ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਅਥੋਵਾਚਮਹਾਤੇਜਾਹਰਿਰਾਜੋਮਹਾਬਲਃ ।
ਕਿਮਿਯਂਵ੍ਯਥਿਤਾਸੇਨਾਮੂਢਵਾਤੇਵਨੌਰ੍ਜਲੇ ॥ 1 ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਵਾਲਿਪੁਤ੍ਰੋऽਙ੍ਗਦੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਨਤ੍ਵਮ੍ਪਸ਼੍ਯਸਿਰਾਮਞ੍ਚਲਕ੍ष੍ਮਣਞ੍ਚਮਹਾਰਥਮ੍ ॥ 2 ॥
ਸ਼ਰਜਾਲਚਿਤੌਵੀਰਾਵੁਭੌਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜੌ ।
ਸ਼ਰਤਲ੍ਪੇਮਹਾਤ੍ਮਾਨੌਸ਼ਯਾਨੌਰੁਧਿਰੋਕ੍षਿਤੌ ॥ 3 ॥
ਅਥਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਃਪੁਤ੍ਰਮਙ੍ਗਦਮ੍ ।
ਨਾਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਦਮ੍ਮਨ੍ਯੇਭਵਿਤਵ੍ਯਮ੍ਭਯੇਨਤੁ ॥ 4 ॥
ਵਿषਣ੍ਣਵਦਨਾਹ੍ਯੇਤੇਤ੍ਯਕ੍ਤਪ੍ਰਹਰਣਾਦਿਸ਼ਃ ।
ਪ੍ਰਪਲਾਯਨ੍ਤਿਹਰਯਸ੍ਤ੍ਰਾਸਾਦੁਤ੍ਫੁਲ੍ਲਲੋਚਨਾਃ ॥ 5 ॥
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸ੍ਯਨਲਜ੍ਜਨ੍ਤੇਨਿਰੀਕ੍षਨ੍ਤਿਪृष੍ਠਤਃ ।
ਵਿਪ੍ਰਕਰ੍षਨ੍ਤਿਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮ੍ਪਤਿਤਂਲਙ੍ਘਯਨ੍ਤਿਚ ॥ 6 ॥
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇਵੀਰੋਗਦਾਪਾਣਿਰ੍ਵਿਭੀषਣਃ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਂਵਰ੍ਧਯਾਮਾਸਰਾਘਵਞ੍ਚਨਿਰੈਕ੍षਤ ॥ 7 ॥
ਵਿਭੀषਣਞ੍ਚਸੁਗ੍ਰੀਵੋਦृष੍ਟਵਾਵਾਨਰਭੀषਣਮ੍ ।
ऋਕ੍षਰਾਜਮ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂਸਮੀਪਸ੍ਥਮੁਵਾਚਹ ॥ 8 ॥
ਵਿਭੀषਣੋऽਯਂਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਯਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਵਾਨਰਰ੍षਭਾਃ ।
ਵਿਦ੍ਰਵਨ੍ਤਿਪਰਿਤਤ੍ਰਸਰਾਵਣਾਤ੍ਮਜਸ਼ਙ੍ਕਯਾ ॥ 9 ॥
ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਤਾਨ੍ ਸੁਸਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਾਨ੍ਬਹੁਧਾਵਿਪ੍ਰਧਾਵਿਤਾਨ੍ ।
ਪਰ੍ਯਵਸ੍ਥਾਪਯਾਖ੍ਯਾਹਿਵਿਭੀषਣਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 10 ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁਜਾਮ੍ਬਵਾਨृਕ੍षਪਾਰ੍ਥਿਵਃ ।
ਵਾਨਰਾਨ੍ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਾਮਾਸਸਨ੍ਨਿਰੁਧ੍ਯਪ੍ਰਧਾਨਤਃ ॥ 11 ॥
ਤੇਨਿਵृਤ੍ਤਾਃਪੁਨਃਸਰ੍ਵੇਵਾਨਰਾਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਃ ।
ऋਕ੍षਰਾਜਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਤਞ੍ਚਦृष੍ਟਵਾਵਿਭੀषਣਮ੍ ॥ 12 ॥
ਵਿਭੀषਣਸ੍ਤੁਰਾਮਸ੍ਯਦृष੍ਟਵਾਗਾਤ੍ਰਂਸ਼ਰੈਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯਚਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾਬਭੂਵਵ੍ਯਥਿਤਸ੍ਤਦਾ ॥ 13 ॥
ਜਲਕ੍ਲਿਨ੍ਨੇਨਹਸ੍ਤੇਨਤਯੋਰ੍ਨੇਤ੍ਰੇਪ੍ਰਮृਜ੍ਯਚ ।
ਸ਼ੋਕਸਮ੍ਪੀਡਿਤਮਨਾਰੁਰੋਦਵਿਲਲਾਪਚ ॥ 14 ॥
ਇਮੌਤੌਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨੌਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌਪ੍ਰਿਯਸਮ੍ਯੁਗੌ ।
ਇਮਾਮਵਸ੍ਥਾਙ੍ਗਮਿਤੌਰਾਕ੍षਸੈਃਕੂਟਯੋਧਿਭਿਃ ॥ 15 ॥
ਭ੍ਰਾਤੁਃਪੁਤ੍ਰੇਣਮੇਤੇਨਦੁष੍ਪੁਤ੍ਰੇਣਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਰਾਕ੍षਸ੍ਯਾਜਿਹ੍ਮਯਾਬੁਧ੍ਯਾਚਾਲਿਤਾਵृਜੁਵਿਕ੍ਰਮੌ ॥ 16 ॥
ਸ਼ਰੈਰਿਮਾਵਲਂਵਿਦ੍ਧੌਰੁਧਿਰੇਣਸਮੁਕ੍षਿਤੌ ।
ਵਸੁਧਾਯਾਮਿਮੌਸੁਪ੍ਤੌਦृਸ਼੍ਯੇਤੇਸ਼ਲ੍ਯਕਾਵਿਵ ॥ 17 ॥
ਯਯੋਰ੍ਵੀਰ੍ਯਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਕਾਙ੍ਕ੍षਿਤਾਮਯਾ ।
ਤਾਵੁਭੌਦੇਹਨਾਸ਼ਾਯਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੌਪੁਰੁषਰ੍षਭੌ ॥ 18 ॥
ਜੀਵਨ੍ਨਦ੍ਯਵਿਪਨ੍ਨੋऽਸ੍ਮਿਨष੍ਟਰਾਜ੍ਯਮਨੋਰਥਃ ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਸ਼੍ਚਰਿਪੁਃਸਕਾਮੋਰਾਵਣਃਕृਤਃ ॥ 19 ॥
ਏਵਂਵਿਲਪਮਾਨਨ੍ਤਮ੍ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯਵਿਭੀषਣਮ੍ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਃਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋਹਰਿਰਾਜੋऽਬ੍ਰਵੀਦਿਦਮ੍ ॥ 20 ॥
ਰਾਜ੍ਯਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਲਙ੍ਕਾਯਾਨ੍ਨਾਤ੍ਰਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਰਾਵਣਸ੍ਸਹਪੁਤ੍ਰੇਣਸ੍ਵਕਾਮਨ੍ਨੇਹਲਪ੍ਸ੍ਯਤੇ ॥ 21 ॥
ਨਰੁਜਾਪੀਡਿਤਾਵੇਤਾਵੁਭੌਰਾਘਵਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਮੋਹਂਵਧਿष੍ਯੇਤੇਸਗਣਂਰਾਵਣਂਰਣੇ ॥ 22 ॥
ਤਮੇਵਂਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵਾਤੁਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯਚਰਾਕ੍षਸਮ੍ ।
ਸੁषੇਣਂਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਮ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਤਮੁਵਾਚਹ ॥ 23 ॥
ਸਹਸ਼ੂਰੈਰ੍ਹਰਿਗਣੈਰ੍ਲਬ੍ਧਸਞ੍ਜ੍ਞਾਵਰਿਨ੍ਦਮੌ ।
ਗਚ੍ਛਤ੍ਵਮ੍ਭ੍ਰਾਤਰਙ੍ਗृਹ੍ਯਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਂਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ॥ 24 ॥
ਅਹਨ੍ਤੁਰਾਵਣਂਹਤ੍ਵਾਸਪੁਤ੍ਰਂਸਹਬਾਨ੍ਧਵਮ੍ ।
ਮੈਥਿਲੀਮਾਨਯਿष੍ਯਾਮਿਸ਼ਕ੍ਰੋਨष੍ਟਾਮਿਵਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 25 ॥
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਤਦ੍ਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਸੁषੇਣੋਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਦੈਵਾਸੁਰਮ੍ਮਹਦ੍ਯੁਦ੍ਧਮਨੁਭੂਤਂਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ॥ 26 ॥
ਤਦਾਸ੍ਮਦਾਨਵਾਸ਼ਰਸਮ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਕੋਵਿਦਾਃ ।
ਨਿਜਘ੍ਨੁਸ਼੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦੁषਸ਼੍ਚਾਦਯਨ੍ਤੋਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ॥ 27 ॥
ਤਾਨਾਰ੍ਤਾਨ੍ਨष੍ਟਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂਸ਼੍ਚਗਤਾਸੂਂਸ਼੍ਚਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ ।
ਵਿਦ੍ਯਾਭਿਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਭਿਰੋषਧੀਭਿਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਤਿ ॥ 28 ॥
ਤਾਨ੍ਯੌषਧਾਨ੍ਯਾਨਯਿਤੁਙ੍ਕ੍षੀਰੋਦਂਯਾਨ੍ਤੁਸਾਗਰਮ੍ ।
ਜਵੇਨਵਾਨਰਾਃਸ਼ੀਘ੍ਰਂਸਮ੍ਪਾਤਿਪਨਸਾਦਯਃ ॥ 29 ॥
ਹਰਯਸ੍ਤੁਵਿਜਾਨਨ੍ਤਿਪਾਰ੍ਵਤੀਸ੍ਤਾਮਹੌषਧੀਃ ।
ਸਞ੍ਜੀਵਕਰਣੀਨ੍ਦਿਵ੍ਯਾਂਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾਨ੍ਦੇਵਨਿਰ੍ਮਿਤਾਮ੍ ॥ 30 ॥
ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚਨਾਮਦ੍ਰੋਣਸ਼੍ਚਕ੍षੀਰੋਦੇਸਾਗਰੋਤ੍ਤਮੇ ।
ਅਮृਤਂਯਤ੍ਰਮਥਿਤਨ੍ਤਤ੍ਰਤੇਪਰਮੌषਧੀ ॥ 31 ॥
ਤੌਤਤ੍ਰਵਿਹਿਤੇਦੇਵੈਃਪਰ੍ਵਤੌਮਹੋਦਧੌ ।
ਅਯਂਵਾਯੁਸੁਤੋਰਾਜਨ੍ ਹਨੂਮਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰਗਚ੍ਛਤੁ ॥ 32 ॥
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇਵਾਯੁਰ੍ਮੇਗਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿਸਵਿਦ੍ਯੁਤਃ ।
ਪਰ੍ਯਸ੍ਯਸਾਗਰੇਤੋਯਙ੍ਕਮ੍ਪਯਨਨਿਵਮੇਦਿਨੀਮ੍ ॥ 33 ॥
ਮਹਤਾਪਕ੍षਵਾਤੇਨਸਰ੍ਵਵਦੀਪਮਹਾਦ੍ਰੁਮਾਃ ।
ਨਿਪੇਤੁਰ੍ਭਗ੍ਨਵਿਟਪਾਃਸਲਿਲੇਲਵਣਾਮ੍ਭਸਿ ॥ 34 ॥
ਅਭਵਨ੍ ਪਨ੍ਨਗਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਾਭੋਗਿਨਸ੍ਤਤ੍ਰਵਾਸਿਨਃ ।
ਸ਼ੀਘ੍ਰਂਸਰ੍ਵਾਣਿਯਾਦਾਂਸਿਜਗ੍ਮੁਸ਼੍ਚਲਵਣਾਰ੍ਣਵਮ੍ ॥ 35 ॥
ਤਤੋਮੁਹੂਰ੍ਤਾਰ੍ਗਰੁਡਂਵੈਨਤੇਯਮ੍ਮਹਾਬਲਮ੍ ।
ਵਾਨਰਾਦਦृਸ਼ੁਃਸਰ੍ਵੇਜ੍ਵਲਨ੍ਤਮਿਵਪਾਵਕਮ੍ ॥ 36 ॥
ਤਮਾਗਤਮਭਿਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯਨਾਗਾਸ੍ਤੇਸਮ੍ਪ੍ਰਦੁਦ੍ਰੁਵੁਃ ।
ਯੈਸ੍ਤੌਸਤ੍ਪੁਰੁषੌਬਦ੍ਧੌਸ਼ਰਭੂਤੈਰ੍ਮਹਾਬਲੌ ॥ 37 ॥
ਤਤਸ੍ਸੁਪਰ੍ਣਃਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੌਸ੍ਪृष੍ਟਵਾਪ੍ਰਤ੍ਯਭਿਨਦਨਿਤਃ ।
ਵਿਮਮਰ੍ਸ਼ਚਪਾਣਿਭ੍ਯਾਮ੍ਮੁਖੇਚਨ੍ਦ੍ਰਸਮਪ੍ਰਭੇ ॥ 38 ॥
ਵੈਨਤੇਯੇਨਸਮ੍ਸ੍ਪृष੍ਟਾਸ੍ਤਯੋਃਸਮ੍ਰੁਰੁਹੁਰ੍ਵ੍ਰਣਾਃ ।
ਸੁਵਰ੍ਣੇਚਤਨੂਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਤਯੋਰਾਸ਼ੁਬਭੂਵਤੁਃ ॥ 39 ॥
ਤੇਜੋ ਵੀਰ੍ਯਂ ਬਲਂ ਚ ਓਜ;ਉਤ੍ਸਾਹਸ਼੍ ਚ ਮਹਾ ਗੁਣਾਃ ।
ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ ਚ ਸ੍ਮृਤਿਸ਼੍ ਚ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਤਯੋਃ ॥ 40 ॥
ਤਾਵੁਤ੍ਥਾਪ੍ਯਮਹਾਤੇਜਾਗਰੁਡੋਵਾਸਵੋਪਮੌ ।
ਉਭੌਤੌਸਸ੍ਵਜੇਹृष੍ਟੋਰਾਮਸ਼੍ਚੈਨਮੁਵਾਚਹ ॥ 41 ॥
ਭਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ ਵ੍ਯਸਨਂਰਾਵਣਿਪ੍ਰਭਵਮ੍ਮਹਤ੍ ।
ਆਵਾਮਿਹਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ ਬਲਿਨੌਕृਤੌ ॥ 42 ॥
ਯਥਾਤਾਤਨ੍ਦਸ਼ਰਥਂਯਥਾऽਜਞ੍ਚਪਿਤਾਮਹਮ੍ ।
ਤਥਾਭਵਨ੍ਤਮਾਸਾਦ੍ਯਹृਦਯਮ੍ਮੇਪ੍ਰਸੀਦਤਿ ॥ 43 ॥
ਕੋਭਵਾਨ੍ਰੂਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋਦਿਵ੍ਯਸ੍ਰਗਨੁਲੇਪਨਃ ।
ਵਸਾਨੋਵਿਰਜੇਵਸ੍ਤ੍ਰਦਿਵ੍ਯਾਭਰਣਭੂषਿਤਃ ॥ 44 ॥
ਤਮੁਵਾਚਮਹਾਤੇਜਾਵੈਨਤੇਯੋਮਹਾਬਲਃ ।
ਪਤਤ੍ਤ੍ਰਿਰਾਜਃਪ੍ਰੀਤਾਤ੍ਮਾਹਰ੍षਪਰ੍ਯਾਕੁਲੇਕ੍षਣਃ ॥ 45 ॥
ਅਹਂਸਖਾਤੇਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਪ੍ਰਿਯਃਪ੍ਰਾਣੋਬਹਿਸ਼੍ਚਰਃ ।
ਗਰੁਤ੍ਮਾਨਿਹਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਯੁਵਯੋਃਸਾਹ੍ਯਕਾਰਣਾਤ੍ ॥ 46 ॥
ਅਸੁਰਾਵਾਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾਵਾਨਰਾਵਾਮਹਾਬਲਾਃ ।
ਸੁਰਾਸ਼੍ਚਾਪਿਸਗਨ੍ਧ੍ਵਰ੍ਵਾਃਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਮ੍ ॥ 47 ॥
ਨੇਮਮ੍ਮੋਕ੍षਯਿਤੁਂਸ਼ਕ੍ਤਾਸ਼੍ਸ਼ਰਬਨ੍ਧਂਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ।
ਮਾਯਾਬਲਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤਾਨਿਰ੍ਮਿਤਙ੍ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਣਾ ॥ 48 ॥
ਏਤੇਨਾਗਾਃਕਾਦ੍ਰਵੇਯਾਸ੍ਤੀਕ੍ष੍ਣਦਂष੍ਟ੍ਰਾਵਿषੋਲ੍ਬਣਾਃ ।
ਰਕ੍षੋਮਾਯਾਪ੍ਰਭਾਵੇਣਸ਼ਰਾਭੂਤ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਵਦਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ॥ 49 ॥
ਸਭਾਗ੍ਯਸ਼੍ਚਾਸਿਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਰਾਮ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨਸਹਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾਸਮਰੇਰਿਪੁਘਾਤਿਨਾ ॥ 50 ॥
ਇਮਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਤੁਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਨ੍ਤ੍ਵਰਮਾਣੋऽਹਮਾਗਤਃ ।
ਸਹਸਾਯੁਵਯੋਃਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਸਖਿਤ੍ਵਮਨੁਪਾਲਯਨ੍ ॥ 51 ॥
ਮੋਕ੍षਿਤੌਚਮਹਾਘੋਰਾਦਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾਯਕਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ ।
ਅਪ੍ਰਮਾਦਸ਼੍ਚਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋਯੁਵਾਭ੍ਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮੇਵਚ ॥ 52 ॥
ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਰਾਕ੍षਸਾਃਸਰ੍ਵੇਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇਕੂਟਯੋਧਿਨਃ ।
ਸ਼ੂਰਾਣਾਂਸ਼ੁਦ੍ਧਭਾਵਾਨਾਮ੍ਭਵਤਾਮਰਾਰ੍ਜਵਮ੍ਬਲਮ੍ ॥ 53 ॥
ਤਨ੍ਨਵਿਸ਼੍ਵਸਨੀਯਂਵੋਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂਰਣਾਜਿਰੇ ।
ਏਤੇਨੈਵੋਪਮਾਨੇਨਨਿਤ੍ਯਞ੍ਜਿਹ੍ਮਾਹਿਰਾਕ੍षਸਾਃ ॥ 54 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਤਦਾਰਾਮਂਸੁਪਰ੍ਣਸ੍ਸੁਮਹਾਬਲਃ ।
ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯਚਸੁਹृਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਾਪ੍ਰष੍ਟੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ 55 ॥
ਸਖੇ ਰਾਘਵ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਰਿਪੂਣਾਮਪਿਵਤ੍ਸਲ ।
ਅਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿਗਮਿष੍ਯਾਮਿਯਥਾਮਤਮ੍ ॥ 56 ॥
ਨਚਕੌਤੂਹਲਙ੍ਕਾਰ੍ਯਂਸਖਿਤ੍ਵਮ੍ਪ੍ਰਤਿਰਾਘਵ ।
ਕृਤਕਰ੍ਮਾਰਣੇਵੀਰ ਸਖਿਤ੍ਵਮ੍ਪ੍ਰਤਿਵੇਤ੍ਸ੍ਯਸਿ ॥ 57 ॥
ਬਾਲਵृਦ੍ਧਾਵਸ਼ੇषਾਨ੍ਤੁਕृਤ੍ਵਾਲਙ੍ਕਾਂਸ਼ਰੋਰ੍ਮਿਭਿਃ ।
ਰਾਵਣਞ੍ਚਰਿਪੁਂਹਤ੍ਵਾਸੀਤਾਨ੍ਤ੍ਵਂਸਮੁਲਪ੍ਸ੍ਯਤੇ ॥ 58 ॥
ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਨ੍ਤਤਃਕृਤ੍ਵਾਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯਚਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਜਗਾਮਾਕਾਸ਼ਮਾਵਿਸ਼੍ਯਸੁਪਰ੍ਣਃਪਵਨੋਯਥਾ ॥ 59 ॥
ਵਿਰੁਜੌਰਾਘਵੌਦृष੍ਟਵਾਤਤੋਵਾਨਰਯੂਥਪਾਃ ।
ਸਿਂਹਨਾਦਾਂਸ੍ਤਦਾਨੇਦੁਰ੍ਲਙ੍ਗੂਲਨ੍ਨ੍ਦੁਧੁਵੁਸ੍ਤਦਾ ॥ 60 ॥
ਤਤੋਭੇਰੀਸ੍ਸਮਾਜਘ੍ਨੁਰ੍ਮृਦਙ੍ਗਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਾਦਯਨ੍ ।
ਦਧ੍ਮੁਸ਼੍ਸ਼ਙ੍ਖਾਨ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਃਕ੍षੇਵਲਨ੍ਤ੍ਯਪਿਯਥਾਪੁਰਮ੍ ॥ 61 ॥
ਆਸ੍ਫੋਟ੍ਯਾਃਸ੍ਪੋਟ੍ਯਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃਵਾਨਰਾਃਨਗਯੋਧਿਨਃ ।
ਦ੍ਰੁਮਾਨੁਤ੍ਪਟ੍ਯਵਿਵਿਧਾਂਸ੍ਤਸ੍ਥੁਸ਼੍ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥ 62 ॥
ਵਿਸृਜਨ੍ਤੋਮਹਾਨਾਦਾਂਸ੍ਤ੍ਰਾਸਯਨ੍ਤੋਨਿਸ਼ਾਚਰਾਨ੍ ।
ਲਙ੍ਕਾਦ੍ਵਾਰਾਣ੍ਯੁਪਾਜਗ੍ਮੁਰ੍ਯੁਦ੍ਧਕਾਮਾਃਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਾਃ ॥ 63 ॥
ਤੇषਾਂਸੁਖੀਮਸ੍ਤੁਮੁਲੋਨਿਨਾਦੋਬਭੂਵਸ਼ਾਖਾਮृਗਯੂਥਪਾਨਾਮ੍ ।
ਕ੍षਯੇਨਿਦਾਘਸ੍ਯਯਥਾਘਨਾਨਾਨ੍ਨਾਦਸ੍ਸੁਭੀਮੋਨਦਤਾਨ੍ਨਿਸ਼ੀਥੇ ॥ 64 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcāśassargaḥ |
athovācamahātejāharirājomahābalaḥ |
kimiyaṃvyathitāsenāmūḍhavātevanaurjale || 1 ||
sugrīvasyavacaśśrutvāvāliputro'ṅgado'bravīt |
natvampaśyasirāmañcalakṣmaṇañcamahāratham || 2 ||
śarajālacitauvīrāvubhaudaśarathātmajau |
śaratalpemahātmānauśayānaurudhirokṣitau || 3 ||
athābravīdvānarendrassugrīvaḥputramaṅgadam |
nānimittamidammanyebhavitavyambhayenatu || 4 ||
viṣaṇṇavadanāhyetetyaktapraharaṇādiśaḥ |
prapalāyantiharayastrāsādutphullalocanāḥ || 5 ||
anyonyasyanalajjantenirīkṣantipṛṣṭhataḥ |
viprakarṣanticānyonyampatitaṃlaṅghayantica || 6 ||
etasminnantarevīrogadāpāṇirvibhīṣaṇaḥ |
sugrīvaṃvardhayāmāsarāghavañcaniraikṣata || 7 ||
vibhīṣaṇañcasugrīvodṛṣṭavāvānarabhīṣaṇam |
ṛkṣarājammahātmānaṃsamīpasthamuvācaha || 8 ||
vibhīṣaṇo'yaṃsamprāptoyandṛṣṭavāvānararṣabhāḥ |
vidravantiparitatrasarāvaṇātmajaśaṅkayā || 9 ||
śīghrametān susantrastānbahudhāvipradhāvitān |
paryavasthāpayākhyāhivibhīṣaṇamupasthitam || 10 ||
sugrīveṇaivamuktastujāmbavānṛkṣapārthivaḥ |
vānarānsāntvayāmāsasannirudhyapradhānataḥ || 11 ||
tenivṛttāḥpunaḥsarvevānarāstyaktasambhramāḥ |
ṛkṣarājavacaśśrutvātañcadṛṣṭavāvibhīṣaṇam || 12 ||
vibhīṣaṇasturāmasyadṛṣṭavāgātraṃśaraiścitam |
lakṣmaṇasyacadharmātmābabhūvavyathitastadā || 13 ||
jalaklinnenahastenatayornetrepramṛjyaca |
śokasampīḍitamanārurodavilalāpaca || 14 ||
imautausattvasampannauvikrāntaupriyasamyugau |
imāmavasthāṅgamitaurākṣasaiḥkūṭayodhibhiḥ || 15 ||
bhrātuḥputreṇametenaduṣputreṇadurātmanā |
rākṣasyājihmayābudhyācālitāvṛjuvikramau || 16 ||
śarairimāvalaṃviddhaurudhireṇasamukṣitau |
vasudhāyāmimausuptaudṛśyeteśalyakāviva || 17 ||
yayorvīryamupāśrityapratiṣṭhākāṅkṣitāmayā |
tāvubhaudehanāśāyaprasuptaupuruṣarṣabhau || 18 ||
jīvannadyavipanno'sminaṣṭarājyamanorathaḥ |
prāptapratijñaścaripuḥsakāmorāvaṇaḥkṛtaḥ || 19 ||
evaṃvilapamānantampariṣvajyavibhīṣaṇam |
sugrīvaḥsattvasampannoharirājo'bravīdidam || 20 ||
rājyamprāpsyasidharmajña laṅkāyānnātrasaṃśayaḥ |
rāvaṇassahaputreṇasvakāmannehalapsyate || 21 ||
narujāpīḍitāvetāvubhaurāghavalakṣmaṇau |
tyaktvāmohaṃvadhiṣyetesagaṇaṃrāvaṇaṃraṇe || 22 ||
tamevaṃsāntvayitvātusamāśvāsyacarākṣasam |
suṣeṇaṃśvaśurampārśvesugrīvastamuvācaha || 23 ||
sahaśūrairharigaṇairlabdhasañjñāvarindamau |
gacchatvambhrātaraṅgṛhyakiṣkindhāṃrāmalakṣmaṇau || 24 ||
ahanturāvaṇaṃhatvāsaputraṃsahabāndhavam |
maithilīmānayiṣyāmiśakronaṣṭāmivaśriyam || 25 ||
śrutvaitadvānarendrasyasuṣeṇovākyamabravīt |
daivāsurammahadyuddhamanubhūtaṃsudāruṇam || 26 ||
tadāsmadānavāśarasamsparśakovidāḥ |
nijaghnuśśastraviduṣaścādayantomuhurmuhuḥ || 27 ||
tānārtānnaṣṭasañjñāṃścagatāsūṃścabṛhaspatiḥ |
vidyābhirmantrayuktābhiroṣadhībhiścikitsati || 28 ||
tānyauṣadhānyānayituṅkṣīrodaṃyāntusāgaram |
javenavānarāḥśīghraṃsampātipanasādayaḥ || 29 ||
harayastuvijānantipārvatīstāmahauṣadhīḥ |
sañjīvakaraṇīndivyāṃviśalyāndevanirmitām || 30 ||
candraścanāmadroṇaścakṣīrodesāgarottame |
amṛtaṃyatramathitantatrateparamauṣadhī || 31 ||
tautatravihitedevaiḥparvataumahodadhau |
ayaṃvāyusutorājan hanūmāṃstatragacchatu || 32 ||
etasminnantarevāyurmegāṃścāpisavidyutaḥ |
paryasyasāgaretoyaṅkampayananivamedinīm || 33 ||
mahatāpakṣavātenasarvavadīpamahādrumāḥ |
nipeturbhagnaviṭapāḥsalilelavaṇāmbhasi || 34 ||
abhavan pannagāstrastābhoginastatravāsinaḥ |
śīghraṃsarvāṇiyādāṃsijagmuścalavaṇārṇavam || 35 ||
tatomuhūrtārgaruḍaṃvainateyammahābalam |
vānarādadṛśuḥsarvejvalantamivapāvakam || 36 ||
tamāgatamabhiprekṣyanāgāstesampradudruvuḥ |
yaistausatpuruṣaubaddhauśarabhūtairmahābalau || 37 ||
tatassuparṇaḥkākutsthauspṛṣṭavāpratyabhinadanitaḥ |
vimamarśacapāṇibhyāmmukhecandrasamaprabhe || 38 ||
vainateyenasamspṛṣṭāstayoḥsamruruhurvraṇāḥ |
suvarṇecatanūsnigdhetayorāśubabhūvatuḥ || 39 ||
tejo vīryaṃ balaṃ ca oja;utsāhaś ca mahā guṇāḥ |
pradarśanaṃ ca buddhiś ca smṛtiś ca dviguṇaṃ tayoḥ || 40 ||
tāvutthāpyamahātejāgaruḍovāsavopamau |
ubhautausasvajehṛṣṭorāmaścainamuvācaha || 41 ||
bhavatprasādād vyasanaṃrāvaṇiprabhavammahat |
āvāmihavyatikrāntaupūrvavad balinaukṛtau || 42 ||
yathātātandaśarathaṃyathā'jañcapitāmaham |
tathābhavantamāsādyahṛdayammeprasīdati || 43 ||
kobhavānrūpasampannodivyasraganulepanaḥ |
vasānovirajevastradivyābharaṇabhūṣitaḥ || 44 ||
tamuvācamahātejāvainateyomahābalaḥ |
patattrirājaḥprītātmāharṣaparyākulekṣaṇaḥ || 45 ||
ahaṃsakhātekākutstha priyaḥprāṇobahiścaraḥ |
garutmānihasamprāptoyuvayoḥsāhyakāraṇāt || 46 ||
asurāvāmahāvīryāvānarāvāmahābalāḥ |
surāścāpisagandhvarvāḥpuraskṛtyaśatakratum || 47 ||
nemammokṣayituṃśaktāśśarabandhaṃsudāruṇam |
māyābalādindrajitānirmitaṅkrūrakarmaṇā || 48 ||
etenāgāḥkādraveyāstīkṣṇadaṃṣṭrāviṣolbaṇāḥ |
rakṣomāyāprabhāveṇaśarābhūtvāstvadāśritāḥ || 49 ||
sabhāgyaścāsidharmajña rāma satyaparākrama |
lakṣmaṇenasahabhrātrāsamareripughātinā || 50 ||
imaṃśrutvātuvṛttāntantvaramāṇo'hamāgataḥ |
sahasāyuvayoḥsnehātsakhitvamanupālayan || 51 ||
mokṣitaucamahāghorādasmātsāyakabandhanāt |
apramādaścakartavyoyuvābhyānnityamevaca || 52 ||
prakṛtyārākṣasāḥsarvesaṅgrāmekūṭayodhinaḥ |
śūrāṇāṃśuddhabhāvānāmbhavatāmarārjavambalam || 53 ||
tannaviśvasanīyaṃvorākṣasānāṃraṇājire |
etenaivopamānenanityañjihmāhirākṣasāḥ || 54 ||
evamuktvātadārāmaṃsuparṇassumahābalaḥ |
pariṣvajyacasuhṛtsnigdhamāpraṣṭumupacakrame || 55 ||
sakhe rāghava dharmajña ripūṇāmapivatsala |
abhyanujñātumicchāmigamiṣyāmiyathāmatam || 56 ||
nacakautūhalaṅkāryaṃsakhitvampratirāghava |
kṛtakarmāraṇevīra sakhitvamprativetsyasi || 57 ||
bālavṛddhāvaśeṣāntukṛtvālaṅkāṃśarormibhiḥ |
rāvaṇañcaripuṃhatvāsītāntvaṃsamulapsyate || 58 ||
pradakṣiṇantataḥkṛtvāpariṣvajyacavīryavān |
jagāmākāśamāviśyasuparṇaḥpavanoyathā || 59 ||
virujaurāghavaudṛṣṭavātatovānarayūthapāḥ |
siṃhanādāṃstadānedurlaṅgūlanndudhuvustadā || 60 ||
tatobherīssamājaghnurmṛdaṅgāṃścāpyanādayan |
dadhmuśśaṅkhānsamprahṛṣṭāḥkṣevalantyapiyathāpuram || 61 ||
āsphoṭyāḥspoṭyavikrāntāḥvānarāḥnagayodhinaḥ |
drumānutpaṭyavividhāṃstasthuśśatasahasraśaḥ || 62 ||
visṛjantomahānādāṃstrāsayantoniśācarān |
laṅkādvārāṇyupājagmuryuddhakāmāḥplavaṅgamāḥ || 63 ||
teṣāṃsukhīmastumuloninādobabhūvaśākhāmṛgayūthapānām |
kṣayenidāghasyayathāghanānānnādassubhīmonadatānniśīthe || 64 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ पञ्चाशस्सर्गः ।
अथोवाचमहातेजाहरिराजोमहाबलः ।
किमियंव्यथितासेनामूढवातेवनौर्जले ॥ 1 ॥
सुग्रीवस्यवचश्श्रुत्वावालिपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत् ।
नत्वम्पश्यसिरामञ्चलक्ष्मणञ्चमहारथम् ॥ 2 ॥
शरजालचितौवीरावुभौदशरथात्मजौ ।
शरतल्पेमहात्मानौशयानौरुधिरोक्षितौ ॥ 3 ॥
अथाब्रवीद्वानरेन्द्रस्सुग्रीवःपुत्रमङ्गदम् ।
नानिमित्तमिदम्मन्येभवितव्यम्भयेनतु ॥ 4 ॥
विषण्णवदनाह्येतेत्यक्तप्रहरणादिशः ।
प्रपलायन्तिहरयस्त्रासादुत्फुल्ललोचनाः ॥ 5 ॥
अन्योन्यस्यनलज्जन्तेनिरीक्षन्तिपृष्ठतः ।
विप्रकर्षन्तिचान्योन्यम्पतितंलङ्घयन्तिच ॥ 6 ॥
एतस्मिन्नन्तरेवीरोगदापाणिर्विभीषणः ।
सुग्रीवंवर्धयामासराघवञ्चनिरैक्षत ॥ 7 ॥
विभीषणञ्चसुग्रीवोदृष्टवावानरभीषणम् ।
ऋक्षराजम्महात्मानंसमीपस्थमुवाचह ॥ 8 ॥
विभीषणोऽयंसम्प्राप्तोयन्दृष्टवावानरर्षभाः ।
विद्रवन्तिपरितत्रसरावणात्मजशङ्कया ॥ 9 ॥
शीघ्रमेतान् सुसन्त्रस्तान्बहुधाविप्रधावितान् ।
पर्यवस्थापयाख्याहिविभीषणमुपस्थितम् ॥ 10 ॥
सुग्रीवेणैवमुक्तस्तुजाम्बवानृक्षपार्थिवः ।
वानरान्सान्त्वयामाससन्निरुध्यप्रधानतः ॥ 11 ॥
तेनिवृत्ताःपुनःसर्वेवानरास्त्यक्तसम्भ्रमाः ।
ऋक्षराजवचश्श्रुत्वातञ्चदृष्टवाविभीषणम् ॥ 12 ॥
विभीषणस्तुरामस्यदृष्टवागात्रंशरैश्चितम् ।
लक्ष्मणस्यचधर्मात्माबभूवव्यथितस्तदा ॥ 13 ॥
जलक्लिन्नेनहस्तेनतयोर्नेत्रेप्रमृज्यच ।
शोकसम्पीडितमनारुरोदविललापच ॥ 14 ॥
इमौतौसत्त्वसम्पन्नौविक्रान्तौप्रियसम्युगौ ।
इमामवस्थाङ्गमितौराक्षसैःकूटयोधिभिः ॥ 15 ॥
भ्रातुःपुत्रेणमेतेनदुष्पुत्रेणदुरात्मना ।
राक्षस्याजिह्मयाबुध्याचालितावृजुविक्रमौ ॥ 16 ॥
शरैरिमावलंविद्धौरुधिरेणसमुक्षितौ ।
वसुधायामिमौसुप्तौदृश्येतेशल्यकाविव ॥ 17 ॥
ययोर्वीर्यमुपाश्रित्यप्रतिष्ठाकाङ्क्षितामया ।
तावुभौदेहनाशायप्रसुप्तौपुरुषर्षभौ ॥ 18 ॥
जीवन्नद्यविपन्नोऽस्मिनष्टराज्यमनोरथः ।
प्राप्तप्रतिज्ञश्चरिपुःसकामोरावणःकृतः ॥ 19 ॥
एवंविलपमानन्तम्परिष्वज्यविभीषणम् ।
सुग्रीवःसत्त्वसम्पन्नोहरिराजोऽब्रवीदिदम् ॥ 20 ॥
राज्यम्प्राप्स्यसिधर्मज्ञ लङ्कायान्नात्रसंशयः ।
रावणस्सहपुत्रेणस्वकामन्नेहलप्स्यते ॥ 21 ॥
नरुजापीडितावेतावुभौराघवलक्ष्मणौ ।
त्यक्त्वामोहंवधिष्येतेसगणंरावणंरणे ॥ 22 ॥
तमेवंसान्त्वयित्वातुसमाश्वास्यचराक्षसम् ।
सुषेणंश्वशुरम्पार्श्वेसुग्रीवस्तमुवाचह ॥ 23 ॥
सहशूरैर्हरिगणैर्लब्धसञ्ज्ञावरिन्दमौ ।
गच्छत्वम्भ्रातरङ्गृह्यकिष्किन्धांरामलक्ष्मणौ ॥ 24 ॥
अहन्तुरावणंहत्वासपुत्रंसहबान्धवम् ।
मैथिलीमानयिष्यामिशक्रोनष्टामिवश्रियम् ॥ 25 ॥
श्रुत्वैतद्वानरेन्द्रस्यसुषेणोवाक्यमब्रवीत् ।
दैवासुरम्महद्युद्धमनुभूतंसुदारुणम् ॥ 26 ॥
तदास्मदानवाशरसम्स्पर्शकोविदाः ।
निजघ्नुश्शस्त्रविदुषश्चादयन्तोमुहुर्मुहुः ॥ 27 ॥
तानार्तान्नष्टसञ्ज्ञांश्चगतासूंश्चबृहस्पतिः ।
विद्याभिर्मन्त्रयुक्ताभिरोषधीभिश्चिकित्सति ॥ 28 ॥
तान्यौषधान्यानयितुङ्क्षीरोदंयान्तुसागरम् ।
जवेनवानराःशीघ्रंसम्पातिपनसादयः ॥ 29 ॥
हरयस्तुविजानन्तिपार्वतीस्तामहौषधीः ।
सञ्जीवकरणीन्दिव्यांविशल्यान्देवनिर्मिताम् ॥ 30 ॥
चन्द्रश्चनामद्रोणश्चक्षीरोदेसागरोत्तमे ।
अमृतंयत्रमथितन्तत्रतेपरमौषधी ॥ 31 ॥
तौतत्रविहितेदेवैःपर्वतौमहोदधौ ।
अयंवायुसुतोराजन् हनूमांस्तत्रगच्छतु ॥ 32 ॥
एतस्मिन्नन्तरेवायुर्मेगांश्चापिसविद्युतः ।
पर्यस्यसागरेतोयङ्कम्पयननिवमेदिनीम् ॥ 33 ॥
महतापक्षवातेनसर्ववदीपमहाद्रुमाः ।
निपेतुर्भग्नविटपाःसलिलेलवणाम्भसि ॥ 34 ॥
अभवन् पन्नगास्त्रस्ताभोगिनस्तत्रवासिनः ।
शीघ्रंसर्वाणियादांसिजग्मुश्चलवणार्णवम् ॥ 35 ॥
ततोमुहूर्तार्गरुडंवैनतेयम्महाबलम् ।
वानराददृशुःसर्वेज्वलन्तमिवपावकम् ॥ 36 ॥
तमागतमभिप्रेक्ष्यनागास्तेसम्प्रदुद्रुवुः ।
यैस्तौसत्पुरुषौबद्धौशरभूतैर्महाबलौ ॥ 37 ॥
ततस्सुपर्णःकाकुत्स्थौस्पृष्टवाप्रत्यभिनदनितः ।
विममर्शचपाणिभ्याम्मुखेचन्द्रसमप्रभे ॥ 38 ॥
वैनतेयेनसम्स्पृष्टास्तयोःसम्रुरुहुर्व्रणाः ।
सुवर्णेचतनूस्निग्धेतयोराशुबभूवतुः ॥ 39 ॥
तेजो वीर्यं बलं च ओज;उत्साहश् च महा गुणाः ।
प्रदर्शनं च बुद्धिश् च स्मृतिश् च द्विगुणं तयोः ॥ 40 ॥
तावुत्थाप्यमहातेजागरुडोवासवोपमौ ।
उभौतौसस्वजेहृष्टोरामश्चैनमुवाचह ॥ 41 ॥
भवत्प्रसादाद् व्यसनंरावणिप्रभवम्महत् ।
आवामिहव्यतिक्रान्तौपूर्ववद् बलिनौकृतौ ॥ 42 ॥
यथातातन्दशरथंयथाऽजञ्चपितामहम् ।
तथाभवन्तमासाद्यहृदयम्मेप्रसीदति ॥ 43 ॥
कोभवान्रूपसम्पन्नोदिव्यस्रगनुलेपनः ।
वसानोविरजेवस्त्रदिव्याभरणभूषितः ॥ 44 ॥
तमुवाचमहातेजावैनतेयोमहाबलः ।
पतत्त्रिराजःप्रीतात्माहर्षपर्याकुलेक्षणः ॥ 45 ॥
अहंसखातेकाकुत्स्थ प्रियःप्राणोबहिश्चरः ।
गरुत्मानिहसम्प्राप्तोयुवयोःसाह्यकारणात् ॥ 46 ॥
असुरावामहावीर्यावानरावामहाबलाः ।
सुराश्चापिसगन्ध्वर्वाःपुरस्कृत्यशतक्रतुम् ॥ 47 ॥
नेमम्मोक्षयितुंशक्ताश्शरबन्धंसुदारुणम् ।
मायाबलादिन्द्रजितानिर्मितङ्क्रूरकर्मणा ॥ 48 ॥
एतेनागाःकाद्रवेयास्तीक्ष्णदंष्ट्राविषोल्बणाः ।
रक्षोमायाप्रभावेणशराभूत्वास्त्वदाश्रिताः ॥ 49 ॥
सभाग्यश्चासिधर्मज्ञ राम सत्यपराक्रम ।
लक्ष्मणेनसहभ्रात्रासमरेरिपुघातिना ॥ 50 ॥
इमंश्रुत्वातुवृत्तान्तन्त्वरमाणोऽहमागतः ।
सहसायुवयोःस्नेहात्सखित्वमनुपालयन् ॥ 51 ॥
मोक्षितौचमहाघोरादस्मात्सायकबन्धनात् ।
अप्रमादश्चकर्तव्योयुवाभ्यान्नित्यमेवच ॥ 52 ॥
प्रकृत्याराक्षसाःसर्वेसङ्ग्रामेकूटयोधिनः ।
शूराणांशुद्धभावानाम्भवतामरार्जवम्बलम् ॥ 53 ॥
तन्नविश्वसनीयंवोराक्षसानांरणाजिरे ।
एतेनैवोपमानेननित्यञ्जिह्माहिराक्षसाः ॥ 54 ॥
एवमुक्त्वातदारामंसुपर्णस्सुमहाबलः ।
परिष्वज्यचसुहृत्स्निग्धमाप्रष्टुमुपचक्रमे ॥ 55 ॥
सखे राघव धर्मज्ञ रिपूणामपिवत्सल ।
अभ्यनुज्ञातुमिच्छामिगमिष्यामियथामतम् ॥ 56 ॥
नचकौतूहलङ्कार्यंसखित्वम्प्रतिराघव ।
कृतकर्मारणेवीर सखित्वम्प्रतिवेत्स्यसि ॥ 57 ॥
बालवृद्धावशेषान्तुकृत्वालङ्कांशरोर्मिभिः ।
रावणञ्चरिपुंहत्वासीतान्त्वंसमुलप्स्यते ॥ 58 ॥
प्रदक्षिणन्ततःकृत्वापरिष्वज्यचवीर्यवान् ।
जगामाकाशमाविश्यसुपर्णःपवनोयथा ॥ 59 ॥
विरुजौराघवौदृष्टवाततोवानरयूथपाः ।
सिंहनादांस्तदानेदुर्लङ्गूलन्न्दुधुवुस्तदा ॥ 60 ॥
ततोभेरीस्समाजघ्नुर्मृदङ्गांश्चाप्यनादयन् ।
दध्मुश्शङ्खान्सम्प्रहृष्टाःक्षेवलन्त्यपियथापुरम् ॥ 61 ॥
आस्फोट्याःस्पोट्यविक्रान्ताःवानराःनगयोधिनः ।
द्रुमानुत्पट्यविविधांस्तस्थुश्शतसहस्रशः ॥ 62 ॥
विसृजन्तोमहानादांस्त्रासयन्तोनिशाचरान् ।
लङ्काद्वाराण्युपाजग्मुर्युद्धकामाःप्लवङ्गमाः ॥ 63 ॥
तेषांसुखीमस्तुमुलोनिनादोबभूवशाखामृगयूथपानाम् ।
क्षयेनिदाघस्ययथाघनानान्नादस्सुभीमोनदतान्निशीथे ॥ 64 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcāśassargaḥ |
athovācamahātejāharirājomahābalaḥ |
kimiyaṃvyathitāsenāmūḍhavātevanaurjale || 1 ||
sugrīvasyavacaśśrutvāvāliputro'ṅgado'bravīt |
natvampaśyasirāmañcalakṣmaṇañcamahāratham || 2 ||
śarajālacitauvīrāvubhaudaśarathātmajau |
śaratalpemahātmānauśayānaurudhirokṣitau || 3 ||
athābravīdvānarendrassugrīvaḥputramaṅgadam |
nānimittamidammanyebhavitavyambhayenatu || 4 ||
viṣaṇṇavadanāhyetetyaktapraharaṇādiśaḥ |
prapalāyantiharayastrāsādutphullalocanāḥ || 5 ||
anyonyasyanalajjantenirīkṣantipṛṣṭhataḥ |
viprakarṣanticānyonyampatitaṃlaṅghayantica || 6 ||
etasminnantarevīrogadāpāṇirvibhīṣaṇaḥ |
sugrīvaṃvardhayāmāsarāghavañcaniraikṣata || 7 ||
vibhīṣaṇañcasugrīvodṛṣṭavāvānarabhīṣaṇam |
ṛkṣarājammahātmānaṃsamīpasthamuvācaha || 8 ||
vibhīṣaṇo'yaṃsamprāptoyandṛṣṭavāvānararṣabhāḥ |
vidravantiparitatrasarāvaṇātmajaśaṅkayā || 9 ||
śīghrametān susantrastānbahudhāvipradhāvitān |
paryavasthāpayākhyāhivibhīṣaṇamupasthitam || 10 ||
sugrīveṇaivamuktastujāmbavānṛkṣapārthivaḥ |
vānarānsāntvayāmāsasannirudhyapradhānataḥ || 11 ||
tenivṛttāḥpunaḥsarvevānarāstyaktasambhramāḥ |
ṛkṣarājavacaśśrutvātañcadṛṣṭavāvibhīṣaṇam || 12 ||
vibhīṣaṇasturāmasyadṛṣṭavāgātraṃśaraiścitam |
lakṣmaṇasyacadharmātmābabhūvavyathitastadā || 13 ||
jalaklinnenahastenatayornetrepramṛjyaca |
śokasampīḍitamanārurodavilalāpaca || 14 ||
imautausattvasampannauvikrāntaupriyasamyugau |
imāmavasthāṅgamitaurākṣasaiḥkūṭayodhibhiḥ || 15 ||
bhrātuḥputreṇametenaduṣputreṇadurātmanā |
rākṣasyājihmayābudhyācālitāvṛjuvikramau || 16 ||
śarairimāvalaṃviddhaurudhireṇasamukṣitau |
vasudhāyāmimausuptaudṛśyeteśalyakāviva || 17 ||
yayorvīryamupāśrityapratiṣṭhākāṅkṣitāmayā |
tāvubhaudehanāśāyaprasuptaupuruṣarṣabhau || 18 ||
jīvannadyavipanno'sminaṣṭarājyamanorathaḥ |
prāptapratijñaścaripuḥsakāmorāvaṇaḥkṛtaḥ || 19 ||
evaṃvilapamānantampariṣvajyavibhīṣaṇam |
sugrīvaḥsattvasampannoharirājo'bravīdidam || 20 ||
rājyamprāpsyasidharmajña laṅkāyānnātrasaṃśayaḥ |
rāvaṇassahaputreṇasvakāmannehalapsyate || 21 ||
narujāpīḍitāvetāvubhaurāghavalakṣmaṇau |
tyaktvāmohaṃvadhiṣyetesagaṇaṃrāvaṇaṃraṇe || 22 ||
tamevaṃsāntvayitvātusamāśvāsyacarākṣasam |
suṣeṇaṃśvaśurampārśvesugrīvastamuvācaha || 23 ||
sahaśūrairharigaṇairlabdhasañjñāvarindamau |
gacchatvambhrātaraṅgṛhyakiṣkindhāṃrāmalakṣmaṇau || 24 ||
ahanturāvaṇaṃhatvāsaputraṃsahabāndhavam |
maithilīmānayiṣyāmiśakronaṣṭāmivaśriyam || 25 ||
śrutvaitadvānarendrasyasuṣeṇovākyamabravīt |
daivāsurammahadyuddhamanubhūtaṃsudāruṇam || 26 ||
tadāsmadānavāśarasamsparśakovidāḥ |
nijaghnuśśastraviduṣaścādayantomuhurmuhuḥ || 27 ||
tānārtānnaṣṭasañjñāṃścagatāsūṃścabṛhaspatiḥ |
vidyābhirmantrayuktābhiroṣadhībhiścikitsati || 28 ||
tānyauṣadhānyānayituṅkṣīrodaṃyāntusāgaram |
javenavānarāḥśīghraṃsampātipanasādayaḥ || 29 ||
harayastuvijānantipārvatīstāmahauṣadhīḥ |
sañjīvakaraṇīndivyāṃviśalyāndevanirmitām || 30 ||
candraścanāmadroṇaścakṣīrodesāgarottame |
amṛtaṃyatramathitantatrateparamauṣadhī || 31 ||
tautatravihitedevaiḥparvataumahodadhau |
ayaṃvāyusutorājan hanūmāṃstatragacchatu || 32 ||
etasminnantarevāyurmegāṃścāpisavidyutaḥ |
paryasyasāgaretoyaṅkampayananivamedinīm || 33 ||
mahatāpakṣavātenasarvavadīpamahādrumāḥ |
nipeturbhagnaviṭapāḥsalilelavaṇāmbhasi || 34 ||
abhavan pannagāstrastābhoginastatravāsinaḥ |
śīghraṃsarvāṇiyādāṃsijagmuścalavaṇārṇavam || 35 ||
tatomuhūrtārgaruḍaṃvainateyammahābalam |
vānarādadṛśuḥsarvejvalantamivapāvakam || 36 ||
tamāgatamabhiprekṣyanāgāstesampradudruvuḥ |
yaistausatpuruṣaubaddhauśarabhūtairmahābalau || 37 ||
tatassuparṇaḥkākutsthauspṛṣṭavāpratyabhinadanitaḥ |
vimamarśacapāṇibhyāmmukhecandrasamaprabhe || 38 ||
vainateyenasamspṛṣṭāstayoḥsamruruhurvraṇāḥ |
suvarṇecatanūsnigdhetayorāśubabhūvatuḥ || 39 ||
tejo vīryaṃ balaṃ ca oja;utsāhaś ca mahā guṇāḥ |
pradarśanaṃ ca buddhiś ca smṛtiś ca dviguṇaṃ tayoḥ || 40 ||
tāvutthāpyamahātejāgaruḍovāsavopamau |
ubhautausasvajehṛṣṭorāmaścainamuvācaha || 41 ||
bhavatprasādād vyasanaṃrāvaṇiprabhavammahat |
āvāmihavyatikrāntaupūrvavad balinaukṛtau || 42 ||
yathātātandaśarathaṃyathā'jañcapitāmaham |
tathābhavantamāsādyahṛdayammeprasīdati || 43 ||
kobhavānrūpasampannodivyasraganulepanaḥ |
vasānovirajevastradivyābharaṇabhūṣitaḥ || 44 ||
tamuvācamahātejāvainateyomahābalaḥ |
patattrirājaḥprītātmāharṣaparyākulekṣaṇaḥ || 45 ||
ahaṃsakhātekākutstha priyaḥprāṇobahiścaraḥ |
garutmānihasamprāptoyuvayoḥsāhyakāraṇāt || 46 ||
asurāvāmahāvīryāvānarāvāmahābalāḥ |
surāścāpisagandhvarvāḥpuraskṛtyaśatakratum || 47 ||
nemammokṣayituṃśaktāśśarabandhaṃsudāruṇam |
māyābalādindrajitānirmitaṅkrūrakarmaṇā || 48 ||
etenāgāḥkādraveyāstīkṣṇadaṃṣṭrāviṣolbaṇāḥ |
rakṣomāyāprabhāveṇaśarābhūtvāstvadāśritāḥ || 49 ||
sabhāgyaścāsidharmajña rāma satyaparākrama |
lakṣmaṇenasahabhrātrāsamareripughātinā || 50 ||
imaṃśrutvātuvṛttāntantvaramāṇo'hamāgataḥ |
sahasāyuvayoḥsnehātsakhitvamanupālayan || 51 ||
mokṣitaucamahāghorādasmātsāyakabandhanāt |
apramādaścakartavyoyuvābhyānnityamevaca || 52 ||
prakṛtyārākṣasāḥsarvesaṅgrāmekūṭayodhinaḥ |
śūrāṇāṃśuddhabhāvānāmbhavatāmarārjavambalam || 53 ||
tannaviśvasanīyaṃvorākṣasānāṃraṇājire |
etenaivopamānenanityañjihmāhirākṣasāḥ || 54 ||
evamuktvātadārāmaṃsuparṇassumahābalaḥ |
pariṣvajyacasuhṛtsnigdhamāpraṣṭumupacakrame || 55 ||
sakhe rāghava dharmajña ripūṇāmapivatsala |
abhyanujñātumicchāmigamiṣyāmiyathāmatam || 56 ||
nacakautūhalaṅkāryaṃsakhitvampratirāghava |
kṛtakarmāraṇevīra sakhitvamprativetsyasi || 57 ||
bālavṛddhāvaśeṣāntukṛtvālaṅkāṃśarormibhiḥ |
rāvaṇañcaripuṃhatvāsītāntvaṃsamulapsyate || 58 ||
pradakṣiṇantataḥkṛtvāpariṣvajyacavīryavān |
jagāmākāśamāviśyasuparṇaḥpavanoyathā || 59 ||
virujaurāghavaudṛṣṭavātatovānarayūthapāḥ |
siṃhanādāṃstadānedurlaṅgūlanndudhuvustadā || 60 ||
tatobherīssamājaghnurmṛdaṅgāṃścāpyanādayan |
dadhmuśśaṅkhānsamprahṛṣṭāḥkṣevalantyapiyathāpuram || 61 ||
āsphoṭyāḥspoṭyavikrāntāḥvānarāḥnagayodhinaḥ |
drumānutpaṭyavividhāṃstasthuśśatasahasraśaḥ || 62 ||
visṛjantomahānādāṃstrāsayantoniśācarān |
laṅkādvārāṇyupājagmuryuddhakāmāḥplavaṅgamāḥ || 63 ||
teṣāṃsukhīmastumuloninādobabhūvaśākhāmṛgayūthapānām |
kṣayenidāghasyayathāghanānānnādassubhīmonadatānniśīthe || 64 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.