શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ એકત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
તતસ્તમક્ષોભ્યબલંલઙ્કાધિપતયેચરાઃ ।
સુવેલેરાઘવંશૈલેનિવિષ્ટમ્પ્રત્યવેદયન્ ॥ 1 ॥
ચારાણાંરાવણશ્શ્રુત્વાપ્રાપ્તંરામમ્મહાબલમ્ ।
જાતોદ્વેગોઽભવત્કિઞ્ચિત્સચિવાનિદમબ્રવીત્ ॥ 2 ॥
મન્ત્રિણશ્શીઘ્રમાયાન્તુસર્વેવૈસુસમાહિતાઃ ।
અયન્નોમન્ત્રકાલોહિસમ્પ્રપ્તાઇતિરાક્ષસાઃ ॥ 3 ॥
તસ્યતદ્વચનંશ્રુત્વામન્ત્રિણોઽભ્યાગમન્ દ્રુતમ્ ।
તતસ્સમન્ત્રયામાસરાક્ષસૈસ્સચિવૈસ્સહ ॥ 4 ॥
મન્ત્રયિત્વાસદુર્ધર્ષઃક્ષમંયત્સમનન્તરમ્ ।
વિસર્જયિત્વાસચિવાન્પ્રવિવેશસ્વમાલયમ્ ॥ 5 ॥
તતોરાક્ષસમાહૂયવિદ્યુજ્જિહ્વમ્મહાબલમ્ ।
માયાવિદમ્મહામાયઃપ્રાવિશદ્યત્રમૈથિલી ॥ 6 ॥
વિદ્યુજ્જિહ્વઞ્ચમાયાજ્ઞમબ્રવીદ્રાક્ષસાધિપઃ ।
મોહયિષ્યાવહેસીતામ્માયયાજનકાત્મજામ્ ॥ 7 ॥
શિરોમાયામયઙ્ગૃહ્યરાઘવસ્યનિશાચરઃ ।
ત્વમ્માંસમુતિષ્ઠસ્વમહચ્ચસશરન્ધનુઃ ॥ 8 ॥
એવમુક્તસ્તથેત્યાહવિદ્યુજ્જિહ્વોનિશાચરઃ ।
દર્શયામાસતામ્માયાંસુપ્રયુક્તાંસરાવણે ॥ 9 ॥
તસ્યતુષ્ટોઽભવદ્રાજાપ્રદદૌચવિભૂષણમ્ ।
અશોકવનિકાયાન્તુસીતાદર્શનલાલસઃ ।
વૈરૃતાનામધિપતિસ્સંવિવેશમહાબલઃ ॥ 10 ॥
તતોદીનામદૈન્યાર્હાન્દદર્શધનદાનુજઃ ॥ 11 ॥
અધોમુખીંશોકપરામુપવિષ્ટામ્મહીતલે ।
ભર્તારમેવધ્યાયન્તીમશોકવવિકાઙ્ગતામ્ ॥ 12 ॥
ઉપાસ્યમાનાઙ્ઘોરાભીરાક્ષસીભિરિતસ્તતઃ ।
ઉપસૃત્યતતસ્સીતામ્પ્રહર્ષન્નામકીર્તયન્ ॥ 13 ॥
ઇદઞ્ચવચનન્ધૃષ્ટમુવાચજનકાત્મજામ્ ।
સાન્ત્વ્યમાનામયાભદ્રેયમુપાશ્રિત્યવલ્ગસે ।
ખરહન્તાસતેભર્તારાઘવસ્સમરેહતઃ ॥ 14 ॥
છિન્નન્તેસર્વતોમૂલન્દર્પસ્તેનિહતોમયા ।
વ્યસનેનાત્મનસ્સીતે મમભાર્યાભવિષ્યસિ ॥ 15 ॥
વિસૃજેમામ્મતિમ્મૂઢેઃ કિમ્મૃતેનકરિષ્યસિ ।
ભવસ્વભદ્રેઃ ભાર્યાણાંસર્વેસામીશ્વરીમમ ॥ 16 ॥
અલ્પપુણ્યેઃ નિવૃત્તાર્થેઃ મૂઢેઃ પણ્ડિતમાનિનિઃ ।
શૃણુભર્તૃવધંસીતેઃ ઘોરંવૃત્રવધંયથા ॥ 17 ॥
સમાયાતસ્સમુદ્રાન્તમ્માંહન્તુઙ્કિલરાઘવઃ ।
વાનરેન્દ્રપ્રણીતેનબલેનમહતાવૃતઃ ॥ 18 ॥
સન્નિવિષ્ટસ્સમુદ્રસ્યપીડ્યતીરમથોત્તરમ્ ।
બલેનમહતારામોવ્રજત્યસ્તન્દિવાકરે ॥ 19 ॥
અથાધ્વનિપરિશ્રાન્તમર્ધરાત્રેસ્થિતમ્બલમ્ ।
સુખસુપ્તંસમાસાદ્યચારિત્રમ્પ્રથમઞ્ચરૈઃ ॥ 20 ॥
તત્પ્રહસ્તપ્રણીતેનબલેનમહતામમ ।
બલમસ્યહતંરાત્રૌયત્રરામસ્સલક્ષ્મણઃ ॥ 21 ॥
પટ્ટસાન્પરિઘાંશ્ચક્રાન્દણ્ડાન્મહાયશાન્ ।
બાણજાલાનિશૂલાનિભાસ્વરાન્કૂટમુદ્ગરાન્ ॥ 22 ॥
યષ્ટીશ્ચતોમરાન્ શક્તીશ્ચક્રાણિમુસલાનિચ ।
ઉદ્યમ્યોદ્યમ્યરક્ષોભિર્વાનરેષુનિપાતિતામ્ ॥ 23 ॥
અથસુપ્તસ્યરામસ્યપ્રહસ્તેનપ્રમાથિના ।
અસક્તઙ્કૃતહસ્તેનશિરશ્છિન્નમ્મહાસિના ॥ 24 ॥
વિભીષણસ્સમુત્પત્યનિગૃહીતોયદૃચ્છયા ।
દિશઃપ્રવ્રાજિતસ્સર્વૈસ્સર્લક્ષ્મણઃપ્લવગૈસ્સહા ॥ 25 ॥
સુગ્રીવોગ્રીનયાસીતેભગ્નયાપ્લવગાધિપઃ ।
નિરસ્તહનુકશ્શેતેહનુમાન્રાક્ષસૈર્હતઃ ॥ 26 ॥
જામ્બવાનથજાનુભ્યામુત્પતન્નિહતોયુધિ ।
પટ્ટસૈર્બહુભિશ્છિન્નોનિકૃત્તઃપાદપોયથા ॥ 27 ॥
મૈન્દશ્ચદ્વિવિદશ્ચોભૌનિહતૌવાનરર્ષભૌ ॥ 28 ॥
નિશ્શ્વસન્તૌરુદન્તૌચરુધિરેણસમુક્ષિતૌ ।
અસિનાવ્યાયતૌછિન્નૌમધ્યેહ્યરિનિષૂદનૌ ॥ 29 ॥
અનુતિષ્ઠતિમેદિન્યામ્પનસઃપનસોયથા ॥ 30 ॥
નારાચૈર્બહુભિશ્ચિન્નશ્શેતેદર્યાન્દરીમુખઃ ।
કુમુદસ્તુમહાતેજાનિષ્કૂજન્સાયકૈઃ કૃતઃ ॥ 31 ॥
અઙ્ગદોબહુભિશ્છિન્નશ્શરૈરાસાદ્યરાક્ષસૈઃ ।
પતિતોરુધિરોદ્ગારીક્ષિતૌનિપતિતાઙ્ગદઃ ॥ 32 ॥
હરયોમથિતાનાગૈરથજાતૈસ્તથાપરે ।
શયિતામૃદિતાશ્ચાશ્વૈર્યાયુવેગૈરિવામ્બુદાઃ ॥ 33 ॥
પ્રહૃતાશ્ચપરેત્રસ્તાહસ્યમાનાજઘન્યતઃ ।
અભિદ્રુતાસ્તુરક્ષોભિસ્સિંહૈરિવમહાદ્વિપાઃ ॥ 34 ॥
સાગરેપતિતાઃકેચિત્કેચિગ્દગનમાશ્રિતાઃ ।
ઋક્ષાવૃક્ષાનુપારૂઢાવાનરીંવૃત્તિમાશ્રિતાઃ ॥ 35 ॥
સાગરસ્યચતીરેષુશૈલેષુચવનેષુચ ।
પિઙ્ગલાસ્તેવિરૂપાક્ષૈર્બહુભિર્બહવોહતાઃ ॥ 36 ॥
એવન્તવહતોભર્તાસસૈન્યોમમસેનયા ।
ક્ષતજાર્દ્રંરજોધ્વસ્તમિદઞ્ચસ્યાહૃતંશિરઃ ॥ 37 ॥
તતઃપરમદુર્ધર્ષોરાવણોરાક્ષસેશ્વરઃ ।
સીતાયામુપશન્ત્યાંરાક્ષસીમિદમબ્રવીત્ ॥ 38 ॥
રાક્ષસઙ્ક્રૂરકર્માણંવિદ્યુજ્જિહ્વન્ત્વમાનય ।
યેનતદ્રાઘવશિરસ્સઙ્ગ્રામાત્સ્વયમાહૃતમ્ ॥ 39 ॥
વિદ્યુજ્જિહ્વસ્તતોગૃહ્યશિરસ્તત્સશરાસનમ્ ।
પ્રણામંશિરસાકૃત્વારાવણસ્યાગ્રતસ્થિતઃ ॥ 40 ॥
તમબ્રવીત્તતોરાજારાવણોરાક્ષસંસ્થિતમ્ ।
વિદ્યુજ્જિહ્વમ્મહાજિહ્વંસમીપપરિવર્તિનમ્ ॥ 41 ॥
અગ્રતઃકુરુસીતાયાશ્શીઘ્રન્દાશરધેશશિરઃ ।
અવસ્થામ્પશ્ચિમામ્ભર્તુઃકૃપણાસાધુપશ્યતુ ॥ 42 ॥
એવમુક્તન્તુતદ્રક્ષશશિરસ્તત્પ્રિયદર્શનમ્ ।
ઉપનિક્ષિપ્યસીતાયાઃક્ષિપ્રમન્તરધીયત ॥ 43 ॥
રાવણશ્ચાપિચિક્ષેપભસ્વરઙ્કાર્મુકમ્મહત્ ।
ત્રિષુલોકેષુવિખ્યાતંસીતામિદમુવાચહ ॥ 44 ॥
ઇદન્તુતવરામસ્યકાર્મુકઞ્જ્યાસમાયુતમ્ ।
ઇહપ્રહસ્તેનાનીતંહત્વાતન્નિશિમાનુષમ્ ॥ 45 ॥
સવિદ્યુજ્જિહ્વેનસહૈવતચ્છિરોધનુશ્ચભૂમૌવિનિકીર્યરાવણઃ ।
વિદેહરાજસ્યસુતાંયશસ્વિનીન્તતોઽબ્રવીત્તામ્ભવમેવશાનુગા ॥ 46 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekatriṃśassargaḥ |
tatastamakṣobhyabalaṃlaṅkādhipatayecarāḥ |
suvelerāghavaṃśaileniviṣṭampratyavedayan || 1 ||
cārāṇāṃrāvaṇaśśrutvāprāptaṃrāmammahābalam |
jātodvego'bhavatkiñcitsacivānidamabravīt || 2 ||
mantriṇaśśīghramāyāntusarvevaisusamāhitāḥ |
ayannomantrakālohisampraptāitirākṣasāḥ || 3 ||
tasyatadvacanaṃśrutvāmantriṇo'bhyāgaman drutam |
tatassamantrayāmāsarākṣasaissacivaissaha || 4 ||
mantrayitvāsadurdharṣaḥkṣamaṃyatsamanantaram |
visarjayitvāsacivānpraviveśasvamālayam || 5 ||
tatorākṣasamāhūyavidyujjihvammahābalam |
māyāvidammahāmāyaḥprāviśadyatramaithilī || 6 ||
vidyujjihvañcamāyājñamabravīdrākṣasādhipaḥ |
mohayiṣyāvahesītāmmāyayājanakātmajām || 7 ||
śiromāyāmayaṅgṛhyarāghavasyaniśācaraḥ |
tvammāṃsamutiṣṭhasvamahaccasaśarandhanuḥ || 8 ||
evamuktastathetyāhavidyujjihvoniśācaraḥ |
darśayāmāsatāmmāyāṃsuprayuktāṃsarāvaṇe || 9 ||
tasyatuṣṭo'bhavadrājāpradadaucavibhūṣaṇam |
aśokavanikāyāntusītādarśanalālasaḥ |
vairṛtānāmadhipatissaṃviveśamahābalaḥ || 10 ||
tatodīnāmadainyārhāndadarśadhanadānujaḥ || 11 ||
adhomukhīṃśokaparāmupaviṣṭāmmahītale |
bhartāramevadhyāyantīmaśokavavikāṅgatām || 12 ||
upāsyamānāṅghorābhīrākṣasībhiritastataḥ |
upasṛtyatatassītāmpraharṣannāmakīrtayan || 13 ||
idañcavacanandhṛṣṭamuvācajanakātmajām |
sāntvyamānāmayābhadreyamupāśrityavalgase |
kharahantāsatebhartārāghavassamarehataḥ || 14 ||
chinnantesarvatomūlandarpastenihatomayā |
vyasanenātmanassīte mamabhāryābhaviṣyasi || 15 ||
visṛjemāmmatimmūḍheḥ kimmṛtenakariṣyasi |
bhavasvabhadreḥ bhāryāṇāṃsarvesāmīśvarīmama || 16 ||
alpapuṇyeḥ nivṛttārtheḥ mūḍheḥ paṇḍitamāniniḥ |
śṛṇubhartṛvadhaṃsīteḥ ghoraṃvṛtravadhaṃyathā || 17 ||
samāyātassamudrāntammāṃhantuṅkilarāghavaḥ |
vānarendrapraṇītenabalenamahatāvṛtaḥ || 18 ||
sanniviṣṭassamudrasyapīḍyatīramathottaram |
balenamahatārāmovrajatyastandivākare || 19 ||
athādhvanipariśrāntamardharātresthitambalam |
sukhasuptaṃsamāsādyacāritramprathamañcaraiḥ || 20 ||
tatprahastapraṇītenabalenamahatāmama |
balamasyahataṃrātrauyatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 21 ||
paṭṭasānparighāṃścakrāndaṇḍānmahāyaśān |
bāṇajālāniśūlānibhāsvarānkūṭamudgarān || 22 ||
yaṣṭīścatomarān śaktīścakrāṇimusalānica |
udyamyodyamyarakṣobhirvānareṣunipātitām || 23 ||
athasuptasyarāmasyaprahastenapramāthinā |
asaktaṅkṛtahastenaśiraśchinnammahāsinā || 24 ||
vibhīṣaṇassamutpatyanigṛhītoyadṛcchayā |
diśaḥpravrājitassarvaissarlakṣmaṇaḥplavagaissahā || 25 ||
sugrīvogrīnayāsītebhagnayāplavagādhipaḥ |
nirastahanukaśśetehanumānrākṣasairhataḥ || 26 ||
jāmbavānathajānubhyāmutpatannihatoyudhi |
paṭṭasairbahubhiśchinnonikṛttaḥpādapoyathā || 27 ||
maindaścadvividaścobhaunihatauvānararṣabhau || 28 ||
niśśvasantaurudantaucarudhireṇasamukṣitau |
asināvyāyatauchinnaumadhyehyariniṣūdanau || 29 ||
anutiṣṭhatimedinyāmpanasaḥpanasoyathā || 30 ||
nārācairbahubhiścinnaśśetedaryāndarīmukhaḥ |
kumudastumahātejāniṣkūjansāyakaiḥ kṛtaḥ || 31 ||
aṅgadobahubhiśchinnaśśarairāsādyarākṣasaiḥ |
patitorudhirodgārīkṣitaunipatitāṅgadaḥ || 32 ||
harayomathitānāgairathajātaistathāpare |
śayitāmṛditāścāśvairyāyuvegairivāmbudāḥ || 33 ||
prahṛtāścaparetrastāhasyamānājaghanyataḥ |
abhidrutāsturakṣobhissiṃhairivamahādvipāḥ || 34 ||
sāgarepatitāḥkecitkecigdaganamāśritāḥ |
ṛkṣāvṛkṣānupārūḍhāvānarīṃvṛttimāśritāḥ || 35 ||
sāgarasyacatīreṣuśaileṣucavaneṣuca |
piṅgalāstevirūpākṣairbahubhirbahavohatāḥ || 36 ||
evantavahatobhartāsasainyomamasenayā |
kṣatajārdraṃrajodhvastamidañcasyāhṛtaṃśiraḥ || 37 ||
tataḥparamadurdharṣorāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
sītāyāmupaśantyāṃrākṣasīmidamabravīt || 38 ||
rākṣasaṅkrūrakarmāṇaṃvidyujjihvantvamānaya |
yenatadrāghavaśirassaṅgrāmātsvayamāhṛtam || 39 ||
vidyujjihvastatogṛhyaśirastatsaśarāsanam |
praṇāmaṃśirasākṛtvārāvaṇasyāgratasthitaḥ || 40 ||
tamabravīttatorājārāvaṇorākṣasaṃsthitam |
vidyujjihvammahājihvaṃsamīpaparivartinam || 41 ||
agrataḥkurusītāyāśśīghrandāśaradheśaśiraḥ |
avasthāmpaścimāmbhartuḥkṛpaṇāsādhupaśyatu || 42 ||
evamuktantutadrakṣaśaśirastatpriyadarśanam |
upanikṣipyasītāyāḥkṣipramantaradhīyata || 43 ||
rāvaṇaścāpicikṣepabhasvaraṅkārmukammahat |
triṣulokeṣuvikhyātaṃsītāmidamuvācaha || 44 ||
idantutavarāmasyakārmukañjyāsamāyutam |
ihaprahastenānītaṃhatvātanniśimānuṣam || 45 ||
savidyujjihvenasahaivatacchirodhanuścabhūmauvinikīryarāvaṇaḥ |
videharājasyasutāṃyaśasvinīntato'bravīttāmbhavamevaśānugā || 46 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकत्रिंशस्सर्गः ।
ततस्तमक्षोभ्यबलंलङ्काधिपतयेचराः ।
सुवेलेराघवंशैलेनिविष्टम्प्रत्यवेदयन् ॥ 1 ॥
चाराणांरावणश्श्रुत्वाप्राप्तंरामम्महाबलम् ।
जातोद्वेगोऽभवत्किञ्चित्सचिवानिदमब्रवीत् ॥ 2 ॥
मन्त्रिणश्शीघ्रमायान्तुसर्वेवैसुसमाहिताः ।
अयन्नोमन्त्रकालोहिसम्प्रप्ताइतिराक्षसाः ॥ 3 ॥
तस्यतद्वचनंश्रुत्वामन्त्रिणोऽभ्यागमन् द्रुतम् ।
ततस्समन्त्रयामासराक्षसैस्सचिवैस्सह ॥ 4 ॥
मन्त्रयित्वासदुर्धर्षःक्षमंयत्समनन्तरम् ।
विसर्जयित्वासचिवान्प्रविवेशस्वमालयम् ॥ 5 ॥
ततोराक्षसमाहूयविद्युज्जिह्वम्महाबलम् ।
मायाविदम्महामायःप्राविशद्यत्रमैथिली ॥ 6 ॥
विद्युज्जिह्वञ्चमायाज्ञमब्रवीद्राक्षसाधिपः ।
मोहयिष्यावहेसीताम्माययाजनकात्मजाम् ॥ 7 ॥
शिरोमायामयङ्गृह्यराघवस्यनिशाचरः ।
त्वम्मांसमुतिष्ठस्वमहच्चसशरन्धनुः ॥ 8 ॥
एवमुक्तस्तथेत्याहविद्युज्जिह्वोनिशाचरः ।
दर्शयामासताम्मायांसुप्रयुक्तांसरावणे ॥ 9 ॥
तस्यतुष्टोऽभवद्राजाप्रददौचविभूषणम् ।
अशोकवनिकायान्तुसीतादर्शनलालसः ।
वैरृतानामधिपतिस्संविवेशमहाबलः ॥ 10 ॥
ततोदीनामदैन्यार्हान्ददर्शधनदानुजः ॥ 11 ॥
अधोमुखींशोकपरामुपविष्टाम्महीतले ।
भर्तारमेवध्यायन्तीमशोकवविकाङ्गताम् ॥ 12 ॥
उपास्यमानाङ्घोराभीराक्षसीभिरितस्ततः ।
उपसृत्यततस्सीताम्प्रहर्षन्नामकीर्तयन् ॥ 13 ॥
इदञ्चवचनन्धृष्टमुवाचजनकात्मजाम् ।
सान्त्व्यमानामयाभद्रेयमुपाश्रित्यवल्गसे ।
खरहन्तासतेभर्ताराघवस्समरेहतः ॥ 14 ॥
छिन्नन्तेसर्वतोमूलन्दर्पस्तेनिहतोमया ।
व्यसनेनात्मनस्सीते ममभार्याभविष्यसि ॥ 15 ॥
विसृजेमाम्मतिम्मूढेः किम्मृतेनकरिष्यसि ।
भवस्वभद्रेः भार्याणांसर्वेसामीश्वरीमम ॥ 16 ॥
अल्पपुण्येः निवृत्तार्थेः मूढेः पण्डितमानिनिः ।
शृणुभर्तृवधंसीतेः घोरंवृत्रवधंयथा ॥ 17 ॥
समायातस्समुद्रान्तम्मांहन्तुङ्किलराघवः ।
वानरेन्द्रप्रणीतेनबलेनमहतावृतः ॥ 18 ॥
सन्निविष्टस्समुद्रस्यपीड्यतीरमथोत्तरम् ।
बलेनमहतारामोव्रजत्यस्तन्दिवाकरे ॥ 19 ॥
अथाध्वनिपरिश्रान्तमर्धरात्रेस्थितम्बलम् ।
सुखसुप्तंसमासाद्यचारित्रम्प्रथमञ्चरैः ॥ 20 ॥
तत्प्रहस्तप्रणीतेनबलेनमहतामम ।
बलमस्यहतंरात्रौयत्ररामस्सलक्ष्मणः ॥ 21 ॥
पट्टसान्परिघांश्चक्रान्दण्डान्महायशान् ।
बाणजालानिशूलानिभास्वरान्कूटमुद्गरान् ॥ 22 ॥
यष्टीश्चतोमरान् शक्तीश्चक्राणिमुसलानिच ।
उद्यम्योद्यम्यरक्षोभिर्वानरेषुनिपातिताम् ॥ 23 ॥
अथसुप्तस्यरामस्यप्रहस्तेनप्रमाथिना ।
असक्तङ्कृतहस्तेनशिरश्छिन्नम्महासिना ॥ 24 ॥
विभीषणस्समुत्पत्यनिगृहीतोयदृच्छया ।
दिशःप्रव्राजितस्सर्वैस्सर्लक्ष्मणःप्लवगैस्सहा ॥ 25 ॥
सुग्रीवोग्रीनयासीतेभग्नयाप्लवगाधिपः ।
निरस्तहनुकश्शेतेहनुमान्राक्षसैर्हतः ॥ 26 ॥
जाम्बवानथजानुभ्यामुत्पतन्निहतोयुधि ।
पट्टसैर्बहुभिश्छिन्नोनिकृत्तःपादपोयथा ॥ 27 ॥
मैन्दश्चद्विविदश्चोभौनिहतौवानरर्षभौ ॥ 28 ॥
निश्श्वसन्तौरुदन्तौचरुधिरेणसमुक्षितौ ।
असिनाव्यायतौछिन्नौमध्येह्यरिनिषूदनौ ॥ 29 ॥
अनुतिष्ठतिमेदिन्याम्पनसःपनसोयथा ॥ 30 ॥
नाराचैर्बहुभिश्चिन्नश्शेतेदर्यान्दरीमुखः ।
कुमुदस्तुमहातेजानिष्कूजन्सायकैः कृतः ॥ 31 ॥
अङ्गदोबहुभिश्छिन्नश्शरैरासाद्यराक्षसैः ।
पतितोरुधिरोद्गारीक्षितौनिपतिताङ्गदः ॥ 32 ॥
हरयोमथितानागैरथजातैस्तथापरे ।
शयितामृदिताश्चाश्वैर्यायुवेगैरिवाम्बुदाः ॥ 33 ॥
प्रहृताश्चपरेत्रस्ताहस्यमानाजघन्यतः ।
अभिद्रुतास्तुरक्षोभिस्सिंहैरिवमहाद्विपाः ॥ 34 ॥
सागरेपतिताःकेचित्केचिग्दगनमाश्रिताः ।
ऋक्षावृक्षानुपारूढावानरींवृत्तिमाश्रिताः ॥ 35 ॥
सागरस्यचतीरेषुशैलेषुचवनेषुच ।
पिङ्गलास्तेविरूपाक्षैर्बहुभिर्बहवोहताः ॥ 36 ॥
एवन्तवहतोभर्ताससैन्योममसेनया ।
क्षतजार्द्रंरजोध्वस्तमिदञ्चस्याहृतंशिरः ॥ 37 ॥
ततःपरमदुर्धर्षोरावणोराक्षसेश्वरः ।
सीतायामुपशन्त्यांराक्षसीमिदमब्रवीत् ॥ 38 ॥
राक्षसङ्क्रूरकर्माणंविद्युज्जिह्वन्त्वमानय ।
येनतद्राघवशिरस्सङ्ग्रामात्स्वयमाहृतम् ॥ 39 ॥
विद्युज्जिह्वस्ततोगृह्यशिरस्तत्सशरासनम् ।
प्रणामंशिरसाकृत्वारावणस्याग्रतस्थितः ॥ 40 ॥
तमब्रवीत्ततोराजारावणोराक्षसंस्थितम् ।
विद्युज्जिह्वम्महाजिह्वंसमीपपरिवर्तिनम् ॥ 41 ॥
अग्रतःकुरुसीतायाश्शीघ्रन्दाशरधेशशिरः ।
अवस्थाम्पश्चिमाम्भर्तुःकृपणासाधुपश्यतु ॥ 42 ॥
एवमुक्तन्तुतद्रक्षशशिरस्तत्प्रियदर्शनम् ।
उपनिक्षिप्यसीतायाःक्षिप्रमन्तरधीयत ॥ 43 ॥
रावणश्चापिचिक्षेपभस्वरङ्कार्मुकम्महत् ।
त्रिषुलोकेषुविख्यातंसीतामिदमुवाचह ॥ 44 ॥
इदन्तुतवरामस्यकार्मुकञ्ज्यासमायुतम् ।
इहप्रहस्तेनानीतंहत्वातन्निशिमानुषम् ॥ 45 ॥
सविद्युज्जिह्वेनसहैवतच्छिरोधनुश्चभूमौविनिकीर्यरावणः ।
विदेहराजस्यसुतांयशस्विनीन्ततोऽब्रवीत्ताम्भवमेवशानुगा ॥ 46 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekatriṃśassargaḥ |
tatastamakṣobhyabalaṃlaṅkādhipatayecarāḥ |
suvelerāghavaṃśaileniviṣṭampratyavedayan || 1 ||
cārāṇāṃrāvaṇaśśrutvāprāptaṃrāmammahābalam |
jātodvego'bhavatkiñcitsacivānidamabravīt || 2 ||
mantriṇaśśīghramāyāntusarvevaisusamāhitāḥ |
ayannomantrakālohisampraptāitirākṣasāḥ || 3 ||
tasyatadvacanaṃśrutvāmantriṇo'bhyāgaman drutam |
tatassamantrayāmāsarākṣasaissacivaissaha || 4 ||
mantrayitvāsadurdharṣaḥkṣamaṃyatsamanantaram |
visarjayitvāsacivānpraviveśasvamālayam || 5 ||
tatorākṣasamāhūyavidyujjihvammahābalam |
māyāvidammahāmāyaḥprāviśadyatramaithilī || 6 ||
vidyujjihvañcamāyājñamabravīdrākṣasādhipaḥ |
mohayiṣyāvahesītāmmāyayājanakātmajām || 7 ||
śiromāyāmayaṅgṛhyarāghavasyaniśācaraḥ |
tvammāṃsamutiṣṭhasvamahaccasaśarandhanuḥ || 8 ||
evamuktastathetyāhavidyujjihvoniśācaraḥ |
darśayāmāsatāmmāyāṃsuprayuktāṃsarāvaṇe || 9 ||
tasyatuṣṭo'bhavadrājāpradadaucavibhūṣaṇam |
aśokavanikāyāntusītādarśanalālasaḥ |
vairṛtānāmadhipatissaṃviveśamahābalaḥ || 10 ||
tatodīnāmadainyārhāndadarśadhanadānujaḥ || 11 ||
adhomukhīṃśokaparāmupaviṣṭāmmahītale |
bhartāramevadhyāyantīmaśokavavikāṅgatām || 12 ||
upāsyamānāṅghorābhīrākṣasībhiritastataḥ |
upasṛtyatatassītāmpraharṣannāmakīrtayan || 13 ||
idañcavacanandhṛṣṭamuvācajanakātmajām |
sāntvyamānāmayābhadreyamupāśrityavalgase |
kharahantāsatebhartārāghavassamarehataḥ || 14 ||
chinnantesarvatomūlandarpastenihatomayā |
vyasanenātmanassīte mamabhāryābhaviṣyasi || 15 ||
visṛjemāmmatimmūḍheḥ kimmṛtenakariṣyasi |
bhavasvabhadreḥ bhāryāṇāṃsarvesāmīśvarīmama || 16 ||
alpapuṇyeḥ nivṛttārtheḥ mūḍheḥ paṇḍitamāniniḥ |
śṛṇubhartṛvadhaṃsīteḥ ghoraṃvṛtravadhaṃyathā || 17 ||
samāyātassamudrāntammāṃhantuṅkilarāghavaḥ |
vānarendrapraṇītenabalenamahatāvṛtaḥ || 18 ||
sanniviṣṭassamudrasyapīḍyatīramathottaram |
balenamahatārāmovrajatyastandivākare || 19 ||
athādhvanipariśrāntamardharātresthitambalam |
sukhasuptaṃsamāsādyacāritramprathamañcaraiḥ || 20 ||
tatprahastapraṇītenabalenamahatāmama |
balamasyahataṃrātrauyatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 21 ||
paṭṭasānparighāṃścakrāndaṇḍānmahāyaśān |
bāṇajālāniśūlānibhāsvarānkūṭamudgarān || 22 ||
yaṣṭīścatomarān śaktīścakrāṇimusalānica |
udyamyodyamyarakṣobhirvānareṣunipātitām || 23 ||
athasuptasyarāmasyaprahastenapramāthinā |
asaktaṅkṛtahastenaśiraśchinnammahāsinā || 24 ||
vibhīṣaṇassamutpatyanigṛhītoyadṛcchayā |
diśaḥpravrājitassarvaissarlakṣmaṇaḥplavagaissahā || 25 ||
sugrīvogrīnayāsītebhagnayāplavagādhipaḥ |
nirastahanukaśśetehanumānrākṣasairhataḥ || 26 ||
jāmbavānathajānubhyāmutpatannihatoyudhi |
paṭṭasairbahubhiśchinnonikṛttaḥpādapoyathā || 27 ||
maindaścadvividaścobhaunihatauvānararṣabhau || 28 ||
niśśvasantaurudantaucarudhireṇasamukṣitau |
asināvyāyatauchinnaumadhyehyariniṣūdanau || 29 ||
anutiṣṭhatimedinyāmpanasaḥpanasoyathā || 30 ||
nārācairbahubhiścinnaśśetedaryāndarīmukhaḥ |
kumudastumahātejāniṣkūjansāyakaiḥ kṛtaḥ || 31 ||
aṅgadobahubhiśchinnaśśarairāsādyarākṣasaiḥ |
patitorudhirodgārīkṣitaunipatitāṅgadaḥ || 32 ||
harayomathitānāgairathajātaistathāpare |
śayitāmṛditāścāśvairyāyuvegairivāmbudāḥ || 33 ||
prahṛtāścaparetrastāhasyamānājaghanyataḥ |
abhidrutāsturakṣobhissiṃhairivamahādvipāḥ || 34 ||
sāgarepatitāḥkecitkecigdaganamāśritāḥ |
ṛkṣāvṛkṣānupārūḍhāvānarīṃvṛttimāśritāḥ || 35 ||
sāgarasyacatīreṣuśaileṣucavaneṣuca |
piṅgalāstevirūpākṣairbahubhirbahavohatāḥ || 36 ||
evantavahatobhartāsasainyomamasenayā |
kṣatajārdraṃrajodhvastamidañcasyāhṛtaṃśiraḥ || 37 ||
tataḥparamadurdharṣorāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
sītāyāmupaśantyāṃrākṣasīmidamabravīt || 38 ||
rākṣasaṅkrūrakarmāṇaṃvidyujjihvantvamānaya |
yenatadrāghavaśirassaṅgrāmātsvayamāhṛtam || 39 ||
vidyujjihvastatogṛhyaśirastatsaśarāsanam |
praṇāmaṃśirasākṛtvārāvaṇasyāgratasthitaḥ || 40 ||
tamabravīttatorājārāvaṇorākṣasaṃsthitam |
vidyujjihvammahājihvaṃsamīpaparivartinam || 41 ||
agrataḥkurusītāyāśśīghrandāśaradheśaśiraḥ |
avasthāmpaścimāmbhartuḥkṛpaṇāsādhupaśyatu || 42 ||
evamuktantutadrakṣaśaśirastatpriyadarśanam |
upanikṣipyasītāyāḥkṣipramantaradhīyata || 43 ||
rāvaṇaścāpicikṣepabhasvaraṅkārmukammahat |
triṣulokeṣuvikhyātaṃsītāmidamuvācaha || 44 ||
idantutavarāmasyakārmukañjyāsamāyutam |
ihaprahastenānītaṃhatvātanniśimānuṣam || 45 ||
savidyujjihvenasahaivatacchirodhanuścabhūmauvinikīryarāvaṇaḥ |
videharājasyasutāṃyaśasvinīntato'bravīttāmbhavamevaśānugā || 46 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.