ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾਤੁਵੈਦੇਹਿਪਰੁषਂਰੋਮਹਰ੍षਣਮ੍ ।
ਰਾਘਵੇਣਸਰੋषੇਣਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪ੍ਰਵ੍ਯਥਿਤਾऽਭਵਤ੍ ॥ 1 ॥
ਸਾਤਦਸ਼੍ਰੁਤਪੂਰ੍ਵਂਹਿਜਨੇਮਹਤਿਮੈਥਿਲੀ ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਭਰ੍ਤृਰ੍ਵਚੋਰੂਕ੍षਂਲਜ੍ਜਯਾਵਨਤਾਭਵਤ੍ ॥ 2 ॥
ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਵਗਾਤ੍ਰਾਣਿਸ੍ਵਾਨਿਸਾਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ ।
ਵਾਕ੍षਰੈਸ੍ਸ੍ਸੈਃਸਸ਼ਲ੍ਯੇਵਭृਸ਼ਮਾਸ਼੍ਰੂਣ੍ਯਵਰ੍ਤਯਤ੍ ॥ 3 ॥
ਤਤੋਬਾष੍ਪਪਰਿਕ੍ਲਿਨ੍ਨਮ੍ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨ੍ਤੀਸ੍ਵਮਾਨਨਮ੍ ।
ਸ਼ਨੈਰ੍ਗਦ੍ਗਦਯਾਵਾਚਾਭਰ੍ਤਾਰਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 4 ॥
ਕਿਮ੍ਮਾਮਸਦृਸ਼ਂਵਾਕ੍ਯਮੀਦृਸ਼ਂਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਦਾਰੁਣਮ੍ ।
ਰੂਕ੍षਂਸ਼੍ਰਾਵਯਸੇਵੀਰ ਪ੍ਰਾਕृਤਃਪ੍ਰਾਕृਤਮਿਵ ॥ 5 ॥
ਨ ਤਥਾਸ੍ਮਿਮਹਾਬਾਹੋ ਯਥਾਮਾਮਵਗਚ੍ਛਸਿ ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਙ੍ਗਚ੍ਛਮੇਸ੍ਵੇਨਚਾਰਿਤ੍ਰੇਣੈਵਤੇਸ਼ਪੇ ॥ 6 ॥
ਪृਥਕਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮ੍ਪ੍ਰਚਾਰੇਣਜਾਤਿਨ੍ਤ੍ਵਮ੍ਪਰਿਸ਼ਙ੍ਕਸੇ ।
ਪਰਿਤ੍ਯਜੈਨਾਂਸ਼ਙ੍ਕਾਨ੍ਤੁਯਦਿਤੇऽਹਮ੍ਪਰੀਕ੍षਿਤਾ ॥ 7 ॥
ਯਦਹਙ੍ਗਾਤ੍ਰਸਮ੍ਪਰ੍ਸ਼ਙ੍ਗਤਾਸ੍ਮਿਵਿਸ਼ਵਾਪ੍ਰਭੋ ।
ਕਾਮਕਾਰੋ ਨ ਮੇਤਤ੍ਰਦੈਵਨ੍ਤਤ੍ਰਾਪਰਾਧ੍ਯਤਿ ॥ 8 ॥
ਮਦਧੀਨਨ੍ਤੁਯਤ੍ਤਨ੍ਮੇਹृਦਯਨ੍ਤ੍ਵਯਿਵਰ੍ਤਤੇ ।
ਪਰਾਧੀਨੇषੁਗਾਤ੍ਰੇषੁਕਿਙ੍ਕਰਿष੍ਯਾਮ੍ਯਨੀਸ਼੍ਵਰੀ ॥ 9 ॥
ਸਹਸਮ੍ਵृਦ੍ਧਭਾਵੇਨਸਂਸਰ੍ਗੇਣ ਚ ਮਾਨਦ ।
ਯਦਿਤੇऽਹਂ ਨ ਵਿਜ੍ਞਾਤਾਹਤਾਤੇਨਾਸ੍ਮਿਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ॥ 10 ॥
ਪ੍ਰੇषਿਤਸ੍ਤੇਮਹਾਵੀਰੋਹਨੁਮਾਨਵਲੋਕਕਃ ।
ਲਙ੍ਕਾਸ੍ਥਾਹਨ੍ਤ੍ਵਯਾਰਾਜਨ੍ਕਿਨ੍ਤਦਾ ਨ ਵਿਸਰ੍ਜਿਤਾ ॥ 11 ॥
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍षਂਵਾਨਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਸਮਨਨ੍ਤਰਮ੍ ।
ਤ੍ਵਯਾਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਯਾਵੀਰਤ੍ਯਕ੍ਤਂਸ੍ਯਾਜਜੀਵਿਤਮ੍ਮਯਾ ॥ 12 ॥
ਨ ਵृਥਾਤੇਸ਼੍ਰਮੋऽਯਂਸ੍ਯਾਤ੍ਸਂਸ਼ਯੇਨ੍ਯਸ੍ਯਜੀਵਿਤਮ੍ ।
ਸੁਹृਜ੍ਜਨਪਰਿਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਨ ਚਾਯਂਵਿਪੁਲਸ੍ਤਵ ॥ 13 ॥
ਤ੍ਵਯਾਤੁਨृਪਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਦੋषਮੇਵਾਨੁਵਰ੍ਤਤਾ ।
ਲਘੁਨੇਵਮਨੁष੍ਯੇਣਸ੍ਤ੍ਰੀਤ੍ਵਮੇਵਪੁਰਸ੍ਕृਤਮ੍ ॥ 14 ॥
ਅਪਦੇਸ਼ੇਨਜਨਕਾਦੁਤ੍ਪਤਤਿਰ੍ਵਸੁਥਾਤਲਾਤ੍ ।
ਮਮਵृਤ੍ਤਂ ਚ ਵृਤ੍ਤਜ੍ਞਬਹੁਤੇ ਨ ਪੁਰਸ੍ਕृਤਮ੍ ॥ 15 ॥
ਨ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕृਤਮ੍ਪਾਣਿਰ੍ਭਾਲ੍ਯੇਮਮਨਿਪੀਡਿਤਃ ।
ਮਮਭਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚਸ਼ੀਲਂ ਚ ਸਰ੍ਵਨ੍ਤੇਪृष੍ਠਤਃਕृਤਮ੍ ॥ 16 ॥
ਇਤਿਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤੀਰੁਦਤੀਬਾष੍ਪਗਦ੍ਗਗਭਾषਿਣੀ ।
ਉਵਾਚਲਕ੍ष੍ਮਣਂਸੀਤਾਦੀਨਨ੍ਧ੍ਯਾਨਪਰਾਯਣਮ੍ ॥ 17 ॥
ਚਿਤਾਮ੍ਮੇਕੁਰੁਸੌਮਿਤ੍ਰੇਵ੍ਯਵਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯਭੇषਜਮ੍ ।
ਮਿਧ੍ਯਾਪਵਾਦੋਪਹਤਾਨਾਹਞ੍ਜੀਵਿਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇ ॥ 18 ॥
ਅਪ੍ਰੀਤੇਨਗੁਣੈਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਰਾਤ੍ਯਕ੍ਤਾਯਾਜਨਸਂਸਦਿ ।
ਯਾਕ੍षਮਾਮੇਗਤਿਰ੍ਗਨ੍ਤੁਮ੍ਪ੍ਰਵੇਕ੍ष੍ਯੇਹਵ੍ਯਵਾਹਨਮ੍ ॥ 19 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁਵੈਦੇਹ੍ਯਾਲਕ੍ष੍ਮਣਃਪਰਵੀਰਹਾ ।
ਅਮਰ੍षਵਸ਼ਮਾਪਨ੍ਨੋਰਾਘਵਂਸਮੁਦੈਕ੍षਤ ॥ 20 ॥
ਸ ਵਿਜ੍ਞਾਯਤਤਸ਼੍ਛਨ੍ਦਂਰਾਮਸ੍ਯਾਕਾਰਸੂਚਿਤਮ੍ ।
ਚਿਤਾਞ੍ਚਕਾਰਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ਮਤੇਰਾਮਸ੍ਯਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 21 ॥
ਨਹਿਰਾਮਨ੍ਤਦਾਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਾਨ੍ਤਕਯਮੋਪਮਮ੍ ।
ਅਨੁਨੇਤੁਮਥੋਵਕ੍ਤੁਨ੍ਦ੍ਰष੍ਟੁਂਵਾਪ੍ਯਸ਼ਕਤ੍ਸੁਹृਤ੍ ॥ 22 ॥
ਅਧੋਮੁਖਂਸ੍ਥਿਤਂਰਾਮਨ੍ਤਤਃਕृਤ੍ਵਾਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਮ੍ ।
ਉਪਾਵਰ੍ਤਤਵੈਦੇਹੀਦੀਪ੍ਯਮਾਨਂਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ 23 ॥
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯਦੈਵਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚਮੈਥਿਲੀ ।
ਬਦ੍ਧਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟਾਚੇਦਮੁਵਾਚਾਨਗਿਸਮੀਪਤਃ ॥ 24 ॥
ਯਥਾਮੇਹृਦਯਨ੍ਨਿਤ੍ਯਨ੍ਨਾਪਸਰ੍ਪਤਿਰਾਘਵਾਤ੍ ।
ਤਥਾਲੋਕਸ੍ਯਸਾਕ੍षੀਮਾਂਸਰ੍ਵਤਃਪਾਤੁਪਾਵਕਃ ॥ 25 ॥
ਯਥਾਮਾਂਸ਼ੁਦ੍ਧਚਰਿਤਾਨ੍ਦੁष੍ਟਾਞ੍ਜਾਨਾਤਿਰਾਘਵਃ ।
ਤਥਾਲੋਕਸ੍ਯਸਾਕ੍षੀਮਾਂਸਰ੍ਵਤਃਪਾਤੁਪਾਵਕਃ ॥ 26 ॥
ਕਰ੍ਮਣਾਮਨਸਾਵਾਚਾਯਥਾਨਾਤਿਚਰਾਮ੍ਯਹਮ੍ ।
ਰਾਘਵਂਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਜ੍ਞਨ੍ਤਥਾਮਾਮ੍ਪਾਤੁਪਾਵਕਃ ॥ 27 ॥
ਆਦਿਤ੍ਯੋਭਗਵਾਨ੍ਵਾਯੁਰ੍ਧਿਸ਼ਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।
ਅਹਸ਼੍ਚਾਪਿਤਥਾਸਨ੍ਧ੍ਯੇਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚਪृਥਿਵੀਤਥਆ ॥ 28 ॥
ਯਥਾਨ੍ਯੇऽਪਿਵਿਜਾਨਨ੍ਤਿਤਥਾਚਾਰਿਤ੍ਰਸਂਯੁਤਾਮ੍ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਤੁਵੈਦੇਹੀਪਰਿਕ੍ਰਮ੍ਯਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ ।
ਵਿਵੇਸ਼ਜ੍ਵਲਨਨ੍ਦੀਪ੍ਤਨ੍ਨਿਃਸ਼ਙ੍ਕੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 29 ॥
ਨਸ਼੍ਚਸੁਮਹਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰਬਾਲਵृਦ੍ਧਸਮਾਕੁਲਃ ॥ 30 ॥
ਦਦਰ੍ਸ਼ਮੈਥਿਲੀਨ੍ਦੀਪ੍ਤਾਮ੍ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਂਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ ।
ਸਾਤਪ੍ਤਨਵਹੇਮਾਭਾਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਭੂषਣਾ ॥ 31 ॥
ਪਪਾਤਜ੍ਵਲਨਨ੍ਦੀਪ੍ਤਂਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯਸਨ੍ਨਿਧੌ ।
ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤਾਂਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षੀਮ੍ਪਤਨ੍ਤੀਂਹਵ੍ਯਵਾਹਨਮ੍ ॥ 32 ॥
ਸੀਤਾਂਸਰ੍ਵਾਣਿਰੂਪਾਣਿਰੁਕ੍ਮਵੇਦਿਨਿਭਾਨ੍ਤਦਾ ।
ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤਾਮ੍ਮਹਾਭਾਗਾਮ੍ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਂਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ 33 ॥
ਸੀਤਾਙ੍ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਲੋਕਾਃਪੁਣ੍ਯਾਮਾਜ੍ਯਾਹੁਤੀਮਿਵ ।
ਪ੍ਰਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਃਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਹਵ੍ਯਵਾਹਵੇ ॥ 34 ॥
ਪਤਨ੍ਤੀਂਸਂਸ੍ਕृਤਾਮ੍ਮਨ੍ਰਨ੍ਸ੍ਸੈਰ੍ਵਸੋਰ੍ਦਾਰਾਮਿਵਾਧ੍ਵਰੇ ।
ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਯੋਲੋਕਾਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਦਾਨਵਾਃ ॥ 35 ॥
ਸ਼ਸ੍ਤਾਮ੍ਪਤਨ੍ਤੀਨ੍ਨਿਰਯੇਤ੍ਰਿਵਿਵਾਦ੍ਧੇਵਤਾਮਿਵ ।
ਤਸ੍ਯਾਮਗ੍ਨਿਂਵਿਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਾਨ੍ਤੁਹਾਹੇਤਿਵਿਪੁਲਃਸ੍ਵਨਃ ॥ 36 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
evamuktātuvaidehiparuṣaṃromaharṣaṇam |
rāghaveṇasaroṣeṇaśrutvāpravyathitā'bhavat || 1 ||
sātadaśrutapūrvaṃhijanemahatimaithilī |
śrutvābhartṛrvacorūkṣaṃlajjayāvanatābhavat || 2 ||
praviśantīvagātrāṇisvānisājanakātmajā |
vākṣaraisssaiḥsaśalyevabhṛśamāśrūṇyavartayat || 3 ||
tatobāṣpapariklinnampramārjantīsvamānanam |
śanairgadgadayāvācābhartāramidamabravīt || 4 ||
kimmāmasadṛśaṃvākyamīdṛśaṃśrotradāruṇam |
rūkṣaṃśrāvayasevīra prākṛtaḥprākṛtamiva || 5 ||
na tathāsmimahābāho yathāmāmavagacchasi |
pratyayaṅgacchamesvenacāritreṇaivateśape || 6 ||
pṛthakastrīṇāmpracāreṇajātintvampariśaṅkase |
parityajaināṃśaṅkāntuyadite'hamparīkṣitā || 7 ||
yadahaṅgātrasamparśaṅgatāsmiviśavāprabho |
kāmakāro na metatradaivantatrāparādhyati || 8 ||
madadhīnantuyattanmehṛdayantvayivartate |
parādhīneṣugātreṣukiṅkariṣyāmyanīśvarī || 9 ||
sahasamvṛddhabhāvenasaṃsargeṇa ca mānada |
yadite'haṃ na vijñātāhatātenāsmiśāśvatam || 10 ||
preṣitastemahāvīrohanumānavalokakaḥ |
laṅkāsthāhantvayārājankintadā na visarjitā || 11 ||
pratyakṣaṃvānarasyāsyatadvākyasamanantaram |
tvayāsantyaktayāvīratyaktaṃsyājajīvitammayā || 12 ||
na vṛthāteśramo'yaṃsyātsaṃśayenyasyajīvitam |
suhṛjjanaparikleśo na cāyaṃvipulastava || 13 ||
tvayātunṛpaśārdūladoṣamevānuvartatā |
laghunevamanuṣyeṇastrītvamevapuraskṛtam || 14 ||
apadeśenajanakādutpatatirvasuthātalāt |
mamavṛttaṃ ca vṛttajñabahute na puraskṛtam || 15 ||
na pramāṇīkṛtampāṇirbhālyemamanipīḍitaḥ |
mamabhaktiścaśīlaṃ ca sarvantepṛṣṭhataḥkṛtam || 16 ||
itibruvantīrudatībāṣpagadgagabhāṣiṇī |
uvācalakṣmaṇaṃsītādīnandhyānaparāyaṇam || 17 ||
citāmmekurusaumitrevyavanasyāsyabheṣajam |
midhyāpavādopahatānāhañjīvitumutsahe || 18 ||
aprītenaguṇairbhartrātyaktāyājanasaṃsadi |
yākṣamāmegatirgantumpravekṣyehavyavāhanam || 19 ||
evamuktastuvaidehyālakṣmaṇaḥparavīrahā |
amarṣavaśamāpannorāghavaṃsamudaikṣata || 20 ||
sa vijñāyatataśchandaṃrāmasyākārasūcitam |
citāñcakārasaumitrirmaterāmasyavīryavān || 21 ||
nahirāmantadākaścitkālāntakayamopamam |
anunetumathovaktundraṣṭuṃvāpyaśakatsuhṛt || 22 ||
adhomukhaṃsthitaṃrāmantataḥkṛtvāpradakṣiṇam |
upāvartatavaidehīdīpyamānaṃhutāśanam || 23 ||
praṇamyadaivatebhyaścabrāhmaṇebhyaścamaithilī |
baddhāñjalipuṭācedamuvācānagisamīpataḥ || 24 ||
yathāmehṛdayannityannāpasarpatirāghavāt |
tathālokasyasākṣīmāṃsarvataḥpātupāvakaḥ || 25 ||
yathāmāṃśuddhacaritānduṣṭāñjānātirāghavaḥ |
tathālokasyasākṣīmāṃsarvataḥpātupāvakaḥ || 26 ||
karmaṇāmanasāvācāyathānāticarāmyaham |
rāghavaṃsarvadharmajñantathāmāmpātupāvakaḥ || 27 ||
ādityobhagavānvāyurdhiśaścandrastathaiva ca |
ahaścāpitathāsandhyerātriścapṛthivītathaā || 28 ||
yathānye'pivijānantitathācāritrasaṃyutām |
evamuktvātuvaidehīparikramyahutāśanam |
viveśajvalanandīptanniḥśaṅkenāntarātmanā || 29 ||
naścasumahāṃstatrabālavṛddhasamākulaḥ || 30 ||
dadarśamaithilīndīptāmpraviśantīṃhutāśanam |
sātaptanavahemābhātaptakāñcanabhūṣaṇā || 31 ||
papātajvalanandīptaṃsarvalokasyasannidhau |
dadṛśustāṃviśālākṣīmpatantīṃhavyavāhanam || 32 ||
sītāṃsarvāṇirūpāṇirukmavedinibhāntadā |
dadṛśustāmmahābhāgāmpraviśantīṃhutāśanam || 33 ||
sītāṅkṛtsnāstrayolokāḥpuṇyāmājyāhutīmiva |
pracukruśuḥstriyaḥsarvāstāndṛṣṭavāhavyavāhave || 34 ||
patantīṃsaṃskṛtāmmanranssairvasordārāmivādhvare |
dadṛśustāntrayolokādevagandharvadānavāḥ || 35 ||
śastāmpatantīnnirayetrivivāddhevatāmiva |
tasyāmagniṃviśantyāntuhāhetivipulaḥsvanaḥ || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकोनविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।
एवमुक्तातुवैदेहिपरुषंरोमहर्षणम् ।
राघवेणसरोषेणश्रुत्वाप्रव्यथिताऽभवत् ॥ 1 ॥
सातदश्रुतपूर्वंहिजनेमहतिमैथिली ।
श्रुत्वाभर्तृर्वचोरूक्षंलज्जयावनताभवत् ॥ 2 ॥
प्रविशन्तीवगात्राणिस्वानिसाजनकात्मजा ।
वाक्षरैस्स्सैःसशल्येवभृशमाश्रूण्यवर्तयत् ॥ 3 ॥
ततोबाष्पपरिक्लिन्नम्प्रमार्जन्तीस्वमाननम् ।
शनैर्गद्गदयावाचाभर्तारमिदमब्रवीत् ॥ 4 ॥
किम्मामसदृशंवाक्यमीदृशंश्रोत्रदारुणम् ।
रूक्षंश्रावयसेवीर प्राकृतःप्राकृतमिव ॥ 5 ॥
न तथास्मिमहाबाहो यथामामवगच्छसि ।
प्रत्ययङ्गच्छमेस्वेनचारित्रेणैवतेशपे ॥ 6 ॥
पृथकस्त्रीणाम्प्रचारेणजातिन्त्वम्परिशङ्कसे ।
परित्यजैनांशङ्कान्तुयदितेऽहम्परीक्षिता ॥ 7 ॥
यदहङ्गात्रसम्पर्शङ्गतास्मिविशवाप्रभो ।
कामकारो न मेतत्रदैवन्तत्रापराध्यति ॥ 8 ॥
मदधीनन्तुयत्तन्मेहृदयन्त्वयिवर्तते ।
पराधीनेषुगात्रेषुकिङ्करिष्याम्यनीश्वरी ॥ 9 ॥
सहसम्वृद्धभावेनसंसर्गेण च मानद ।
यदितेऽहं न विज्ञाताहतातेनास्मिशाश्वतम् ॥ 10 ॥
प्रेषितस्तेमहावीरोहनुमानवलोककः ।
लङ्कास्थाहन्त्वयाराजन्किन्तदा न विसर्जिता ॥ 11 ॥
प्रत्यक्षंवानरस्यास्यतद्वाक्यसमनन्तरम् ।
त्वयासन्त्यक्तयावीरत्यक्तंस्याजजीवितम्मया ॥ 12 ॥
न वृथातेश्रमोऽयंस्यात्संशयेन्यस्यजीवितम् ।
सुहृज्जनपरिक्लेशो न चायंविपुलस्तव ॥ 13 ॥
त्वयातुनृपशार्दूलदोषमेवानुवर्तता ।
लघुनेवमनुष्येणस्त्रीत्वमेवपुरस्कृतम् ॥ 14 ॥
अपदेशेनजनकादुत्पततिर्वसुथातलात् ।
ममवृत्तं च वृत्तज्ञबहुते न पुरस्कृतम् ॥ 15 ॥
न प्रमाणीकृतम्पाणिर्भाल्येममनिपीडितः ।
ममभक्तिश्चशीलं च सर्वन्तेपृष्ठतःकृतम् ॥ 16 ॥
इतिब्रुवन्तीरुदतीबाष्पगद्गगभाषिणी ।
उवाचलक्ष्मणंसीतादीनन्ध्यानपरायणम् ॥ 17 ॥
चिताम्मेकुरुसौमित्रेव्यवनस्यास्यभेषजम् ।
मिध्यापवादोपहतानाहञ्जीवितुमुत्सहे ॥ 18 ॥
अप्रीतेनगुणैर्भर्त्रात्यक्तायाजनसंसदि ।
याक्षमामेगतिर्गन्तुम्प्रवेक्ष्येहव्यवाहनम् ॥ 19 ॥
एवमुक्तस्तुवैदेह्यालक्ष्मणःपरवीरहा ।
अमर्षवशमापन्नोराघवंसमुदैक्षत ॥ 20 ॥
स विज्ञायततश्छन्दंरामस्याकारसूचितम् ।
चिताञ्चकारसौमित्रिर्मतेरामस्यवीर्यवान् ॥ 21 ॥
नहिरामन्तदाकश्चित्कालान्तकयमोपमम् ।
अनुनेतुमथोवक्तुन्द्रष्टुंवाप्यशकत्सुहृत् ॥ 22 ॥
अधोमुखंस्थितंरामन्ततःकृत्वाप्रदक्षिणम् ।
उपावर्ततवैदेहीदीप्यमानंहुताशनम् ॥ 23 ॥
प्रणम्यदैवतेभ्यश्चब्राह्मणेभ्यश्चमैथिली ।
बद्धाञ्जलिपुटाचेदमुवाचानगिसमीपतः ॥ 24 ॥
यथामेहृदयन्नित्यन्नापसर्पतिराघवात् ।
तथालोकस्यसाक्षीमांसर्वतःपातुपावकः ॥ 25 ॥
यथामांशुद्धचरितान्दुष्टाञ्जानातिराघवः ।
तथालोकस्यसाक्षीमांसर्वतःपातुपावकः ॥ 26 ॥
कर्मणामनसावाचायथानातिचराम्यहम् ।
राघवंसर्वधर्मज्ञन्तथामाम्पातुपावकः ॥ 27 ॥
आदित्योभगवान्वायुर्धिशश्चन्द्रस्तथैव च ।
अहश्चापितथासन्ध्येरात्रिश्चपृथिवीतथआ ॥ 28 ॥
यथान्येऽपिविजानन्तितथाचारित्रसंयुताम् ।
एवमुक्त्वातुवैदेहीपरिक्रम्यहुताशनम् ।
विवेशज्वलनन्दीप्तन्निःशङ्केनान्तरात्मना ॥ 29 ॥
नश्चसुमहांस्तत्रबालवृद्धसमाकुलः ॥ 30 ॥
ददर्शमैथिलीन्दीप्ताम्प्रविशन्तींहुताशनम् ।
सातप्तनवहेमाभातप्तकाञ्चनभूषणा ॥ 31 ॥
पपातज्वलनन्दीप्तंसर्वलोकस्यसन्निधौ ।
ददृशुस्तांविशालाक्षीम्पतन्तींहव्यवाहनम् ॥ 32 ॥
सीतांसर्वाणिरूपाणिरुक्मवेदिनिभान्तदा ।
ददृशुस्ताम्महाभागाम्प्रविशन्तींहुताशनम् ॥ 33 ॥
सीताङ्कृत्स्नास्त्रयोलोकाःपुण्यामाज्याहुतीमिव ।
प्रचुक्रुशुःस्त्रियःसर्वास्तान्दृष्टवाहव्यवाहवे ॥ 34 ॥
पतन्तींसंस्कृताम्मन्रन्स्सैर्वसोर्दारामिवाध्वरे ।
ददृशुस्तान्त्रयोलोकादेवगन्धर्वदानवाः ॥ 35 ॥
शस्ताम्पतन्तीन्निरयेत्रिविवाद्धेवतामिव ।
तस्यामग्निंविशन्त्यान्तुहाहेतिविपुलःस्वनः ॥ 36 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
evamuktātuvaidehiparuṣaṃromaharṣaṇam |
rāghaveṇasaroṣeṇaśrutvāpravyathitā'bhavat || 1 ||
sātadaśrutapūrvaṃhijanemahatimaithilī |
śrutvābhartṛrvacorūkṣaṃlajjayāvanatābhavat || 2 ||
praviśantīvagātrāṇisvānisājanakātmajā |
vākṣaraisssaiḥsaśalyevabhṛśamāśrūṇyavartayat || 3 ||
tatobāṣpapariklinnampramārjantīsvamānanam |
śanairgadgadayāvācābhartāramidamabravīt || 4 ||
kimmāmasadṛśaṃvākyamīdṛśaṃśrotradāruṇam |
rūkṣaṃśrāvayasevīra prākṛtaḥprākṛtamiva || 5 ||
na tathāsmimahābāho yathāmāmavagacchasi |
pratyayaṅgacchamesvenacāritreṇaivateśape || 6 ||
pṛthakastrīṇāmpracāreṇajātintvampariśaṅkase |
parityajaināṃśaṅkāntuyadite'hamparīkṣitā || 7 ||
yadahaṅgātrasamparśaṅgatāsmiviśavāprabho |
kāmakāro na metatradaivantatrāparādhyati || 8 ||
madadhīnantuyattanmehṛdayantvayivartate |
parādhīneṣugātreṣukiṅkariṣyāmyanīśvarī || 9 ||
sahasamvṛddhabhāvenasaṃsargeṇa ca mānada |
yadite'haṃ na vijñātāhatātenāsmiśāśvatam || 10 ||
preṣitastemahāvīrohanumānavalokakaḥ |
laṅkāsthāhantvayārājankintadā na visarjitā || 11 ||
pratyakṣaṃvānarasyāsyatadvākyasamanantaram |
tvayāsantyaktayāvīratyaktaṃsyājajīvitammayā || 12 ||
na vṛthāteśramo'yaṃsyātsaṃśayenyasyajīvitam |
suhṛjjanaparikleśo na cāyaṃvipulastava || 13 ||
tvayātunṛpaśārdūladoṣamevānuvartatā |
laghunevamanuṣyeṇastrītvamevapuraskṛtam || 14 ||
apadeśenajanakādutpatatirvasuthātalāt |
mamavṛttaṃ ca vṛttajñabahute na puraskṛtam || 15 ||
na pramāṇīkṛtampāṇirbhālyemamanipīḍitaḥ |
mamabhaktiścaśīlaṃ ca sarvantepṛṣṭhataḥkṛtam || 16 ||
itibruvantīrudatībāṣpagadgagabhāṣiṇī |
uvācalakṣmaṇaṃsītādīnandhyānaparāyaṇam || 17 ||
citāmmekurusaumitrevyavanasyāsyabheṣajam |
midhyāpavādopahatānāhañjīvitumutsahe || 18 ||
aprītenaguṇairbhartrātyaktāyājanasaṃsadi |
yākṣamāmegatirgantumpravekṣyehavyavāhanam || 19 ||
evamuktastuvaidehyālakṣmaṇaḥparavīrahā |
amarṣavaśamāpannorāghavaṃsamudaikṣata || 20 ||
sa vijñāyatataśchandaṃrāmasyākārasūcitam |
citāñcakārasaumitrirmaterāmasyavīryavān || 21 ||
nahirāmantadākaścitkālāntakayamopamam |
anunetumathovaktundraṣṭuṃvāpyaśakatsuhṛt || 22 ||
adhomukhaṃsthitaṃrāmantataḥkṛtvāpradakṣiṇam |
upāvartatavaidehīdīpyamānaṃhutāśanam || 23 ||
praṇamyadaivatebhyaścabrāhmaṇebhyaścamaithilī |
baddhāñjalipuṭācedamuvācānagisamīpataḥ || 24 ||
yathāmehṛdayannityannāpasarpatirāghavāt |
tathālokasyasākṣīmāṃsarvataḥpātupāvakaḥ || 25 ||
yathāmāṃśuddhacaritānduṣṭāñjānātirāghavaḥ |
tathālokasyasākṣīmāṃsarvataḥpātupāvakaḥ || 26 ||
karmaṇāmanasāvācāyathānāticarāmyaham |
rāghavaṃsarvadharmajñantathāmāmpātupāvakaḥ || 27 ||
ādityobhagavānvāyurdhiśaścandrastathaiva ca |
ahaścāpitathāsandhyerātriścapṛthivītathaā || 28 ||
yathānye'pivijānantitathācāritrasaṃyutām |
evamuktvātuvaidehīparikramyahutāśanam |
viveśajvalanandīptanniḥśaṅkenāntarātmanā || 29 ||
naścasumahāṃstatrabālavṛddhasamākulaḥ || 30 ||
dadarśamaithilīndīptāmpraviśantīṃhutāśanam |
sātaptanavahemābhātaptakāñcanabhūṣaṇā || 31 ||
papātajvalanandīptaṃsarvalokasyasannidhau |
dadṛśustāṃviśālākṣīmpatantīṃhavyavāhanam || 32 ||
sītāṃsarvāṇirūpāṇirukmavedinibhāntadā |
dadṛśustāmmahābhāgāmpraviśantīṃhutāśanam || 33 ||
sītāṅkṛtsnāstrayolokāḥpuṇyāmājyāhutīmiva |
pracukruśuḥstriyaḥsarvāstāndṛṣṭavāhavyavāhave || 34 ||
patantīṃsaṃskṛtāmmanranssairvasordārāmivādhvare |
dadṛśustāntrayolokādevagandharvadānavāḥ || 35 ||
śastāmpatantīnnirayetrivivāddhevatāmiva |
tasyāmagniṃviśantyāntuhāhetivipulaḥsvanaḥ || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.