिपूनयुद्धेनजयन् जनाधिप ।
यशश्चपुण्यं च महन्महीपतेश्रशियं च कीर्तिं च चिरम् ॥ 35 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुःषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |
taduktamatikāyasyabalinobāhuśālinaḥ |
kumbhakarṇasyavacanaṃśrutvovācamahodaraḥ || 1 ||
kumbhakarṇakulejātodhṛṣṭaḥprākṛtadarśanaḥ |
avalipto na śaknoṣikṛtyaṃsarvatraveditum || 2 ||
sthānaṃvṛddhiṃ ca hāni ca deśakālavibhāgavit |
ātmanaścapareṣāṃ ca budhyaterākṣasarṣabhaḥ || 3 ||
yattuśakyambalavatākartumprākṛtabuddhinā |
anupāsitavṛddhenakaḥkuryāttādṛśannaraḥ || 4 ||
yāṃstudharmārthakāmāṃstvambravīṣipṛthagāśrayān |
avaboddhuṃsvabhāvetānnahilakṣaṇamastitān || 5 ||
karmacaivahisarveṣāṅkāraṇānāmprayojakam |
śreyaḥpāpīyasāñcātraphalambhavatikarmaṇām || 6 ||
niśśreyasaphalāvevadharmārthāvitarāvapi |
adharmānarthayoḥprāptiḥphalaṃ ca pratyavāyikam || 7 ||
aihalaukikapārakyaṅkarmapumbhirniṣevyate |
karmāṇyapitukalyānilabhatekāmamāsthitaḥ || 8 ||
tatrakluptamidaṃrājñāhṛdikāryammataṃ ca naḥ |
śatrauhisāhasaṃyatsyātkimivātrāpanīyate || 9 ||
ekasyaivābhiyānetuheturyaḥkathitastvayā |
tatrāpyanupapannantevakṣyāmiyadasādhu ca || 10 ||
yenapūrvañjanasthānebahavo'tibalāhatāḥ |
rākṣasārāghavantantvaṅkathamekojayiṣyasi || 11 ||
yepurānirjitāstenajanasthānemahaujasaḥ |
rākṣasāṃstānpuresarvānbhītānadyāpipaśyasi || 12 ||
taṃsiṃhamivasaṅkruddhaṃrāmandaśarathātmajam |
sarpaṃsuptamivabuddhyaprabodhayitumicchasi || 13 ||
jvalantantejasānityaṅkrodhena ca durāsadam |
kastammṛtyumivāsahyamāsādayitumarhati || 14 ||
saṃśayasthamidaṃsarvaṃśatroḥpratisamāsane |
ekasyagamanantatra na himerocatebhṛśam || 15 ||
hīnārthastusamṛddhārthaṅkoripumprākṛtaṃyathā |
niścityajīvitatyāgevaśamānetumicchati || 16 ||
yasyanāstimanuṣyeṣusadṛśorākṣasottama |
kathamāśaṃsaseyoddhuntulyenendravivasvatoḥ || 17 ||
evamuktvātusamrabdaḥkumbhakarṇammahodaraḥ |
uvācarakṣasāmmadhyerāvaṇaṃlokarāvaṇam || 18 ||
labdhvāpunastvaṃvaidehīṅkimarthaṃsamprajalpasi |
yadīcchasitadāsītāvaśagātebhaviṣyati || 19 ||
dṛṣṭaḥkaścadupāyomesītopasthānakārakaḥ |
rucitaścetsvayābudhyārākṣasendra taṃśṛṇu || 20 ||
ahandvijihvassamhrādīkumbhakarṇovitardanaḥ |
pañcarāmavadhāyaiteniryāntvityavaghoṣaya || 21 ||
tatogatvāvayaṃyuddhandāsyāmastasyayatnataḥ |
jeṣyāmoyaditeśatrūnnopāyaiḥkṛtyamastinaḥ || 22 ||
athajīvatinaśśatrurvayaṃ ca kṛtasamyugāḥ |
tatastadabhipatsyāmomanasāyatsamīkṣitam || 23 ||
vayaṃyuddhādiheṣyāmorudhireṇasamukṣitāḥ |
vidāryasvatanumbāṇairāmanāmāṅkitaiśśitaiḥ || 24 ||
bhakṣitorāghavo'smābhirlakṣmaṇaścetivādinaḥ |
tavapādaugrahīṣyāmastvannaḥkāmamprapūraya || 25 ||
bhakṣito rāghavo'smābhirlakṣmaṇaśceti vādinaḥ |
tava pādau grahīṣyāmastvaṃ naḥ kāma prapūraya || 26 ||
prītonāmatatobhūtvābhṛtyānāntvamarindama |
bhogāṃścaparivārāṃścakāmāṃścavasudāpaya || 27 ||
tatomālyānivāsāṃsivīrāṇāmanulepanam |
peyaṃ ca bahuyodhebhyassvayaṃ ca muditaḥpiba || 28 ||
tato'smin bahulībhūtekaulīnesarvatogate |
bhakṣitassasuhṛdrāmorākṣasairitiviśrute || 29 ||
praviśyāśvāsyacāpitvaṃsītāṃrahasisāntvaya |
dhanadhānyaiścakāmaiścaratnaiścānāmpralobhaya || 30 ||
anayopadhayārājan bhayaśokānubandhayā |
akāmātvadvaśaṃsītānaṣṭanāthābhaviṣyati || 31 ||
ñjanīyamhibhartāraṃvinaṣṭamavagamyasā |
nairāśyāt strīlaghutvāccatvadvaśampratipatsyate || 32 ||
sāpurāsukhasamvṛddhāsukhārhāduḥkhakarśitā |
tvayyadhīnaṃsukhañjñātvāsarvathogamiṣyati || 33 ||
etatsunītammamadarśanenarāmaṃhidṛṣṭavaibhavedanardhaḥ |
ihaivatesetsyatimotsukobhūrmahānayuddhenasukhasyalābhaḥ || 34 ||
adṛṣṭasainyohyanavāptasaṃśayoripūnayuddhenajayan janādhipa |
yaśaścapuṇyaṃ ca mahanmahīpateśraśiyaṃ ca kīrtiṃ ca ciram || 35 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.