શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ પઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।
અથોવાચમહાતેજાહરિરાજોમહાબલઃ ।
કિમિયંવ્યથિતાસેનામૂઢવાતેવનૌર્જલે ॥ 1 ॥
સુગ્રીવસ્યવચશ્શ્રુત્વાવાલિપુત્રોઽઙ્ગદોઽબ્રવીત્ ।
નત્વમ્પશ્યસિરામઞ્ચલક્ષ્મણઞ્ચમહારથમ્ ॥ 2 ॥
શરજાલચિતૌવીરાવુભૌદશરથાત્મજૌ ।
શરતલ્પેમહાત્માનૌશયાનૌરુધિરોક્ષિતૌ ॥ 3 ॥
અથાબ્રવીદ્વાનરેન્દ્રસ્સુગ્રીવઃપુત્રમઙ્ગદમ્ ।
નાનિમિત્તમિદમ્મન્યેભવિતવ્યમ્ભયેનતુ ॥ 4 ॥
વિષણ્ણવદનાહ્યેતેત્યક્તપ્રહરણાદિશઃ ।
પ્રપલાયન્તિહરયસ્ત્રાસાદુત્ફુલ્લલોચનાઃ ॥ 5 ॥
અન્યોન્યસ્યનલજ્જન્તેનિરીક્ષન્તિપૃષ્ઠતઃ ।
વિપ્રકર્ષન્તિચાન્યોન્યમ્પતિતંલઙ્ઘયન્તિચ ॥ 6 ॥
એતસ્મિન્નન્તરેવીરોગદાપાણિર્વિભીષણઃ ।
સુગ્રીવંવર્ધયામાસરાઘવઞ્ચનિરૈક્ષત ॥ 7 ॥
વિભીષણઞ્ચસુગ્રીવોદૃષ્ટવાવાનરભીષણમ્ ।
ઋક્ષરાજમ્મહાત્માનંસમીપસ્થમુવાચહ ॥ 8 ॥
વિભીષણોઽયંસમ્પ્રાપ્તોયન્દૃષ્ટવાવાનરર્ષભાઃ ।
વિદ્રવન્તિપરિતત્રસરાવણાત્મજશઙ્કયા ॥ 9 ॥
શીઘ્રમેતાન્ સુસન્ત્રસ્તાન્બહુધાવિપ્રધાવિતાન્ ।
પર્યવસ્થાપયાખ્યાહિવિભીષણમુપસ્થિતમ્ ॥ 10 ॥
સુગ્રીવેણૈવમુક્તસ્તુજામ્બવાનૃક્ષપાર્થિવઃ ।
વાનરાન્સાન્ત્વયામાસસન્નિરુધ્યપ્રધાનતઃ ॥ 11 ॥
તેનિવૃત્તાઃપુનઃસર્વેવાનરાસ્ત્યક્તસમ્ભ્રમાઃ ।
ઋક્ષરાજવચશ્શ્રુત્વાતઞ્ચદૃષ્ટવાવિભીષણમ્ ॥ 12 ॥
વિભીષણસ્તુરામસ્યદૃષ્ટવાગાત્રંશરૈશ્ચિતમ્ ।
લક્ષ્મણસ્યચધર્માત્માબભૂવવ્યથિતસ્તદા ॥ 13 ॥
જલક્લિન્નેનહસ્તેનતયોર્નેત્રેપ્રમૃજ્યચ ।
શોકસમ્પીડિતમનારુરોદવિલલાપચ ॥ 14 ॥
ઇમૌતૌસત્ત્વસમ્પન્નૌવિક્રાન્તૌપ્રિયસમ્યુગૌ ।
ઇમામવસ્થાઙ્ગમિતૌરાક્ષસૈઃકૂટયોધિભિઃ ॥ 15 ॥
ભ્રાતુઃપુત્રેણમેતેનદુષ્પુત્રેણદુરાત્મના ।
રાક્ષસ્યાજિહ્મયાબુધ્યાચાલિતાવૃજુવિક્રમૌ ॥ 16 ॥
શરૈરિમાવલંવિદ્ધૌરુધિરેણસમુક્ષિતૌ ।
વસુધાયામિમૌસુપ્તૌદૃશ્યેતેશલ્યકાવિવ ॥ 17 ॥
યયોર્વીર્યમુપાશ્રિત્યપ્રતિષ્ઠાકાઙ્ક્ષિતામયા ।
તાવુભૌદેહનાશાયપ્રસુપ્તૌપુરુષર્ષભૌ ॥ 18 ॥
જીવન્નદ્યવિપન્નોઽસ્મિનષ્ટરાજ્યમનોરથઃ ।
પ્રાપ્તપ્રતિજ્ઞશ્ચરિપુઃસકામોરાવણઃકૃતઃ ॥ 19 ॥
એવંવિલપમાનન્તમ્પરિષ્વજ્યવિભીષણમ્ ।
સુગ્રીવઃસત્ત્વસમ્પન્નોહરિરાજોઽબ્રવીદિદમ્ ॥ 20 ॥
રાજ્યમ્પ્રાપ્સ્યસિધર્મજ્ઞ લઙ્કાયાન્નાત્રસંશયઃ ।
રાવણસ્સહપુત્રેણસ્વકામન્નેહલપ્સ્યતે ॥ 21 ॥
નરુજાપીડિતાવેતાવુભૌરાઘવલક્ષ્મણૌ ।
ત્યક્ત્વામોહંવધિષ્યેતેસગણંરાવણંરણે ॥ 22 ॥
તમેવંસાન્ત્વયિત્વાતુસમાશ્વાસ્યચરાક્ષસમ્ ।
સુષેણંશ્વશુરમ્પાર્શ્વેસુગ્રીવસ્તમુવાચહ ॥ 23 ॥
સહશૂરૈર્હરિગણૈર્લબ્ધસઞ્જ્ઞાવરિન્દમૌ ।
ગચ્છત્વમ્ભ્રાતરઙ્ગૃહ્યકિષ્કિન્ધાંરામલક્ષ્મણૌ ॥ 24 ॥
અહન્તુરાવણંહત્વાસપુત્રંસહબાન્ધવમ્ ।
મૈથિલીમાનયિષ્યામિશક્રોનષ્ટામિવશ્રિયમ્ ॥ 25 ॥
શ્રુત્વૈતદ્વાનરેન્દ્રસ્યસુષેણોવાક્યમબ્રવીત્ ।
દૈવાસુરમ્મહદ્યુદ્ધમનુભૂતંસુદારુણમ્ ॥ 26 ॥
તદાસ્મદાનવાશરસમ્સ્પર્શકોવિદાઃ ।
નિજઘ્નુશ્શસ્ત્રવિદુષશ્ચાદયન્તોમુહુર્મુહુઃ ॥ 27 ॥
તાનાર્તાન્નષ્ટસઞ્જ્ઞાંશ્ચગતાસૂંશ્ચબૃહસ્પતિઃ ।
વિદ્યાભિર્મન્ત્રયુક્તાભિરોષધીભિશ્ચિકિત્સતિ ॥ 28 ॥
તાન્યૌષધાન્યાનયિતુઙ્ક્ષીરોદંયાન્તુસાગરમ્ ।
જવેનવાનરાઃશીઘ્રંસમ્પાતિપનસાદયઃ ॥ 29 ॥
હરયસ્તુવિજાનન્તિપાર્વતીસ્તામહૌષધીઃ ।
સઞ્જીવકરણીન્દિવ્યાંવિશલ્યાન્દેવનિર્મિતામ્ ॥ 30 ॥
ચન્દ્રશ્ચનામદ્રોણશ્ચક્ષીરોદેસાગરોત્તમે ।
અમૃતંયત્રમથિતન્તત્રતેપરમૌષધી ॥ 31 ॥
તૌતત્રવિહિતેદેવૈઃપર્વતૌમહોદધૌ ।
અયંવાયુસુતોરાજન્ હનૂમાંસ્તત્રગચ્છતુ ॥ 32 ॥
એતસ્મિન્નન્તરેવાયુર્મેગાંશ્ચાપિસવિદ્યુતઃ ।
પર્યસ્યસાગરેતોયઙ્કમ્પયનનિવમેદિનીમ્ ॥ 33 ॥
મહતાપક્ષવાતેનસર્વવદીપમહાદ્રુમાઃ ।
નિપેતુર્ભગ્નવિટપાઃસલિલેલવણામ્ભસિ ॥ 34 ॥
અભવન્ પન્નગાસ્ત્રસ્તાભોગિનસ્તત્રવાસિનઃ ।
શીઘ્રંસર્વાણિયાદાંસિજગ્મુશ્ચલવણાર્ણવમ્ ॥ 35 ॥
તતોમુહૂર્તાર્ગરુડંવૈનતેયમ્મહાબલમ્ ।
વાનરાદદૃશુઃસર્વેજ્વલન્તમિવપાવકમ્ ॥ 36 ॥
તમાગતમભિપ્રેક્ષ્યનાગાસ્તેસમ્પ્રદુદ્રુવુઃ ।
યૈસ્તૌસત્પુરુષૌબદ્ધૌશરભૂતૈર્મહાબલૌ ॥ 37 ॥
તતસ્સુપર્ણઃકાકુત્સ્થૌસ્પૃષ્ટવાપ્રત્યભિનદનિતઃ ।
વિમમર્શચપાણિભ્યામ્મુખેચન્દ્રસમપ્રભે ॥ 38 ॥
વૈનતેયેનસમ્સ્પૃષ્ટાસ્તયોઃસમ્રુરુહુર્વ્રણાઃ ।
સુવર્ણેચતનૂસ્નિગ્ધેતયોરાશુબભૂવતુઃ ॥ 39 ॥
તેજો વીર્યં બલં ચ ઓજ;ઉત્સાહશ્ ચ મહા ગુણાઃ ।
પ્રદર્શનં ચ બુદ્ધિશ્ ચ સ્મૃતિશ્ ચ દ્વિગુણં તયોઃ ॥ 40 ॥
તાવુત્થાપ્યમહાતેજાગરુડોવાસવોપમૌ ।
ઉભૌતૌસસ્વજેહૃષ્ટોરામશ્ચૈનમુવાચહ ॥ 41 ॥
ભવત્પ્રસાદાદ્ વ્યસનંરાવણિપ્રભવમ્મહત્ ।
આવામિહવ્યતિક્રાન્તૌપૂર્વવદ્ બલિનૌકૃતૌ ॥ 42 ॥
યથાતાતન્દશરથંયથાઽજઞ્ચપિતામહમ્ ।
તથાભવન્તમાસાદ્યહૃદયમ્મેપ્રસીદતિ ॥ 43 ॥
કોભવાન્રૂપસમ્પન્નોદિવ્યસ્રગનુલેપનઃ ।
વસાનોવિરજેવસ્ત્રદિવ્યાભરણભૂષિતઃ ॥ 44 ॥
તમુવાચમહાતેજાવૈનતેયોમહાબલઃ ।
પતત્ત્રિરાજઃપ્રીતાત્માહર્ષપર્યાકુલેક્ષણઃ ॥ 45 ॥
અહંસખાતેકાકુત્સ્થ પ્રિયઃપ્રાણોબહિશ્ચરઃ ।
ગરુત્માનિહસમ્પ્રાપ્તોયુવયોઃસાહ્યકારણાત્ ॥ 46 ॥
અસુરાવામહાવીર્યાવાનરાવામહાબલાઃ ।
સુરાશ્ચાપિસગન્ધ્વર્વાઃપુરસ્કૃત્યશતક્રતુમ્ ॥ 47 ॥
નેમમ્મોક્ષયિતુંશક્તાશ્શરબન્ધંસુદારુણમ્ ।
માયાબલાદિન્દ્રજિતાનિર્મિતઙ્ક્રૂરકર્મણા ॥ 48 ॥
એતેનાગાઃકાદ્રવેયાસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રાવિષોલ્બણાઃ ।
રક્ષોમાયાપ્રભાવેણશરાભૂત્વાસ્ત્વદાશ્રિતાઃ ॥ 49 ॥
સભાગ્યશ્ચાસિધર્મજ્ઞ રામ સત્યપરાક્રમ ।
લક્ષ્મણેનસહભ્રાત્રાસમરેરિપુઘાતિના ॥ 50 ॥
ઇમંશ્રુત્વાતુવૃત્તાન્તન્ત્વરમાણોઽહમાગતઃ ।
સહસાયુવયોઃસ્નેહાત્સખિત્વમનુપાલયન્ ॥ 51 ॥
મોક્ષિતૌચમહાઘોરાદસ્માત્સાયકબન્ધનાત્ ।
અપ્રમાદશ્ચકર્તવ્યોયુવાભ્યાન્નિત્યમેવચ ॥ 52 ॥
પ્રકૃત્યારાક્ષસાઃસર્વેસઙ્ગ્રામેકૂટયોધિનઃ ।
શૂરાણાંશુદ્ધભાવાનામ્ભવતામરાર્જવમ્બલમ્ ॥ 53 ॥
તન્નવિશ્વસનીયંવોરાક્ષસાનાંરણાજિરે ।
એતેનૈવોપમાનેનનિત્યઞ્જિહ્માહિરાક્ષસાઃ ॥ 54 ॥
એવમુક્ત્વાતદારામંસુપર્ણસ્સુમહાબલઃ ।
પરિષ્વજ્યચસુહૃત્સ્નિગ્ધમાપ્રષ્ટુમુપચક્રમે ॥ 55 ॥
સખે રાઘવ ધર્મજ્ઞ રિપૂણામપિવત્સલ ।
અભ્યનુજ્ઞાતુમિચ્છામિગમિષ્યામિયથામતમ્ ॥ 56 ॥
નચકૌતૂહલઙ્કાર્યંસખિત્વમ્પ્રતિરાઘવ ।
કૃતકર્મારણેવીર સખિત્વમ્પ્રતિવેત્સ્યસિ ॥ 57 ॥
બાલવૃદ્ધાવશેષાન્તુકૃત્વાલઙ્કાંશરોર્મિભિઃ ।
રાવણઞ્ચરિપુંહત્વાસીતાન્ત્વંસમુલપ્સ્યતે ॥ 58 ॥
પ્રદક્ષિણન્તતઃકૃત્વાપરિષ્વજ્યચવીર્યવાન્ ।
જગામાકાશમાવિશ્યસુપર્ણઃપવનોયથા ॥ 59 ॥
વિરુજૌરાઘવૌદૃષ્ટવાતતોવાનરયૂથપાઃ ।
સિંહનાદાંસ્તદાનેદુર્લઙ્ગૂલન્ન્દુધુવુસ્તદા ॥ 60 ॥
તતોભેરીસ્સમાજઘ્નુર્મૃદઙ્ગાંશ્ચાપ્યનાદયન્ ।
દધ્મુશ્શઙ્ખાન્સમ્પ્રહૃષ્ટાઃક્ષેવલન્ત્યપિયથાપુરમ્ ॥ 61 ॥
આસ્ફોટ્યાઃસ્પોટ્યવિક્રાન્તાઃવાનરાઃનગયોધિનઃ ।
દ્રુમાનુત્પટ્યવિવિધાંસ્તસ્થુશ્શતસહસ્રશઃ ॥ 62 ॥
વિસૃજન્તોમહાનાદાંસ્ત્રાસયન્તોનિશાચરાન્ ।
લઙ્કાદ્વારાણ્યુપાજગ્મુર્યુદ્ધકામાઃપ્લવઙ્ગમાઃ ॥ 63 ॥
તેષાંસુખીમસ્તુમુલોનિનાદોબભૂવશાખામૃગયૂથપાનામ્ ।
ક્ષયેનિદાઘસ્યયથાઘનાનાન્નાદસ્સુભીમોનદતાન્નિશીથે ॥ 64 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે પઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcāśassargaḥ |
athovācamahātejāharirājomahābalaḥ |
kimiyaṃvyathitāsenāmūḍhavātevanaurjale || 1 ||
sugrīvasyavacaśśrutvāvāliputro'ṅgado'bravīt |
natvampaśyasirāmañcalakṣmaṇañcamahāratham || 2 ||
śarajālacitauvīrāvubhaudaśarathātmajau |
śaratalpemahātmānauśayānaurudhirokṣitau || 3 ||
athābravīdvānarendrassugrīvaḥputramaṅgadam |
nānimittamidammanyebhavitavyambhayenatu || 4 ||
viṣaṇṇavadanāhyetetyaktapraharaṇādiśaḥ |
prapalāyantiharayastrāsādutphullalocanāḥ || 5 ||
anyonyasyanalajjantenirīkṣantipṛṣṭhataḥ |
viprakarṣanticānyonyampatitaṃlaṅghayantica || 6 ||
etasminnantarevīrogadāpāṇirvibhīṣaṇaḥ |
sugrīvaṃvardhayāmāsarāghavañcaniraikṣata || 7 ||
vibhīṣaṇañcasugrīvodṛṣṭavāvānarabhīṣaṇam |
ṛkṣarājammahātmānaṃsamīpasthamuvācaha || 8 ||
vibhīṣaṇo'yaṃsamprāptoyandṛṣṭavāvānararṣabhāḥ |
vidravantiparitatrasarāvaṇātmajaśaṅkayā || 9 ||
śīghrametān susantrastānbahudhāvipradhāvitān |
paryavasthāpayākhyāhivibhīṣaṇamupasthitam || 10 ||
sugrīveṇaivamuktastujāmbavānṛkṣapārthivaḥ |
vānarānsāntvayāmāsasannirudhyapradhānataḥ || 11 ||
tenivṛttāḥpunaḥsarvevānarāstyaktasambhramāḥ |
ṛkṣarājavacaśśrutvātañcadṛṣṭavāvibhīṣaṇam || 12 ||
vibhīṣaṇasturāmasyadṛṣṭavāgātraṃśaraiścitam |
lakṣmaṇasyacadharmātmābabhūvavyathitastadā || 13 ||
jalaklinnenahastenatayornetrepramṛjyaca |
śokasampīḍitamanārurodavilalāpaca || 14 ||
imautausattvasampannauvikrāntaupriyasamyugau |
imāmavasthāṅgamitaurākṣasaiḥkūṭayodhibhiḥ || 15 ||
bhrātuḥputreṇametenaduṣputreṇadurātmanā |
rākṣasyājihmayābudhyācālitāvṛjuvikramau || 16 ||
śarairimāvalaṃviddhaurudhireṇasamukṣitau |
vasudhāyāmimausuptaudṛśyeteśalyakāviva || 17 ||
yayorvīryamupāśrityapratiṣṭhākāṅkṣitāmayā |
tāvubhaudehanāśāyaprasuptaupuruṣarṣabhau || 18 ||
jīvannadyavipanno'sminaṣṭarājyamanorathaḥ |
prāptapratijñaścaripuḥsakāmorāvaṇaḥkṛtaḥ || 19 ||
evaṃvilapamānantampariṣvajyavibhīṣaṇam |
sugrīvaḥsattvasampannoharirājo'bravīdidam || 20 ||
rājyamprāpsyasidharmajña laṅkāyānnātrasaṃśayaḥ |
rāvaṇassahaputreṇasvakāmannehalapsyate || 21 ||
narujāpīḍitāvetāvubhaurāghavalakṣmaṇau |
tyaktvāmohaṃvadhiṣyetesagaṇaṃrāvaṇaṃraṇe || 22 ||
tamevaṃsāntvayitvātusamāśvāsyacarākṣasam |
suṣeṇaṃśvaśurampārśvesugrīvastamuvācaha || 23 ||
sahaśūrairharigaṇairlabdhasañjñāvarindamau |
gacchatvambhrātaraṅgṛhyakiṣkindhāṃrāmalakṣmaṇau || 24 ||
ahanturāvaṇaṃhatvāsaputraṃsahabāndhavam |
maithilīmānayiṣyāmiśakronaṣṭāmivaśriyam || 25 ||
śrutvaitadvānarendrasyasuṣeṇovākyamabravīt |
daivāsurammahadyuddhamanubhūtaṃsudāruṇam || 26 ||
tadāsmadānavāśarasamsparśakovidāḥ |
nijaghnuśśastraviduṣaścādayantomuhurmuhuḥ || 27 ||
tānārtānnaṣṭasañjñāṃścagatāsūṃścabṛhaspatiḥ |
vidyābhirmantrayuktābhiroṣadhībhiścikitsati || 28 ||
tānyauṣadhānyānayituṅkṣīrodaṃyāntusāgaram |
javenavānarāḥśīghraṃsampātipanasādayaḥ || 29 ||
harayastuvijānantipārvatīstāmahauṣadhīḥ |
sañjīvakaraṇīndivyāṃviśalyāndevanirmitām || 30 ||
candraścanāmadroṇaścakṣīrodesāgarottame |
amṛtaṃyatramathitantatrateparamauṣadhī || 31 ||
tautatravihitedevaiḥparvataumahodadhau |
ayaṃvāyusutorājan hanūmāṃstatragacchatu || 32 ||
etasminnantarevāyurmegāṃścāpisavidyutaḥ |
paryasyasāgaretoyaṅkampayananivamedinīm || 33 ||
mahatāpakṣavātenasarvavadīpamahādrumāḥ |
nipeturbhagnaviṭapāḥsalilelavaṇāmbhasi || 34 ||
abhavan pannagāstrastābhoginastatravāsinaḥ |
śīghraṃsarvāṇiyādāṃsijagmuścalavaṇārṇavam || 35 ||
tatomuhūrtārgaruḍaṃvainateyammahābalam |
vānarādadṛśuḥsarvejvalantamivapāvakam || 36 ||
tamāgatamabhiprekṣyanāgāstesampradudruvuḥ |
yaistausatpuruṣaubaddhauśarabhūtairmahābalau || 37 ||
tatassuparṇaḥkākutsthauspṛṣṭavāpratyabhinadanitaḥ |
vimamarśacapāṇibhyāmmukhecandrasamaprabhe || 38 ||
vainateyenasamspṛṣṭāstayoḥsamruruhurvraṇāḥ |
suvarṇecatanūsnigdhetayorāśubabhūvatuḥ || 39 ||
tejo vīryaṃ balaṃ ca oja;utsāhaś ca mahā guṇāḥ |
pradarśanaṃ ca buddhiś ca smṛtiś ca dviguṇaṃ tayoḥ || 40 ||
tāvutthāpyamahātejāgaruḍovāsavopamau |
ubhautausasvajehṛṣṭorāmaścainamuvācaha || 41 ||
bhavatprasādād vyasanaṃrāvaṇiprabhavammahat |
āvāmihavyatikrāntaupūrvavad balinaukṛtau || 42 ||
yathātātandaśarathaṃyathā'jañcapitāmaham |
tathābhavantamāsādyahṛdayammeprasīdati || 43 ||
kobhavānrūpasampannodivyasraganulepanaḥ |
vasānovirajevastradivyābharaṇabhūṣitaḥ || 44 ||
tamuvācamahātejāvainateyomahābalaḥ |
patattrirājaḥprītātmāharṣaparyākulekṣaṇaḥ || 45 ||
ahaṃsakhātekākutstha priyaḥprāṇobahiścaraḥ |
garutmānihasamprāptoyuvayoḥsāhyakāraṇāt || 46 ||
asurāvāmahāvīryāvānarāvāmahābalāḥ |
surāścāpisagandhvarvāḥpuraskṛtyaśatakratum || 47 ||
nemammokṣayituṃśaktāśśarabandhaṃsudāruṇam |
māyābalādindrajitānirmitaṅkrūrakarmaṇā || 48 ||
etenāgāḥkādraveyāstīkṣṇadaṃṣṭrāviṣolbaṇāḥ |
rakṣomāyāprabhāveṇaśarābhūtvāstvadāśritāḥ || 49 ||
sabhāgyaścāsidharmajña rāma satyaparākrama |
lakṣmaṇenasahabhrātrāsamareripughātinā || 50 ||
imaṃśrutvātuvṛttāntantvaramāṇo'hamāgataḥ |
sahasāyuvayoḥsnehātsakhitvamanupālayan || 51 ||
mokṣitaucamahāghorādasmātsāyakabandhanāt |
apramādaścakartavyoyuvābhyānnityamevaca || 52 ||
prakṛtyārākṣasāḥsarvesaṅgrāmekūṭayodhinaḥ |
śūrāṇāṃśuddhabhāvānāmbhavatāmarārjavambalam || 53 ||
tannaviśvasanīyaṃvorākṣasānāṃraṇājire |
etenaivopamānenanityañjihmāhirākṣasāḥ || 54 ||
evamuktvātadārāmaṃsuparṇassumahābalaḥ |
pariṣvajyacasuhṛtsnigdhamāpraṣṭumupacakrame || 55 ||
sakhe rāghava dharmajña ripūṇāmapivatsala |
abhyanujñātumicchāmigamiṣyāmiyathāmatam || 56 ||
nacakautūhalaṅkāryaṃsakhitvampratirāghava |
kṛtakarmāraṇevīra sakhitvamprativetsyasi || 57 ||
bālavṛddhāvaśeṣāntukṛtvālaṅkāṃśarormibhiḥ |
rāvaṇañcaripuṃhatvāsītāntvaṃsamulapsyate || 58 ||
pradakṣiṇantataḥkṛtvāpariṣvajyacavīryavān |
jagāmākāśamāviśyasuparṇaḥpavanoyathā || 59 ||
virujaurāghavaudṛṣṭavātatovānarayūthapāḥ |
siṃhanādāṃstadānedurlaṅgūlanndudhuvustadā || 60 ||
tatobherīssamājaghnurmṛdaṅgāṃścāpyanādayan |
dadhmuśśaṅkhānsamprahṛṣṭāḥkṣevalantyapiyathāpuram || 61 ||
āsphoṭyāḥspoṭyavikrāntāḥvānarāḥnagayodhinaḥ |
drumānutpaṭyavividhāṃstasthuśśatasahasraśaḥ || 62 ||
visṛjantomahānādāṃstrāsayantoniśācarān |
laṅkādvārāṇyupājagmuryuddhakāmāḥplavaṅgamāḥ || 63 ||
teṣāṃsukhīmastumuloninādobabhūvaśākhāmṛgayūthapānām |
kṣayenidāghasyayathāghanānānnādassubhīmonadatānniśīthe || 64 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ पञ्चाशस्सर्गः ।
अथोवाचमहातेजाहरिराजोमहाबलः ।
किमियंव्यथितासेनामूढवातेवनौर्जले ॥ 1 ॥
सुग्रीवस्यवचश्श्रुत्वावालिपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत् ।
नत्वम्पश्यसिरामञ्चलक्ष्मणञ्चमहारथम् ॥ 2 ॥
शरजालचितौवीरावुभौदशरथात्मजौ ।
शरतल्पेमहात्मानौशयानौरुधिरोक्षितौ ॥ 3 ॥
अथाब्रवीद्वानरेन्द्रस्सुग्रीवःपुत्रमङ्गदम् ।
नानिमित्तमिदम्मन्येभवितव्यम्भयेनतु ॥ 4 ॥
विषण्णवदनाह्येतेत्यक्तप्रहरणादिशः ।
प्रपलायन्तिहरयस्त्रासादुत्फुल्ललोचनाः ॥ 5 ॥
अन्योन्यस्यनलज्जन्तेनिरीक्षन्तिपृष्ठतः ।
विप्रकर्षन्तिचान्योन्यम्पतितंलङ्घयन्तिच ॥ 6 ॥
एतस्मिन्नन्तरेवीरोगदापाणिर्विभीषणः ।
सुग्रीवंवर्धयामासराघवञ्चनिरैक्षत ॥ 7 ॥
विभीषणञ्चसुग्रीवोदृष्टवावानरभीषणम् ।
ऋक्षराजम्महात्मानंसमीपस्थमुवाचह ॥ 8 ॥
विभीषणोऽयंसम्प्राप्तोयन्दृष्टवावानरर्षभाः ।
विद्रवन्तिपरितत्रसरावणात्मजशङ्कया ॥ 9 ॥
शीघ्रमेतान् सुसन्त्रस्तान्बहुधाविप्रधावितान् ।
पर्यवस्थापयाख्याहिविभीषणमुपस्थितम् ॥ 10 ॥
सुग्रीवेणैवमुक्तस्तुजाम्बवानृक्षपार्थिवः ।
वानरान्सान्त्वयामाससन्निरुध्यप्रधानतः ॥ 11 ॥
तेनिवृत्ताःपुनःसर्वेवानरास्त्यक्तसम्भ्रमाः ।
ऋक्षराजवचश्श्रुत्वातञ्चदृष्टवाविभीषणम् ॥ 12 ॥
विभीषणस्तुरामस्यदृष्टवागात्रंशरैश्चितम् ।
लक्ष्मणस्यचधर्मात्माबभूवव्यथितस्तदा ॥ 13 ॥
जलक्लिन्नेनहस्तेनतयोर्नेत्रेप्रमृज्यच ।
शोकसम्पीडितमनारुरोदविललापच ॥ 14 ॥
इमौतौसत्त्वसम्पन्नौविक्रान्तौप्रियसम्युगौ ।
इमामवस्थाङ्गमितौराक्षसैःकूटयोधिभिः ॥ 15 ॥
भ्रातुःपुत्रेणमेतेनदुष्पुत्रेणदुरात्मना ।
राक्षस्याजिह्मयाबुध्याचालितावृजुविक्रमौ ॥ 16 ॥
शरैरिमावलंविद्धौरुधिरेणसमुक्षितौ ।
वसुधायामिमौसुप्तौदृश्येतेशल्यकाविव ॥ 17 ॥
ययोर्वीर्यमुपाश्रित्यप्रतिष्ठाकाङ्क्षितामया ।
तावुभौदेहनाशायप्रसुप्तौपुरुषर्षभौ ॥ 18 ॥
जीवन्नद्यविपन्नोऽस्मिनष्टराज्यमनोरथः ।
प्राप्तप्रतिज्ञश्चरिपुःसकामोरावणःकृतः ॥ 19 ॥
एवंविलपमानन्तम्परिष्वज्यविभीषणम् ।
सुग्रीवःसत्त्वसम्पन्नोहरिराजोऽब्रवीदिदम् ॥ 20 ॥
राज्यम्प्राप्स्यसिधर्मज्ञ लङ्कायान्नात्रसंशयः ।
रावणस्सहपुत्रेणस्वकामन्नेहलप्स्यते ॥ 21 ॥
नरुजापीडितावेतावुभौराघवलक्ष्मणौ ।
त्यक्त्वामोहंवधिष्येतेसगणंरावणंरणे ॥ 22 ॥
तमेवंसान्त्वयित्वातुसमाश्वास्यचराक्षसम् ।
सुषेणंश्वशुरम्पार्श्वेसुग्रीवस्तमुवाचह ॥ 23 ॥
सहशूरैर्हरिगणैर्लब्धसञ्ज्ञावरिन्दमौ ।
गच्छत्वम्भ्रातरङ्गृह्यकिष्किन्धांरामलक्ष्मणौ ॥ 24 ॥
अहन्तुरावणंहत्वासपुत्रंसहबान्धवम् ।
मैथिलीमानयिष्यामिशक्रोनष्टामिवश्रियम् ॥ 25 ॥
श्रुत्वैतद्वानरेन्द्रस्यसुषेणोवाक्यमब्रवीत् ।
दैवासुरम्महद्युद्धमनुभूतंसुदारुणम् ॥ 26 ॥
तदास्मदानवाशरसम्स्पर्शकोविदाः ।
निजघ्नुश्शस्त्रविदुषश्चादयन्तोमुहुर्मुहुः ॥ 27 ॥
तानार्तान्नष्टसञ्ज्ञांश्चगतासूंश्चबृहस्पतिः ।
विद्याभिर्मन्त्रयुक्ताभिरोषधीभिश्चिकित्सति ॥ 28 ॥
तान्यौषधान्यानयितुङ्क्षीरोदंयान्तुसागरम् ।
जवेनवानराःशीघ्रंसम्पातिपनसादयः ॥ 29 ॥
हरयस्तुविजानन्तिपार्वतीस्तामहौषधीः ।
सञ्जीवकरणीन्दिव्यांविशल्यान्देवनिर्मिताम् ॥ 30 ॥
चन्द्रश्चनामद्रोणश्चक्षीरोदेसागरोत्तमे ।
अमृतंयत्रमथितन्तत्रतेपरमौषधी ॥ 31 ॥
तौतत्रविहितेदेवैःपर्वतौमहोदधौ ।
अयंवायुसुतोराजन् हनूमांस्तत्रगच्छतु ॥ 32 ॥
एतस्मिन्नन्तरेवायुर्मेगांश्चापिसविद्युतः ।
पर्यस्यसागरेतोयङ्कम्पयननिवमेदिनीम् ॥ 33 ॥
महतापक्षवातेनसर्ववदीपमहाद्रुमाः ।
निपेतुर्भग्नविटपाःसलिलेलवणाम्भसि ॥ 34 ॥
अभवन् पन्नगास्त्रस्ताभोगिनस्तत्रवासिनः ।
शीघ्रंसर्वाणियादांसिजग्मुश्चलवणार्णवम् ॥ 35 ॥
ततोमुहूर्तार्गरुडंवैनतेयम्महाबलम् ।
वानराददृशुःसर्वेज्वलन्तमिवपावकम् ॥ 36 ॥
तमागतमभिप्रेक्ष्यनागास्तेसम्प्रदुद्रुवुः ।
यैस्तौसत्पुरुषौबद्धौशरभूतैर्महाबलौ ॥ 37 ॥
ततस्सुपर्णःकाकुत्स्थौस्पृष्टवाप्रत्यभिनदनितः ।
विममर्शचपाणिभ्याम्मुखेचन्द्रसमप्रभे ॥ 38 ॥
वैनतेयेनसम्स्पृष्टास्तयोःसम्रुरुहुर्व्रणाः ।
सुवर्णेचतनूस्निग्धेतयोराशुबभूवतुः ॥ 39 ॥
तेजो वीर्यं बलं च ओज;उत्साहश् च महा गुणाः ।
प्रदर्शनं च बुद्धिश् च स्मृतिश् च द्विगुणं तयोः ॥ 40 ॥
तावुत्थाप्यमहातेजागरुडोवासवोपमौ ।
उभौतौसस्वजेहृष्टोरामश्चैनमुवाचह ॥ 41 ॥
भवत्प्रसादाद् व्यसनंरावणिप्रभवम्महत् ।
आवामिहव्यतिक्रान्तौपूर्ववद् बलिनौकृतौ ॥ 42 ॥
यथातातन्दशरथंयथाऽजञ्चपितामहम् ।
तथाभवन्तमासाद्यहृदयम्मेप्रसीदति ॥ 43 ॥
कोभवान्रूपसम्पन्नोदिव्यस्रगनुलेपनः ।
वसानोविरजेवस्त्रदिव्याभरणभूषितः ॥ 44 ॥
तमुवाचमहातेजावैनतेयोमहाबलः ।
पतत्त्रिराजःप्रीतात्माहर्षपर्याकुलेक्षणः ॥ 45 ॥
अहंसखातेकाकुत्स्थ प्रियःप्राणोबहिश्चरः ।
गरुत्मानिहसम्प्राप्तोयुवयोःसाह्यकारणात् ॥ 46 ॥
असुरावामहावीर्यावानरावामहाबलाः ।
सुराश्चापिसगन्ध्वर्वाःपुरस्कृत्यशतक्रतुम् ॥ 47 ॥
नेमम्मोक्षयितुंशक्ताश्शरबन्धंसुदारुणम् ।
मायाबलादिन्द्रजितानिर्मितङ्क्रूरकर्मणा ॥ 48 ॥
एतेनागाःकाद्रवेयास्तीक्ष्णदंष्ट्राविषोल्बणाः ।
रक्षोमायाप्रभावेणशराभूत्वास्त्वदाश्रिताः ॥ 49 ॥
सभाग्यश्चासिधर्मज्ञ राम सत्यपराक्रम ।
लक्ष्मणेनसहभ्रात्रासमरेरिपुघातिना ॥ 50 ॥
इमंश्रुत्वातुवृत्तान्तन्त्वरमाणोऽहमागतः ।
सहसायुवयोःस्नेहात्सखित्वमनुपालयन् ॥ 51 ॥
मोक्षितौचमहाघोरादस्मात्सायकबन्धनात् ।
अप्रमादश्चकर्तव्योयुवाभ्यान्नित्यमेवच ॥ 52 ॥
प्रकृत्याराक्षसाःसर्वेसङ्ग्रामेकूटयोधिनः ।
शूराणांशुद्धभावानाम्भवतामरार्जवम्बलम् ॥ 53 ॥
तन्नविश्वसनीयंवोराक्षसानांरणाजिरे ।
एतेनैवोपमानेननित्यञ्जिह्माहिराक्षसाः ॥ 54 ॥
एवमुक्त्वातदारामंसुपर्णस्सुमहाबलः ।
परिष्वज्यचसुहृत्स्निग्धमाप्रष्टुमुपचक्रमे ॥ 55 ॥
सखे राघव धर्मज्ञ रिपूणामपिवत्सल ।
अभ्यनुज्ञातुमिच्छामिगमिष्यामियथामतम् ॥ 56 ॥
नचकौतूहलङ्कार्यंसखित्वम्प्रतिराघव ।
कृतकर्मारणेवीर सखित्वम्प्रतिवेत्स्यसि ॥ 57 ॥
बालवृद्धावशेषान्तुकृत्वालङ्कांशरोर्मिभिः ।
रावणञ्चरिपुंहत्वासीतान्त्वंसमुलप्स्यते ॥ 58 ॥
प्रदक्षिणन्ततःकृत्वापरिष्वज्यचवीर्यवान् ।
जगामाकाशमाविश्यसुपर्णःपवनोयथा ॥ 59 ॥
विरुजौराघवौदृष्टवाततोवानरयूथपाः ।
सिंहनादांस्तदानेदुर्लङ्गूलन्न्दुधुवुस्तदा ॥ 60 ॥
ततोभेरीस्समाजघ्नुर्मृदङ्गांश्चाप्यनादयन् ।
दध्मुश्शङ्खान्सम्प्रहृष्टाःक्षेवलन्त्यपियथापुरम् ॥ 61 ॥
आस्फोट्याःस्पोट्यविक्रान्ताःवानराःनगयोधिनः ।
द्रुमानुत्पट्यविविधांस्तस्थुश्शतसहस्रशः ॥ 62 ॥
विसृजन्तोमहानादांस्त्रासयन्तोनिशाचरान् ।
लङ्काद्वाराण्युपाजग्मुर्युद्धकामाःप्लवङ्गमाः ॥ 63 ॥
तेषांसुखीमस्तुमुलोनिनादोबभूवशाखामृगयूथपानाम् ।
क्षयेनिदाघस्ययथाघनानान्नादस्सुभीमोनदतान्निशीथे ॥ 64 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcāśassargaḥ |
athovācamahātejāharirājomahābalaḥ |
kimiyaṃvyathitāsenāmūḍhavātevanaurjale || 1 ||
sugrīvasyavacaśśrutvāvāliputro'ṅgado'bravīt |
natvampaśyasirāmañcalakṣmaṇañcamahāratham || 2 ||
śarajālacitauvīrāvubhaudaśarathātmajau |
śaratalpemahātmānauśayānaurudhirokṣitau || 3 ||
athābravīdvānarendrassugrīvaḥputramaṅgadam |
nānimittamidammanyebhavitavyambhayenatu || 4 ||
viṣaṇṇavadanāhyetetyaktapraharaṇādiśaḥ |
prapalāyantiharayastrāsādutphullalocanāḥ || 5 ||
anyonyasyanalajjantenirīkṣantipṛṣṭhataḥ |
viprakarṣanticānyonyampatitaṃlaṅghayantica || 6 ||
etasminnantarevīrogadāpāṇirvibhīṣaṇaḥ |
sugrīvaṃvardhayāmāsarāghavañcaniraikṣata || 7 ||
vibhīṣaṇañcasugrīvodṛṣṭavāvānarabhīṣaṇam |
ṛkṣarājammahātmānaṃsamīpasthamuvācaha || 8 ||
vibhīṣaṇo'yaṃsamprāptoyandṛṣṭavāvānararṣabhāḥ |
vidravantiparitatrasarāvaṇātmajaśaṅkayā || 9 ||
śīghrametān susantrastānbahudhāvipradhāvitān |
paryavasthāpayākhyāhivibhīṣaṇamupasthitam || 10 ||
sugrīveṇaivamuktastujāmbavānṛkṣapārthivaḥ |
vānarānsāntvayāmāsasannirudhyapradhānataḥ || 11 ||
tenivṛttāḥpunaḥsarvevānarāstyaktasambhramāḥ |
ṛkṣarājavacaśśrutvātañcadṛṣṭavāvibhīṣaṇam || 12 ||
vibhīṣaṇasturāmasyadṛṣṭavāgātraṃśaraiścitam |
lakṣmaṇasyacadharmātmābabhūvavyathitastadā || 13 ||
jalaklinnenahastenatayornetrepramṛjyaca |
śokasampīḍitamanārurodavilalāpaca || 14 ||
imautausattvasampannauvikrāntaupriyasamyugau |
imāmavasthāṅgamitaurākṣasaiḥkūṭayodhibhiḥ || 15 ||
bhrātuḥputreṇametenaduṣputreṇadurātmanā |
rākṣasyājihmayābudhyācālitāvṛjuvikramau || 16 ||
śarairimāvalaṃviddhaurudhireṇasamukṣitau |
vasudhāyāmimausuptaudṛśyeteśalyakāviva || 17 ||
yayorvīryamupāśrityapratiṣṭhākāṅkṣitāmayā |
tāvubhaudehanāśāyaprasuptaupuruṣarṣabhau || 18 ||
jīvannadyavipanno'sminaṣṭarājyamanorathaḥ |
prāptapratijñaścaripuḥsakāmorāvaṇaḥkṛtaḥ || 19 ||
evaṃvilapamānantampariṣvajyavibhīṣaṇam |
sugrīvaḥsattvasampannoharirājo'bravīdidam || 20 ||
rājyamprāpsyasidharmajña laṅkāyānnātrasaṃśayaḥ |
rāvaṇassahaputreṇasvakāmannehalapsyate || 21 ||
narujāpīḍitāvetāvubhaurāghavalakṣmaṇau |
tyaktvāmohaṃvadhiṣyetesagaṇaṃrāvaṇaṃraṇe || 22 ||
tamevaṃsāntvayitvātusamāśvāsyacarākṣasam |
suṣeṇaṃśvaśurampārśvesugrīvastamuvācaha || 23 ||
sahaśūrairharigaṇairlabdhasañjñāvarindamau |
gacchatvambhrātaraṅgṛhyakiṣkindhāṃrāmalakṣmaṇau || 24 ||
ahanturāvaṇaṃhatvāsaputraṃsahabāndhavam |
maithilīmānayiṣyāmiśakronaṣṭāmivaśriyam || 25 ||
śrutvaitadvānarendrasyasuṣeṇovākyamabravīt |
daivāsurammahadyuddhamanubhūtaṃsudāruṇam || 26 ||
tadāsmadānavāśarasamsparśakovidāḥ |
nijaghnuśśastraviduṣaścādayantomuhurmuhuḥ || 27 ||
tānārtānnaṣṭasañjñāṃścagatāsūṃścabṛhaspatiḥ |
vidyābhirmantrayuktābhiroṣadhībhiścikitsati || 28 ||
tānyauṣadhānyānayituṅkṣīrodaṃyāntusāgaram |
javenavānarāḥśīghraṃsampātipanasādayaḥ || 29 ||
harayastuvijānantipārvatīstāmahauṣadhīḥ |
sañjīvakaraṇīndivyāṃviśalyāndevanirmitām || 30 ||
candraścanāmadroṇaścakṣīrodesāgarottame |
amṛtaṃyatramathitantatrateparamauṣadhī || 31 ||
tautatravihitedevaiḥparvataumahodadhau |
ayaṃvāyusutorājan hanūmāṃstatragacchatu || 32 ||
etasminnantarevāyurmegāṃścāpisavidyutaḥ |
paryasyasāgaretoyaṅkampayananivamedinīm || 33 ||
mahatāpakṣavātenasarvavadīpamahādrumāḥ |
nipeturbhagnaviṭapāḥsalilelavaṇāmbhasi || 34 ||
abhavan pannagāstrastābhoginastatravāsinaḥ |
śīghraṃsarvāṇiyādāṃsijagmuścalavaṇārṇavam || 35 ||
tatomuhūrtārgaruḍaṃvainateyammahābalam |
vānarādadṛśuḥsarvejvalantamivapāvakam || 36 ||
tamāgatamabhiprekṣyanāgāstesampradudruvuḥ |
yaistausatpuruṣaubaddhauśarabhūtairmahābalau || 37 ||
tatassuparṇaḥkākutsthauspṛṣṭavāpratyabhinadanitaḥ |
vimamarśacapāṇibhyāmmukhecandrasamaprabhe || 38 ||
vainateyenasamspṛṣṭāstayoḥsamruruhurvraṇāḥ |
suvarṇecatanūsnigdhetayorāśubabhūvatuḥ || 39 ||
tejo vīryaṃ balaṃ ca oja;utsāhaś ca mahā guṇāḥ |
pradarśanaṃ ca buddhiś ca smṛtiś ca dviguṇaṃ tayoḥ || 40 ||
tāvutthāpyamahātejāgaruḍovāsavopamau |
ubhautausasvajehṛṣṭorāmaścainamuvācaha || 41 ||
bhavatprasādād vyasanaṃrāvaṇiprabhavammahat |
āvāmihavyatikrāntaupūrvavad balinaukṛtau || 42 ||
yathātātandaśarathaṃyathā'jañcapitāmaham |
tathābhavantamāsādyahṛdayammeprasīdati || 43 ||
kobhavānrūpasampannodivyasraganulepanaḥ |
vasānovirajevastradivyābharaṇabhūṣitaḥ || 44 ||
tamuvācamahātejāvainateyomahābalaḥ |
patattrirājaḥprītātmāharṣaparyākulekṣaṇaḥ || 45 ||
ahaṃsakhātekākutstha priyaḥprāṇobahiścaraḥ |
garutmānihasamprāptoyuvayoḥsāhyakāraṇāt || 46 ||
asurāvāmahāvīryāvānarāvāmahābalāḥ |
surāścāpisagandhvarvāḥpuraskṛtyaśatakratum || 47 ||
nemammokṣayituṃśaktāśśarabandhaṃsudāruṇam |
māyābalādindrajitānirmitaṅkrūrakarmaṇā || 48 ||
etenāgāḥkādraveyāstīkṣṇadaṃṣṭrāviṣolbaṇāḥ |
rakṣomāyāprabhāveṇaśarābhūtvāstvadāśritāḥ || 49 ||
sabhāgyaścāsidharmajña rāma satyaparākrama |
lakṣmaṇenasahabhrātrāsamareripughātinā || 50 ||
imaṃśrutvātuvṛttāntantvaramāṇo'hamāgataḥ |
sahasāyuvayoḥsnehātsakhitvamanupālayan || 51 ||
mokṣitaucamahāghorādasmātsāyakabandhanāt |
apramādaścakartavyoyuvābhyānnityamevaca || 52 ||
prakṛtyārākṣasāḥsarvesaṅgrāmekūṭayodhinaḥ |
śūrāṇāṃśuddhabhāvānāmbhavatāmarārjavambalam || 53 ||
tannaviśvasanīyaṃvorākṣasānāṃraṇājire |
etenaivopamānenanityañjihmāhirākṣasāḥ || 54 ||
evamuktvātadārāmaṃsuparṇassumahābalaḥ |
pariṣvajyacasuhṛtsnigdhamāpraṣṭumupacakrame || 55 ||
sakhe rāghava dharmajña ripūṇāmapivatsala |
abhyanujñātumicchāmigamiṣyāmiyathāmatam || 56 ||
nacakautūhalaṅkāryaṃsakhitvampratirāghava |
kṛtakarmāraṇevīra sakhitvamprativetsyasi || 57 ||
bālavṛddhāvaśeṣāntukṛtvālaṅkāṃśarormibhiḥ |
rāvaṇañcaripuṃhatvāsītāntvaṃsamulapsyate || 58 ||
pradakṣiṇantataḥkṛtvāpariṣvajyacavīryavān |
jagāmākāśamāviśyasuparṇaḥpavanoyathā || 59 ||
virujaurāghavaudṛṣṭavātatovānarayūthapāḥ |
siṃhanādāṃstadānedurlaṅgūlanndudhuvustadā || 60 ||
tatobherīssamājaghnurmṛdaṅgāṃścāpyanādayan |
dadhmuśśaṅkhānsamprahṛṣṭāḥkṣevalantyapiyathāpuram || 61 ||
āsphoṭyāḥspoṭyavikrāntāḥvānarāḥnagayodhinaḥ |
drumānutpaṭyavividhāṃstasthuśśatasahasraśaḥ || 62 ||
visṛjantomahānādāṃstrāsayantoniśācarān |
laṅkādvārāṇyupājagmuryuddhakāmāḥplavaṅgamāḥ || 63 ||
teṣāṃsukhīmastumuloninādobabhūvaśākhāmṛgayūthapānām |
kṣayenidāghasyayathāghanānānnādassubhīmonadatānniśīthe || 64 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.