6.31 Yuddhakanda - Ekatrimsha Sargah

ॐ

6.31 યુદ્ધકાણ્ડ - એકત્રિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ એકત્રિંશસ્સર્ગઃ ।

તતસ્તમક્ષોભ્યબલંલઙ્કાધિપતયેચરાઃ ।

સુવેલેરાઘવંશૈલેનિવિષ્ટમ્પ્રત્યવેદયન્ ॥ 1 ॥

ચારાણાંરાવણશ્શ્રુત્વાપ્રાપ્તંરામમ્મહાબલમ્ ।

જાતોદ્વેગોઽભવત્કિઞ્ચિત્સચિવાનિદમબ્રવીત્ ॥ 2 ॥

મન્ત્રિણશ્શીઘ્રમાયાન્તુસર્વેવૈસુસમાહિતાઃ ।

અયન્નોમન્ત્રકાલોહિસમ્પ્રપ્તાઇતિરાક્ષસાઃ ॥ 3 ॥

તસ્યતદ્વચનંશ્રુત્વામન્ત્રિણોઽભ્યાગમન્ દ્રુતમ્ ।

તતસ્સમન્ત્રયામાસરાક્ષસૈસ્સચિવૈસ્સહ ॥ 4 ॥

મન્ત્રયિત્વાસદુર્ધર્ષઃક્ષમંયત્સમનન્તરમ્ ।

વિસર્જયિત્વાસચિવાન્પ્રવિવેશસ્વમાલયમ્ ॥ 5 ॥

તતોરાક્ષસમાહૂયવિદ્યુજ્જિહ્વમ્મહાબલમ્ ।

માયાવિદમ્મહામાયઃપ્રાવિશદ્યત્રમૈથિલી ॥ 6 ॥

વિદ્યુજ્જિહ્વઞ્ચમાયાજ્ઞમબ્રવીદ્રાક્ષસાધિપઃ ।

મોહયિષ્યાવહેસીતામ્માયયાજનકાત્મજામ્ ॥ 7 ॥

શિરોમાયામયઙ્ગૃહ્યરાઘવસ્યનિશાચરઃ ।

ત્વમ્માંસમુતિષ્ઠસ્વમહચ્ચસશરન્ધનુઃ ॥ 8 ॥

એવમુક્તસ્તથેત્યાહવિદ્યુજ્જિહ્વોનિશાચરઃ ।

દર્શયામાસતામ્માયાંસુપ્રયુક્તાંસરાવણે ॥ 9 ॥

તસ્યતુષ્ટોઽભવદ્રાજાપ્રદદૌચવિભૂષણમ્ ।

અશોકવનિકાયાન્તુસીતાદર્શનલાલસઃ ।

વૈરૃતાનામધિપતિસ્સંવિવેશમહાબલઃ ॥ 10 ॥

તતોદીનામદૈન્યાર્હાન્દદર્શધનદાનુજઃ ॥ 11 ॥

અધોમુખીંશોકપરામુપવિષ્ટામ્મહીતલે ।

ભર્તારમેવધ્યાયન્તીમશોકવવિકાઙ્ગતામ્ ॥ 12 ॥

ઉપાસ્યમાનાઙ્ઘોરાભીરાક્ષસીભિરિતસ્તતઃ ।

ઉપસૃત્યતતસ્સીતામ્પ્રહર્ષન્નામકીર્તયન્ ॥ 13 ॥

ઇદઞ્ચવચનન્ધૃષ્ટમુવાચજનકાત્મજામ્ ।

સાન્ત્વ્યમાનામયાભદ્રેયમુપાશ્રિત્યવલ્ગસે ।

ખરહન્તાસતેભર્તારાઘવસ્સમરેહતઃ ॥ 14 ॥

છિન્નન્તેસર્વતોમૂલન્દર્પસ્તેનિહતોમયા ।

વ્યસનેનાત્મનસ્સીતે મમભાર્યાભવિષ્યસિ ॥ 15 ॥

વિસૃજેમામ્મતિમ્મૂઢેઃ કિમ્મૃતેનકરિષ્યસિ ।

ભવસ્વભદ્રેઃ ભાર્યાણાંસર્વેસામીશ્વરીમમ ॥ 16 ॥

અલ્પપુણ્યેઃ નિવૃત્તાર્થેઃ મૂઢેઃ પણ્ડિતમાનિનિઃ ।

શૃણુભર્તૃવધંસીતેઃ ઘોરંવૃત્રવધંયથા ॥ 17 ॥

સમાયાતસ્સમુદ્રાન્તમ્માંહન્તુઙ્કિલરાઘવઃ ।

વાનરેન્દ્રપ્રણીતેનબલેનમહતાવૃતઃ ॥ 18 ॥

સન્નિવિષ્ટસ્સમુદ્રસ્યપીડ્યતીરમથોત્તરમ્ ।

બલેનમહતારામોવ્રજત્યસ્તન્દિવાકરે ॥ 19 ॥

અથાધ્વનિપરિશ્રાન્તમર્ધરાત્રેસ્થિતમ્બલમ્ ।

સુખસુપ્તંસમાસાદ્યચારિત્રમ્પ્રથમઞ્ચરૈઃ ॥ 20 ॥

તત્પ્રહસ્તપ્રણીતેનબલેનમહતામમ ।

બલમસ્યહતંરાત્રૌયત્રરામસ્સલક્ષ્મણઃ ॥ 21 ॥

પટ્ટસાન્પરિઘાંશ્ચક્રાન્દણ્ડાન્મહાયશાન્ ।

બાણજાલાનિશૂલાનિભાસ્વરાન્કૂટમુદ્ગરાન્ ॥ 22 ॥

યષ્ટીશ્ચતોમરાન્ શક્તીશ્ચક્રાણિમુસલાનિચ ।

ઉદ્યમ્યોદ્યમ્યરક્ષોભિર્વાનરેષુનિપાતિતામ્ ॥ 23 ॥

અથસુપ્તસ્યરામસ્યપ્રહસ્તેનપ્રમાથિના ।

અસક્તઙ્કૃતહસ્તેનશિરશ્છિન્નમ્મહાસિના ॥ 24 ॥

વિભીષણસ્સમુત્પત્યનિગૃહીતોયદૃચ્છયા ।

દિશઃપ્રવ્રાજિતસ્સર્વૈસ્સર્લક્ષ્મણઃપ્લવગૈસ્સહા ॥ 25 ॥

સુગ્રીવોગ્રીનયાસીતેભગ્નયાપ્લવગાધિપઃ ।

નિરસ્તહનુકશ્શેતેહનુમાન્રાક્ષસૈર્હતઃ ॥ 26 ॥

જામ્બવાનથજાનુભ્યામુત્પતન્નિહતોયુધિ ।

પટ્ટસૈર્બહુભિશ્છિન્નોનિકૃત્તઃપાદપોયથા ॥ 27 ॥

મૈન્દશ્ચદ્વિવિદશ્ચોભૌનિહતૌવાનરર્ષભૌ ॥ 28 ॥

નિશ્શ્વસન્તૌરુદન્તૌચરુધિરેણસમુક્ષિતૌ ।

અસિનાવ્યાયતૌછિન્નૌમધ્યેહ્યરિનિષૂદનૌ ॥ 29 ॥

અનુતિષ્ઠતિમેદિન્યામ્પનસઃપનસોયથા ॥ 30 ॥

નારાચૈર્બહુભિશ્ચિન્નશ્શેતેદર્યાન્દરીમુખઃ ।

કુમુદસ્તુમહાતેજાનિષ્કૂજન્સાયકૈઃ કૃતઃ ॥ 31 ॥

અઙ્ગદોબહુભિશ્છિન્નશ્શરૈરાસાદ્યરાક્ષસૈઃ ।

પતિતોરુધિરોદ્ગારીક્ષિતૌનિપતિતાઙ્ગદઃ ॥ 32 ॥

હરયોમથિતાનાગૈરથજાતૈસ્તથાપરે ।

શયિતામૃદિતાશ્ચાશ્વૈર્યાયુવેગૈરિવામ્બુદાઃ ॥ 33 ॥

પ્રહૃતાશ્ચપરેત્રસ્તાહસ્યમાનાજઘન્યતઃ ।

અભિદ્રુતાસ્તુરક્ષોભિસ્સિંહૈરિવમહાદ્વિપાઃ ॥ 34 ॥

સાગરેપતિતાઃકેચિત્કેચિગ્દગનમાશ્રિતાઃ ।

ઋક્ષાવૃક્ષાનુપારૂઢાવાનરીંવૃત્તિમાશ્રિતાઃ ॥ 35 ॥

સાગરસ્યચતીરેષુશૈલેષુચવનેષુચ ।

પિઙ્ગલાસ્તેવિરૂપાક્ષૈર્બહુભિર્બહવોહતાઃ ॥ 36 ॥

એવન્તવહતોભર્તાસસૈન્યોમમસેનયા ।

ક્ષતજાર્દ્રંરજોધ્વસ્તમિદઞ્ચસ્યાહૃતંશિરઃ ॥ 37 ॥

તતઃપરમદુર્ધર્ષોરાવણોરાક્ષસેશ્વરઃ ।

સીતાયામુપશન્ત્યાંરાક્ષસીમિદમબ્રવીત્ ॥ 38 ॥

રાક્ષસઙ્ક્રૂરકર્માણંવિદ્યુજ્જિહ્વન્ત્વમાનય ।

યેનતદ્રાઘવશિરસ્સઙ્ગ્રામાત્સ્વયમાહૃતમ્ ॥ 39 ॥

વિદ્યુજ્જિહ્વસ્તતોગૃહ્યશિરસ્તત્સશરાસનમ્ ।

પ્રણામંશિરસાકૃત્વારાવણસ્યાગ્રતસ્થિતઃ ॥ 40 ॥

તમબ્રવીત્તતોરાજારાવણોરાક્ષસંસ્થિતમ્ ।

વિદ્યુજ્જિહ્વમ્મહાજિહ્વંસમીપપરિવર્તિનમ્ ॥ 41 ॥

અગ્રતઃકુરુસીતાયાશ્શીઘ્રન્દાશરધેશશિરઃ ।

અવસ્થામ્પશ્ચિમામ્ભર્તુઃકૃપણાસાધુપશ્યતુ ॥ 42 ॥

એવમુક્તન્તુતદ્રક્ષશશિરસ્તત્પ્રિયદર્શનમ્ ।

ઉપનિક્ષિપ્યસીતાયાઃક્ષિપ્રમન્તરધીયત ॥ 43 ॥

રાવણશ્ચાપિચિક્ષેપભસ્વરઙ્કાર્મુકમ્મહત્ ।

ત્રિષુલોકેષુવિખ્યાતંસીતામિદમુવાચહ ॥ 44 ॥

ઇદન્તુતવરામસ્યકાર્મુકઞ્જ્યાસમાયુતમ્ ।

ઇહપ્રહસ્તેનાનીતંહત્વાતન્નિશિમાનુષમ્ ॥ 45 ॥

સવિદ્યુજ્જિહ્વેનસહૈવતચ્છિરોધનુશ્ચભૂમૌવિનિકીર્યરાવણઃ ।

વિદેહરાજસ્યસુતાંયશસ્વિનીન્તતોઽબ્રવીત્તામ્ભવમેવશાનુગા ॥ 46 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ekatriṃśassargaḥ |

tatastamakṣobhyabalaṃlaṅkādhipatayecarāḥ |

suvelerāghavaṃśaileniviṣṭampratyavedayan || 1 ||

cārāṇāṃrāvaṇaśśrutvāprāptaṃrāmammahābalam |

jātodvego'bhavatkiñcitsacivānidamabravīt || 2 ||

mantriṇaśśīghramāyāntusarvevaisusamāhitāḥ |

ayannomantrakālohisampraptāitirākṣasāḥ || 3 ||

tasyatadvacanaṃśrutvāmantriṇo'bhyāgaman drutam |

tatassamantrayāmāsarākṣasaissacivaissaha || 4 ||

mantrayitvāsadurdharṣaḥkṣamaṃyatsamanantaram |

visarjayitvāsacivānpraviveśasvamālayam || 5 ||

tatorākṣasamāhūyavidyujjihvammahābalam |

māyāvidammahāmāyaḥprāviśadyatramaithilī || 6 ||

vidyujjihvañcamāyājñamabravīdrākṣasādhipaḥ |

mohayiṣyāvahesītāmmāyayājanakātmajām || 7 ||

śiromāyāmayaṅgṛhyarāghavasyaniśācaraḥ |

tvammāṃsamutiṣṭhasvamahaccasaśarandhanuḥ || 8 ||

evamuktastathetyāhavidyujjihvoniśācaraḥ |

darśayāmāsatāmmāyāṃsuprayuktāṃsarāvaṇe || 9 ||

tasyatuṣṭo'bhavadrājāpradadaucavibhūṣaṇam |

aśokavanikāyāntusītādarśanalālasaḥ |

vairṛtānāmadhipatissaṃviveśamahābalaḥ || 10 ||

tatodīnāmadainyārhāndadarśadhanadānujaḥ || 11 ||

adhomukhīṃśokaparāmupaviṣṭāmmahītale |

bhartāramevadhyāyantīmaśokavavikāṅgatām || 12 ||

upāsyamānāṅghorābhīrākṣasībhiritastataḥ |

upasṛtyatatassītāmpraharṣannāmakīrtayan || 13 ||

idañcavacanandhṛṣṭamuvācajanakātmajām |

sāntvyamānāmayābhadreyamupāśrityavalgase |

kharahantāsatebhartārāghavassamarehataḥ || 14 ||

chinnantesarvatomūlandarpastenihatomayā |

vyasanenātmanassīte mamabhāryābhaviṣyasi || 15 ||

visṛjemāmmatimmūḍheḥ kimmṛtenakariṣyasi |

bhavasvabhadreḥ bhāryāṇāṃsarvesāmīśvarīmama || 16 ||

alpapuṇyeḥ nivṛttārtheḥ mūḍheḥ paṇḍitamāniniḥ |

śṛṇubhartṛvadhaṃsīteḥ ghoraṃvṛtravadhaṃyathā || 17 ||

samāyātassamudrāntammāṃhantuṅkilarāghavaḥ |

vānarendrapraṇītenabalenamahatāvṛtaḥ || 18 ||

sanniviṣṭassamudrasyapīḍyatīramathottaram |

balenamahatārāmovrajatyastandivākare || 19 ||

athādhvanipariśrāntamardharātresthitambalam |

sukhasuptaṃsamāsādyacāritramprathamañcaraiḥ || 20 ||

tatprahastapraṇītenabalenamahatāmama |

balamasyahataṃrātrauyatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 21 ||

paṭṭasānparighāṃścakrāndaṇḍānmahāyaśān |

bāṇajālāniśūlānibhāsvarānkūṭamudgarān || 22 ||

yaṣṭīścatomarān śaktīścakrāṇimusalānica |

udyamyodyamyarakṣobhirvānareṣunipātitām || 23 ||

athasuptasyarāmasyaprahastenapramāthinā |

asaktaṅkṛtahastenaśiraśchinnammahāsinā || 24 ||

vibhīṣaṇassamutpatyanigṛhītoyadṛcchayā |

diśaḥpravrājitassarvaissarlakṣmaṇaḥplavagaissahā || 25 ||

sugrīvogrīnayāsītebhagnayāplavagādhipaḥ |

nirastahanukaśśetehanumānrākṣasairhataḥ || 26 ||

jāmbavānathajānubhyāmutpatannihatoyudhi |

paṭṭasairbahubhiśchinnonikṛttaḥpādapoyathā || 27 ||

maindaścadvividaścobhaunihatauvānararṣabhau || 28 ||

niśśvasantaurudantaucarudhireṇasamukṣitau |

asināvyāyatauchinnaumadhyehyariniṣūdanau || 29 ||

anutiṣṭhatimedinyāmpanasaḥpanasoyathā || 30 ||

nārācairbahubhiścinnaśśetedaryāndarīmukhaḥ |

kumudastumahātejāniṣkūjansāyakaiḥ kṛtaḥ || 31 ||

aṅgadobahubhiśchinnaśśarairāsādyarākṣasaiḥ |

patitorudhirodgārīkṣitaunipatitāṅgadaḥ || 32 ||

harayomathitānāgairathajātaistathāpare |

śayitāmṛditāścāśvairyāyuvegairivāmbudāḥ || 33 ||

prahṛtāścaparetrastāhasyamānājaghanyataḥ |

abhidrutāsturakṣobhissiṃhairivamahādvipāḥ || 34 ||

sāgarepatitāḥkecitkecigdaganamāśritāḥ |

ṛkṣāvṛkṣānupārūḍhāvānarīṃvṛttimāśritāḥ || 35 ||

sāgarasyacatīreṣuśaileṣucavaneṣuca |

piṅgalāstevirūpākṣairbahubhirbahavohatāḥ || 36 ||

evantavahatobhartāsasainyomamasenayā |

kṣatajārdraṃrajodhvastamidañcasyāhṛtaṃśiraḥ || 37 ||

tataḥparamadurdharṣorāvaṇorākṣaseśvaraḥ |

sītāyāmupaśantyāṃrākṣasīmidamabravīt || 38 ||

rākṣasaṅkrūrakarmāṇaṃvidyujjihvantvamānaya |

yenatadrāghavaśirassaṅgrāmātsvayamāhṛtam || 39 ||

vidyujjihvastatogṛhyaśirastatsaśarāsanam |

praṇāmaṃśirasākṛtvārāvaṇasyāgratasthitaḥ || 40 ||

tamabravīttatorājārāvaṇorākṣasaṃsthitam |

vidyujjihvammahājihvaṃsamīpaparivartinam || 41 ||

agrataḥkurusītāyāśśīghrandāśaradheśaśiraḥ |

avasthāmpaścimāmbhartuḥkṛpaṇāsādhupaśyatu || 42 ||

evamuktantutadrakṣaśaśirastatpriyadarśanam |

upanikṣipyasītāyāḥkṣipramantaradhīyata || 43 ||

rāvaṇaścāpicikṣepabhasvaraṅkārmukammahat |

triṣulokeṣuvikhyātaṃsītāmidamuvācaha || 44 ||

idantutavarāmasyakārmukañjyāsamāyutam |

ihaprahastenānītaṃhatvātanniśimānuṣam || 45 ||

savidyujjihvenasahaivatacchirodhanuścabhūmauvinikīryarāvaṇaḥ |

videharājasyasutāṃyaśasvinīntato'bravīttāmbhavamevaśānugā || 46 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||