ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕਸਪ੍ਤਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸ੍ਵਬਲਂਵ੍ਯਥਿਤਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਤੁਮੁਲਂਰੋਮਹਰ੍षਣਮ੍ ।
ਭ੍ਰਾਤृਂਸ਼੍ਚਨਿਹਤਾਨ੍ ਦृष੍ਟਵਾਸ਼ਕ੍ਰਤੁਲ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਾਨ੍ ॥ 1 ॥
ਪਿਤृਵ੍ਯੌਚਾਪਿਸਨृਦृਸ਼੍ਯਸਮਰੇਸਨ੍ਨਿਘਾਦਿਤੌ ।
ਯੁਦ੍ਧੋਨ੍ਮਤ੍ਤਂ ਚ ਮਤ੍ਤਂ ਚ ਭ੍ਰਾਤਰੌਰਾਕ੍षਸਰ੍षਭੌ ॥ 2 ॥
ਚੁਕੋਪ ਚ ਮਹਾਤੇਜਾਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤਵਰੋਯੁਧਿ ।
ਅਤਿਕਾਯੋऽਦ੍ਰਿਸਙ੍ਕਾਸ਼ੋਦੇਵਦਾਨਵਦਰ੍ਪਹਾ ॥ 3 ॥
ਸ ਭਾਸ੍ਕਰਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯਸਙ੍ਘਾਤਮਿਵਭਾਸ੍ਵਰਮ੍ ।
ਰਥਮਾਸ੍ਥਾਯਸ਼ਕ੍ਰਾਰਿਰਭਿਦੁਦ੍ਰਾਵਵਾਨਰਾਨ੍ ॥ 4 ॥
ਸ ਵਿਸ੍ਫਾਰ੍ਯਮਹਾਚਾਪਙ੍ਕਿਰੀਟੀਮृष੍ਟਕੁਣ੍ਡਲਃ ।
ਨਾਮਵਿਸ਼੍ਰਾਵਯਾਮਾਸਨਨਾਦ ਚ ਮਹਾਸ੍ਵਨਮ੍ ॥ 5 ॥
ਤੇਨਸਿਂਹਪ੍ਰਣਾਦੇਨਨਾਮਵਿਸ਼੍ਰਾਵਣੇਨ ਚ ।
ਜ੍ਯਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚ ਭੀਮੇਨਤ੍ਰਾਸਯਾਮਾਸਵਾਨਰਾਨ੍ ॥ 6 ॥
ਤੇਦृष੍ਟਵਾਦੇਹਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਙ੍ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋऽਯਮੁਥਤਿਤਃ ।
ਭਯਾਰ੍ਤਾਵਾਨਰਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇਸਂਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤੇਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ॥ 7 ॥
ਤੇਤਸ੍ਯਰੂਪਮਾਲੋਕ੍ਯਯਥਾਵਿष੍ਟੋਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮੇ ।
ਭਯਾਦ੍ਵਾਨਰਯੂਧਾਸ੍ਤੇਵਿਦ੍ਰਵਨ੍ਤਿਤਤਸ੍ਤਤਃ ॥ 8 ॥
ਤੇऽਤਿਕਾਯਂਸਮਾਸਾਦ੍ਯਵਾਨਰਾਮੂਢਚੇਤਸਃ ।
ਸ਼ਰਣ੍ਯਂਸ਼ਰਣਞ੍ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣਾਗ੍ਰਜਮਾਹਵੇ ॥ 9 ॥
ਤੋऽਤਿਕਾਯਙ੍ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋਰਥਸ੍ਥਮ੍ਪਰ੍ਵਤੋਪਮਮ੍ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ਧਵਨਿਨਨ੍ਦੂਰਾਦ੍ਗਰ੍ਜਨ੍ਤਙ੍ਕਾਲਮੇਘਵਤ੍ ॥ 10 ॥
ਸ ਤਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂਰਾਘਵਸ੍ਤੁਵਿਸਿਸ੍ਮਿਯੇ ।
ਵਾਨਰਾਨ੍ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਵਿਭੀषਣਮੁਵਾਚ ਹ ॥ 11 ॥
ਕੋऽਸੌਪਰ੍ਵਤਸਙ੍ਕਾਸ਼ੋਧਨੁष੍ਮਾਨ੍ਹਰਿਲੋਚਨਃ ।
ਯੁਕ੍ਤੇਹਯਸਹਸ੍ਰੇਣਵਿਸ਼ਾਲੇਸ੍ਯਨ੍ਦਨੇਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 12 ॥
ਯ ਏषਨਿਸ਼ਿਤੈਸ਼੍ਸ਼ੂਲੈਸ੍ਸੁਤੀਕ੍ਣੈਃਪ੍ਰਾਸਮੁਦ੍ਗਰੈਃ ।
ਅਰ੍ਚਿष੍ਮਦ੍ਭਿਰ੍ਵृਤੋਭਾਤਿਭੂਤੈਰਿਵਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 13 ॥
ਕਾਲਜਿਹ੍ਵਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਭਿਰ੍ਯਏषੋऽਤਿਵਿਰਾਜਤੇ ।
ਆਵृਤੋਰਥਸ਼ਕ੍ਤੀਭਿਰ੍ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਭਿਰਿਵਤੋਯਦਃ ॥ 14 ॥
ਧਨੂਂषਿਚਾਸ੍ਯਸਜ੍ਜਾਨਿਹੇਮਪृष੍ਠਾਨਿਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।
ਸ਼ੋਭਯਨ੍ਤਿਰਥਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂਸ਼ਕ੍ਰਚਾਪਮਿਵਾਮ੍ਬਰਮ੍ ॥ 15 ॥
ਕ ਏषਰਕ੍षਸ਼੍ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੋਰਣਭੂਮਿਵਿਰਾਜਯਨ੍ ।
ਅਭ੍ਯੇਤਿਰਥਿਨਾਂਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋਰਥੇਨਾਦਿਤ੍ਯਤੇਜਸਾ ॥ 16 ॥
ਧ੍ਵਜਸ਼ृਙ੍ਗਪ੍ਰਤਿष੍ਠੇਨਰਾਹੁਣਾਭਿਵਿਰਾਜਤੇ ।
ਸੂਰ੍ਯਰਮਸ਼ਿਨਿਭੈਰ੍ਬਾਣੈਰ੍ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ ਵਿਰਾਜਯਨ੍ ॥ 17 ॥
ਤ੍ਰਿਣਤਮ੍ਮੇਘਸਨ੍ਨਾਦਂਹੇਮਪृष੍ਠਮਲਙ੍ਕृਤਮ੍ ।
ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਧਨੁਃਪ੍ਰਖ੍ਯਨ੍ਧਨੁਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਵਿਰਾਜਤੇ ॥ 18 ॥
ਸ ਧ੍ਵਜਸ੍ਸਪਤਾਕਸ਼੍ਚਸਾਨੁਕਰ੍षੋਮਹਾਰਥਃ ।
ਚਤੁਸ੍ਸਾਦਿਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋਮੇਘਸ੍ਤਨਿਤਾਨਿ ॥ 19 ॥
ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਦਸ਼ ਚਾष੍ਟੌ ਚ ਤੂਣੀਰਰਥਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ ।
ਕਾਰ੍ਮੁਕਾਣਿ ਚ ਭੀਮਾਨਿ ਜ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕਾਞ੍ਚਨਪਿਙ੍ਗਲਾਃ ॥ 20 ॥
ਦ੍ਵੌ ਚ ਖਡਗੌਰਥਗਤੌਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥੌਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੋਭਿਤੌ ।
ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤਤ੍ਸਰੁਯੁਤੌਵ੍ਯਕ੍ਤਹਸ੍ਤਦਸ਼ਾਯਤੌ ॥ 21 ॥
ਰਕ੍ਤਕਣ੍ਠਗੁਣੋ ਧੀਰੋ ਮਹਾਪਰ੍ਵਤਸਨ੍ਨਿਭਃ ।
ਕਾਲਃ ਕਾਲਮਹਾਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਮੇਘਸ੍ਥ ਇਵ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ॥ 22 ॥
ਕਾਞ੍ਚਨਾਙ੍ਗਦਨਦ੍ਧਾਭ੍ਯਾਮ੍ਭੂਜਾਭ੍ਯਾਮੇषਸ਼ੋਭਤੇ ।
ਸ਼ृਙ੍ਗਾਭ੍ਯਾਮਿਵਤੁਙ੍ਗਾਭ੍ਯਾਂਹਿਮਵਾਨ੍ ਪਰ੍ਵਤੋਤ੍ਤਮਃ ॥ 23 ॥
ਕੁਣ੍ਡਲਾਭ੍ਯਾਨ੍ਤੁਯਸ੍ਯੈਤਦ੍ਭਤਧ੍ਭਾਤਿਸ਼ੁਭੇਕ੍ष ।
ਪੁਨਰ੍ਵਸ੍ਵਨ੍ਤਰਗਤਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮ੍ਭਿਮ੍ਬਮਿਵੈਨ੍ਦਵਮ੍ ॥ 24 ॥
ਆਚਕ੍ष੍ਵਮੇਮਹਾਬਾਹੋਤ੍ਵਮੇਨਂਰਾਕ੍षਸੋਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਯਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਵਾਨਰਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇਭਯਾਰ੍ਤਾਵਿਦ੍ਰੁਤਾਦਿਸ਼ਃ ॥ 25 ॥
ਸ ਪृष੍ਟੋਰਾਜਪੁਤ੍ਰੇਣਰਾਮੇਣਾਮਿਤਤੇਜਸਾ ।
ਆਚਚਕ੍षੇਮਹਾਤੇਜਾਰਘਵਾਯਵਿਭੀषਣਃ ॥ 26 ॥
ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵੋਮਹਾਤੇਜਾਰਾਜਾਵੈਸ਼੍ਰਵਣਾਨੁਜਃ ।
ਭੀਮਕਰ੍ਮਾਮਹੋਤ੍ਸਾਹੋਰਾਵਣੋਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਃ ॥ 27 ॥
ਤਸ੍ਯਾਸੀਦ੍ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰੋਰਾਵਣਪ੍ਰਤਿਮੋਰਣੇ ।
ਵृਦ੍ਧਸੇਵੀਸ਼੍ਰੁਤਿਧਰਸ੍ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦੁषਾਂਵਰਃ ॥ 28 ॥
ਅਸ਼੍ਵਪृष੍ਠੇਰਥੇਨਾਗੇਖਡਗੇਧਨੁषਿਕਰ੍षਣੇ ।
ਭੇਦੇਸਾਨ੍ਤ੍ਵੇ ਚ ਦਾਨੇ ਚ ਨਯੇਮਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚ ਸਮ੍ਮਤਃ ॥ 29 ॥
ਯਸ੍ਯਬਾਹੂਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯਲਙ੍ਕਾਵਸਤਿਨਿਰ੍ਭਯਾ ।
ਤਨਯਨ੍ਧਾਨ੍ਯਮਾਲਿਨ੍ਯਾਅਤਿਕਾਯਮਿਮਂਵਿਦੁਃ ॥ 30 ॥
ਏਤੇਨਾਰਾਧਿਤੋਬ੍ਰਹ੍ਮੋਤਪਸਾਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਅਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿਚਾਪ੍ਯਵਾਪ੍ਤਾਨਿਰਿਪਵਸ਼੍ਚਪਰਾਜਿਤਾਃ ॥ 31 ॥
ਸੁਰਾਸੁਰੈਰਵਧ੍ਯਤ੍ਵਨ੍ਦਤ੍ਤਮਸ੍ਮੈਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ ।
ਏਤਚ੍ਚਕਵਚਨ੍ਦਿਵ੍ਯਂਰਧਸ਼੍ਚੈषੋऽਰਭਾਸ੍ਵਰਃ ॥ 32 ॥
ਏਤੇਨਸ਼ਤਸ਼ੋਦੇਵਾਦਾਨਵਾਸ਼੍ਚਪਰਾਜਿਤਾਃ ।
ਰਕ੍षਿਤਾਨਿ ਚ ਰਕ੍षਾਂਸਿਯਕ੍षਾਸ਼੍ਚਾਪਿਨਿषੂਦਿਤਾਃ ॥ 33 ॥
ਵਜ੍ਰਂਵਿष੍ਟਮ੍ਭਿਤਂਯੇਨਬਾਣੈਰਿਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਧੀਮਤਃ ।
ਪਾਸ਼ਸ੍ਸਲਿਲਰਾਜਸ੍ਯਰਣੇਪ੍ਰਤਿਹਤਸ੍ਤਥਾ ॥ 34 ॥
ਏषੋऽਤਿਕਾਯੋਬਲਵਾਨ੍ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਮਥਰ੍षਭਃ ।
ਰਾਵਣਸ੍ਯਤੋਧੀਮਾਨ੍ਦੇਵਦਾਨਵਦਰ੍ਪਹਾ ॥ 35 ॥
ਤਦਸ੍ਮਿਨ੍ਕ੍ਰਿਯਤਾਂਯਤ੍ਨਃਕ੍षਿਪ੍ਰਮ੍ਪੁਰੁषਪੁਙ੍ਗਵ ।
ਪੁਰਾਵਾਨਰਸੈਨ੍ਯਾਨਿਕ੍ष੍ਯਨ੍ਨਯਤਿਸਾਯਕੈਃ ॥ 36 ॥
ਤਤੋਤਿਕਾਯੋਬਲਵਾਨ੍ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਹਰਿਵਾਹਿਨੀਮ੍ ।
ਵਿष੍ਫਾਰਯਾਮਾਸਧਨੁਰ੍ਨਨਾਦ ਚ ਪੁਨਃਪੁਨਃ ॥ 37 ॥
ਤਮ੍ਭੀਮਵਪੁषਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਰਥਸ੍ਥਂਰਥਿਨਾਂਵਰਮ੍ ।
ਅਭਿਪੇਤੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋਯੇਪ੍ਰਧਾਨਾਵਨੌਕਸਃ ॥ 38 ॥
ਕੁਮੁਦੋਦ੍ਵਿਵਿਦੋਮੈਨ੍ਦੋਨੀਲਸ਼੍ਸ਼ਰਭਏਵ ਚ ।
ਪਾਦਪੈਰ੍ਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚਯੁਗਪਤ੍ਸਮਭਿਦ੍ਰਵਨ੍ ॥ 39 ॥
ਤੇषਾਂਵृਕ੍षਾਂਸ਼੍ਚਸ਼ੈਲਾਂਸ਼੍ਚਸ਼ਰੈਃਕਾਞ੍ਚਨਭੂषਣੈਃ ।
ਅਤਿਕਾਯੋਮਹਾਤੇਜਾਸ਼੍ਚਿਚ੍ਛੇਦਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦਾਂਵਰਃ ॥ 40 ॥
ਤਾਂਸ਼੍ਚੈਵਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸ ਹਰੀਨ੍ ਸ਼ਰੈਸ੍ਸਰ੍ਵਾਯਸੈਰ੍ਬਲੀ ।
ਵਿਵ੍ਯਾਥਾਭਿਮੁਖਸ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਭੀਮਕਾਯੋਨਿਸ਼ਾਚਰ ॥ 41 ॥
ਤੇऽਰ੍ਦਿਤਾਮ੍ਬਾਣਵਰ੍षੇਣਭਿਨ੍ਨਗਾਤ੍ਰਾਃਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਾਃ ।
ਨ ਸ਼ੇਕੁਰਤਿਕਾਯਸ੍ਯਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਤੁਮ੍ਮਹਾਰਣੇ ॥ 42 ॥
ਤਤ੍ ਤ੍ਸੈਨ੍ਯਂਹਰਿਵੀਰਾਣਾਨ੍ਤ੍ਰਾਸਯਾਮਾਸਰਾਕ੍षਸਃ ।
ਮृਗਯੂਥਮਿਵਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਹਰਿਰ੍ਯੌਵਨਦਰ੍ਪਿਤਃ ॥ 43 ॥
ਸਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰੋਹਰਿਸੈਨ੍ਯਮਧ੍ਯੇਨਾਯੁਧ੍ਯਮਾਨਨ੍ਨਿਜਘਾਨਕਞ੍ਚਿਤ੍ ।
ਉਪੇਤ੍ਯਰਾਮਂਸਧਮਃ ਕਲਾਪੀ ਸ ਗਰ੍ਵਿਤਂਵਾਕ੍ਯਮਿਦਮ੍ਬਭਾषੇ ॥ 44 ॥
ਰਥੇਸ੍ਥਿਤੋਹਂਸ਼ਰਚਾਪਪਾਣਿਰ੍ਨਪ੍ਰਾਕृਤਙ੍ਕਞ੍ਚਨਯੋਧਯਾਮਿ ।
ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵ੍ਯਵਸਾਯਯੁਕ੍ਤੋਦਦਾਤੁਮੇਕ੍षਿਪ੍ਰਮਿਹਾਦ੍ਯਯੁਦ੍ਧਮ੍ ॥ 45 ॥
ਤਤ੍ਤਸ੍ਯਵਾਕ੍ਯਮ੍ਬ੍ਰੁਵਤੋਨਿਸ਼ਮ੍ਯਚੁਕੋਪਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਮਿਤ੍ਰਹਨ੍ਤਾ ।
ਅਮृष੍ਯਮਾਣਸ਼੍ਚਸਮੁਤ੍ਪਪਾਤਜਗ੍ਰਾਹਚਾਪਂ ਚ ਤਤਸ੍ਸ੍ਮਯਿਤ੍ਵਾ ॥ 46 ॥
ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰੁਤ੍ਪਤ੍ਯਤੂਣਾਦਾਕ੍षਿਪ੍ਯਸਾਯਕਮ੍ ।
ਪੁਰਸ੍ਤਾਦਤਿਕਾਯਸ੍ਯਵਿਚਕਰ੍षਮਹਦ੍ਧਨੁਃ ॥ 47 ॥
ਪੂਰਯਨ੍ ਸ ਮਹੀਂਸ਼ੈਲਾਨਾਕਾਸ਼ਂਸਾਗਰਨ੍ਦਿਸ਼ਃ ।
ਜ੍ਯਾਸ਼ਬ੍ਦੋਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯੋਗ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਾਸਯਨ੍ ਰਜਨੀਚਰਾਨ੍ ॥ 48 ॥
ਸੌਮਿਤ੍ਰੇਸ਼੍ਚਾਪਨਿਰ੍ਘੋषਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪ੍ਰਤਿਭਯਨ੍ਤਦਾ ।
ਵਿਸਿष੍ਮਿਯੇਮਹਾਤੇਜਾਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਾਤ੍ਮਜੋਬਲੀ ॥ 49 ॥
ਅਥਾਤਿਕਾਯਃਕੁਪਿਤੋਦृष੍ਟਵਾਲਕ੍ष੍ਮਣਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਆਦਾਯਨਿਸ਼ਿਤਮ੍ਬਾਣਮਿਦਂਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 50 ॥
ਬਾਲਸ੍ਤ੍ਵਮਸਿਸੌਮਿਤ੍ਰੇਵਿਕ੍ਰਮੇष੍ਵਵਿਚਕ੍षਣਃ ।
ਗਚ੍ਛਕਿਙ੍ਕਾਲਸਦृਸ਼ਮ੍ਮਾਂਯੋਧਯਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ॥ 51 ॥
ਨ ਹਿਮਦ੍ਬਾਹੁਸृष੍ਟਾਨਾਮਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਹਿਮਵਾਨਪਿ ।
ਸੋਢੁਮੁਤ੍ਸਹਤੇਵੇਗਮਨ੍ਤਰਿਕ੍षਮਥੋਮਹੀ ॥ 52 ॥
ਸੁਖਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਙ੍ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਂਵਿਬੋਧਯਿਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ।
ਨ੍ਯਸ੍ਯਚਾਪਨ੍ਨਿਵਰ੍ਤਸ੍ਵਮਾਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਜਹਿਮਦ੍ਗਤਃ ॥ 53 ॥
ਅਥਵਾਤ੍ਵਮ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਟਬ੍ਧੋ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਿਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ।
ਤਿष੍ਠਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯਗਮਿष੍ਯਸਿਯਮਕ੍ष੍ਯਮ੍ ॥ 54 ॥
ਪਸ਼੍ਯਮੇਨਿਸ਼ਿਤਾਨ੍ਬਾਣਾਨਰਿਦਰ੍ਪਨਿषੂਦਨਾਨ੍ ।
ਈਸ਼੍ਵਰਾਯੁਧਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾਂਸ੍ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਭੂषਣਾਨ੍ ॥ 55 ॥
ਏष ਤੇ ਸਰ੍ਪਸਙ੍ਕਾਸ਼ੋ ਬਾਣਃ ਪਾਸ੍ਯਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ ।
ਮृਗਰਾਜ ਇਵ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਨਾਗਰਾਜਸ੍ਯ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ ॥ 56 ॥
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ਼੍ਸ਼ਰਨ੍ਧਨੁषਿਸਨ੍ਦਧੇ ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਤਿਕਾਯਸ੍ਯਵਚਸ੍ਸਰੋषਂਸਗਰ੍ਵਿਤਂਸਮ੍ਯਤਿਰਾਜਪੁਤ੍ਰਃ ।
ਸ ਸਞ੍ਚੁਕੋਪਾਤਿਬਲੋਮਨਸ੍ਵੀਰੁਵਾਚਵਾਕ੍ਯਂ ਚ ਤਤੋਮਹਾਰ੍ਥਮ੍ ॥ 57 ॥
ਨ ਵਾਕ੍ਯਮਾਤ੍ਰੇਣਭਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਧਾਨੋ ਨ ਕਤ੍ਥਨਾਤ੍ਸਤ੍ਪੁਰੁषਾਭਵਨ੍ਤਿ ।
ਮਯਿਸ੍ਥਿਤੇਧਨ੍ਵਿਨਿਬਾਣਪਾਣੌਨਿਦਰ੍ਸ਼ਯਸ੍ਵਾਤ੍ਮਬਲਨ੍ਦੁਰਾਤ੍ਮਨ੍ ॥ 58 ॥
ਕਰ੍ਮਣਾ ਸੂਚਯਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨ ਵਿਕਤ੍ਥਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।
ਪੌਰੁषੇਣ ਤੁ ਯੋ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਤੁ ਸ਼ੂਰ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ 59 ॥
ਸਰ੍ਵਾਯੁਧਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋਧਨ੍ਵੀਤ੍ਵਂਰਥਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਸ਼ਰੈਰ੍ਵਾਯਦਿਵਾਪ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਸ੍ਵਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 60 ॥
ਤਤਃ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤੇ ਨਿਸ਼ਿਤੈਃ ਪਾਤਯਿष੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਸ਼ਰੈਃ ।
ਮਾਰੁਤਃ ਕਾਲਸਮ੍ਪਕ੍ਵਂ ਵृਨ੍ਤਾਤ੍ਤਾਲਫਲਂ ਯਥਾ ॥ 61 ॥
ਅਦ੍ਯਤੇਮਾਮਕਾਬਾਣਾਸ੍ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਭੂषਣਾਃ ।
ਪਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿਰੁਧਿਰਙ੍ਗਾਤ੍ਰਾਦ੍ਬਾਣਸ਼ਲ੍ਯਾਨ੍ਤਰੋਤ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 62 ॥
ਬਾਲੋऽਯਮਿਤਿਵਿਜ੍ਞਾਯ ਨ ਮਾਵਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।
ਬਾਲੋਵਾਯਦਿਵਾਵृਦ੍ਧੋਮृਤ੍ਯੁਞ੍ਜਾਨੀਹਿਸਂਯੁਗੇ ॥ 63 ॥
ਬਾਲੇਨਵਿष੍ਣੁਨਾਲੋਕਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮੈਃ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਹੇਤੁਮਤ੍ਪਰਮਾਰ੍ਥਵਤ੍ ॥ 64 ॥
ਅਤਿਕਾਯਃਪ੍ਰਚੁਕ੍ਰੋਧਬਾਣਞ੍ਚੋਤ੍ਤਮਮਾਦਦੇ ।
ਤਤੋਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਭੂਤਾਦੇਵਾਦੈਤ੍ਯਾਮਹਰ੍षਯਃ ॥ 65 ॥
ਗੁਹ੍ਯਕਾਸ਼੍ਚਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਦ੍ਯੁਦ੍ਧਨ੍ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਾਗਮਨ੍ ।
ਤੋऽਤਿਕਾਯਃਕੁਪਿਤਸ਼੍ਚਾਪਮਾਰੋਪ੍ਯਸਾਯਕਮ੍ ॥ 66 ॥
ਲਕ੍ष੍ਮਣਾਯਪ੍ਰਚਿਕ੍षੇਪਸਙ੍ਕ੍षਿਪਨ੍ਨਿਵਚਾਮ੍ਬਰਮ੍ ।
ਤਮਾਪਤਨ੍ਤਨ੍ਨਿਸ਼ਿਤਂਸ਼ਰਮਾਸ਼ੀਵਿषੋਪਮਮ੍ ॥ 67 ॥
ਅਰ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣਚਿਚ੍ਛੇਦਲਕ੍ष੍ਮਣਃਪਰਵੀਰਹਾ ।
ਤਨ੍ਨਿਕृਤ੍ਤਂਸ਼ਰਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਕृਤ੍ਤਭੋਗਮਿਵੋਰਗਮ੍ ॥ 68 ॥
ਅਤਿਕਾਯੋਭृਸ਼ਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃਪਞ੍ਚਬਾਣਾਨ੍ ਸਮਾਦਦੇ ।
ਤਾਨ੍ਸ਼ਰਾਨ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਚਿਕ੍षੇਪਲਕ੍ष੍ਮਣਾਯਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ॥ 69 ॥
ਤਾਨਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍ ਸ਼ਰੈਸ੍ਤੀਕ੍ष੍ਣੈਸ਼੍ਚਿਚ੍ਛੇਦਭਰਤਾਨੁਜਃ ।
ਸਤਾਨ੍ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾਸ਼ਿਤੈਰ੍ਬਾਣੈਰ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣਃਪਰਵੀਰਹਾ ॥ 70 ॥
ਆਦਦੇਨਿਸ਼ਿਤਮ੍ਬਾਣਞ੍ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਮਿਵਤੇਜਸਾ ।
ਤਮਾਦਾਯਧਨੁਸ਼੍ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇਯੋਜਯਾਮਾਸਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ॥ 71 ॥
ਵਿਚਕਰ੍ष ਚ ਵੇਗੇਨਵਿਸਸਰ੍ਜ ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਪੂਰ੍ਣਾਯਤਵਿਸृषੇਨਸ਼ਰੇਣਨਤਪਰ੍ਵਣਾ ॥ 72 ॥
ਲਲਾਟੇਰਾਕ੍षਸਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਾਜਘਾਨ ਸ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਸਲਲਾਟੇਸ਼ਰੋਮਗ੍ਨਸ੍ਤਸ੍ਯਭੀਮਸ੍ਯਰਕ੍षਸਃ ॥ 73 ॥
ਦਦृਸ਼ੇ ਸ਼ੋਣਿਤੇਨਾਕ੍ਤਃ ਪਨ੍ਨਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਇਵਾਹਵੇ ।
ਰਾਕ੍षਸਃ ਪ੍ਰਚਕਮ੍ਪੇ ਚ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇषੁ ਪ੍ਰਕਮ੍ਪਿਤਃ ॥ 74 ॥
ਰੁਦ੍ਰਬਾਣਹਤਙ੍ਘੋਰਂਯਥਾਤ੍ਰਿਪੁਰਗੋਪੁਰਮ੍ ।
ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸਚਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯਵਿਮृਸ਼੍ਯ ਚ ਮਹਾਬਲਃ ॥ 75 ॥
ਸਾਧੁਬਾਣਨਿਪਾਤੇਨਸ਼੍ਲਾਘਨੀਯੋऽਸਿਮੇਰਿਪੁਃ ।
ਵਿਧਾਯੈਵਂਵਿਨਮ੍ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਨਿਯਮ੍ਯ ਚ ਭੁਜਾਵੁਭੌ ॥ 76 ॥
ਸ ਰਥੋਪਸ੍ਥਮਾਸ੍ਥਾਯਰਥੇਨਪ੍ਰਚਚਾਰ ਹ ।
ਕਨ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤੇਤਿਸਾਯਨ੍ਰਾਕ੍षਸਰ੍षਭਃ ॥ 77 ॥
ਆਦਦੇਸਨ੍ਦਧੇਚਾਪਿਵਿਚਕਰ੍षੋਤ੍ਸਸਰ੍ਜ ਚ ।
ਤੇਬਾਣਾਃਕਾਲਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਧੁਨੁਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਾਃ ॥ 78 ॥
ਹੇਮਪੁਙ੍ਖਾਰਵਿਪ੍ਰਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਦੀਪ੍ਤਮਿਵਾਮ੍ਬਰਮ੍ ।
ਤਸ੍ਤਾਨ੍ਰਾਕ੍षਸੋਤ੍ਸृष੍ਟਾਨ੍ਸ਼ਰੌਘਾਨ੍ਰਾਘਵਾਨੁਜਃ ॥ 79 ॥
ਅਸਮ੍ਬ੍ਰਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਚਿਚ੍ਛੇਦਨਿਸ਼ਿਤੈਰ੍ਬਹੁਭਿਸ਼੍ਸ਼ਰੈਃ ।
ਤਾਨ੍ ਸ਼ਰਾਨ੍ਯੁਧਿਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯਨਿਕृਤ੍ਤਾਨ੍ਰਾਵਣਾਤ੍ਮਜਃ ॥ 80 ॥
ਚੁਕੋਪਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰਾਰਿਰ੍ਜਗ੍ਰਾਹਨਿਸ਼ਿਤਂਸ਼ਰਮ੍ ।
ਸਸਨ੍ਧਾਯਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਤਮ੍ਬਾਣਂਸਹਸੋਤ੍ਸृਜਤ੍ ॥ 81 ॥
ਤੇਨਸ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਮਾਯਾਨ੍ਤਮਾਜਘਾਨਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਰੇ ।
ਅਤਿਕਾਯੇਨਸੌਮਿਤ੍ਰਿਸ੍ਤਾਡਿਤੋਯੁਧਿਵਕ੍षਸਿ ॥ 82 ॥
ਸੁਸ੍ਰਾਵ ਰੁਧਿਰਂ ਤੀਵ੍ਰਂ ਮਦਂ ਮਤ੍ਤ ਇਵ ਦ੍ਵਿਪਃ ।
ਸ ਚਕਾਰ ਤਦਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਂ ਸਹਸਾ ਵਿਭੁਃ ॥ 83 ॥
ਜਗ੍ਰਾਹ ਚ ਸ਼ਰਨ੍ਤੀਕ੍ष੍ਣਮਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਪਿਚਸਨ੍ਦਧੇ ।
ਆਗ੍ਨੇਯੇਨਤਦਾऽਸ੍ਤ੍ਰੇਣਯੋਜਯਾਮਾਸਸਾਯਕਮ੍ ॥ 84 ॥
ਸ ਜਜ੍ਵਾਲਤਦਾਬਾਣੋਧਨੁष੍ਯਸ੍ਯਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਅਤਿਕਾਯੋਤਿਤੇਜਸ੍ਵੀਸੌਰਮਸ੍ਤ੍ਰਂਸਮਾਦਧੇ ॥ 85 ॥
ਤੇਨਬਾਣਮ੍ਭੁਜਙ੍ਗਾਭਂਹੇਮਪੁਙ੍ਖਮਯੋਜਯਤ੍ ।
ਤਦਸ੍ਤ੍ਰਞ੍ਜ੍ਵਲਿਤਙ੍ਘੋਰਂਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਸ਼ਰਮਾਹਿਤਮ੍ ॥ 86 ॥
ਅਤਿਕਾਯਾਯਚਿਕ੍षੇਪਕਾਲਦਣ੍ਡਮਿਵਾਨ੍ਤਕਃ ।
ਆਗ੍ਨੇਯੇਨਾਭਿਸਂਯੁਕ੍ਤਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਬਾਣਨ੍ਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ॥ 87 ॥
ਉਤ੍ਸਸਰ੍ਜਤਦਾਬਾਣਨ੍ਦੀਪ੍ਤਂਸੂਰ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਜਿਤਮ੍ ।
ਤਾਵੁਭਾਵਮ੍ਬਰੇਬਾਣਾਵਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਭਿਜਘ੍ਨਤੁਃ ॥ 88 ॥
ਤੇਜਸਾਸਮ੍ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਰੌਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਵਿਵਭੁਜਙ੍ਗਮੌ ।
ਤਾਵਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂਵਿਨਿਰ੍ਦਹ੍ਯਪੇਤਤੁਰ੍ਧਰਣੀਤਲੇ ॥ 89 ॥
ਨਿਰਰ੍ਚਿषੌਭਸ੍ਮਕृਤੌ ਨ ਭ੍ਰਾਜੇਤੇਸ਼ਰੋਤ੍ਤਮੌ ।
ਤਾਵੁਭੌਦੀਪ੍ਯਮਾਨੌਸ੍ਮ ਨ ਭ੍ਰਾਜੇਤੇਮਹੀਤਲੇ ॥ 90 ॥
ਤਤੋऽਤਿਕਾਯਸ੍ਸਙ੍ਕृਦ੍ਧਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਮੈषੀਕਮੁਤ੍ਸृਜਤ੍ ।
ਤਤ੍ਪ੍ਰਚਿਚ੍ਛੇਦਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਸ੍ਤ੍ਰਮੈਨ੍ਦ੍ਰੇਣਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 91 ॥
ਐषੀਕਨ੍ਨਿਹਤਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਰੁषਿਤੋਰਾਵਣਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਯਾਮ੍ਯੇਨਾਰ੍ਸ੍ਤੇਣਸਙ੍ਕृਦ੍ਧੋਯੋਜਯਾਮਾਸਸਾਯਕਮ੍ ॥ 92 ॥
ਤਤਸ੍ਤਦਸ੍ਤ੍ਰਞ੍ਚਿਕ੍षੇਪਲਕ੍ष੍ਮਣਾਯਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ।
ਵਾਯਵ੍ਯੇਨਤਦਸ੍ਤ੍ਰੇਣਨਿਜਘਾਨ ਸ ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ॥ 93 ॥
ਅਥੈਨਂਸ਼ਰਧਾਰਾਭਿਰ੍ਧਾਰਾਭਿਰਿਵਤੋਯਦਃ ।
ਅਭ੍ਯਵਰ੍षਤ੍ਸੁਸਙ੍ਕृਦ੍ਧੋਲਕ੍ष੍ਮਣੋਰਾਵਣਾਤ੍ਮਜਮ੍ ॥ 94 ॥
ਤੇऽਤਿਕਾਯਂਸਮਾਸਾਦ੍ਯਕਵਚੇਵਜ੍ਰਭੂषਿਤੇ ।
ਭਗ੍ਨਾਗ੍ਰਸ਼ਲ੍ਯਾਸ੍ਸਹਸਾਪੇਤੁਰ੍ਬਾਣਾਮਹੀਤਲੇ ॥ 95 ॥
ਤਾਨ੍ਮੋਘਾਨਭਿਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯਲਕ੍ष੍ਮਣਃਪਰਵੀਰਹਾ ।
ਅਭ੍ਯਵਰ੍षਨ੍ਮਹੇषੂਣਾਂਸਹਸ੍ਰੇਣਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ॥ 96 ॥
ਸ ਵृष੍ਯਮਾਣੋਬਾਣੌਘੈਰਤਿਕਾਯੋਮਹਾਬਲਃ ।
ਅਵਧ੍ਯਕਵਚਸ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਰਾਕ੍षਸੋਨੈਵਵਿਵ੍ਯਥੇ ॥ 97 ॥
ਸ਼ਰਞ੍ਚਾਸ਼ੀਵਿषਾਕਾਰਂਲਕ੍ष੍ਮਣਾਯਵ੍ਯਪਾਸृਜਤ੍ ।
ਸ ਤੇਨਵਿਦ੍ਧਸ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ਮਰ੍ਮਦੇਸ਼ੇਸ਼ਰੇਣ ਹ ॥ 98 ॥
ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਾਤ੍ਰਨ੍ਨਿਸ੍ਸਞ੍ਜ੍ਞੋਹ੍ਯਭਵਚ੍ਛਤ੍ਰੁਤਾਪਨਃ ।
ਤਤਃਸ੍ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਮੁਪਾਲਭ੍ਯਚਤੁਰ੍ਭਿਸ੍ਸਾਯਕੋਤ੍ਤਮੈਃ ॥ 99 ॥
ਨਿਜਘਾਨਹਯਾਨ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਸਾਰਥਿਂ ਚ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਧ੍ਵਜਸ੍ਯੋਨ੍ਮਥਨਙ੍ਕृਤ੍ਵਾਸ਼ਰਵਰ੍षੈਰਰਿਨ੍ਦਮਃ ॥ 100 ॥
ਅਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਸਸੌਮਿਤ੍ਰਿਸ੍ਤਾਨ੍ਸ਼ਰਾਨਭਿਲਕ੍षਿਤਾਨ੍ ।
ਮੁਮੋਚਲਕ੍ष੍ਮਣੋਬਾਣਾਨ੍ਵਧਾਰ੍ਥਨ੍ਤਸ੍ਯਰਕ੍षਸਃ ॥ 101 ॥
ਨ ਸ਼ਸ਼ਾਕਰੁਜਙ੍ਕਰ੍ਤੁਂਯੁਧਿਤਸ੍ਯਨਰੋਤ੍ਤਮਃ ।
ਅਥੈਨਮਭ੍ਯੁਪਾਗਮ੍ਯਵਾਯੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚ ਹ ॥ 102 ॥
ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤਵਰੋ ਹ੍ਯੇष ਅਵਧ੍ਯ ਕਵਚਾਵृਤਃ ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇਣਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਭਿਨ੍ਧ੍ਯੇਨਮੇष ਵਧ੍ਯੋ ਹਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ॥ 103 ॥
ਅਵਧ੍ਯਏषਹ੍ਯਨ੍ਯੇषਾਮਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਙ੍ਕਵਚੀਬਲੀ ।
ਤਤਸ੍ਤੁਵਾਯੋਰ੍ਵਚਨਨ੍ਨਿਸ਼ਮ੍ਯਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਤਿਮਾਨਵੀਰ੍ਯਃ ।
ਸਮਾਦਦੇਬਾਣਮਮੋਘਵੇਗਨ੍ਤਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਸ੍ਤ੍ਰਂਸਹਸਾਨਿਯੋਜ੍ਯ ॥ 104 ॥
ਨਿਯੁਜ੍ਯਮਾਨੇਸੌਮਿਤ੍ਰਿਣਾਬਾਣਵਰੇਸ਼ਿਤਾਗ੍ਰੇ ।
ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਚਨ੍ਦ੍ਰਰ੍ਕਮਹਾਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਚਨਭਸ਼੍ਚਤਤ੍ਰਾਸਚਚਾਲਚੋਰ੍ਵੀ ॥ 105 ॥
ਤਮ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਸ੍ਤ੍ਰੇਣਨਿਯੁਜ੍ਯਚਾਪੇਸ਼ਰਂਸੁਪੁਙ੍ਖਂਯਮਦੂਤਕਲ੍ਪਮ੍ ।
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਾਰਿਸੁਤਸ੍ਯਤਸ੍ਯਸਸਰ੍ਜਬਾਣਂਯੁਧਿਵਜ੍ਰਕਲ੍ਪਮ੍ ॥ 106 ॥
ਤਂਲਕ੍ष੍ਮਣੋਤ੍ਸृष੍ਟਮਮੋਘਵੇਗਂਸਮਾਪਤਨ੍ਤਞ੍ਜ੍ਯਲਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ੍ ।
ਸੁਪਰ੍ਣਵਜ੍ਰੋਤ੍ਤਮਚਿਤ੍ਰਪੁਙ੍ਖਨ੍ਤਦਾऽਤਿਕਾਯਸ੍ਸਮਰੇਦਦਰ੍ਸ਼ ॥ 107 ॥
ਤਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍षਮਾਣਸ੍ਸਹਸਾऽਤਿਕਾਯੋਜਘਾਨਬਾਣੈਰ੍ਨਿਸ਼ਿਤੈਰਨੇਕੈਃ ।
ਸ ਸਾਯਕਸ੍ਤਸ੍ਯਸੁਪਰ੍ਣਵੇਗਸ੍ਤਦਾਤਿਕਾਯਸ੍ਯਜਗਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮ੍ ॥ 108 ॥
ਤਮਾਗਤਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯਤਦਾਤਿਕਾਯੋਬਾਣਮ੍ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾਨ੍ਤਕਕਾਲਕਲ੍ਪਮ੍ ।
ਜਘਾਨਕ੍ਤ੍ਯृष੍ਟਿਗਦਾਕੁਠਾਰੈਸ਼ੂਲੈਰ੍ਹੁਲੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਵਿਪਨ੍ਨਚੇਤਾ ॥ 109 ॥
ਤਾਨ੍ਯਾਯੁਧਾਨ੍ਯਦ੍ਭੁਤਵਿਗ੍ਰਹਾਣਿਮੋਘਾਨਿਕृਤ੍ਵਾ ਸ ਸ਼ਰੋऽਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਃ ।
ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯਤਸ੍ਯੈਵਕਿਰੀਟਜੁष੍ਟਂ ਤਤੋऽਤਿਕਾਯਸ੍ਯਸ਼ਿਰੋਜਹਾਰ ॥ 110 ॥
ਤਛਚਿਰਸ੍ਸਸ਼ਿਰਸ੍ਤ੍ਰਾਣਂਲਕ੍ष੍ਮਣੇषੁਪ੍ਰਪੀਡਿਤਮ੍ ।
ਪਪਾਤਸਹਸਾਭੂਮੌਸ਼ृਙ੍ਗਂਹਿਮਵਤੋਯਥਾ ॥ 111 ॥
ਤਮ੍ਭੂਮੌਨਿਪਤਿਤਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਵਿਕ੍षਿਪ੍ਤਭੂषਣਂ ਬਭੂਵੁਰ੍ਵ੍ਯਥਿਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇਹਤਸ਼ੇषਾਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ ॥ 112 ॥
ਤੇਵਿषਣ੍ਣਮੁਖਾਦੀਨਾਃਪ੍ਰਹਾਰਜਨਿਤਸ਼੍ਰਮਾਃ ।
ਵਿਨੇਦੁਰੁਚ੍ਚੈਰ੍ਬਹਵਸ੍ਸਹਸਾਵਿਸ੍ਵਰੈਸ੍ਸ੍ਵਰੈਃ ॥ 113 ॥
ਤਤਸ੍ਤੇਤ੍ਵਰਿਤਂਯਾਤਾਨਿਰਪੇਕ੍षਾਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ ।
ਪੁਰੀਮਭਿਮੁਖਾਭੀਤਾਦ੍ਰਵਨ੍ਤੋਨਾਯਕੇਹਤੇ ॥ 114 ॥
ਪ੍ਰਹਰ੍षਯੁਕ੍ਤਾਬਹਵਸ੍ਤੁਵਾਨਰਾਃਪ੍ਰਬੁਦ੍ਦਪਦ੍ਮਪ੍ਰਤਿਮਾਨਨਾਸ੍ਤਦਾ ।
ਅਪੂਜਯਨ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣਵਿष੍ਟਭਾਗਿਨਂਹਤੇਰਿਪੌਭੀਮਬਲੇਦੁਰਾਸਦੇ ॥ 115 ॥
ਅਤਿਬਲਮਤਿਕਾਯਮਭ੍ਰਕਲ੍ਪਂਯੁਧਿਵਿਨਿਪਾਤ੍ਯ ਸ ਲਕ੍ष੍ਮਣਃਪ੍ਰਹृष੍ਟਃ ।
ਤ੍ਵਰਿਤਮਥਤਦਾ ਸ ਰਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਙ੍ਕਪਿਨਿਵਹੈਸ਼੍ਚਸੁਪੂਜਿਤੋਜਗਾਮ ॥ 116 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਸਪ੍ਤਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekasaptatitamassargaḥ |
svabalaṃvyathitandṛṣṭavātumulaṃromaharṣaṇam |
bhrātṛṃścanihatān dṛṣṭavāśakratulyaparākramān || 1 ||
pitṛvyaucāpisanṛdṛśyasamaresannighāditau |
yuddhonmattaṃ ca mattaṃ ca bhrātaraurākṣasarṣabhau || 2 ||
cukopa ca mahātejābrahmadattavaroyudhi |
atikāyo'drisaṅkāśodevadānavadarpahā || 3 ||
sa bhāskarasahasrasyasaṅghātamivabhāsvaram |
rathamāsthāyaśakrārirabhidudrāvavānarān || 4 ||
sa visphāryamahācāpaṅkirīṭīmṛṣṭakuṇḍalaḥ |
nāmaviśrāvayāmāsananāda ca mahāsvanam || 5 ||
tenasiṃhapraṇādenanāmaviśrāvaṇena ca |
jyāśabdena ca bhīmenatrāsayāmāsavānarān || 6 ||
tedṛṣṭavādehamāhātmyaṅkumbhakarṇo'yamuthatitaḥ |
bhayārtāvānarāssarvesaṃśrayanteparasparam || 7 ||
tetasyarūpamālokyayathāviṣṭostrivikrame |
bhayādvānarayūdhāstevidravantitatastataḥ || 8 ||
te'tikāyaṃsamāsādyavānarāmūḍhacetasaḥ |
śaraṇyaṃśaraṇañjagmurlakṣmaṇāgrajamāhave || 9 ||
to'tikāyaṅkākutsthorathasthamparvatopamam |
dadarśadhavaninandūrādgarjantaṅkālameghavat || 10 ||
sa tandṛṣṭavāmahātmānaṃrāghavastuvisismiye |
vānarān sāntvayitvā ca vibhīṣaṇamuvāca ha || 11 ||
ko'sauparvatasaṅkāśodhanuṣmānharilocanaḥ |
yuktehayasahasreṇaviśālesyandanesthitaḥ || 12 ||
ya eṣaniśitaiśśūlaissutīkṇaiḥprāsamudgaraiḥ |
arciṣmadbhirvṛtobhātibhūtairivamaheśvaraḥ || 13 ||
kālajihvāprakāśābhiryaeṣo'tivirājate |
āvṛtorathaśaktībhirvidyudbhirivatoyadaḥ || 14 ||
dhanūṃṣicāsyasajjānihemapṛṣṭhānisarvaśaḥ |
śobhayantirathaśreṣṭhaṃśakracāpamivāmbaram || 15 ||
ka eṣarakṣaśśārdūloraṇabhūmivirājayan |
abhyetirathināṃśreṣṭhorathenādityatejasā || 16 ||
dhvajaśṛṅgapratiṣṭhenarāhuṇābhivirājate |
sūryaramaśinibhairbāṇairdiśo daśa virājayan || 17 ||
triṇatammeghasannādaṃhemapṛṣṭhamalaṅkṛtam |
śatakratudhanuḥprakhyandhanuścāsyavirājate || 18 ||
sa dhvajassapatākaścasānukarṣomahārathaḥ |
catussādisamāyuktomeghastanitāni || 19 ||
viṃśatirdaśa cāṣṭau ca tūṇīrarathamāsthitāḥ |
kārmukāṇi ca bhīmāni jyāśca kāñcanapiṅgalāḥ || 20 ||
dvau ca khaḍagaurathagataupārśvasthaupārśvaśobhitau |
caturhastatsaruyutauvyaktahastadaśāyatau || 21 ||
raktakaṇṭhaguṇo dhīro mahāparvatasannibhaḥ |
kālaḥ kālamahāvaktro meghastha iva bhāskaraḥ || 22 ||
kāñcanāṅgadanaddhābhyāmbhūjābhyāmeṣaśobhate |
śṛṅgābhyāmivatuṅgābhyāṃhimavān parvatottamaḥ || 23 ||
kuṇḍalābhyāntuyasyaitadbhatadhbhātiśubhekṣa |
punarvasvantaragatampūrṇambhimbamivaindavam || 24 ||
ācakṣvamemahābāhotvamenaṃrākṣasottamam |
yandṛṣṭavāvānarāssarvebhayārtāvidrutādiśaḥ || 25 ||
sa pṛṣṭorājaputreṇarāmeṇāmitatejasā |
ācacakṣemahātejāraghavāyavibhīṣaṇaḥ || 26 ||
daśagrīvomahātejārājāvaiśravaṇānujaḥ |
bhīmakarmāmahotsāhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 27 ||
tasyāsīdvīryavānputrorāvaṇapratimoraṇe |
vṛddhasevīśrutidharassarvāstraviduṣāṃvaraḥ || 28 ||
aśvapṛṣṭherathenāgekhaḍagedhanuṣikarṣaṇe |
bhedesāntve ca dāne ca nayemantre ca sammataḥ || 29 ||
yasyabāhūsamāśrityalaṅkāvasatinirbhayā |
tanayandhānyamālinyāatikāyamimaṃviduḥ || 30 ||
etenārādhitobrahmotapasābhāvitātmanā |
astrāṇicāpyavāptāniripavaścaparājitāḥ || 31 ||
surāsurairavadhyatvandattamasmaisvayambhuvā |
etaccakavacandivyaṃradhaścaiṣo'rabhāsvaraḥ || 32 ||
etenaśataśodevādānavāścaparājitāḥ |
rakṣitāni ca rakṣāṃsiyakṣāścāpiniṣūditāḥ || 33 ||
vajraṃviṣṭambhitaṃyenabāṇairindrasyadhīmataḥ |
pāśassalilarājasyaraṇepratihatastathā || 34 ||
eṣo'tikāyobalavānrākṣasānāmatharṣabhaḥ |
rāvaṇasyatodhīmāndevadānavadarpahā || 35 ||
tadasminkriyatāṃyatnaḥkṣiprampuruṣapuṅgava |
purāvānarasainyānikṣyannayatisāyakaiḥ || 36 ||
tatotikāyobalavānpraviśyaharivāhinīm |
viṣphārayāmāsadhanurnanāda ca punaḥpunaḥ || 37 ||
tambhīmavapuṣandṛṣṭavārathasthaṃrathināṃvaram |
abhipeturmahātmānoyepradhānāvanaukasaḥ || 38 ||
kumudodvividomaindonīlaśśarabhaeva ca |
pādapairgiriśṛṅgaiścayugapatsamabhidravan || 39 ||
teṣāṃvṛkṣāṃścaśailāṃścaśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
atikāyomahātejāścicchedāstravidāṃvaraḥ || 40 ||
tāṃścaivasarvān sa harīn śaraissarvāyasairbalī |
vivyāthābhimukhassaṅkhyebhīmakāyoniśācara || 41 ||
te'rditāmbāṇavarṣeṇabhinnagātrāḥplavaṅgamāḥ |
na śekuratikāyasyapratikartummahāraṇe || 42 ||
tat tsainyaṃharivīrāṇāntrāsayāmāsarākṣasaḥ |
mṛgayūthamivakruddhohariryauvanadarpitaḥ || 43 ||
sarākṣasendroharisainyamadhyenāyudhyamānannijaghānakañcit |
upetyarāmaṃsadhamaḥ kalāpī sa garvitaṃvākyamidambabhāṣe || 44 ||
rathesthitohaṃśaracāpapāṇirnaprākṛtaṅkañcanayodhayāmi |
yasyāstikaścidvyavasāyayuktodadātumekṣipramihādyayuddham || 45 ||
tattasyavākyambruvatoniśamyacukopasaumitriramitrahantā |
amṛṣyamāṇaścasamutpapātajagrāhacāpaṃ ca tatassmayitvā || 46 ||
kruddhassaumitrirutpatyatūṇādākṣipyasāyakam |
purastādatikāyasyavicakarṣamahaddhanuḥ || 47 ||
pūrayan sa mahīṃśailānākāśaṃsāgarandiśaḥ |
jyāśabdolakṣmaṇasyograstrāsayan rajanīcarān || 48 ||
saumitreścāpanirghoṣaṃśrutvāpratibhayantadā |
visiṣmiyemahātejārākṣasendrātmajobalī || 49 ||
athātikāyaḥkupitodṛṣṭavālakṣmaṇamutthitam |
ādāyaniśitambāṇamidaṃvacanamabravīt || 50 ||
bālastvamasisaumitrevikrameṣvavicakṣaṇaḥ |
gacchakiṅkālasadṛśammāṃyodhayatumicchasi || 51 ||
na himadbāhusṛṣṭānāmastrāṇāhimavānapi |
soḍhumutsahatevegamantarikṣamathomahī || 52 ||
sukhaprasuptaṅkālāgniṃvibodhayitumicchasi |
nyasyacāpannivartasvamāprāṇān jahimadgataḥ || 53 ||
athavātvampratiṣṭabdho na nivartitumicchasi |
tiṣṭhaprāṇān parityajyagamiṣyasiyamakṣyam || 54 ||
paśyameniśitānbāṇānaridarpaniṣūdanān |
īśvarāyudhasaṅkāśāṃstaptakāñcanabhūṣaṇān || 55 ||
eṣa te sarpasaṅkāśo bāṇaḥ pāsyati śoṇitam |
mṛgarāja iva kruddho nāgarājasya śoṇitam || 56 ||
ityevamuktvāsaṅkruddhaśśarandhanuṣisandadhe |
śrutvātikāyasyavacassaroṣaṃsagarvitaṃsamyatirājaputraḥ |
sa sañcukopātibalomanasvīruvācavākyaṃ ca tatomahārtham || 57 ||
na vākyamātreṇabhavān pradhāno na katthanātsatpuruṣābhavanti |
mayisthitedhanvinibāṇapāṇaunidarśayasvātmabalandurātman || 58 ||
karmaṇā sūcayātmānaṃ na vikatthitumarhasi |
pauruṣeṇa tu yo yuktaḥ sa tu śūra iti smṛtaḥ || 59 ||
sarvāyudhasamāyuktodhanvītvaṃrathamāsthitaḥ |
śarairvāyadivāpyastrairdarśayasvaparākramam || 60 ||
tataḥ śiraste niśitaiḥ pātayiṣyāmyahaṃ śaraiḥ |
mārutaḥ kālasampakvaṃ vṛntāttālaphalaṃ yathā || 61 ||
adyatemāmakābāṇāstaptakāñcanabhūṣaṇāḥ |
pāsyantirudhiraṅgātrādbāṇaśalyāntarotthitam || 62 ||
bālo'yamitivijñāya na māvajñātumarhasi |
bālovāyadivāvṛddhomṛtyuñjānīhisaṃyuge || 63 ||
bālenaviṣṇunālokāstrayaḥkrāntāstrivikramaiḥ |
lakṣmaṇasyavacaśśrutvāhetumatparamārthavat || 64 ||
atikāyaḥpracukrodhabāṇañcottamamādade |
tatovidyādharābhūtādevādaityāmaharṣayaḥ || 65 ||
guhyakāścamahātmānastadyuddhandraṣṭumāgaman |
to'tikāyaḥkupitaścāpamāropyasāyakam || 66 ||
lakṣmaṇāyapracikṣepasaṅkṣipannivacāmbaram |
tamāpatantanniśitaṃśaramāśīviṣopamam || 67 ||
ardhacandreṇacicchedalakṣmaṇaḥparavīrahā |
tannikṛttaṃśarandṛṣṭavākṛttabhogamivoragam || 68 ||
atikāyobhṛśaṅkruddhaḥpañcabāṇān samādade |
tānśarān sampracikṣepalakṣmaṇāyaniśācaraḥ || 69 ||
tānaprāptān śaraistīkṣṇaiścicchedabharatānujaḥ |
satān chittvāśitairbāṇairlakṣmaṇaḥparavīrahā || 70 ||
ādadeniśitambāṇañjvalantamivatejasā |
tamādāyadhanuśśreṣṭheyojayāmāsalakṣmaṇaḥ || 71 ||
vicakarṣa ca vegenavisasarja ca vīryavān |
pūrṇāyatavisṛṣenaśareṇanataparvaṇā || 72 ||
lalāṭerākṣasaśreṣṭhamājaghāna sa vīryavān |
salalāṭeśaromagnastasyabhīmasyarakṣasaḥ || 73 ||
dadṛśe śoṇitenāktaḥ pannagendra ivāhave |
rākṣasaḥ pracakampe ca lakṣmaṇeṣu prakampitaḥ || 74 ||
rudrabāṇahataṅghoraṃyathātripuragopuram |
cintayāmāsacāśvāsyavimṛśya ca mahābalaḥ || 75 ||
sādhubāṇanipātenaślāghanīyo'simeripuḥ |
vidhāyaivaṃvinamyāsyanniyamya ca bhujāvubhau || 76 ||
sa rathopasthamāsthāyarathenapracacāra ha |
kantrīnpañcasaptetisāyanrākṣasarṣabhaḥ || 77 ||
ādadesandadhecāpivicakarṣotsasarja ca |
tebāṇāḥkālasaṅkāśārākṣasendradhunuścyutāḥ || 78 ||
hemapuṅkhāraviprakhyāścakrurdīptamivāmbaram |
tastānrākṣasotsṛṣṭānśaraughānrāghavānujaḥ || 79 ||
asambrāntaḥpracicchedaniśitairbahubhiśśaraiḥ |
tān śarānyudhisamprekṣyanikṛttānrāvaṇātmajaḥ || 80 ||
cukopatridaśendrārirjagrāhaniśitaṃśaram |
sasandhāyamahātejāstambāṇaṃsahasotsṛjat || 81 ||
tenassaumitrimāyāntamājaghānastanāntare |
atikāyenasaumitristāḍitoyudhivakṣasi || 82 ||
susrāva rudhiraṃ tīvraṃ madaṃ matta iva dvipaḥ |
sa cakāra tadātmānaṃ viśalyaṃ sahasā vibhuḥ || 83 ||
jagrāha ca śarantīkṣṇamastreṇāpicasandadhe |
āgneyenatadā'streṇayojayāmāsasāyakam || 84 ||
sa jajvālatadābāṇodhanuṣyasyamahātmanaḥ |
atikāyotitejasvīsauramastraṃsamādadhe || 85 ||
tenabāṇambhujaṅgābhaṃhemapuṅkhamayojayat |
tadastrañjvalitaṅghoraṃlakṣmaṇaśśaramāhitam || 86 ||
atikāyāyacikṣepakāladaṇḍamivāntakaḥ |
āgneyenābhisaṃyuktandṛṣṭavābāṇanniśācaraḥ || 87 ||
utsasarjatadābāṇandīptaṃsūryāstrayojitam |
tāvubhāvambarebāṇāvanyonyamabhijaghnatuḥ || 88 ||
tejasāsampradīptāgraukruddhāvivabhujaṅgamau |
tāvanyonyaṃvinirdahyapetaturdharaṇītale || 89 ||
nirarciṣaubhasmakṛtau na bhrājeteśarottamau |
tāvubhaudīpyamānausma na bhrājetemahītale || 90 ||
tato'tikāyassaṅkṛddhastvastramaiṣīkamutsṛjat |
tatpracicchedasaumitrirastramaindreṇavīryavān || 91 ||
aiṣīkannihatandṛṣṭavāruṣitorāvaṇātmajaḥ |
yāmyenārsteṇasaṅkṛddhoyojayāmāsasāyakam || 92 ||
tatastadastrañcikṣepalakṣmaṇāyaniśācaraḥ |
vāyavyenatadastreṇanijaghāna sa lakṣmaṇaḥ || 93 ||
athainaṃśaradhārābhirdhārābhirivatoyadaḥ |
abhyavarṣatsusaṅkṛddholakṣmaṇorāvaṇātmajam || 94 ||
te'tikāyaṃsamāsādyakavacevajrabhūṣite |
bhagnāgraśalyāssahasāpeturbāṇāmahītale || 95 ||
tānmoghānabhisamprekṣyalakṣmaṇaḥparavīrahā |
abhyavarṣanmaheṣūṇāṃsahasreṇamahāyaśāḥ || 96 ||
sa vṛṣyamāṇobāṇaughairatikāyomahābalaḥ |
avadhyakavacassaṅkhyerākṣasonaivavivyathe || 97 ||
śarañcāśīviṣākāraṃlakṣmaṇāyavyapāsṛjat |
sa tenaviddhassaumitrirmarmadeśeśareṇa ha || 98 ||
muhūrtamātrannissañjñohyabhavacchatrutāpanaḥ |
tataḥssañjñāmupālabhyacaturbhissāyakottamaiḥ || 99 ||
nijaghānahayānsaṅkhyesārathiṃ ca mahābalaḥ |
dhvajasyonmathanaṅkṛtvāśaravarṣairarindamaḥ || 100 ||
asambhrāntassasaumitristānśarānabhilakṣitān |
mumocalakṣmaṇobāṇānvadhārthantasyarakṣasaḥ || 101 ||
na śaśākarujaṅkartuṃyudhitasyanarottamaḥ |
athainamabhyupāgamyavāyurvākyamuvāca ha || 102 ||
brahmadattavaro hyeṣa avadhya kavacāvṛtaḥ |
brāhmeṇāstreṇa bhindhyenameṣa vadhyo hi nānyathā || 103 ||
avadhyaeṣahyanyeṣāmastrāṇāṅkavacībalī |
tatastuvāyorvacananniśamyasaumitririndrapratimānavīryaḥ |
samādadebāṇamamoghavegantadbrāhmamastraṃsahasāniyojya || 104 ||
niyujyamānesaumitriṇābāṇavareśitāgre |
diśaścacandrarkamahāgrahāścanabhaścatatrāsacacālacorvī || 105 ||
tambrahmaṇo'streṇaniyujyacāpeśaraṃsupuṅkhaṃyamadūtakalpam |
saumitririndrārisutasyatasyasasarjabāṇaṃyudhivajrakalpam || 106 ||
taṃlakṣmaṇotsṛṣṭamamoghavegaṃsamāpatantañjyalanaprakāśam |
suparṇavajrottamacitrapuṅkhantadā'tikāyassamaredadarśa || 107 ||
tamprekṣamāṇassahasā'tikāyojaghānabāṇairniśitairanekaiḥ |
sa sāyakastasyasuparṇavegastadātikāyasyajagāmapārśvam || 108 ||
tamāgatamprekṣyatadātikāyobāṇampradīptāntakakālakalpam |
jaghānaktyṛṣṭigadākuṭhāraiśūlairhulaiścāpyavipannacetā || 109 ||
tānyāyudhānyadbhutavigrahāṇimoghānikṛtvā sa śaro'gnidīptaḥ |
pragṛhyatasyaivakirīṭajuṣṭaṃ tato'tikāyasyaśirojahāra || 110 ||
tachacirassaśirastrāṇaṃlakṣmaṇeṣuprapīḍitam |
papātasahasābhūmauśṛṅgaṃhimavatoyathā || 111 ||
tambhūmaunipatitandṛṣṭavāvikṣiptabhūṣaṇaṃ babhūvurvyathitāssarvehataśeṣāniśācarāḥ || 112 ||
teviṣaṇṇamukhādīnāḥprahārajanitaśramāḥ |
vineduruccairbahavassahasāvisvaraissvaraiḥ || 113 ||
tatastetvaritaṃyātānirapekṣāniśācarāḥ |
purīmabhimukhābhītādravantonāyakehate || 114 ||
praharṣayuktābahavastuvānarāḥprabuddapadmapratimānanāstadā |
apūjayanlakṣmaṇaviṣṭabhāginaṃhateripaubhīmabaledurāsade || 115 ||
atibalamatikāyamabhrakalpaṃyudhivinipātya sa lakṣmaṇaḥprahṛṣṭaḥ |
tvaritamathatadā sa rāmapārśvaṅkapinivahaiścasupūjitojagāma || 116 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekasaptatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकसप्ततितमस्सर्गः ।
स्वबलंव्यथितन्दृष्टवातुमुलंरोमहर्षणम् ।
भ्रातृंश्चनिहतान् दृष्टवाशक्रतुल्यपराक्रमान् ॥ 1 ॥
पितृव्यौचापिसनृदृश्यसमरेसन्निघादितौ ।
युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौराक्षसर्षभौ ॥ 2 ॥
चुकोप च महातेजाब्रह्मदत्तवरोयुधि ।
अतिकायोऽद्रिसङ्काशोदेवदानवदर्पहा ॥ 3 ॥
स भास्करसहस्रस्यसङ्घातमिवभास्वरम् ।
रथमास्थायशक्रारिरभिदुद्राववानरान् ॥ 4 ॥
स विस्फार्यमहाचापङ्किरीटीमृष्टकुण्डलः ।
नामविश्रावयामासननाद च महास्वनम् ॥ 5 ॥
तेनसिंहप्रणादेननामविश्रावणेन च ।
ज्याशब्देन च भीमेनत्रासयामासवानरान् ॥ 6 ॥
तेदृष्टवादेहमाहात्म्यङ्कुम्भकर्णोऽयमुथतितः ।
भयार्तावानरास्सर्वेसंश्रयन्तेपरस्परम् ॥ 7 ॥
तेतस्यरूपमालोक्ययथाविष्टोस्त्रिविक्रमे ।
भयाद्वानरयूधास्तेविद्रवन्तिततस्ततः ॥ 8 ॥
तेऽतिकायंसमासाद्यवानरामूढचेतसः ।
शरण्यंशरणञ्जग्मुर्लक्ष्मणाग्रजमाहवे ॥ 9 ॥
तोऽतिकायङ्काकुत्स्थोरथस्थम्पर्वतोपमम् ।
ददर्शधवनिनन्दूराद्गर्जन्तङ्कालमेघवत् ॥ 10 ॥
स तन्दृष्टवामहात्मानंराघवस्तुविसिस्मिये ।
वानरान् सान्त्वयित्वा च विभीषणमुवाच ह ॥ 11 ॥
कोऽसौपर्वतसङ्काशोधनुष्मान्हरिलोचनः ।
युक्तेहयसहस्रेणविशालेस्यन्दनेस्थितः ॥ 12 ॥
य एषनिशितैश्शूलैस्सुतीक्णैःप्रासमुद्गरैः ।
अर्चिष्मद्भिर्वृतोभातिभूतैरिवमहेश्वरः ॥ 13 ॥
कालजिह्वाप्रकाशाभिर्यएषोऽतिविराजते ।
आवृतोरथशक्तीभिर्विद्युद्भिरिवतोयदः ॥ 14 ॥
धनूंषिचास्यसज्जानिहेमपृष्ठानिसर्वशः ।
शोभयन्तिरथश्रेष्ठंशक्रचापमिवाम्बरम् ॥ 15 ॥
क एषरक्षश्शार्दूलोरणभूमिविराजयन् ।
अभ्येतिरथिनांश्रेष्ठोरथेनादित्यतेजसा ॥ 16 ॥
ध्वजशृङ्गप्रतिष्ठेनराहुणाभिविराजते ।
सूर्यरमशिनिभैर्बाणैर्दिशो दश विराजयन् ॥ 17 ॥
त्रिणतम्मेघसन्नादंहेमपृष्ठमलङ्कृतम् ।
शतक्रतुधनुःप्रख्यन्धनुश्चास्यविराजते ॥ 18 ॥
स ध्वजस्सपताकश्चसानुकर्षोमहारथः ।
चतुस्सादिसमायुक्तोमेघस्तनितानि ॥ 19 ॥
विंशतिर्दश चाष्टौ च तूणीररथमास्थिताः ।
कार्मुकाणि च भीमानि ज्याश्च काञ्चनपिङ्गलाः ॥ 20 ॥
द्वौ च खडगौरथगतौपार्श्वस्थौपार्श्वशोभितौ ।
चतुर्हस्तत्सरुयुतौव्यक्तहस्तदशायतौ ॥ 21 ॥
रक्तकण्ठगुणो धीरो महापर्वतसन्निभः ।
कालः कालमहावक्त्रो मेघस्थ इव भास्करः ॥ 22 ॥
काञ्चनाङ्गदनद्धाभ्याम्भूजाभ्यामेषशोभते ।
शृङ्गाभ्यामिवतुङ्गाभ्यांहिमवान् पर्वतोत्तमः ॥ 23 ॥
कुण्डलाभ्यान्तुयस्यैतद्भतध्भातिशुभेक्ष ।
पुनर्वस्वन्तरगतम्पूर्णम्भिम्बमिवैन्दवम् ॥ 24 ॥
आचक्ष्वमेमहाबाहोत्वमेनंराक्षसोत्तमम् ।
यन्दृष्टवावानरास्सर्वेभयार्ताविद्रुतादिशः ॥ 25 ॥
स पृष्टोराजपुत्रेणरामेणामिततेजसा ।
आचचक्षेमहातेजारघवायविभीषणः ॥ 26 ॥
दशग्रीवोमहातेजाराजावैश्रवणानुजः ।
भीमकर्मामहोत्साहोरावणोराक्षसाधिपः ॥ 27 ॥
तस्यासीद्वीर्यवान्पुत्रोरावणप्रतिमोरणे ।
वृद्धसेवीश्रुतिधरस्सर्वास्त्रविदुषांवरः ॥ 28 ॥
अश्वपृष्ठेरथेनागेखडगेधनुषिकर्षणे ।
भेदेसान्त्वे च दाने च नयेमन्त्रे च सम्मतः ॥ 29 ॥
यस्यबाहूसमाश्रित्यलङ्कावसतिनिर्भया ।
तनयन्धान्यमालिन्याअतिकायमिमंविदुः ॥ 30 ॥
एतेनाराधितोब्रह्मोतपसाभावितात्मना ।
अस्त्राणिचाप्यवाप्तानिरिपवश्चपराजिताः ॥ 31 ॥
सुरासुरैरवध्यत्वन्दत्तमस्मैस्वयम्भुवा ।
एतच्चकवचन्दिव्यंरधश्चैषोऽरभास्वरः ॥ 32 ॥
एतेनशतशोदेवादानवाश्चपराजिताः ।
रक्षितानि च रक्षांसियक्षाश्चापिनिषूदिताः ॥ 33 ॥
वज्रंविष्टम्भितंयेनबाणैरिन्द्रस्यधीमतः ।
पाशस्सलिलराजस्यरणेप्रतिहतस्तथा ॥ 34 ॥
एषोऽतिकायोबलवान्राक्षसानामथर्षभः ।
रावणस्यतोधीमान्देवदानवदर्पहा ॥ 35 ॥
तदस्मिन्क्रियतांयत्नःक्षिप्रम्पुरुषपुङ्गव ।
पुरावानरसैन्यानिक्ष्यन्नयतिसायकैः ॥ 36 ॥
ततोतिकायोबलवान्प्रविश्यहरिवाहिनीम् ।
विष्फारयामासधनुर्ननाद च पुनःपुनः ॥ 37 ॥
तम्भीमवपुषन्दृष्टवारथस्थंरथिनांवरम् ।
अभिपेतुर्महात्मानोयेप्रधानावनौकसः ॥ 38 ॥
कुमुदोद्विविदोमैन्दोनीलश्शरभएव च ।
पादपैर्गिरिशृङ्गैश्चयुगपत्समभिद्रवन् ॥ 39 ॥
तेषांवृक्षांश्चशैलांश्चशरैःकाञ्चनभूषणैः ।
अतिकायोमहातेजाश्चिच्छेदास्त्रविदांवरः ॥ 40 ॥
तांश्चैवसर्वान् स हरीन् शरैस्सर्वायसैर्बली ।
विव्याथाभिमुखस्सङ्ख्येभीमकायोनिशाचर ॥ 41 ॥
तेऽर्दिताम्बाणवर्षेणभिन्नगात्राःप्लवङ्गमाः ।
न शेकुरतिकायस्यप्रतिकर्तुम्महारणे ॥ 42 ॥
तत् त्सैन्यंहरिवीराणान्त्रासयामासराक्षसः ।
मृगयूथमिवक्रुद्धोहरिर्यौवनदर्पितः ॥ 43 ॥
सराक्षसेन्द्रोहरिसैन्यमध्येनायुध्यमानन्निजघानकञ्चित् ।
उपेत्यरामंसधमः कलापी स गर्वितंवाक्यमिदम्बभाषे ॥ 44 ॥
रथेस्थितोहंशरचापपाणिर्नप्राकृतङ्कञ्चनयोधयामि ।
यस्यास्तिकश्चिद्व्यवसाययुक्तोददातुमेक्षिप्रमिहाद्ययुद्धम् ॥ 45 ॥
तत्तस्यवाक्यम्ब्रुवतोनिशम्यचुकोपसौमित्रिरमित्रहन्ता ।
अमृष्यमाणश्चसमुत्पपातजग्राहचापं च ततस्स्मयित्वा ॥ 46 ॥
क्रुद्धस्सौमित्रिरुत्पत्यतूणादाक्षिप्यसायकम् ।
पुरस्तादतिकायस्यविचकर्षमहद्धनुः ॥ 47 ॥
पूरयन् स महींशैलानाकाशंसागरन्दिशः ।
ज्याशब्दोलक्ष्मणस्योग्रस्त्रासयन् रजनीचरान् ॥ 48 ॥
सौमित्रेश्चापनिर्घोषंश्रुत्वाप्रतिभयन्तदा ।
विसिष्मियेमहातेजाराक्षसेन्द्रात्मजोबली ॥ 49 ॥
अथातिकायःकुपितोदृष्टवालक्ष्मणमुत्थितम् ।
आदायनिशितम्बाणमिदंवचनमब्रवीत् ॥ 50 ॥
बालस्त्वमसिसौमित्रेविक्रमेष्वविचक्षणः ।
गच्छकिङ्कालसदृशम्मांयोधयतुमिच्छसि ॥ 51 ॥
न हिमद्बाहुसृष्टानामस्त्राणाहिमवानपि ।
सोढुमुत्सहतेवेगमन्तरिक्षमथोमही ॥ 52 ॥
सुखप्रसुप्तङ्कालाग्निंविबोधयितुमिच्छसि ।
न्यस्यचापन्निवर्तस्वमाप्राणान् जहिमद्गतः ॥ 53 ॥
अथवात्वम्प्रतिष्टब्धो न निवर्तितुमिच्छसि ।
तिष्ठप्राणान् परित्यज्यगमिष्यसियमक्ष्यम् ॥ 54 ॥
पश्यमेनिशितान्बाणानरिदर्पनिषूदनान् ।
ईश्वरायुधसङ्काशांस्तप्तकाञ्चनभूषणान् ॥ 55 ॥
एष ते सर्पसङ्काशो बाणः पास्यति शोणितम् ।
मृगराज इव क्रुद्धो नागराजस्य शोणितम् ॥ 56 ॥
इत्येवमुक्त्वासङ्क्रुद्धश्शरन्धनुषिसन्दधे ।
श्रुत्वातिकायस्यवचस्सरोषंसगर्वितंसम्यतिराजपुत्रः ।
स सञ्चुकोपातिबलोमनस्वीरुवाचवाक्यं च ततोमहार्थम् ॥ 57 ॥
न वाक्यमात्रेणभवान् प्रधानो न कत्थनात्सत्पुरुषाभवन्ति ।
मयिस्थितेधन्विनिबाणपाणौनिदर्शयस्वात्मबलन्दुरात्मन् ॥ 58 ॥
कर्मणा सूचयात्मानं न विकत्थितुमर्हसि ।
पौरुषेण तु यो युक्तः स तु शूर इति स्मृतः ॥ 59 ॥
सर्वायुधसमायुक्तोधन्वीत्वंरथमास्थितः ।
शरैर्वायदिवाप्यस्त्रैर्दर्शयस्वपराक्रमम् ॥ 60 ॥
ततः शिरस्ते निशितैः पातयिष्याम्यहं शरैः ।
मारुतः कालसम्पक्वं वृन्तात्तालफलं यथा ॥ 61 ॥
अद्यतेमामकाबाणास्तप्तकाञ्चनभूषणाः ।
पास्यन्तिरुधिरङ्गात्राद्बाणशल्यान्तरोत्थितम् ॥ 62 ॥
बालोऽयमितिविज्ञाय न मावज्ञातुमर्हसि ।
बालोवायदिवावृद्धोमृत्युञ्जानीहिसंयुगे ॥ 63 ॥
बालेनविष्णुनालोकास्त्रयःक्रान्तास्त्रिविक्रमैः ।
लक्ष्मणस्यवचश्श्रुत्वाहेतुमत्परमार्थवत् ॥ 64 ॥
अतिकायःप्रचुक्रोधबाणञ्चोत्तममाददे ।
ततोविद्याधराभूतादेवादैत्यामहर्षयः ॥ 65 ॥
गुह्यकाश्चमहात्मानस्तद्युद्धन्द्रष्टुमागमन् ।
तोऽतिकायःकुपितश्चापमारोप्यसायकम् ॥ 66 ॥
लक्ष्मणायप्रचिक्षेपसङ्क्षिपन्निवचाम्बरम् ।
तमापतन्तन्निशितंशरमाशीविषोपमम् ॥ 67 ॥
अर्धचन्द्रेणचिच्छेदलक्ष्मणःपरवीरहा ।
तन्निकृत्तंशरन्दृष्टवाकृत्तभोगमिवोरगम् ॥ 68 ॥
अतिकायोभृशङ्क्रुद्धःपञ्चबाणान् समाददे ।
तान्शरान् सम्प्रचिक्षेपलक्ष्मणायनिशाचरः ॥ 69 ॥
तानप्राप्तान् शरैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेदभरतानुजः ।
सतान् छित्त्वाशितैर्बाणैर्लक्ष्मणःपरवीरहा ॥ 70 ॥
आददेनिशितम्बाणञ्ज्वलन्तमिवतेजसा ।
तमादायधनुश्श्रेष्ठेयोजयामासलक्ष्मणः ॥ 71 ॥
विचकर्ष च वेगेनविससर्ज च वीर्यवान् ।
पूर्णायतविसृषेनशरेणनतपर्वणा ॥ 72 ॥
ललाटेराक्षसश्रेष्ठमाजघान स वीर्यवान् ।
सललाटेशरोमग्नस्तस्यभीमस्यरक्षसः ॥ 73 ॥
ददृशे शोणितेनाक्तः पन्नगेन्द्र इवाहवे ।
राक्षसः प्रचकम्पे च लक्ष्मणेषु प्रकम्पितः ॥ 74 ॥
रुद्रबाणहतङ्घोरंयथात्रिपुरगोपुरम् ।
चिन्तयामासचाश्वास्यविमृश्य च महाबलः ॥ 75 ॥
साधुबाणनिपातेनश्लाघनीयोऽसिमेरिपुः ।
विधायैवंविनम्यास्यन्नियम्य च भुजावुभौ ॥ 76 ॥
स रथोपस्थमास्थायरथेनप्रचचार ह ।
कन्त्रीन्पञ्चसप्तेतिसायन्राक्षसर्षभः ॥ 77 ॥
आददेसन्दधेचापिविचकर्षोत्ससर्ज च ।
तेबाणाःकालसङ्काशाराक्षसेन्द्रधुनुश्च्युताः ॥ 78 ॥
हेमपुङ्खारविप्रख्याश्चक्रुर्दीप्तमिवाम्बरम् ।
तस्तान्राक्षसोत्सृष्टान्शरौघान्राघवानुजः ॥ 79 ॥
असम्ब्रान्तःप्रचिच्छेदनिशितैर्बहुभिश्शरैः ।
तान् शरान्युधिसम्प्रेक्ष्यनिकृत्तान्रावणात्मजः ॥ 80 ॥
चुकोपत्रिदशेन्द्रारिर्जग्राहनिशितंशरम् ।
ससन्धायमहातेजास्तम्बाणंसहसोत्सृजत् ॥ 81 ॥
तेनस्सौमित्रिमायान्तमाजघानस्तनान्तरे ।
अतिकायेनसौमित्रिस्ताडितोयुधिवक्षसि ॥ 82 ॥
सुस्राव रुधिरं तीव्रं मदं मत्त इव द्विपः ।
स चकार तदात्मानं विशल्यं सहसा विभुः ॥ 83 ॥
जग्राह च शरन्तीक्ष्णमस्त्रेणापिचसन्दधे ।
आग्नेयेनतदाऽस्त्रेणयोजयामाससायकम् ॥ 84 ॥
स जज्वालतदाबाणोधनुष्यस्यमहात्मनः ।
अतिकायोतितेजस्वीसौरमस्त्रंसमादधे ॥ 85 ॥
तेनबाणम्भुजङ्गाभंहेमपुङ्खमयोजयत् ।
तदस्त्रञ्ज्वलितङ्घोरंलक्ष्मणश्शरमाहितम् ॥ 86 ॥
अतिकायायचिक्षेपकालदण्डमिवान्तकः ।
आग्नेयेनाभिसंयुक्तन्दृष्टवाबाणन्निशाचरः ॥ 87 ॥
उत्ससर्जतदाबाणन्दीप्तंसूर्यास्त्रयोजितम् ।
तावुभावम्बरेबाणावन्योन्यमभिजघ्नतुः ॥ 88 ॥
तेजसासम्प्रदीप्ताग्रौक्रुद्धाविवभुजङ्गमौ ।
तावन्योन्यंविनिर्दह्यपेततुर्धरणीतले ॥ 89 ॥
निरर्चिषौभस्मकृतौ न भ्राजेतेशरोत्तमौ ।
तावुभौदीप्यमानौस्म न भ्राजेतेमहीतले ॥ 90 ॥
ततोऽतिकायस्सङ्कृद्धस्त्वस्त्रमैषीकमुत्सृजत् ।
तत्प्रचिच्छेदसौमित्रिरस्त्रमैन्द्रेणवीर्यवान् ॥ 91 ॥
ऐषीकन्निहतन्दृष्टवारुषितोरावणात्मजः ।
याम्येनार्स्तेणसङ्कृद्धोयोजयामाससायकम् ॥ 92 ॥
ततस्तदस्त्रञ्चिक्षेपलक्ष्मणायनिशाचरः ।
वायव्येनतदस्त्रेणनिजघान स लक्ष्मणः ॥ 93 ॥
अथैनंशरधाराभिर्धाराभिरिवतोयदः ।
अभ्यवर्षत्सुसङ्कृद्धोलक्ष्मणोरावणात्मजम् ॥ 94 ॥
तेऽतिकायंसमासाद्यकवचेवज्रभूषिते ।
भग्नाग्रशल्यास्सहसापेतुर्बाणामहीतले ॥ 95 ॥
तान्मोघानभिसम्प्रेक्ष्यलक्ष्मणःपरवीरहा ।
अभ्यवर्षन्महेषूणांसहस्रेणमहायशाः ॥ 96 ॥
स वृष्यमाणोबाणौघैरतिकायोमहाबलः ।
अवध्यकवचस्सङ्ख्येराक्षसोनैवविव्यथे ॥ 97 ॥
शरञ्चाशीविषाकारंलक्ष्मणायव्यपासृजत् ।
स तेनविद्धस्सौमित्रिर्मर्मदेशेशरेण ह ॥ 98 ॥
मुहूर्तमात्रन्निस्सञ्ज्ञोह्यभवच्छत्रुतापनः ।
ततःस्सञ्ज्ञामुपालभ्यचतुर्भिस्सायकोत्तमैः ॥ 99 ॥
निजघानहयान्सङ्ख्येसारथिं च महाबलः ।
ध्वजस्योन्मथनङ्कृत्वाशरवर्षैररिन्दमः ॥ 100 ॥
असम्भ्रान्तस्ससौमित्रिस्तान्शरानभिलक्षितान् ।
मुमोचलक्ष्मणोबाणान्वधार्थन्तस्यरक्षसः ॥ 101 ॥
न शशाकरुजङ्कर्तुंयुधितस्यनरोत्तमः ।
अथैनमभ्युपागम्यवायुर्वाक्यमुवाच ह ॥ 102 ॥
ब्रह्मदत्तवरो ह्येष अवध्य कवचावृतः ।
ब्राह्मेणास्त्रेण भिन्ध्येनमेष वध्यो हि नान्यथा ॥ 103 ॥
अवध्यएषह्यन्येषामस्त्राणाङ्कवचीबली ।
ततस्तुवायोर्वचनन्निशम्यसौमित्रिरिन्द्रप्रतिमानवीर्यः ।
समाददेबाणममोघवेगन्तद्ब्राह्ममस्त्रंसहसानियोज्य ॥ 104 ॥
नियुज्यमानेसौमित्रिणाबाणवरेशिताग्रे ।
दिशश्चचन्द्रर्कमहाग्रहाश्चनभश्चतत्रासचचालचोर्वी ॥ 105 ॥
तम्ब्रह्मणोऽस्त्रेणनियुज्यचापेशरंसुपुङ्खंयमदूतकल्पम् ।
सौमित्रिरिन्द्रारिसुतस्यतस्यससर्जबाणंयुधिवज्रकल्पम् ॥ 106 ॥
तंलक्ष्मणोत्सृष्टममोघवेगंसमापतन्तञ्ज्यलनप्रकाशम् ।
सुपर्णवज्रोत्तमचित्रपुङ्खन्तदाऽतिकायस्समरेददर्श ॥ 107 ॥
तम्प्रेक्षमाणस्सहसाऽतिकायोजघानबाणैर्निशितैरनेकैः ।
स सायकस्तस्यसुपर्णवेगस्तदातिकायस्यजगामपार्श्वम् ॥ 108 ॥
तमागतम्प्रेक्ष्यतदातिकायोबाणम्प्रदीप्तान्तककालकल्पम् ।
जघानक्त्यृष्टिगदाकुठारैशूलैर्हुलैश्चाप्यविपन्नचेता ॥ 109 ॥
तान्यायुधान्यद्भुतविग्रहाणिमोघानिकृत्वा स शरोऽग्निदीप्तः ।
प्रगृह्यतस्यैवकिरीटजुष्टं ततोऽतिकायस्यशिरोजहार ॥ 110 ॥
तछचिरस्सशिरस्त्राणंलक्ष्मणेषुप्रपीडितम् ।
पपातसहसाभूमौशृङ्गंहिमवतोयथा ॥ 111 ॥
तम्भूमौनिपतितन्दृष्टवाविक्षिप्तभूषणं बभूवुर्व्यथितास्सर्वेहतशेषानिशाचराः ॥ 112 ॥
तेविषण्णमुखादीनाःप्रहारजनितश्रमाः ।
विनेदुरुच्चैर्बहवस्सहसाविस्वरैस्स्वरैः ॥ 113 ॥
ततस्तेत्वरितंयातानिरपेक्षानिशाचराः ।
पुरीमभिमुखाभीताद्रवन्तोनायकेहते ॥ 114 ॥
प्रहर्षयुक्ताबहवस्तुवानराःप्रबुद्दपद्मप्रतिमाननास्तदा ।
अपूजयन्लक्ष्मणविष्टभागिनंहतेरिपौभीमबलेदुरासदे ॥ 115 ॥
अतिबलमतिकायमभ्रकल्पंयुधिविनिपात्य स लक्ष्मणःप्रहृष्टः ।
त्वरितमथतदा स रामपार्श्वङ्कपिनिवहैश्चसुपूजितोजगाम ॥ 116 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकसप्ततितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekasaptatitamassargaḥ |
svabalaṃvyathitandṛṣṭavātumulaṃromaharṣaṇam |
bhrātṛṃścanihatān dṛṣṭavāśakratulyaparākramān || 1 ||
pitṛvyaucāpisanṛdṛśyasamaresannighāditau |
yuddhonmattaṃ ca mattaṃ ca bhrātaraurākṣasarṣabhau || 2 ||
cukopa ca mahātejābrahmadattavaroyudhi |
atikāyo'drisaṅkāśodevadānavadarpahā || 3 ||
sa bhāskarasahasrasyasaṅghātamivabhāsvaram |
rathamāsthāyaśakrārirabhidudrāvavānarān || 4 ||
sa visphāryamahācāpaṅkirīṭīmṛṣṭakuṇḍalaḥ |
nāmaviśrāvayāmāsananāda ca mahāsvanam || 5 ||
tenasiṃhapraṇādenanāmaviśrāvaṇena ca |
jyāśabdena ca bhīmenatrāsayāmāsavānarān || 6 ||
tedṛṣṭavādehamāhātmyaṅkumbhakarṇo'yamuthatitaḥ |
bhayārtāvānarāssarvesaṃśrayanteparasparam || 7 ||
tetasyarūpamālokyayathāviṣṭostrivikrame |
bhayādvānarayūdhāstevidravantitatastataḥ || 8 ||
te'tikāyaṃsamāsādyavānarāmūḍhacetasaḥ |
śaraṇyaṃśaraṇañjagmurlakṣmaṇāgrajamāhave || 9 ||
to'tikāyaṅkākutsthorathasthamparvatopamam |
dadarśadhavaninandūrādgarjantaṅkālameghavat || 10 ||
sa tandṛṣṭavāmahātmānaṃrāghavastuvisismiye |
vānarān sāntvayitvā ca vibhīṣaṇamuvāca ha || 11 ||
ko'sauparvatasaṅkāśodhanuṣmānharilocanaḥ |
yuktehayasahasreṇaviśālesyandanesthitaḥ || 12 ||
ya eṣaniśitaiśśūlaissutīkṇaiḥprāsamudgaraiḥ |
arciṣmadbhirvṛtobhātibhūtairivamaheśvaraḥ || 13 ||
kālajihvāprakāśābhiryaeṣo'tivirājate |
āvṛtorathaśaktībhirvidyudbhirivatoyadaḥ || 14 ||
dhanūṃṣicāsyasajjānihemapṛṣṭhānisarvaśaḥ |
śobhayantirathaśreṣṭhaṃśakracāpamivāmbaram || 15 ||
ka eṣarakṣaśśārdūloraṇabhūmivirājayan |
abhyetirathināṃśreṣṭhorathenādityatejasā || 16 ||
dhvajaśṛṅgapratiṣṭhenarāhuṇābhivirājate |
sūryaramaśinibhairbāṇairdiśo daśa virājayan || 17 ||
triṇatammeghasannādaṃhemapṛṣṭhamalaṅkṛtam |
śatakratudhanuḥprakhyandhanuścāsyavirājate || 18 ||
sa dhvajassapatākaścasānukarṣomahārathaḥ |
catussādisamāyuktomeghastanitāni || 19 ||
viṃśatirdaśa cāṣṭau ca tūṇīrarathamāsthitāḥ |
kārmukāṇi ca bhīmāni jyāśca kāñcanapiṅgalāḥ || 20 ||
dvau ca khaḍagaurathagataupārśvasthaupārśvaśobhitau |
caturhastatsaruyutauvyaktahastadaśāyatau || 21 ||
raktakaṇṭhaguṇo dhīro mahāparvatasannibhaḥ |
kālaḥ kālamahāvaktro meghastha iva bhāskaraḥ || 22 ||
kāñcanāṅgadanaddhābhyāmbhūjābhyāmeṣaśobhate |
śṛṅgābhyāmivatuṅgābhyāṃhimavān parvatottamaḥ || 23 ||
kuṇḍalābhyāntuyasyaitadbhatadhbhātiśubhekṣa |
punarvasvantaragatampūrṇambhimbamivaindavam || 24 ||
ācakṣvamemahābāhotvamenaṃrākṣasottamam |
yandṛṣṭavāvānarāssarvebhayārtāvidrutādiśaḥ || 25 ||
sa pṛṣṭorājaputreṇarāmeṇāmitatejasā |
ācacakṣemahātejāraghavāyavibhīṣaṇaḥ || 26 ||
daśagrīvomahātejārājāvaiśravaṇānujaḥ |
bhīmakarmāmahotsāhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 27 ||
tasyāsīdvīryavānputrorāvaṇapratimoraṇe |
vṛddhasevīśrutidharassarvāstraviduṣāṃvaraḥ || 28 ||
aśvapṛṣṭherathenāgekhaḍagedhanuṣikarṣaṇe |
bhedesāntve ca dāne ca nayemantre ca sammataḥ || 29 ||
yasyabāhūsamāśrityalaṅkāvasatinirbhayā |
tanayandhānyamālinyāatikāyamimaṃviduḥ || 30 ||
etenārādhitobrahmotapasābhāvitātmanā |
astrāṇicāpyavāptāniripavaścaparājitāḥ || 31 ||
surāsurairavadhyatvandattamasmaisvayambhuvā |
etaccakavacandivyaṃradhaścaiṣo'rabhāsvaraḥ || 32 ||
etenaśataśodevādānavāścaparājitāḥ |
rakṣitāni ca rakṣāṃsiyakṣāścāpiniṣūditāḥ || 33 ||
vajraṃviṣṭambhitaṃyenabāṇairindrasyadhīmataḥ |
pāśassalilarājasyaraṇepratihatastathā || 34 ||
eṣo'tikāyobalavānrākṣasānāmatharṣabhaḥ |
rāvaṇasyatodhīmāndevadānavadarpahā || 35 ||
tadasminkriyatāṃyatnaḥkṣiprampuruṣapuṅgava |
purāvānarasainyānikṣyannayatisāyakaiḥ || 36 ||
tatotikāyobalavānpraviśyaharivāhinīm |
viṣphārayāmāsadhanurnanāda ca punaḥpunaḥ || 37 ||
tambhīmavapuṣandṛṣṭavārathasthaṃrathināṃvaram |
abhipeturmahātmānoyepradhānāvanaukasaḥ || 38 ||
kumudodvividomaindonīlaśśarabhaeva ca |
pādapairgiriśṛṅgaiścayugapatsamabhidravan || 39 ||
teṣāṃvṛkṣāṃścaśailāṃścaśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
atikāyomahātejāścicchedāstravidāṃvaraḥ || 40 ||
tāṃścaivasarvān sa harīn śaraissarvāyasairbalī |
vivyāthābhimukhassaṅkhyebhīmakāyoniśācara || 41 ||
te'rditāmbāṇavarṣeṇabhinnagātrāḥplavaṅgamāḥ |
na śekuratikāyasyapratikartummahāraṇe || 42 ||
tat tsainyaṃharivīrāṇāntrāsayāmāsarākṣasaḥ |
mṛgayūthamivakruddhohariryauvanadarpitaḥ || 43 ||
sarākṣasendroharisainyamadhyenāyudhyamānannijaghānakañcit |
upetyarāmaṃsadhamaḥ kalāpī sa garvitaṃvākyamidambabhāṣe || 44 ||
rathesthitohaṃśaracāpapāṇirnaprākṛtaṅkañcanayodhayāmi |
yasyāstikaścidvyavasāyayuktodadātumekṣipramihādyayuddham || 45 ||
tattasyavākyambruvatoniśamyacukopasaumitriramitrahantā |
amṛṣyamāṇaścasamutpapātajagrāhacāpaṃ ca tatassmayitvā || 46 ||
kruddhassaumitrirutpatyatūṇādākṣipyasāyakam |
purastādatikāyasyavicakarṣamahaddhanuḥ || 47 ||
pūrayan sa mahīṃśailānākāśaṃsāgarandiśaḥ |
jyāśabdolakṣmaṇasyograstrāsayan rajanīcarān || 48 ||
saumitreścāpanirghoṣaṃśrutvāpratibhayantadā |
visiṣmiyemahātejārākṣasendrātmajobalī || 49 ||
athātikāyaḥkupitodṛṣṭavālakṣmaṇamutthitam |
ādāyaniśitambāṇamidaṃvacanamabravīt || 50 ||
bālastvamasisaumitrevikrameṣvavicakṣaṇaḥ |
gacchakiṅkālasadṛśammāṃyodhayatumicchasi || 51 ||
na himadbāhusṛṣṭānāmastrāṇāhimavānapi |
soḍhumutsahatevegamantarikṣamathomahī || 52 ||
sukhaprasuptaṅkālāgniṃvibodhayitumicchasi |
nyasyacāpannivartasvamāprāṇān jahimadgataḥ || 53 ||
athavātvampratiṣṭabdho na nivartitumicchasi |
tiṣṭhaprāṇān parityajyagamiṣyasiyamakṣyam || 54 ||
paśyameniśitānbāṇānaridarpaniṣūdanān |
īśvarāyudhasaṅkāśāṃstaptakāñcanabhūṣaṇān || 55 ||
eṣa te sarpasaṅkāśo bāṇaḥ pāsyati śoṇitam |
mṛgarāja iva kruddho nāgarājasya śoṇitam || 56 ||
ityevamuktvāsaṅkruddhaśśarandhanuṣisandadhe |
śrutvātikāyasyavacassaroṣaṃsagarvitaṃsamyatirājaputraḥ |
sa sañcukopātibalomanasvīruvācavākyaṃ ca tatomahārtham || 57 ||
na vākyamātreṇabhavān pradhāno na katthanātsatpuruṣābhavanti |
mayisthitedhanvinibāṇapāṇaunidarśayasvātmabalandurātman || 58 ||
karmaṇā sūcayātmānaṃ na vikatthitumarhasi |
pauruṣeṇa tu yo yuktaḥ sa tu śūra iti smṛtaḥ || 59 ||
sarvāyudhasamāyuktodhanvītvaṃrathamāsthitaḥ |
śarairvāyadivāpyastrairdarśayasvaparākramam || 60 ||
tataḥ śiraste niśitaiḥ pātayiṣyāmyahaṃ śaraiḥ |
mārutaḥ kālasampakvaṃ vṛntāttālaphalaṃ yathā || 61 ||
adyatemāmakābāṇāstaptakāñcanabhūṣaṇāḥ |
pāsyantirudhiraṅgātrādbāṇaśalyāntarotthitam || 62 ||
bālo'yamitivijñāya na māvajñātumarhasi |
bālovāyadivāvṛddhomṛtyuñjānīhisaṃyuge || 63 ||
bālenaviṣṇunālokāstrayaḥkrāntāstrivikramaiḥ |
lakṣmaṇasyavacaśśrutvāhetumatparamārthavat || 64 ||
atikāyaḥpracukrodhabāṇañcottamamādade |
tatovidyādharābhūtādevādaityāmaharṣayaḥ || 65 ||
guhyakāścamahātmānastadyuddhandraṣṭumāgaman |
to'tikāyaḥkupitaścāpamāropyasāyakam || 66 ||
lakṣmaṇāyapracikṣepasaṅkṣipannivacāmbaram |
tamāpatantanniśitaṃśaramāśīviṣopamam || 67 ||
ardhacandreṇacicchedalakṣmaṇaḥparavīrahā |
tannikṛttaṃśarandṛṣṭavākṛttabhogamivoragam || 68 ||
atikāyobhṛśaṅkruddhaḥpañcabāṇān samādade |
tānśarān sampracikṣepalakṣmaṇāyaniśācaraḥ || 69 ||
tānaprāptān śaraistīkṣṇaiścicchedabharatānujaḥ |
satān chittvāśitairbāṇairlakṣmaṇaḥparavīrahā || 70 ||
ādadeniśitambāṇañjvalantamivatejasā |
tamādāyadhanuśśreṣṭheyojayāmāsalakṣmaṇaḥ || 71 ||
vicakarṣa ca vegenavisasarja ca vīryavān |
pūrṇāyatavisṛṣenaśareṇanataparvaṇā || 72 ||
lalāṭerākṣasaśreṣṭhamājaghāna sa vīryavān |
salalāṭeśaromagnastasyabhīmasyarakṣasaḥ || 73 ||
dadṛśe śoṇitenāktaḥ pannagendra ivāhave |
rākṣasaḥ pracakampe ca lakṣmaṇeṣu prakampitaḥ || 74 ||
rudrabāṇahataṅghoraṃyathātripuragopuram |
cintayāmāsacāśvāsyavimṛśya ca mahābalaḥ || 75 ||
sādhubāṇanipātenaślāghanīyo'simeripuḥ |
vidhāyaivaṃvinamyāsyanniyamya ca bhujāvubhau || 76 ||
sa rathopasthamāsthāyarathenapracacāra ha |
kantrīnpañcasaptetisāyanrākṣasarṣabhaḥ || 77 ||
ādadesandadhecāpivicakarṣotsasarja ca |
tebāṇāḥkālasaṅkāśārākṣasendradhunuścyutāḥ || 78 ||
hemapuṅkhāraviprakhyāścakrurdīptamivāmbaram |
tastānrākṣasotsṛṣṭānśaraughānrāghavānujaḥ || 79 ||
asambrāntaḥpracicchedaniśitairbahubhiśśaraiḥ |
tān śarānyudhisamprekṣyanikṛttānrāvaṇātmajaḥ || 80 ||
cukopatridaśendrārirjagrāhaniśitaṃśaram |
sasandhāyamahātejāstambāṇaṃsahasotsṛjat || 81 ||
tenassaumitrimāyāntamājaghānastanāntare |
atikāyenasaumitristāḍitoyudhivakṣasi || 82 ||
susrāva rudhiraṃ tīvraṃ madaṃ matta iva dvipaḥ |
sa cakāra tadātmānaṃ viśalyaṃ sahasā vibhuḥ || 83 ||
jagrāha ca śarantīkṣṇamastreṇāpicasandadhe |
āgneyenatadā'streṇayojayāmāsasāyakam || 84 ||
sa jajvālatadābāṇodhanuṣyasyamahātmanaḥ |
atikāyotitejasvīsauramastraṃsamādadhe || 85 ||
tenabāṇambhujaṅgābhaṃhemapuṅkhamayojayat |
tadastrañjvalitaṅghoraṃlakṣmaṇaśśaramāhitam || 86 ||
atikāyāyacikṣepakāladaṇḍamivāntakaḥ |
āgneyenābhisaṃyuktandṛṣṭavābāṇanniśācaraḥ || 87 ||
utsasarjatadābāṇandīptaṃsūryāstrayojitam |
tāvubhāvambarebāṇāvanyonyamabhijaghnatuḥ || 88 ||
tejasāsampradīptāgraukruddhāvivabhujaṅgamau |
tāvanyonyaṃvinirdahyapetaturdharaṇītale || 89 ||
nirarciṣaubhasmakṛtau na bhrājeteśarottamau |
tāvubhaudīpyamānausma na bhrājetemahītale || 90 ||
tato'tikāyassaṅkṛddhastvastramaiṣīkamutsṛjat |
tatpracicchedasaumitrirastramaindreṇavīryavān || 91 ||
aiṣīkannihatandṛṣṭavāruṣitorāvaṇātmajaḥ |
yāmyenārsteṇasaṅkṛddhoyojayāmāsasāyakam || 92 ||
tatastadastrañcikṣepalakṣmaṇāyaniśācaraḥ |
vāyavyenatadastreṇanijaghāna sa lakṣmaṇaḥ || 93 ||
athainaṃśaradhārābhirdhārābhirivatoyadaḥ |
abhyavarṣatsusaṅkṛddholakṣmaṇorāvaṇātmajam || 94 ||
te'tikāyaṃsamāsādyakavacevajrabhūṣite |
bhagnāgraśalyāssahasāpeturbāṇāmahītale || 95 ||
tānmoghānabhisamprekṣyalakṣmaṇaḥparavīrahā |
abhyavarṣanmaheṣūṇāṃsahasreṇamahāyaśāḥ || 96 ||
sa vṛṣyamāṇobāṇaughairatikāyomahābalaḥ |
avadhyakavacassaṅkhyerākṣasonaivavivyathe || 97 ||
śarañcāśīviṣākāraṃlakṣmaṇāyavyapāsṛjat |
sa tenaviddhassaumitrirmarmadeśeśareṇa ha || 98 ||
muhūrtamātrannissañjñohyabhavacchatrutāpanaḥ |
tataḥssañjñāmupālabhyacaturbhissāyakottamaiḥ || 99 ||
nijaghānahayānsaṅkhyesārathiṃ ca mahābalaḥ |
dhvajasyonmathanaṅkṛtvāśaravarṣairarindamaḥ || 100 ||
asambhrāntassasaumitristānśarānabhilakṣitān |
mumocalakṣmaṇobāṇānvadhārthantasyarakṣasaḥ || 101 ||
na śaśākarujaṅkartuṃyudhitasyanarottamaḥ |
athainamabhyupāgamyavāyurvākyamuvāca ha || 102 ||
brahmadattavaro hyeṣa avadhya kavacāvṛtaḥ |
brāhmeṇāstreṇa bhindhyenameṣa vadhyo hi nānyathā || 103 ||
avadhyaeṣahyanyeṣāmastrāṇāṅkavacībalī |
tatastuvāyorvacananniśamyasaumitririndrapratimānavīryaḥ |
samādadebāṇamamoghavegantadbrāhmamastraṃsahasāniyojya || 104 ||
niyujyamānesaumitriṇābāṇavareśitāgre |
diśaścacandrarkamahāgrahāścanabhaścatatrāsacacālacorvī || 105 ||
tambrahmaṇo'streṇaniyujyacāpeśaraṃsupuṅkhaṃyamadūtakalpam |
saumitririndrārisutasyatasyasasarjabāṇaṃyudhivajrakalpam || 106 ||
taṃlakṣmaṇotsṛṣṭamamoghavegaṃsamāpatantañjyalanaprakāśam |
suparṇavajrottamacitrapuṅkhantadā'tikāyassamaredadarśa || 107 ||
tamprekṣamāṇassahasā'tikāyojaghānabāṇairniśitairanekaiḥ |
sa sāyakastasyasuparṇavegastadātikāyasyajagāmapārśvam || 108 ||
tamāgatamprekṣyatadātikāyobāṇampradīptāntakakālakalpam |
jaghānaktyṛṣṭigadākuṭhāraiśūlairhulaiścāpyavipannacetā || 109 ||
tānyāyudhānyadbhutavigrahāṇimoghānikṛtvā sa śaro'gnidīptaḥ |
pragṛhyatasyaivakirīṭajuṣṭaṃ tato'tikāyasyaśirojahāra || 110 ||
tachacirassaśirastrāṇaṃlakṣmaṇeṣuprapīḍitam |
papātasahasābhūmauśṛṅgaṃhimavatoyathā || 111 ||
tambhūmaunipatitandṛṣṭavāvikṣiptabhūṣaṇaṃ babhūvurvyathitāssarvehataśeṣāniśācarāḥ || 112 ||
teviṣaṇṇamukhādīnāḥprahārajanitaśramāḥ |
vineduruccairbahavassahasāvisvaraissvaraiḥ || 113 ||
tatastetvaritaṃyātānirapekṣāniśācarāḥ |
purīmabhimukhābhītādravantonāyakehate || 114 ||
praharṣayuktābahavastuvānarāḥprabuddapadmapratimānanāstadā |
apūjayanlakṣmaṇaviṣṭabhāginaṃhateripaubhīmabaledurāsade || 115 ||
atibalamatikāyamabhrakalpaṃyudhivinipātya sa lakṣmaṇaḥprahṛṣṭaḥ |
tvaritamathatadā sa rāmapārśvaṅkapinivahaiścasupūjitojagāma || 116 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekasaptatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.