ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤਸ੍ਤਮਕ੍षੋਭ੍ਯਬਲਂਲਙ੍ਕਾਧਿਪਤਯੇਚਰਾਃ ।
ਸੁਵੇਲੇਰਾਘਵਂਸ਼ੈਲੇਨਿਵਿष੍ਟਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਵੇਦਯਨ੍ ॥ 1 ॥
ਚਾਰਾਣਾਂਰਾਵਣਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂਰਾਮਮ੍ਮਹਾਬਲਮ੍ ।
ਜਾਤੋਦ੍ਵੇਗੋऽਭਵਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਚਿਵਾਨਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 2 ॥
ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਸ਼੍ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਯਾਨ੍ਤੁਸਰ੍ਵੇਵੈਸੁਸਮਾਹਿਤਾਃ ।
ਅਯਨ੍ਨੋਮਨ੍ਤ੍ਰਕਾਲੋਹਿਸਮ੍ਪ੍ਰਪ੍ਤਾਇਤਿਰਾਕ੍षਸਾਃ ॥ 3 ॥
ਤਸ੍ਯਤਦ੍ਵਚਨਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣੋऽਭ੍ਯਾਗਮਨ੍ ਦ੍ਰੁਤਮ੍ ।
ਤਤਸ੍ਸਮਨ੍ਤ੍ਰਯਾਮਾਸਰਾਕ੍षਸੈਸ੍ਸਚਿਵੈਸ੍ਸਹ ॥ 4 ॥
ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾਸਦੁਰ੍ਧਰ੍षਃਕ੍षਮਂਯਤ੍ਸਮਨਨ੍ਤਰਮ੍ ।
ਵਿਸਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾਸਚਿਵਾਨ੍ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ਸ੍ਵਮਾਲਯਮ੍ ॥ 5 ॥
ਤਤੋਰਾਕ੍षਸਮਾਹੂਯਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵਮ੍ਮਹਾਬਲਮ੍ ।
ਮਾਯਾਵਿਦਮ੍ਮਹਾਮਾਯਃਪ੍ਰਾਵਿਸ਼ਦ੍ਯਤ੍ਰਮੈਥਿਲੀ ॥ 6 ॥
ਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵਞ੍ਚਮਾਯਾਜ੍ਞਮਬ੍ਰਵੀਦ੍ਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਃ ।
ਮੋਹਯਿष੍ਯਾਵਹੇਸੀਤਾਮ੍ਮਾਯਯਾਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ ॥ 7 ॥
ਸ਼ਿਰੋਮਾਯਾਮਯਙ੍ਗृਹ੍ਯਰਾਘਵਸ੍ਯਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ।
ਤ੍ਵਮ੍ਮਾਂਸਮੁਤਿष੍ਠਸ੍ਵਮਹਚ੍ਚਸਸ਼ਰਨ੍ਧਨੁਃ ॥ 8 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਥੇਤ੍ਯਾਹਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵੋਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ।
ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸਤਾਮ੍ਮਾਯਾਂਸੁਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਂਸਰਾਵਣੇ ॥ 9 ॥
ਤਸ੍ਯਤੁष੍ਟੋऽਭਵਦ੍ਰਾਜਾਪ੍ਰਦਦੌਚਵਿਭੂषਣਮ੍ ।
ਅਸ਼ੋਕਵਨਿਕਾਯਾਨ੍ਤੁਸੀਤਾਦਰ੍ਸ਼ਨਲਾਲਸਃ ।
ਵੈਰृਤਾਨਾਮਧਿਪਤਿਸ੍ਸਂਵਿਵੇਸ਼ਮਹਾਬਲਃ ॥ 10 ॥
ਤਤੋਦੀਨਾਮਦੈਨ੍ਯਾਰ੍ਹਾਨ੍ਦਦਰ੍ਸ਼ਧਨਦਾਨੁਜਃ ॥ 11 ॥
ਅਧੋਮੁਖੀਂਸ਼ੋਕਪਰਾਮੁਪਵਿष੍ਟਾਮ੍ਮਹੀਤਲੇ ।
ਭਰ੍ਤਾਰਮੇਵਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤੀਮਸ਼ੋਕਵਵਿਕਾਙ੍ਗਤਾਮ੍ ॥ 12 ॥
ਉਪਾਸ੍ਯਮਾਨਾਙ੍ਘੋਰਾਭੀਰਾਕ੍षਸੀਭਿਰਿਤਸ੍ਤਤਃ ।
ਉਪਸृਤ੍ਯਤਤਸ੍ਸੀਤਾਮ੍ਪ੍ਰਹਰ੍षਨ੍ਨਾਮਕੀਰ੍ਤਯਨ੍ ॥ 13 ॥
ਇਦਞ੍ਚਵਚਨਨ੍ਧृष੍ਟਮੁਵਾਚਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ ।
ਸਾਨ੍ਤ੍ਵ੍ਯਮਾਨਾਮਯਾਭਦ੍ਰੇਯਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯਵਲ੍ਗਸੇ ।
ਖਰਹਨ੍ਤਾਸਤੇਭਰ੍ਤਾਰਾਘਵਸ੍ਸਮਰੇਹਤਃ ॥ 14 ॥
ਛਿਨ੍ਨਨ੍ਤੇਸਰ੍ਵਤੋਮੂਲਨ੍ਦਰ੍ਪਸ੍ਤੇਨਿਹਤੋਮਯਾ ।
ਵ੍ਯਸਨੇਨਾਤ੍ਮਨਸ੍ਸੀਤੇ ਮਮਭਾਰ੍ਯਾਭਵਿष੍ਯਸਿ ॥ 15 ॥
ਵਿਸृਜੇਮਾਮ੍ਮਤਿਮ੍ਮੂਢੇਃ ਕਿਮ੍ਮृਤੇਨਕਰਿष੍ਯਸਿ ।
ਭਵਸ੍ਵਭਦ੍ਰੇਃ ਭਾਰ੍ਯਾਣਾਂਸਰ੍ਵੇਸਾਮੀਸ਼੍ਵਰੀਮਮ ॥ 16 ॥
ਅਲ੍ਪਪੁਣ੍ਯੇਃ ਨਿਵृਤ੍ਤਾਰ੍ਥੇਃ ਮੂਢੇਃ ਪਣ੍ਡਿਤਮਾਨਿਨਿਃ ।
ਸ਼ृਣੁਭਰ੍ਤृਵਧਂਸੀਤੇਃ ਘੋਰਂਵृਤ੍ਰਵਧਂਯਥਾ ॥ 17 ॥
ਸਮਾਯਾਤਸ੍ਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ਮਾਂਹਨ੍ਤੁਙ੍ਕਿਲਰਾਘਵਃ ।
ਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਣੀਤੇਨਬਲੇਨਮਹਤਾਵृਤਃ ॥ 18 ॥
ਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟਸ੍ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯਪੀਡ੍ਯਤੀਰਮਥੋਤ੍ਤਰਮ੍ ।
ਬਲੇਨਮਹਤਾਰਾਮੋਵ੍ਰਜਤ੍ਯਸ੍ਤਨ੍ਦਿਵਾਕਰੇ ॥ 19 ॥
ਅਥਾਧ੍ਵਨਿਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਮਰ੍ਧਰਾਤ੍ਰੇਸ੍ਥਿਤਮ੍ਬਲਮ੍ ।
ਸੁਖਸੁਪ੍ਤਂਸਮਾਸਾਦ੍ਯਚਾਰਿਤ੍ਰਮ੍ਪ੍ਰਥਮਞ੍ਚਰੈਃ ॥ 20 ॥
ਤਤ੍ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਪ੍ਰਣੀਤੇਨਬਲੇਨਮਹਤਾਮਮ ।
ਬਲਮਸ੍ਯਹਤਂਰਾਤ੍ਰੌਯਤ੍ਰਰਾਮਸ੍ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ॥ 21 ॥
ਪਟ੍ਟਸਾਨ੍ਪਰਿਘਾਂਸ਼੍ਚਕ੍ਰਾਨ੍ਦਣ੍ਡਾਨ੍ਮਹਾਯਸ਼ਾਨ੍ ।
ਬਾਣਜਾਲਾਨਿਸ਼ੂਲਾਨਿਭਾਸ੍ਵਰਾਨ੍ਕੂਟਮੁਦ੍ਗਰਾਨ੍ ॥ 22 ॥
ਯष੍ਟੀਸ਼੍ਚਤੋਮਰਾਨ੍ ਸ਼ਕ੍ਤੀਸ਼੍ਚਕ੍ਰਾਣਿਮੁਸਲਾਨਿਚ ।
ਉਦ੍ਯਮ੍ਯੋਦ੍ਯਮ੍ਯਰਕ੍षੋਭਿਰ੍ਵਾਨਰੇषੁਨਿਪਾਤਿਤਾਮ੍ ॥ 23 ॥
ਅਥਸੁਪ੍ਤਸ੍ਯਰਾਮਸ੍ਯਪ੍ਰਹਸ੍ਤੇਨਪ੍ਰਮਾਥਿਨਾ ।
ਅਸਕ੍ਤਙ੍ਕृਤਹਸ੍ਤੇਨਸ਼ਿਰਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਮ੍ਮਹਾਸਿਨਾ ॥ 24 ॥
ਵਿਭੀषਣਸ੍ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਯਨਿਗृਹੀਤੋਯਦृਚ੍ਛਯਾ ।
ਦਿਸ਼ਃਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤਸ੍ਸਰ੍ਵੈਸ੍ਸਰ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣਃਪ੍ਲਵਗੈਸ੍ਸਹਾ ॥ 25 ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵੋਗ੍ਰੀਨਯਾਸੀਤੇਭਗ੍ਨਯਾਪ੍ਲਵਗਾਧਿਪਃ ।
ਨਿਰਸ੍ਤਹਨੁਕਸ਼੍ਸ਼ੇਤੇਹਨੁਮਾਨ੍ਰਾਕ੍षਸੈਰ੍ਹਤਃ ॥ 26 ॥
ਜਾਮ੍ਬਵਾਨਥਜਾਨੁਭ੍ਯਾਮੁਤ੍ਪਤਨ੍ਨਿਹਤੋਯੁਧਿ ।
ਪਟ੍ਟਸੈਰ੍ਬਹੁਭਿਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨੋਨਿਕृਤ੍ਤਃਪਾਦਪੋਯਥਾ ॥ 27 ॥
ਮੈਨ੍ਦਸ਼੍ਚਦ੍ਵਿਵਿਦਸ਼੍ਚੋਭੌਨਿਹਤੌਵਾਨਰਰ੍षਭੌ ॥ 28 ॥
ਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤੌਰੁਦਨ੍ਤੌਚਰੁਧਿਰੇਣਸਮੁਕ੍षਿਤੌ ।
ਅਸਿਨਾਵ੍ਯਾਯਤੌਛਿਨ੍ਨੌਮਧ੍ਯੇਹ੍ਯਰਿਨਿषੂਦਨੌ ॥ 29 ॥
ਅਨੁਤਿष੍ਠਤਿਮੇਦਿਨ੍ਯਾਮ੍ਪਨਸਃਪਨਸੋਯਥਾ ॥ 30 ॥
ਨਾਰਾਚੈਰ੍ਬਹੁਭਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਸ਼੍ਸ਼ੇਤੇਦਰ੍ਯਾਨ੍ਦਰੀਮੁਖਃ ।
ਕੁਮੁਦਸ੍ਤੁਮਹਾਤੇਜਾਨਿष੍ਕੂਜਨ੍ਸਾਯਕੈਃ ਕृਤਃ ॥ 31 ॥
ਅਙ੍ਗਦੋਬਹੁਭਿਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਸ਼੍ਸ਼ਰੈਰਾਸਾਦ੍ਯਰਾਕ੍षਸੈਃ ।
ਪਤਿਤੋਰੁਧਿਰੋਦ੍ਗਾਰੀਕ੍षਿਤੌਨਿਪਤਿਤਾਙ੍ਗਦਃ ॥ 32 ॥
ਹਰਯੋਮਥਿਤਾਨਾਗੈਰਥਜਾਤੈਸ੍ਤਥਾਪਰੇ ।
ਸ਼ਯਿਤਾਮृਦਿਤਾਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵੈਰ੍ਯਾਯੁਵੇਗੈਰਿਵਾਮ੍ਬੁਦਾਃ ॥ 33 ॥
ਪ੍ਰਹृਤਾਸ਼੍ਚਪਰੇਤ੍ਰਸ੍ਤਾਹਸ੍ਯਮਾਨਾਜਘਨ੍ਯਤਃ ।
ਅਭਿਦ੍ਰੁਤਾਸ੍ਤੁਰਕ੍षੋਭਿਸ੍ਸਿਂਹੈਰਿਵਮਹਾਦ੍ਵਿਪਾਃ ॥ 34 ॥
ਸਾਗਰੇਪਤਿਤਾਃਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਗ੍ਦਗਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ।
ऋਕ੍षਾਵृਕ੍षਾਨੁਪਾਰੂਢਾਵਾਨਰੀਂਵृਤ੍ਤਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ॥ 35 ॥
ਸਾਗਰਸ੍ਯਚਤੀਰੇषੁਸ਼ੈਲੇषੁਚਵਨੇषੁਚ ।
ਪਿਙ੍ਗਲਾਸ੍ਤੇਵਿਰੂਪਾਕ੍षੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰ੍ਬਹਵੋਹਤਾਃ ॥ 36 ॥
ਏਵਨ੍ਤਵਹਤੋਭਰ੍ਤਾਸਸੈਨ੍ਯੋਮਮਸੇਨਯਾ ।
ਕ੍षਤਜਾਰ੍ਦ੍ਰਂਰਜੋਧ੍ਵਸ੍ਤਮਿਦਞ੍ਚਸ੍ਯਾਹृਤਂਸ਼ਿਰਃ ॥ 37 ॥
ਤਤਃਪਰਮਦੁਰ੍ਧਰ੍षੋਰਾਵਣੋਰਾਕ੍षਸੇਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਸੀਤਾਯਾਮੁਪਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਾਂਰਾਕ੍षਸੀਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 38 ॥
ਰਾਕ੍षਸਙ੍ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਾਣਂਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵਨ੍ਤ੍ਵਮਾਨਯ ।
ਯੇਨਤਦ੍ਰਾਘਵਸ਼ਿਰਸ੍ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮਾਤ੍ਸ੍ਵਯਮਾਹृਤਮ੍ ॥ 39 ॥
ਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵਸ੍ਤਤੋਗृਹ੍ਯਸ਼ਿਰਸ੍ਤਤ੍ਸਸ਼ਰਾਸਨਮ੍ ।
ਪ੍ਰਣਾਮਂਸ਼ਿਰਸਾਕृਤ੍ਵਾਰਾਵਣਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 40 ॥
ਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ਤਤੋਰਾਜਾਰਾਵਣੋਰਾਕ੍षਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵਮ੍ਮਹਾਜਿਹ੍ਵਂਸਮੀਪਪਰਿਵਰ੍ਤਿਨਮ੍ ॥ 41 ॥
ਅਗ੍ਰਤਃਕੁਰੁਸੀਤਾਯਾਸ਼੍ਸ਼ੀਘ੍ਰਨ੍ਦਾਸ਼ਰਧੇਸ਼ਸ਼ਿਰਃ ।
ਅਵਸ੍ਥਾਮ੍ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਮ੍ਭਰ੍ਤੁਃਕृਪਣਾਸਾਧੁਪਸ਼੍ਯਤੁ ॥ 42 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਨ੍ਤੁਤਦ੍ਰਕ੍षਸ਼ਸ਼ਿਰਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ।
ਉਪਨਿਕ੍षਿਪ੍ਯਸੀਤਾਯਾਃਕ੍षਿਪ੍ਰਮਨ੍ਤਰਧੀਯਤ ॥ 43 ॥
ਰਾਵਣਸ਼੍ਚਾਪਿਚਿਕ੍षੇਪਭਸ੍ਵਰਙ੍ਕਾਰ੍ਮੁਕਮ੍ਮਹਤ੍ ।
ਤ੍ਰਿषੁਲੋਕੇषੁਵਿਖ੍ਯਾਤਂਸੀਤਾਮਿਦਮੁਵਾਚਹ ॥ 44 ॥
ਇਦਨ੍ਤੁਤਵਰਾਮਸ੍ਯਕਾਰ੍ਮੁਕਞ੍ਜ੍ਯਾਸਮਾਯੁਤਮ੍ ।
ਇਹਪ੍ਰਹਸ੍ਤੇਨਾਨੀਤਂਹਤ੍ਵਾਤਨ੍ਨਿਸ਼ਿਮਾਨੁषਮ੍ ॥ 45 ॥
ਸਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵੇਨਸਹੈਵਤਚ੍ਛਿਰੋਧਨੁਸ਼੍ਚਭੂਮੌਵਿਨਿਕੀਰ੍ਯਰਾਵਣਃ ।
ਵਿਦੇਹਰਾਜਸ੍ਯਸੁਤਾਂਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀਨ੍ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ਤਾਮ੍ਭਵਮੇਵਸ਼ਾਨੁਗਾ ॥ 46 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekatriṃśassargaḥ |
tatastamakṣobhyabalaṃlaṅkādhipatayecarāḥ |
suvelerāghavaṃśaileniviṣṭampratyavedayan || 1 ||
cārāṇāṃrāvaṇaśśrutvāprāptaṃrāmammahābalam |
jātodvego'bhavatkiñcitsacivānidamabravīt || 2 ||
mantriṇaśśīghramāyāntusarvevaisusamāhitāḥ |
ayannomantrakālohisampraptāitirākṣasāḥ || 3 ||
tasyatadvacanaṃśrutvāmantriṇo'bhyāgaman drutam |
tatassamantrayāmāsarākṣasaissacivaissaha || 4 ||
mantrayitvāsadurdharṣaḥkṣamaṃyatsamanantaram |
visarjayitvāsacivānpraviveśasvamālayam || 5 ||
tatorākṣasamāhūyavidyujjihvammahābalam |
māyāvidammahāmāyaḥprāviśadyatramaithilī || 6 ||
vidyujjihvañcamāyājñamabravīdrākṣasādhipaḥ |
mohayiṣyāvahesītāmmāyayājanakātmajām || 7 ||
śiromāyāmayaṅgṛhyarāghavasyaniśācaraḥ |
tvammāṃsamutiṣṭhasvamahaccasaśarandhanuḥ || 8 ||
evamuktastathetyāhavidyujjihvoniśācaraḥ |
darśayāmāsatāmmāyāṃsuprayuktāṃsarāvaṇe || 9 ||
tasyatuṣṭo'bhavadrājāpradadaucavibhūṣaṇam |
aśokavanikāyāntusītādarśanalālasaḥ |
vairṛtānāmadhipatissaṃviveśamahābalaḥ || 10 ||
tatodīnāmadainyārhāndadarśadhanadānujaḥ || 11 ||
adhomukhīṃśokaparāmupaviṣṭāmmahītale |
bhartāramevadhyāyantīmaśokavavikāṅgatām || 12 ||
upāsyamānāṅghorābhīrākṣasībhiritastataḥ |
upasṛtyatatassītāmpraharṣannāmakīrtayan || 13 ||
idañcavacanandhṛṣṭamuvācajanakātmajām |
sāntvyamānāmayābhadreyamupāśrityavalgase |
kharahantāsatebhartārāghavassamarehataḥ || 14 ||
chinnantesarvatomūlandarpastenihatomayā |
vyasanenātmanassīte mamabhāryābhaviṣyasi || 15 ||
visṛjemāmmatimmūḍheḥ kimmṛtenakariṣyasi |
bhavasvabhadreḥ bhāryāṇāṃsarvesāmīśvarīmama || 16 ||
alpapuṇyeḥ nivṛttārtheḥ mūḍheḥ paṇḍitamāniniḥ |
śṛṇubhartṛvadhaṃsīteḥ ghoraṃvṛtravadhaṃyathā || 17 ||
samāyātassamudrāntammāṃhantuṅkilarāghavaḥ |
vānarendrapraṇītenabalenamahatāvṛtaḥ || 18 ||
sanniviṣṭassamudrasyapīḍyatīramathottaram |
balenamahatārāmovrajatyastandivākare || 19 ||
athādhvanipariśrāntamardharātresthitambalam |
sukhasuptaṃsamāsādyacāritramprathamañcaraiḥ || 20 ||
tatprahastapraṇītenabalenamahatāmama |
balamasyahataṃrātrauyatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 21 ||
paṭṭasānparighāṃścakrāndaṇḍānmahāyaśān |
bāṇajālāniśūlānibhāsvarānkūṭamudgarān || 22 ||
yaṣṭīścatomarān śaktīścakrāṇimusalānica |
udyamyodyamyarakṣobhirvānareṣunipātitām || 23 ||
athasuptasyarāmasyaprahastenapramāthinā |
asaktaṅkṛtahastenaśiraśchinnammahāsinā || 24 ||
vibhīṣaṇassamutpatyanigṛhītoyadṛcchayā |
diśaḥpravrājitassarvaissarlakṣmaṇaḥplavagaissahā || 25 ||
sugrīvogrīnayāsītebhagnayāplavagādhipaḥ |
nirastahanukaśśetehanumānrākṣasairhataḥ || 26 ||
jāmbavānathajānubhyāmutpatannihatoyudhi |
paṭṭasairbahubhiśchinnonikṛttaḥpādapoyathā || 27 ||
maindaścadvividaścobhaunihatauvānararṣabhau || 28 ||
niśśvasantaurudantaucarudhireṇasamukṣitau |
asināvyāyatauchinnaumadhyehyariniṣūdanau || 29 ||
anutiṣṭhatimedinyāmpanasaḥpanasoyathā || 30 ||
nārācairbahubhiścinnaśśetedaryāndarīmukhaḥ |
kumudastumahātejāniṣkūjansāyakaiḥ kṛtaḥ || 31 ||
aṅgadobahubhiśchinnaśśarairāsādyarākṣasaiḥ |
patitorudhirodgārīkṣitaunipatitāṅgadaḥ || 32 ||
harayomathitānāgairathajātaistathāpare |
śayitāmṛditāścāśvairyāyuvegairivāmbudāḥ || 33 ||
prahṛtāścaparetrastāhasyamānājaghanyataḥ |
abhidrutāsturakṣobhissiṃhairivamahādvipāḥ || 34 ||
sāgarepatitāḥkecitkecigdaganamāśritāḥ |
ṛkṣāvṛkṣānupārūḍhāvānarīṃvṛttimāśritāḥ || 35 ||
sāgarasyacatīreṣuśaileṣucavaneṣuca |
piṅgalāstevirūpākṣairbahubhirbahavohatāḥ || 36 ||
evantavahatobhartāsasainyomamasenayā |
kṣatajārdraṃrajodhvastamidañcasyāhṛtaṃśiraḥ || 37 ||
tataḥparamadurdharṣorāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
sītāyāmupaśantyāṃrākṣasīmidamabravīt || 38 ||
rākṣasaṅkrūrakarmāṇaṃvidyujjihvantvamānaya |
yenatadrāghavaśirassaṅgrāmātsvayamāhṛtam || 39 ||
vidyujjihvastatogṛhyaśirastatsaśarāsanam |
praṇāmaṃśirasākṛtvārāvaṇasyāgratasthitaḥ || 40 ||
tamabravīttatorājārāvaṇorākṣasaṃsthitam |
vidyujjihvammahājihvaṃsamīpaparivartinam || 41 ||
agrataḥkurusītāyāśśīghrandāśaradheśaśiraḥ |
avasthāmpaścimāmbhartuḥkṛpaṇāsādhupaśyatu || 42 ||
evamuktantutadrakṣaśaśirastatpriyadarśanam |
upanikṣipyasītāyāḥkṣipramantaradhīyata || 43 ||
rāvaṇaścāpicikṣepabhasvaraṅkārmukammahat |
triṣulokeṣuvikhyātaṃsītāmidamuvācaha || 44 ||
idantutavarāmasyakārmukañjyāsamāyutam |
ihaprahastenānītaṃhatvātanniśimānuṣam || 45 ||
savidyujjihvenasahaivatacchirodhanuścabhūmauvinikīryarāvaṇaḥ |
videharājasyasutāṃyaśasvinīntato'bravīttāmbhavamevaśānugā || 46 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकत्रिंशस्सर्गः ।
ततस्तमक्षोभ्यबलंलङ्काधिपतयेचराः ।
सुवेलेराघवंशैलेनिविष्टम्प्रत्यवेदयन् ॥ 1 ॥
चाराणांरावणश्श्रुत्वाप्राप्तंरामम्महाबलम् ।
जातोद्वेगोऽभवत्किञ्चित्सचिवानिदमब्रवीत् ॥ 2 ॥
मन्त्रिणश्शीघ्रमायान्तुसर्वेवैसुसमाहिताः ।
अयन्नोमन्त्रकालोहिसम्प्रप्ताइतिराक्षसाः ॥ 3 ॥
तस्यतद्वचनंश्रुत्वामन्त्रिणोऽभ्यागमन् द्रुतम् ।
ततस्समन्त्रयामासराक्षसैस्सचिवैस्सह ॥ 4 ॥
मन्त्रयित्वासदुर्धर्षःक्षमंयत्समनन्तरम् ।
विसर्जयित्वासचिवान्प्रविवेशस्वमालयम् ॥ 5 ॥
ततोराक्षसमाहूयविद्युज्जिह्वम्महाबलम् ।
मायाविदम्महामायःप्राविशद्यत्रमैथिली ॥ 6 ॥
विद्युज्जिह्वञ्चमायाज्ञमब्रवीद्राक्षसाधिपः ।
मोहयिष्यावहेसीताम्माययाजनकात्मजाम् ॥ 7 ॥
शिरोमायामयङ्गृह्यराघवस्यनिशाचरः ।
त्वम्मांसमुतिष्ठस्वमहच्चसशरन्धनुः ॥ 8 ॥
एवमुक्तस्तथेत्याहविद्युज्जिह्वोनिशाचरः ।
दर्शयामासताम्मायांसुप्रयुक्तांसरावणे ॥ 9 ॥
तस्यतुष्टोऽभवद्राजाप्रददौचविभूषणम् ।
अशोकवनिकायान्तुसीतादर्शनलालसः ।
वैरृतानामधिपतिस्संविवेशमहाबलः ॥ 10 ॥
ततोदीनामदैन्यार्हान्ददर्शधनदानुजः ॥ 11 ॥
अधोमुखींशोकपरामुपविष्टाम्महीतले ।
भर्तारमेवध्यायन्तीमशोकवविकाङ्गताम् ॥ 12 ॥
उपास्यमानाङ्घोराभीराक्षसीभिरितस्ततः ।
उपसृत्यततस्सीताम्प्रहर्षन्नामकीर्तयन् ॥ 13 ॥
इदञ्चवचनन्धृष्टमुवाचजनकात्मजाम् ।
सान्त्व्यमानामयाभद्रेयमुपाश्रित्यवल्गसे ।
खरहन्तासतेभर्ताराघवस्समरेहतः ॥ 14 ॥
छिन्नन्तेसर्वतोमूलन्दर्पस्तेनिहतोमया ।
व्यसनेनात्मनस्सीते ममभार्याभविष्यसि ॥ 15 ॥
विसृजेमाम्मतिम्मूढेः किम्मृतेनकरिष्यसि ।
भवस्वभद्रेः भार्याणांसर्वेसामीश्वरीमम ॥ 16 ॥
अल्पपुण्येः निवृत्तार्थेः मूढेः पण्डितमानिनिः ।
शृणुभर्तृवधंसीतेः घोरंवृत्रवधंयथा ॥ 17 ॥
समायातस्समुद्रान्तम्मांहन्तुङ्किलराघवः ।
वानरेन्द्रप्रणीतेनबलेनमहतावृतः ॥ 18 ॥
सन्निविष्टस्समुद्रस्यपीड्यतीरमथोत्तरम् ।
बलेनमहतारामोव्रजत्यस्तन्दिवाकरे ॥ 19 ॥
अथाध्वनिपरिश्रान्तमर्धरात्रेस्थितम्बलम् ।
सुखसुप्तंसमासाद्यचारित्रम्प्रथमञ्चरैः ॥ 20 ॥
तत्प्रहस्तप्रणीतेनबलेनमहतामम ।
बलमस्यहतंरात्रौयत्ररामस्सलक्ष्मणः ॥ 21 ॥
पट्टसान्परिघांश्चक्रान्दण्डान्महायशान् ।
बाणजालानिशूलानिभास्वरान्कूटमुद्गरान् ॥ 22 ॥
यष्टीश्चतोमरान् शक्तीश्चक्राणिमुसलानिच ।
उद्यम्योद्यम्यरक्षोभिर्वानरेषुनिपातिताम् ॥ 23 ॥
अथसुप्तस्यरामस्यप्रहस्तेनप्रमाथिना ।
असक्तङ्कृतहस्तेनशिरश्छिन्नम्महासिना ॥ 24 ॥
विभीषणस्समुत्पत्यनिगृहीतोयदृच्छया ।
दिशःप्रव्राजितस्सर्वैस्सर्लक्ष्मणःप्लवगैस्सहा ॥ 25 ॥
सुग्रीवोग्रीनयासीतेभग्नयाप्लवगाधिपः ।
निरस्तहनुकश्शेतेहनुमान्राक्षसैर्हतः ॥ 26 ॥
जाम्बवानथजानुभ्यामुत्पतन्निहतोयुधि ।
पट्टसैर्बहुभिश्छिन्नोनिकृत्तःपादपोयथा ॥ 27 ॥
मैन्दश्चद्विविदश्चोभौनिहतौवानरर्षभौ ॥ 28 ॥
निश्श्वसन्तौरुदन्तौचरुधिरेणसमुक्षितौ ।
असिनाव्यायतौछिन्नौमध्येह्यरिनिषूदनौ ॥ 29 ॥
अनुतिष्ठतिमेदिन्याम्पनसःपनसोयथा ॥ 30 ॥
नाराचैर्बहुभिश्चिन्नश्शेतेदर्यान्दरीमुखः ।
कुमुदस्तुमहातेजानिष्कूजन्सायकैः कृतः ॥ 31 ॥
अङ्गदोबहुभिश्छिन्नश्शरैरासाद्यराक्षसैः ।
पतितोरुधिरोद्गारीक्षितौनिपतिताङ्गदः ॥ 32 ॥
हरयोमथितानागैरथजातैस्तथापरे ।
शयितामृदिताश्चाश्वैर्यायुवेगैरिवाम्बुदाः ॥ 33 ॥
प्रहृताश्चपरेत्रस्ताहस्यमानाजघन्यतः ।
अभिद्रुतास्तुरक्षोभिस्सिंहैरिवमहाद्विपाः ॥ 34 ॥
सागरेपतिताःकेचित्केचिग्दगनमाश्रिताः ।
ऋक्षावृक्षानुपारूढावानरींवृत्तिमाश्रिताः ॥ 35 ॥
सागरस्यचतीरेषुशैलेषुचवनेषुच ।
पिङ्गलास्तेविरूपाक्षैर्बहुभिर्बहवोहताः ॥ 36 ॥
एवन्तवहतोभर्ताससैन्योममसेनया ।
क्षतजार्द्रंरजोध्वस्तमिदञ्चस्याहृतंशिरः ॥ 37 ॥
ततःपरमदुर्धर्षोरावणोराक्षसेश्वरः ।
सीतायामुपशन्त्यांराक्षसीमिदमब्रवीत् ॥ 38 ॥
राक्षसङ्क्रूरकर्माणंविद्युज्जिह्वन्त्वमानय ।
येनतद्राघवशिरस्सङ्ग्रामात्स्वयमाहृतम् ॥ 39 ॥
विद्युज्जिह्वस्ततोगृह्यशिरस्तत्सशरासनम् ।
प्रणामंशिरसाकृत्वारावणस्याग्रतस्थितः ॥ 40 ॥
तमब्रवीत्ततोराजारावणोराक्षसंस्थितम् ।
विद्युज्जिह्वम्महाजिह्वंसमीपपरिवर्तिनम् ॥ 41 ॥
अग्रतःकुरुसीतायाश्शीघ्रन्दाशरधेशशिरः ।
अवस्थाम्पश्चिमाम्भर्तुःकृपणासाधुपश्यतु ॥ 42 ॥
एवमुक्तन्तुतद्रक्षशशिरस्तत्प्रियदर्शनम् ।
उपनिक्षिप्यसीतायाःक्षिप्रमन्तरधीयत ॥ 43 ॥
रावणश्चापिचिक्षेपभस्वरङ्कार्मुकम्महत् ।
त्रिषुलोकेषुविख्यातंसीतामिदमुवाचह ॥ 44 ॥
इदन्तुतवरामस्यकार्मुकञ्ज्यासमायुतम् ।
इहप्रहस्तेनानीतंहत्वातन्निशिमानुषम् ॥ 45 ॥
सविद्युज्जिह्वेनसहैवतच्छिरोधनुश्चभूमौविनिकीर्यरावणः ।
विदेहराजस्यसुतांयशस्विनीन्ततोऽब्रवीत्ताम्भवमेवशानुगा ॥ 46 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekatriṃśassargaḥ |
tatastamakṣobhyabalaṃlaṅkādhipatayecarāḥ |
suvelerāghavaṃśaileniviṣṭampratyavedayan || 1 ||
cārāṇāṃrāvaṇaśśrutvāprāptaṃrāmammahābalam |
jātodvego'bhavatkiñcitsacivānidamabravīt || 2 ||
mantriṇaśśīghramāyāntusarvevaisusamāhitāḥ |
ayannomantrakālohisampraptāitirākṣasāḥ || 3 ||
tasyatadvacanaṃśrutvāmantriṇo'bhyāgaman drutam |
tatassamantrayāmāsarākṣasaissacivaissaha || 4 ||
mantrayitvāsadurdharṣaḥkṣamaṃyatsamanantaram |
visarjayitvāsacivānpraviveśasvamālayam || 5 ||
tatorākṣasamāhūyavidyujjihvammahābalam |
māyāvidammahāmāyaḥprāviśadyatramaithilī || 6 ||
vidyujjihvañcamāyājñamabravīdrākṣasādhipaḥ |
mohayiṣyāvahesītāmmāyayājanakātmajām || 7 ||
śiromāyāmayaṅgṛhyarāghavasyaniśācaraḥ |
tvammāṃsamutiṣṭhasvamahaccasaśarandhanuḥ || 8 ||
evamuktastathetyāhavidyujjihvoniśācaraḥ |
darśayāmāsatāmmāyāṃsuprayuktāṃsarāvaṇe || 9 ||
tasyatuṣṭo'bhavadrājāpradadaucavibhūṣaṇam |
aśokavanikāyāntusītādarśanalālasaḥ |
vairṛtānāmadhipatissaṃviveśamahābalaḥ || 10 ||
tatodīnāmadainyārhāndadarśadhanadānujaḥ || 11 ||
adhomukhīṃśokaparāmupaviṣṭāmmahītale |
bhartāramevadhyāyantīmaśokavavikāṅgatām || 12 ||
upāsyamānāṅghorābhīrākṣasībhiritastataḥ |
upasṛtyatatassītāmpraharṣannāmakīrtayan || 13 ||
idañcavacanandhṛṣṭamuvācajanakātmajām |
sāntvyamānāmayābhadreyamupāśrityavalgase |
kharahantāsatebhartārāghavassamarehataḥ || 14 ||
chinnantesarvatomūlandarpastenihatomayā |
vyasanenātmanassīte mamabhāryābhaviṣyasi || 15 ||
visṛjemāmmatimmūḍheḥ kimmṛtenakariṣyasi |
bhavasvabhadreḥ bhāryāṇāṃsarvesāmīśvarīmama || 16 ||
alpapuṇyeḥ nivṛttārtheḥ mūḍheḥ paṇḍitamāniniḥ |
śṛṇubhartṛvadhaṃsīteḥ ghoraṃvṛtravadhaṃyathā || 17 ||
samāyātassamudrāntammāṃhantuṅkilarāghavaḥ |
vānarendrapraṇītenabalenamahatāvṛtaḥ || 18 ||
sanniviṣṭassamudrasyapīḍyatīramathottaram |
balenamahatārāmovrajatyastandivākare || 19 ||
athādhvanipariśrāntamardharātresthitambalam |
sukhasuptaṃsamāsādyacāritramprathamañcaraiḥ || 20 ||
tatprahastapraṇītenabalenamahatāmama |
balamasyahataṃrātrauyatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 21 ||
paṭṭasānparighāṃścakrāndaṇḍānmahāyaśān |
bāṇajālāniśūlānibhāsvarānkūṭamudgarān || 22 ||
yaṣṭīścatomarān śaktīścakrāṇimusalānica |
udyamyodyamyarakṣobhirvānareṣunipātitām || 23 ||
athasuptasyarāmasyaprahastenapramāthinā |
asaktaṅkṛtahastenaśiraśchinnammahāsinā || 24 ||
vibhīṣaṇassamutpatyanigṛhītoyadṛcchayā |
diśaḥpravrājitassarvaissarlakṣmaṇaḥplavagaissahā || 25 ||
sugrīvogrīnayāsītebhagnayāplavagādhipaḥ |
nirastahanukaśśetehanumānrākṣasairhataḥ || 26 ||
jāmbavānathajānubhyāmutpatannihatoyudhi |
paṭṭasairbahubhiśchinnonikṛttaḥpādapoyathā || 27 ||
maindaścadvividaścobhaunihatauvānararṣabhau || 28 ||
niśśvasantaurudantaucarudhireṇasamukṣitau |
asināvyāyatauchinnaumadhyehyariniṣūdanau || 29 ||
anutiṣṭhatimedinyāmpanasaḥpanasoyathā || 30 ||
nārācairbahubhiścinnaśśetedaryāndarīmukhaḥ |
kumudastumahātejāniṣkūjansāyakaiḥ kṛtaḥ || 31 ||
aṅgadobahubhiśchinnaśśarairāsādyarākṣasaiḥ |
patitorudhirodgārīkṣitaunipatitāṅgadaḥ || 32 ||
harayomathitānāgairathajātaistathāpare |
śayitāmṛditāścāśvairyāyuvegairivāmbudāḥ || 33 ||
prahṛtāścaparetrastāhasyamānājaghanyataḥ |
abhidrutāsturakṣobhissiṃhairivamahādvipāḥ || 34 ||
sāgarepatitāḥkecitkecigdaganamāśritāḥ |
ṛkṣāvṛkṣānupārūḍhāvānarīṃvṛttimāśritāḥ || 35 ||
sāgarasyacatīreṣuśaileṣucavaneṣuca |
piṅgalāstevirūpākṣairbahubhirbahavohatāḥ || 36 ||
evantavahatobhartāsasainyomamasenayā |
kṣatajārdraṃrajodhvastamidañcasyāhṛtaṃśiraḥ || 37 ||
tataḥparamadurdharṣorāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
sītāyāmupaśantyāṃrākṣasīmidamabravīt || 38 ||
rākṣasaṅkrūrakarmāṇaṃvidyujjihvantvamānaya |
yenatadrāghavaśirassaṅgrāmātsvayamāhṛtam || 39 ||
vidyujjihvastatogṛhyaśirastatsaśarāsanam |
praṇāmaṃśirasākṛtvārāvaṇasyāgratasthitaḥ || 40 ||
tamabravīttatorājārāvaṇorākṣasaṃsthitam |
vidyujjihvammahājihvaṃsamīpaparivartinam || 41 ||
agrataḥkurusītāyāśśīghrandāśaradheśaśiraḥ |
avasthāmpaścimāmbhartuḥkṛpaṇāsādhupaśyatu || 42 ||
evamuktantutadrakṣaśaśirastatpriyadarśanam |
upanikṣipyasītāyāḥkṣipramantaradhīyata || 43 ||
rāvaṇaścāpicikṣepabhasvaraṅkārmukammahat |
triṣulokeṣuvikhyātaṃsītāmidamuvācaha || 44 ||
idantutavarāmasyakārmukañjyāsamāyutam |
ihaprahastenānītaṃhatvātanniśimānuṣam || 45 ||
savidyujjihvenasahaivatacchirodhanuścabhūmauvinikīryarāvaṇaḥ |
videharājasyasutāṃyaśasvinīntato'bravīttāmbhavamevaśānugā || 46 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.