ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସ୍ଵବଲଂଵ୍ଯଥିତନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାତୁମୁଲଂରୋମହର୍ଷଣମ୍ ।
ଭ୍ରାତୃଂଶ୍ଚନିହତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟଵାଶକ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମାନ୍ ॥ 1 ॥
ପିତୃଵ୍ଯୌଚାପିସନୃଦୃଶ୍ଯସମରେସନ୍ନିଘାଦିତୌ ।
ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତଂ ଚ ମତ୍ତଂ ଚ ଭ୍ରାତରୌରାକ୍ଷସର୍ଷଭୌ ॥ 2 ॥
ଚୁକୋପ ଚ ମହାତେଜାବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଵରୋଯୁଧି ।
ଅତିକାଯୋଽଦ୍ରିସଙ୍କାଶୋଦେଵଦାନଵଦର୍ପହା ॥ 3 ॥
ସ ଭାସ୍କରସହସ୍ରସ୍ଯସଙ୍ଘାତମିଵଭାସ୍ଵରମ୍ ।
ରଥମାସ୍ଥାଯଶକ୍ରାରିରଭିଦୁଦ୍ରାଵଵାନରାନ୍ ॥ 4 ॥
ସ ଵିସ୍ଫାର୍ଯମହାଚାପଙ୍କିରୀଟୀମୃଷ୍ଟକୁଣ୍ଡଲଃ ।
ନାମଵିଶ୍ରାଵଯାମାସନନାଦ ଚ ମହାସ୍ଵନମ୍ ॥ 5 ॥
ତେନସିଂହପ୍ରଣାଦେନନାମଵିଶ୍ରାଵଣେନ ଚ ।
ଜ୍ଯାଶବ୍ଦେନ ଚ ଭୀମେନତ୍ରାସଯାମାସଵାନରାନ୍ ॥ 6 ॥
ତେଦୃଷ୍ଟଵାଦେହମାହାତ୍ମ୍ଯଙ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣୋଽଯମୁଥତିତଃ ।
ଭଯାର୍ତାଵାନରାସ୍ସର୍ଵେସଂଶ୍ରଯନ୍ତେପରସ୍ପରମ୍ ॥ 7 ॥
ତେତସ୍ଯରୂପମାଲୋକ୍ଯଯଥାଵିଷ୍ଟୋସ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମେ ।
ଭଯାଦ୍ଵାନରଯୂଧାସ୍ତେଵିଦ୍ରଵନ୍ତିତତସ୍ତତଃ ॥ 8 ॥
ତେଽତିକାଯଂସମାସାଦ୍ଯଵାନରାମୂଢଚେତସଃ ।
ଶରଣ୍ଯଂଶରଣଞ୍ଜଗ୍ମୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜମାହଵେ ॥ 9 ॥
ତୋଽତିକାଯଙ୍କାକୁତ୍ସ୍ଥୋରଥସ୍ଥମ୍ପର୍ଵତୋପମମ୍ ।
ଦଦର୍ଶଧଵନିନନ୍ଦୂରାଦ୍ଗର୍ଜନ୍ତଙ୍କାଲମେଘଵତ୍ ॥ 10 ॥
ସ ତନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାମହାତ୍ମାନଂରାଘଵସ୍ତୁଵିସିସ୍ମିଯେ ।
ଵାନରାନ୍ ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ଚ ଵିଭୀଷଣମୁଵାଚ ହ ॥ 11 ॥
କୋଽସୌପର୍ଵତସଙ୍କାଶୋଧନୁଷ୍ମାନ୍ହରିଲୋଚନଃ ।
ଯୁକ୍ତେହଯସହସ୍ରେଣଵିଶାଲେସ୍ଯନ୍ଦନେସ୍ଥିତଃ ॥ 12 ॥
ଯ ଏଷନିଶିତୈଶ୍ଶୂଲୈସ୍ସୁତୀକ୍ଣୈଃପ୍ରାସମୁଦ୍ଗରୈଃ ।
ଅର୍ଚିଷ୍ମଦ୍ଭିର୍ଵୃତୋଭାତିଭୂତୈରିଵମହେଶ୍ଵରଃ ॥ 13 ॥
କାଲଜିହ୍ଵାପ୍ରକାଶାଭିର୍ଯଏଷୋଽତିଵିରାଜତେ ।
ଆଵୃତୋରଥଶକ୍ତୀଭିର୍ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭିରିଵତୋଯଦଃ ॥ 14 ॥
ଧନୂଂଷିଚାସ୍ଯସଜ୍ଜାନିହେମପୃଷ୍ଠାନିସର୍ଵଶଃ ।
ଶୋଭଯନ୍ତିରଥଶ୍ରେଷ୍ଠଂଶକ୍ରଚାପମିଵାମ୍ବରମ୍ ॥ 15 ॥
କ ଏଷରକ୍ଷଶ୍ଶାର୍ଦୂଲୋରଣଭୂମିଵିରାଜଯନ୍ ।
ଅଭ୍ଯେତିରଥିନାଂଶ୍ରେଷ୍ଠୋରଥେନାଦିତ୍ଯତେଜସା ॥ 16 ॥
ଧ୍ଵଜଶୃଙ୍ଗପ୍ରତିଷ୍ଠେନରାହୁଣାଭିଵିରାଜତେ ।
ସୂର୍ଯରମଶିନିଭୈର୍ବାଣୈର୍ଦିଶୋ ଦଶ ଵିରାଜଯନ୍ ॥ 17 ॥
ତ୍ରିଣତମ୍ମେଘସନ୍ନାଦଂହେମପୃଷ୍ଠମଲଙ୍କୃତମ୍ ।
ଶତକ୍ରତୁଧନୁଃପ୍ରଖ୍ଯନ୍ଧନୁଶ୍ଚାସ୍ଯଵିରାଜତେ ॥ 18 ॥
ସ ଧ୍ଵଜସ୍ସପତାକଶ୍ଚସାନୁକର୍ଷୋମହାରଥଃ ।
ଚତୁସ୍ସାଦିସମାଯୁକ୍ତୋମେଘସ୍ତନିତାନି ॥ 19 ॥
ଵିଂଶତିର୍ଦଶ ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ତୂଣୀରରଥମାସ୍ଥିତାଃ ।
କାର୍ମୁକାଣି ଚ ଭୀମାନି ଜ୍ଯାଶ୍ଚ କାଞ୍ଚନପିଙ୍ଗଲାଃ ॥ 20 ॥
ଦ୍ଵୌ ଚ ଖଡଗୌରଥଗତୌପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥୌପାର୍ଶ୍ଵଶୋଭିତୌ ।
ଚତୁର୍ହସ୍ତତ୍ସରୁଯୁତୌଵ୍ଯକ୍ତହସ୍ତଦଶାଯତୌ ॥ 21 ॥
ରକ୍ତକଣ୍ଠଗୁଣୋ ଧୀରୋ ମହାପର୍ଵତସନ୍ନିଭଃ ।
କାଲଃ କାଲମହାଵକ୍ତ୍ରୋ ମେଘସ୍ଥ ଇଵ ଭାସ୍କରଃ ॥ 22 ॥
କାଞ୍ଚନାଙ୍ଗଦନଦ୍ଧାଭ୍ଯାମ୍ଭୂଜାଭ୍ଯାମେଷଶୋଭତେ ।
ଶୃଙ୍ଗାଭ୍ଯାମିଵତୁଙ୍ଗାଭ୍ଯାଂହିମଵାନ୍ ପର୍ଵତୋତ୍ତମଃ ॥ 23 ॥
କୁଣ୍ଡଲାଭ୍ଯାନ୍ତୁଯସ୍ଯୈତଦ୍ଭତଧ୍ଭାତିଶୁଭେକ୍ଷ ।
ପୁନର୍ଵସ୍ଵନ୍ତରଗତମ୍ପୂର୍ଣମ୍ଭିମ୍ବମିଵୈନ୍ଦଵମ୍ ॥ 24 ॥
ଆଚକ୍ଷ୍ଵମେମହାବାହୋତ୍ଵମେନଂରାକ୍ଷସୋତ୍ତମମ୍ ।
ଯନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାଵାନରାସ୍ସର୍ଵେଭଯାର୍ତାଵିଦ୍ରୁତାଦିଶଃ ॥ 25 ॥
ସ ପୃଷ୍ଟୋରାଜପୁତ୍ରେଣରାମେଣାମିତତେଜସା ।
ଆଚଚକ୍ଷେମହାତେଜାରଘଵାଯଵିଭୀଷଣଃ ॥ 26 ॥
ଦଶଗ୍ରୀଵୋମହାତେଜାରାଜାଵୈଶ୍ରଵଣାନୁଜଃ ।
ଭୀମକର୍ମାମହୋତ୍ସାହୋରାଵଣୋରାକ୍ଷସାଧିପଃ ॥ 27 ॥
ତସ୍ଯାସୀଦ୍ଵୀର୍ଯଵାନ୍ପୁତ୍ରୋରାଵଣପ୍ରତିମୋରଣେ ।
ଵୃଦ୍ଧସେଵୀଶ୍ରୁତିଧରସ୍ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷାଂଵରଃ ॥ 28 ॥
ଅଶ୍ଵପୃଷ୍ଠେରଥେନାଗେଖଡଗେଧନୁଷିକର୍ଷଣେ ।
ଭେଦେସାନ୍ତ୍ଵେ ଚ ଦାନେ ଚ ନଯେମନ୍ତ୍ରେ ଚ ସମ୍ମତଃ ॥ 29 ॥
ଯସ୍ଯବାହୂସମାଶ୍ରିତ୍ଯଲଙ୍କାଵସତିନିର୍ଭଯା ।
ତନଯନ୍ଧାନ୍ଯମାଲିନ୍ଯାଅତିକାଯମିମଂଵିଦୁଃ ॥ 30 ॥
ଏତେନାରାଧିତୋବ୍ରହ୍ମୋତପସାଭାଵିତାତ୍ମନା ।
ଅସ୍ତ୍ରାଣିଚାପ୍ଯଵାପ୍ତାନିରିପଵଶ୍ଚପରାଜିତାଃ ॥ 31 ॥
ସୁରାସୁରୈରଵଧ୍ଯତ୍ଵନ୍ଦତ୍ତମସ୍ମୈସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା ।
ଏତଚ୍ଚକଵଚନ୍ଦିଵ୍ଯଂରଧଶ୍ଚୈଷୋଽରଭାସ୍ଵରଃ ॥ 32 ॥
ଏତେନଶତଶୋଦେଵାଦାନଵାଶ୍ଚପରାଜିତାଃ ।
ରକ୍ଷିତାନି ଚ ରକ୍ଷାଂସିଯକ୍ଷାଶ୍ଚାପିନିଷୂଦିତାଃ ॥ 33 ॥
ଵଜ୍ରଂଵିଷ୍ଟମ୍ଭିତଂଯେନବାଣୈରିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯଧୀମତଃ ।
ପାଶସ୍ସଲିଲରାଜସ୍ଯରଣେପ୍ରତିହତସ୍ତଥା ॥ 34 ॥
ଏଷୋଽତିକାଯୋବଲଵାନ୍ରାକ୍ଷସାନାମଥର୍ଷଭଃ ।
ରାଵଣସ୍ଯତୋଧୀମାନ୍ଦେଵଦାନଵଦର୍ପହା ॥ 35 ॥
ତଦସ୍ମିନ୍କ୍ରିଯତାଂଯତ୍ନଃକ୍ଷିପ୍ରମ୍ପୁରୁଷପୁଙ୍ଗଵ ।
ପୁରାଵାନରସୈନ୍ଯାନିକ୍ଷ୍ଯନ୍ନଯତିସାଯକୈଃ ॥ 36 ॥
ତତୋତିକାଯୋବଲଵାନ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯହରିଵାହିନୀମ୍ ।
ଵିଷ୍ଫାରଯାମାସଧନୁର୍ନନାଦ ଚ ପୁନଃପୁନଃ ॥ 37 ॥
ତମ୍ଭୀମଵପୁଷନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାରଥସ୍ଥଂରଥିନାଂଵରମ୍ ।
ଅଭିପେତୁର୍ମହାତ୍ମାନୋଯେପ୍ରଧାନାଵନୌକସଃ ॥ 38 ॥
କୁମୁଦୋଦ୍ଵିଵିଦୋମୈନ୍ଦୋନୀଲଶ୍ଶରଭଏଵ ଚ ।
ପାଦପୈର୍ଗିରିଶୃଙ୍ଗୈଶ୍ଚଯୁଗପତ୍ସମଭିଦ୍ରଵନ୍ ॥ 39 ॥
ତେଷାଂଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚଶୈଲାଂଶ୍ଚଶରୈଃକାଞ୍ଚନଭୂଷଣୈଃ ।
ଅତିକାଯୋମହାତେଜାଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦାସ୍ତ୍ରଵିଦାଂଵରଃ ॥ 40 ॥
ତାଂଶ୍ଚୈଵସର୍ଵାନ୍ ସ ହରୀନ୍ ଶରୈସ୍ସର୍ଵାଯସୈର୍ବଲୀ ।
ଵିଵ୍ଯାଥାଭିମୁଖସ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେଭୀମକାଯୋନିଶାଚର ॥ 41 ॥
ତେଽର୍ଦିତାମ୍ବାଣଵର୍ଷେଣଭିନ୍ନଗାତ୍ରାଃପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ ।
ନ ଶେକୁରତିକାଯସ୍ଯପ୍ରତିକର୍ତୁମ୍ମହାରଣେ ॥ 42 ॥
ତତ୍ ତ୍ସୈନ୍ଯଂହରିଵୀରାଣାନ୍ତ୍ରାସଯାମାସରାକ୍ଷସଃ ।
ମୃଗଯୂଥମିଵକ୍ରୁଦ୍ଧୋହରିର୍ଯୌଵନଦର୍ପିତଃ ॥ 43 ॥
ସରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋହରିସୈନ୍ଯମଧ୍ଯେନାଯୁଧ୍ଯମାନନ୍ନିଜଘାନକଞ୍ଚିତ୍ ।
ଉପେତ୍ଯରାମଂସଧମଃ କଲାପୀ ସ ଗର୍ଵିତଂଵାକ୍ଯମିଦମ୍ବଭାଷେ ॥ 44 ॥
ରଥେସ୍ଥିତୋହଂଶରଚାପପାଣିର୍ନପ୍ରାକୃତଙ୍କଞ୍ଚନଯୋଧଯାମି ।
ଯସ୍ଯାସ୍ତିକଶ୍ଚିଦ୍ଵ୍ଯଵସାଯଯୁକ୍ତୋଦଦାତୁମେକ୍ଷିପ୍ରମିହାଦ୍ଯଯୁଦ୍ଧମ୍ ॥ 45 ॥
ତତ୍ତସ୍ଯଵାକ୍ଯମ୍ବ୍ରୁଵତୋନିଶମ୍ଯଚୁକୋପସୌମିତ୍ରିରମିତ୍ରହନ୍ତା ।
ଅମୃଷ୍ଯମାଣଶ୍ଚସମୁତ୍ପପାତଜଗ୍ରାହଚାପଂ ଚ ତତସ୍ସ୍ମଯିତ୍ଵା ॥ 46 ॥
କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ସୌମିତ୍ରିରୁତ୍ପତ୍ଯତୂଣାଦାକ୍ଷିପ୍ଯସାଯକମ୍ ।
ପୁରସ୍ତାଦତିକାଯସ୍ଯଵିଚକର୍ଷମହଦ୍ଧନୁଃ ॥ 47 ॥
ପୂରଯନ୍ ସ ମହୀଂଶୈଲାନାକାଶଂସାଗରନ୍ଦିଶଃ ।
ଜ୍ଯାଶବ୍ଦୋଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯୋଗ୍ରସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ ରଜନୀଚରାନ୍ ॥ 48 ॥
ସୌମିତ୍ରେଶ୍ଚାପନିର୍ଘୋଷଂଶ୍ରୁତ୍ଵାପ୍ରତିଭଯନ୍ତଦା ।
ଵିସିଷ୍ମିଯେମହାତେଜାରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାତ୍ମଜୋବଲୀ ॥ 49 ॥
ଅଥାତିକାଯଃକୁପିତୋଦୃଷ୍ଟଵାଲକ୍ଷ୍ମଣମୁତ୍ଥିତମ୍ ।
ଆଦାଯନିଶିତମ୍ବାଣମିଦଂଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 50 ॥
ବାଲସ୍ତ୍ଵମସିସୌମିତ୍ରେଵିକ୍ରମେଷ୍ଵଵିଚକ୍ଷଣଃ ।
ଗଚ୍ଛକିଙ୍କାଲସଦୃଶମ୍ମାଂଯୋଧଯତୁମିଚ୍ଛସି ॥ 51 ॥
ନ ହିମଦ୍ବାହୁସୃଷ୍ଟାନାମସ୍ତ୍ରାଣାହିମଵାନପି ।
ସୋଢୁମୁତ୍ସହତେଵେଗମନ୍ତରିକ୍ଷମଥୋମହୀ ॥ 52 ॥
ସୁଖପ୍ରସୁପ୍ତଙ୍କାଲାଗ୍ନିଂଵିବୋଧଯିତୁମିଚ୍ଛସି ।
ନ୍ଯସ୍ଯଚାପନ୍ନିଵର୍ତସ୍ଵମାପ୍ରାଣାନ୍ ଜହିମଦ୍ଗତଃ ॥ 53 ॥
ଅଥଵାତ୍ଵମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଟବ୍ଧୋ ନ ନିଵର୍ତିତୁମିଚ୍ଛସି ।
ତିଷ୍ଠପ୍ରାଣାନ୍ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯଗମିଷ୍ଯସିଯମକ୍ଷ୍ଯମ୍ ॥ 54 ॥
ପଶ୍ଯମେନିଶିତାନ୍ବାଣାନରିଦର୍ପନିଷୂଦନାନ୍ ।
ଈଶ୍ଵରାଯୁଧସଙ୍କାଶାଂସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣାନ୍ ॥ 55 ॥
ଏଷ ତେ ସର୍ପସଙ୍କାଶୋ ବାଣଃ ପାସ୍ଯତି ଶୋଣିତମ୍ ।
ମୃଗରାଜ ଇଵ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନାଗରାଜସ୍ଯ ଶୋଣିତମ୍ ॥ 56 ॥
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵାସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଶରନ୍ଧନୁଷିସନ୍ଦଧେ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାତିକାଯସ୍ଯଵଚସ୍ସରୋଷଂସଗର୍ଵିତଂସମ୍ଯତିରାଜପୁତ୍ରଃ ।
ସ ସଞ୍ଚୁକୋପାତିବଲୋମନସ୍ଵୀରୁଵାଚଵାକ୍ଯଂ ଚ ତତୋମହାର୍ଥମ୍ ॥ 57 ॥
ନ ଵାକ୍ଯମାତ୍ରେଣଭଵାନ୍ ପ୍ରଧାନୋ ନ କତ୍ଥନାତ୍ସତ୍ପୁରୁଷାଭଵନ୍ତି ।
ମଯିସ୍ଥିତେଧନ୍ଵିନିବାଣପାଣୌନିଦର୍ଶଯସ୍ଵାତ୍ମବଲନ୍ଦୁରାତ୍ମନ୍ ॥ 58 ॥
କର୍ମଣା ସୂଚଯାତ୍ମାନଂ ନ ଵିକତ୍ଥିତୁମର୍ହସି ।
ପୌରୁଷେଣ ତୁ ଯୋ ଯୁକ୍ତଃ ସ ତୁ ଶୂର ଇତି ସ୍ମୃତଃ ॥ 59 ॥
ସର୍ଵାଯୁଧସମାଯୁକ୍ତୋଧନ୍ଵୀତ୍ଵଂରଥମାସ୍ଥିତଃ ।
ଶରୈର୍ଵାଯଦିଵାପ୍ଯସ୍ତ୍ରୈର୍ଦର୍ଶଯସ୍ଵପରାକ୍ରମମ୍ ॥ 60 ॥
ତତଃ ଶିରସ୍ତେ ନିଶିତୈଃ ପାତଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଶରୈଃ ।
ମାରୁତଃ କାଲସମ୍ପକ୍ଵଂ ଵୃନ୍ତାତ୍ତାଲଫଲଂ ଯଥା ॥ 61 ॥
ଅଦ୍ଯତେମାମକାବାଣାସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣାଃ ।
ପାସ୍ଯନ୍ତିରୁଧିରଙ୍ଗାତ୍ରାଦ୍ବାଣଶଲ୍ଯାନ୍ତରୋତ୍ଥିତମ୍ ॥ 62 ॥
ବାଲୋଽଯମିତିଵିଜ୍ଞାଯ ନ ମାଵଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ।
ବାଲୋଵାଯଦିଵାଵୃଦ୍ଧୋମୃତ୍ଯୁଞ୍ଜାନୀହିସଂଯୁଗେ ॥ 63 ॥
ବାଲେନଵିଷ୍ଣୁନାଲୋକାସ୍ତ୍ରଯଃକ୍ରାନ୍ତାସ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମୈଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵାହେତୁମତ୍ପରମାର୍ଥଵତ୍ ॥ 64 ॥
ଅତିକାଯଃପ୍ରଚୁକ୍ରୋଧବାଣଞ୍ଚୋତ୍ତମମାଦଦେ ।
ତତୋଵିଦ୍ଯାଧରାଭୂତାଦେଵାଦୈତ୍ଯାମହର୍ଷଯଃ ॥ 65 ॥
ଗୁହ୍ଯକାଶ୍ଚମହାତ୍ମାନସ୍ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଗମନ୍ ।
ତୋଽତିକାଯଃକୁପିତଶ୍ଚାପମାରୋପ୍ଯସାଯକମ୍ ॥ 66 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯପ୍ରଚିକ୍ଷେପସଙ୍କ୍ଷିପନ୍ନିଵଚାମ୍ବରମ୍ ।
ତମାପତନ୍ତନ୍ନିଶିତଂଶରମାଶୀଵିଷୋପମମ୍ ॥ 67 ॥
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରେଣଚିଚ୍ଛେଦଲକ୍ଷ୍ମଣଃପରଵୀରହା ।
ତନ୍ନିକୃତ୍ତଂଶରନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାକୃତ୍ତଭୋଗମିଵୋରଗମ୍ ॥ 68 ॥
ଅତିକାଯୋଭୃଶଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃପଞ୍ଚବାଣାନ୍ ସମାଦଦେ ।
ତାନ୍ଶରାନ୍ ସମ୍ପ୍ରଚିକ୍ଷେପଲକ୍ଷ୍ମଣାଯନିଶାଚରଃ ॥ 69 ॥
ତାନପ୍ରାପ୍ତାନ୍ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦଭରତାନୁଜଃ ।
ସତାନ୍ ଛିତ୍ତ୍ଵାଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଃପରଵୀରହା ॥ 70 ॥
ଆଦଦେନିଶିତମ୍ବାଣଞ୍ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵତେଜସା ।
ତମାଦାଯଧନୁଶ୍ଶ୍ରେଷ୍ଠେଯୋଜଯାମାସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 71 ॥
ଵିଚକର୍ଷ ଚ ଵେଗେନଵିସସର୍ଜ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।
ପୂର୍ଣାଯତଵିସୃଷେନଶରେଣନତପର୍ଵଣା ॥ 72 ॥
ଲଲାଟେରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠମାଜଘାନ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।
ସଲଲାଟେଶରୋମଗ୍ନସ୍ତସ୍ଯଭୀମସ୍ଯରକ୍ଷସଃ ॥ 73 ॥
ଦଦୃଶେ ଶୋଣିତେନାକ୍ତଃ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ର ଇଵାହଵେ ।
ରାକ୍ଷସଃ ପ୍ରଚକମ୍ପେ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣେଷୁ ପ୍ରକମ୍ପିତଃ ॥ 74 ॥
ରୁଦ୍ରବାଣହତଙ୍ଘୋରଂଯଥାତ୍ରିପୁରଗୋପୁରମ୍ ।
ଚିନ୍ତଯାମାସଚାଶ୍ଵାସ୍ଯଵିମୃଶ୍ଯ ଚ ମହାବଲଃ ॥ 75 ॥
ସାଧୁବାଣନିପାତେନଶ୍ଲାଘନୀଯୋଽସିମେରିପୁଃ ।
ଵିଧାଯୈଵଂଵିନମ୍ଯାସ୍ଯନ୍ନିଯମ୍ଯ ଚ ଭୁଜାଵୁଭୌ ॥ 76 ॥
ସ ରଥୋପସ୍ଥମାସ୍ଥାଯରଥେନପ୍ରଚଚାର ହ ।
କନ୍ତ୍ରୀନ୍ପଞ୍ଚସପ୍ତେତିସାଯନ୍ରାକ୍ଷସର୍ଷଭଃ ॥ 77 ॥
ଆଦଦେସନ୍ଦଧେଚାପିଵିଚକର୍ଷୋତ୍ସସର୍ଜ ଚ ।
ତେବାଣାଃକାଲସଙ୍କାଶାରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଧୁନୁଶ୍ଚ୍ଯୁତାଃ ॥ 78 ॥
ହେମପୁଙ୍ଖାରଵିପ୍ରଖ୍ଯାଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ଦୀପ୍ତମିଵାମ୍ବରମ୍ ।
ତସ୍ତାନ୍ରାକ୍ଷସୋତ୍ସୃଷ୍ଟାନ୍ଶରୌଘାନ୍ରାଘଵାନୁଜଃ ॥ 79 ॥
ଅସମ୍ବ୍ରାନ୍ତଃପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦନିଶିତୈର୍ବହୁଭିଶ୍ଶରୈଃ ।
ତାନ୍ ଶରାନ୍ଯୁଧିସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯନିକୃତ୍ତାନ୍ରାଵଣାତ୍ମଜଃ ॥ 80 ॥
ଚୁକୋପତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ରାରିର୍ଜଗ୍ରାହନିଶିତଂଶରମ୍ ।
ସସନ୍ଧାଯମହାତେଜାସ୍ତମ୍ବାଣଂସହସୋତ୍ସୃଜତ୍ ॥ 81 ॥
ତେନସ୍ସୌମିତ୍ରିମାଯାନ୍ତମାଜଘାନସ୍ତନାନ୍ତରେ ।
ଅତିକାଯେନସୌମିତ୍ରିସ୍ତାଡିତୋଯୁଧିଵକ୍ଷସି ॥ 82 ॥
ସୁସ୍ରାଵ ରୁଧିରଂ ତୀଵ୍ରଂ ମଦଂ ମତ୍ତ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ ।
ସ ଚକାର ତଦାତ୍ମାନଂ ଵିଶଲ୍ଯଂ ସହସା ଵିଭୁଃ ॥ 83 ॥
ଜଗ୍ରାହ ଚ ଶରନ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣମସ୍ତ୍ରେଣାପିଚସନ୍ଦଧେ ।
ଆଗ୍ନେଯେନତଦାଽସ୍ତ୍ରେଣଯୋଜଯାମାସସାଯକମ୍ ॥ 84 ॥
ସ ଜଜ୍ଵାଲତଦାବାଣୋଧନୁଷ୍ଯସ୍ଯମହାତ୍ମନଃ ।
ଅତିକାଯୋତିତେଜସ୍ଵୀସୌରମସ୍ତ୍ରଂସମାଦଧେ ॥ 85 ॥
ତେନବାଣମ୍ଭୁଜଙ୍ଗାଭଂହେମପୁଙ୍ଖମଯୋଜଯତ୍ ।
ତଦସ୍ତ୍ରଞ୍ଜ୍ଵଲିତଙ୍ଘୋରଂଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଶରମାହିତମ୍ ॥ 86 ॥
ଅତିକାଯାଯଚିକ୍ଷେପକାଲଦଣ୍ଡମିଵାନ୍ତକଃ ।
ଆଗ୍ନେଯେନାଭିସଂଯୁକ୍ତନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାବାଣନ୍ନିଶାଚରଃ ॥ 87 ॥
ଉତ୍ସସର୍ଜତଦାବାଣନ୍ଦୀପ୍ତଂସୂର୍ଯାସ୍ତ୍ରଯୋଜିତମ୍ ।
ତାଵୁଭାଵମ୍ବରେବାଣାଵନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଜଘ୍ନତୁଃ ॥ 88 ॥
ତେଜସାସମ୍ପ୍ରଦୀପ୍ତାଗ୍ରୌକ୍ରୁଦ୍ଧାଵିଵଭୁଜଙ୍ଗମୌ ।
ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂଵିନିର୍ଦହ୍ଯପେତତୁର୍ଧରଣୀତଲେ ॥ 89 ॥
ନିରର୍ଚିଷୌଭସ୍ମକୃତୌ ନ ଭ୍ରାଜେତେଶରୋତ୍ତମୌ ।
ତାଵୁଭୌଦୀପ୍ଯମାନୌସ୍ମ ନ ଭ୍ରାଜେତେମହୀତଲେ ॥ 90 ॥
ତତୋଽତିକାଯସ୍ସଙ୍କୃଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵସ୍ତ୍ରମୈଷୀକମୁତ୍ସୃଜତ୍ ।
ତତ୍ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦସୌମିତ୍ରିରସ୍ତ୍ରମୈନ୍ଦ୍ରେଣଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ 91 ॥
ଐଷୀକନ୍ନିହତନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାରୁଷିତୋରାଵଣାତ୍ମଜଃ ।
ଯାମ୍ଯେନାର୍ସ୍ତେଣସଙ୍କୃଦ୍ଧୋଯୋଜଯାମାସସାଯକମ୍ ॥ 92 ॥
ତତସ୍ତଦସ୍ତ୍ରଞ୍ଚିକ୍ଷେପଲକ୍ଷ୍ମଣାଯନିଶାଚରଃ ।
ଵାଯଵ୍ଯେନତଦସ୍ତ୍ରେଣନିଜଘାନ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 93 ॥
ଅଥୈନଂଶରଧାରାଭିର୍ଧାରାଭିରିଵତୋଯଦଃ ।
ଅଭ୍ଯଵର୍ଷତ୍ସୁସଙ୍କୃଦ୍ଧୋଲକ୍ଷ୍ମଣୋରାଵଣାତ୍ମଜମ୍ ॥ 94 ॥
ତେଽତିକାଯଂସମାସାଦ୍ଯକଵଚେଵଜ୍ରଭୂଷିତେ ।
ଭଗ୍ନାଗ୍ରଶଲ୍ଯାସ୍ସହସାପେତୁର୍ବାଣାମହୀତଲେ ॥ 95 ॥
ତାନ୍ମୋଘାନଭିସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମଣଃପରଵୀରହା ।
ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ମହେଷୂଣାଂସହସ୍ରେଣମହାଯଶାଃ ॥ 96 ॥
ସ ଵୃଷ୍ଯମାଣୋବାଣୌଘୈରତିକାଯୋମହାବଲଃ ।
ଅଵଧ୍ଯକଵଚସ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେରାକ୍ଷସୋନୈଵଵିଵ୍ଯଥେ ॥ 97 ॥
ଶରଞ୍ଚାଶୀଵିଷାକାରଂଲକ୍ଷ୍ମଣାଯଵ୍ଯପାସୃଜତ୍ ।
ସ ତେନଵିଦ୍ଧସ୍ସୌମିତ୍ରିର୍ମର୍ମଦେଶେଶରେଣ ହ ॥ 98 ॥
ମୁହୂର୍ତମାତ୍ରନ୍ନିସ୍ସଞ୍ଜ୍ଞୋହ୍ଯଭଵଚ୍ଛତ୍ରୁତାପନଃ ।
ତତଃସ୍ସଞ୍ଜ୍ଞାମୁପାଲଭ୍ଯଚତୁର୍ଭିସ୍ସାଯକୋତ୍ତମୈଃ ॥ 99 ॥
ନିଜଘାନହଯାନ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେସାରଥିଂ ଚ ମହାବଲଃ ।
ଧ୍ଵଜସ୍ଯୋନ୍ମଥନଙ୍କୃତ୍ଵାଶରଵର୍ଷୈରରିନ୍ଦମଃ ॥ 100 ॥
ଅସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତସ୍ସସୌମିତ୍ରିସ୍ତାନ୍ଶରାନଭିଲକ୍ଷିତାନ୍ ।
ମୁମୋଚଲକ୍ଷ୍ମଣୋବାଣାନ୍ଵଧାର୍ଥନ୍ତସ୍ଯରକ୍ଷସଃ ॥ 101 ॥
ନ ଶଶାକରୁଜଙ୍କର୍ତୁଂଯୁଧିତସ୍ଯନରୋତ୍ତମଃ ।
ଅଥୈନମଭ୍ଯୁପାଗମ୍ଯଵାଯୁର୍ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ ॥ 102 ॥
ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଵରୋ ହ୍ଯେଷ ଅଵଧ୍ଯ କଵଚାଵୃତଃ ।
ବ୍ରାହ୍ମେଣାସ୍ତ୍ରେଣ ଭିନ୍ଧ୍ଯେନମେଷ ଵଧ୍ଯୋ ହି ନାନ୍ଯଥା ॥ 103 ॥
ଅଵଧ୍ଯଏଷହ୍ଯନ୍ଯେଷାମସ୍ତ୍ରାଣାଙ୍କଵଚୀବଲୀ ।
ତତସ୍ତୁଵାଯୋର୍ଵଚନନ୍ନିଶମ୍ଯସୌମିତ୍ରିରିନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମାନଵୀର୍ଯଃ ।
ସମାଦଦେବାଣମମୋଘଵେଗନ୍ତଦ୍ବ୍ରାହ୍ମମସ୍ତ୍ରଂସହସାନିଯୋଜ୍ଯ ॥ 104 ॥
ନିଯୁଜ୍ଯମାନେସୌମିତ୍ରିଣାବାଣଵରେଶିତାଗ୍ରେ ।
ଦିଶଶ୍ଚଚନ୍ଦ୍ରର୍କମହାଗ୍ରହାଶ୍ଚନଭଶ୍ଚତତ୍ରାସଚଚାଲଚୋର୍ଵୀ ॥ 105 ॥
ତମ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋଽସ୍ତ୍ରେଣନିଯୁଜ୍ଯଚାପେଶରଂସୁପୁଙ୍ଖଂଯମଦୂତକଲ୍ପମ୍ ।
ସୌମିତ୍ରିରିନ୍ଦ୍ରାରିସୁତସ୍ଯତସ୍ଯସସର୍ଜବାଣଂଯୁଧିଵଜ୍ରକଲ୍ପମ୍ ॥ 106 ॥
ତଂଲକ୍ଷ୍ମଣୋତ୍ସୃଷ୍ଟମମୋଘଵେଗଂସମାପତନ୍ତଞ୍ଜ୍ଯଲନପ୍ରକାଶମ୍ ।
ସୁପର୍ଣଵଜ୍ରୋତ୍ତମଚିତ୍ରପୁଙ୍ଖନ୍ତଦାଽତିକାଯସ୍ସମରେଦଦର୍ଶ ॥ 107 ॥
ତମ୍ପ୍ରେକ୍ଷମାଣସ୍ସହସାଽତିକାଯୋଜଘାନବାଣୈର୍ନିଶିତୈରନେକୈଃ ।
ସ ସାଯକସ୍ତସ୍ଯସୁପର୍ଣଵେଗସ୍ତଦାତିକାଯସ୍ଯଜଗାମପାର୍ଶ୍ଵମ୍ ॥ 108 ॥
ତମାଗତମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯତଦାତିକାଯୋବାଣମ୍ପ୍ରଦୀପ୍ତାନ୍ତକକାଲକଲ୍ପମ୍ ।
ଜଘାନକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିଗଦାକୁଠାରୈଶୂଲୈର୍ହୁଲୈଶ୍ଚାପ୍ଯଵିପନ୍ନଚେତା ॥ 109 ॥
ତାନ୍ଯାଯୁଧାନ୍ଯଦ୍ଭୁତଵିଗ୍ରହାଣିମୋଘାନିକୃତ୍ଵା ସ ଶରୋଽଗ୍ନିଦୀପ୍ତଃ ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯତସ୍ଯୈଵକିରୀଟଜୁଷ୍ଟଂ ତତୋଽତିକାଯସ୍ଯଶିରୋଜହାର ॥ 110 ॥
ତଛଚିରସ୍ସଶିରସ୍ତ୍ରାଣଂଲକ୍ଷ୍ମଣେଷୁପ୍ରପୀଡିତମ୍ ।
ପପାତସହସାଭୂମୌଶୃଙ୍ଗଂହିମଵତୋଯଥା ॥ 111 ॥
ତମ୍ଭୂମୌନିପତିତନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାଵିକ୍ଷିପ୍ତଭୂଷଣଂ ବଭୂଵୁର୍ଵ୍ଯଥିତାସ୍ସର୍ଵେହତଶେଷାନିଶାଚରାଃ ॥ 112 ॥
ତେଵିଷଣ୍ଣମୁଖାଦୀନାଃପ୍ରହାରଜନିତଶ୍ରମାଃ ।
ଵିନେଦୁରୁଚ୍ଚୈର୍ବହଵସ୍ସହସାଵିସ୍ଵରୈସ୍ସ୍ଵରୈଃ ॥ 113 ॥
ତତସ୍ତେତ୍ଵରିତଂଯାତାନିରପେକ୍ଷାନିଶାଚରାଃ ।
ପୁରୀମଭିମୁଖାଭୀତାଦ୍ରଵନ୍ତୋନାଯକେହତେ ॥ 114 ॥
ପ୍ରହର୍ଷଯୁକ୍ତାବହଵସ୍ତୁଵାନରାଃପ୍ରବୁଦ୍ଦପଦ୍ମପ୍ରତିମାନନାସ୍ତଦା ।
ଅପୂଜଯନ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଵିଷ୍ଟଭାଗିନଂହତେରିପୌଭୀମବଲେଦୁରାସଦେ ॥ 115 ॥
ଅତିବଲମତିକାଯମଭ୍ରକଲ୍ପଂଯୁଧିଵିନିପାତ୍ଯ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ।
ତ୍ଵରିତମଥତଦା ସ ରାମପାର୍ଶ୍ଵଙ୍କପିନିଵହୈଶ୍ଚସୁପୂଜିତୋଜଗାମ ॥ 116 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekasaptatitamassargaḥ |
svabalaṃvyathitandṛṣṭavātumulaṃromaharṣaṇam |
bhrātṛṃścanihatān dṛṣṭavāśakratulyaparākramān || 1 ||
pitṛvyaucāpisanṛdṛśyasamaresannighāditau |
yuddhonmattaṃ ca mattaṃ ca bhrātaraurākṣasarṣabhau || 2 ||
cukopa ca mahātejābrahmadattavaroyudhi |
atikāyo'drisaṅkāśodevadānavadarpahā || 3 ||
sa bhāskarasahasrasyasaṅghātamivabhāsvaram |
rathamāsthāyaśakrārirabhidudrāvavānarān || 4 ||
sa visphāryamahācāpaṅkirīṭīmṛṣṭakuṇḍalaḥ |
nāmaviśrāvayāmāsananāda ca mahāsvanam || 5 ||
tenasiṃhapraṇādenanāmaviśrāvaṇena ca |
jyāśabdena ca bhīmenatrāsayāmāsavānarān || 6 ||
tedṛṣṭavādehamāhātmyaṅkumbhakarṇo'yamuthatitaḥ |
bhayārtāvānarāssarvesaṃśrayanteparasparam || 7 ||
tetasyarūpamālokyayathāviṣṭostrivikrame |
bhayādvānarayūdhāstevidravantitatastataḥ || 8 ||
te'tikāyaṃsamāsādyavānarāmūḍhacetasaḥ |
śaraṇyaṃśaraṇañjagmurlakṣmaṇāgrajamāhave || 9 ||
to'tikāyaṅkākutsthorathasthamparvatopamam |
dadarśadhavaninandūrādgarjantaṅkālameghavat || 10 ||
sa tandṛṣṭavāmahātmānaṃrāghavastuvisismiye |
vānarān sāntvayitvā ca vibhīṣaṇamuvāca ha || 11 ||
ko'sauparvatasaṅkāśodhanuṣmānharilocanaḥ |
yuktehayasahasreṇaviśālesyandanesthitaḥ || 12 ||
ya eṣaniśitaiśśūlaissutīkṇaiḥprāsamudgaraiḥ |
arciṣmadbhirvṛtobhātibhūtairivamaheśvaraḥ || 13 ||
kālajihvāprakāśābhiryaeṣo'tivirājate |
āvṛtorathaśaktībhirvidyudbhirivatoyadaḥ || 14 ||
dhanūṃṣicāsyasajjānihemapṛṣṭhānisarvaśaḥ |
śobhayantirathaśreṣṭhaṃśakracāpamivāmbaram || 15 ||
ka eṣarakṣaśśārdūloraṇabhūmivirājayan |
abhyetirathināṃśreṣṭhorathenādityatejasā || 16 ||
dhvajaśṛṅgapratiṣṭhenarāhuṇābhivirājate |
sūryaramaśinibhairbāṇairdiśo daśa virājayan || 17 ||
triṇatammeghasannādaṃhemapṛṣṭhamalaṅkṛtam |
śatakratudhanuḥprakhyandhanuścāsyavirājate || 18 ||
sa dhvajassapatākaścasānukarṣomahārathaḥ |
catussādisamāyuktomeghastanitāni || 19 ||
viṃśatirdaśa cāṣṭau ca tūṇīrarathamāsthitāḥ |
kārmukāṇi ca bhīmāni jyāśca kāñcanapiṅgalāḥ || 20 ||
dvau ca khaḍagaurathagataupārśvasthaupārśvaśobhitau |
caturhastatsaruyutauvyaktahastadaśāyatau || 21 ||
raktakaṇṭhaguṇo dhīro mahāparvatasannibhaḥ |
kālaḥ kālamahāvaktro meghastha iva bhāskaraḥ || 22 ||
kāñcanāṅgadanaddhābhyāmbhūjābhyāmeṣaśobhate |
śṛṅgābhyāmivatuṅgābhyāṃhimavān parvatottamaḥ || 23 ||
kuṇḍalābhyāntuyasyaitadbhatadhbhātiśubhekṣa |
punarvasvantaragatampūrṇambhimbamivaindavam || 24 ||
ācakṣvamemahābāhotvamenaṃrākṣasottamam |
yandṛṣṭavāvānarāssarvebhayārtāvidrutādiśaḥ || 25 ||
sa pṛṣṭorājaputreṇarāmeṇāmitatejasā |
ācacakṣemahātejāraghavāyavibhīṣaṇaḥ || 26 ||
daśagrīvomahātejārājāvaiśravaṇānujaḥ |
bhīmakarmāmahotsāhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 27 ||
tasyāsīdvīryavānputrorāvaṇapratimoraṇe |
vṛddhasevīśrutidharassarvāstraviduṣāṃvaraḥ || 28 ||
aśvapṛṣṭherathenāgekhaḍagedhanuṣikarṣaṇe |
bhedesāntve ca dāne ca nayemantre ca sammataḥ || 29 ||
yasyabāhūsamāśrityalaṅkāvasatinirbhayā |
tanayandhānyamālinyāatikāyamimaṃviduḥ || 30 ||
etenārādhitobrahmotapasābhāvitātmanā |
astrāṇicāpyavāptāniripavaścaparājitāḥ || 31 ||
surāsurairavadhyatvandattamasmaisvayambhuvā |
etaccakavacandivyaṃradhaścaiṣo'rabhāsvaraḥ || 32 ||
etenaśataśodevādānavāścaparājitāḥ |
rakṣitāni ca rakṣāṃsiyakṣāścāpiniṣūditāḥ || 33 ||
vajraṃviṣṭambhitaṃyenabāṇairindrasyadhīmataḥ |
pāśassalilarājasyaraṇepratihatastathā || 34 ||
eṣo'tikāyobalavānrākṣasānāmatharṣabhaḥ |
rāvaṇasyatodhīmāndevadānavadarpahā || 35 ||
tadasminkriyatāṃyatnaḥkṣiprampuruṣapuṅgava |
purāvānarasainyānikṣyannayatisāyakaiḥ || 36 ||
tatotikāyobalavānpraviśyaharivāhinīm |
viṣphārayāmāsadhanurnanāda ca punaḥpunaḥ || 37 ||
tambhīmavapuṣandṛṣṭavārathasthaṃrathināṃvaram |
abhipeturmahātmānoyepradhānāvanaukasaḥ || 38 ||
kumudodvividomaindonīlaśśarabhaeva ca |
pādapairgiriśṛṅgaiścayugapatsamabhidravan || 39 ||
teṣāṃvṛkṣāṃścaśailāṃścaśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
atikāyomahātejāścicchedāstravidāṃvaraḥ || 40 ||
tāṃścaivasarvān sa harīn śaraissarvāyasairbalī |
vivyāthābhimukhassaṅkhyebhīmakāyoniśācara || 41 ||
te'rditāmbāṇavarṣeṇabhinnagātrāḥplavaṅgamāḥ |
na śekuratikāyasyapratikartummahāraṇe || 42 ||
tat tsainyaṃharivīrāṇāntrāsayāmāsarākṣasaḥ |
mṛgayūthamivakruddhohariryauvanadarpitaḥ || 43 ||
sarākṣasendroharisainyamadhyenāyudhyamānannijaghānakañcit |
upetyarāmaṃsadhamaḥ kalāpī sa garvitaṃvākyamidambabhāṣe || 44 ||
rathesthitohaṃśaracāpapāṇirnaprākṛtaṅkañcanayodhayāmi |
yasyāstikaścidvyavasāyayuktodadātumekṣipramihādyayuddham || 45 ||
tattasyavākyambruvatoniśamyacukopasaumitriramitrahantā |
amṛṣyamāṇaścasamutpapātajagrāhacāpaṃ ca tatassmayitvā || 46 ||
kruddhassaumitrirutpatyatūṇādākṣipyasāyakam |
purastādatikāyasyavicakarṣamahaddhanuḥ || 47 ||
pūrayan sa mahīṃśailānākāśaṃsāgarandiśaḥ |
jyāśabdolakṣmaṇasyograstrāsayan rajanīcarān || 48 ||
saumitreścāpanirghoṣaṃśrutvāpratibhayantadā |
visiṣmiyemahātejārākṣasendrātmajobalī || 49 ||
athātikāyaḥkupitodṛṣṭavālakṣmaṇamutthitam |
ādāyaniśitambāṇamidaṃvacanamabravīt || 50 ||
bālastvamasisaumitrevikrameṣvavicakṣaṇaḥ |
gacchakiṅkālasadṛśammāṃyodhayatumicchasi || 51 ||
na himadbāhusṛṣṭānāmastrāṇāhimavānapi |
soḍhumutsahatevegamantarikṣamathomahī || 52 ||
sukhaprasuptaṅkālāgniṃvibodhayitumicchasi |
nyasyacāpannivartasvamāprāṇān jahimadgataḥ || 53 ||
athavātvampratiṣṭabdho na nivartitumicchasi |
tiṣṭhaprāṇān parityajyagamiṣyasiyamakṣyam || 54 ||
paśyameniśitānbāṇānaridarpaniṣūdanān |
īśvarāyudhasaṅkāśāṃstaptakāñcanabhūṣaṇān || 55 ||
eṣa te sarpasaṅkāśo bāṇaḥ pāsyati śoṇitam |
mṛgarāja iva kruddho nāgarājasya śoṇitam || 56 ||
ityevamuktvāsaṅkruddhaśśarandhanuṣisandadhe |
śrutvātikāyasyavacassaroṣaṃsagarvitaṃsamyatirājaputraḥ |
sa sañcukopātibalomanasvīruvācavākyaṃ ca tatomahārtham || 57 ||
na vākyamātreṇabhavān pradhāno na katthanātsatpuruṣābhavanti |
mayisthitedhanvinibāṇapāṇaunidarśayasvātmabalandurātman || 58 ||
karmaṇā sūcayātmānaṃ na vikatthitumarhasi |
pauruṣeṇa tu yo yuktaḥ sa tu śūra iti smṛtaḥ || 59 ||
sarvāyudhasamāyuktodhanvītvaṃrathamāsthitaḥ |
śarairvāyadivāpyastrairdarśayasvaparākramam || 60 ||
tataḥ śiraste niśitaiḥ pātayiṣyāmyahaṃ śaraiḥ |
mārutaḥ kālasampakvaṃ vṛntāttālaphalaṃ yathā || 61 ||
adyatemāmakābāṇāstaptakāñcanabhūṣaṇāḥ |
pāsyantirudhiraṅgātrādbāṇaśalyāntarotthitam || 62 ||
bālo'yamitivijñāya na māvajñātumarhasi |
bālovāyadivāvṛddhomṛtyuñjānīhisaṃyuge || 63 ||
bālenaviṣṇunālokāstrayaḥkrāntāstrivikramaiḥ |
lakṣmaṇasyavacaśśrutvāhetumatparamārthavat || 64 ||
atikāyaḥpracukrodhabāṇañcottamamādade |
tatovidyādharābhūtādevādaityāmaharṣayaḥ || 65 ||
guhyakāścamahātmānastadyuddhandraṣṭumāgaman |
to'tikāyaḥkupitaścāpamāropyasāyakam || 66 ||
lakṣmaṇāyapracikṣepasaṅkṣipannivacāmbaram |
tamāpatantanniśitaṃśaramāśīviṣopamam || 67 ||
ardhacandreṇacicchedalakṣmaṇaḥparavīrahā |
tannikṛttaṃśarandṛṣṭavākṛttabhogamivoragam || 68 ||
atikāyobhṛśaṅkruddhaḥpañcabāṇān samādade |
tānśarān sampracikṣepalakṣmaṇāyaniśācaraḥ || 69 ||
tānaprāptān śaraistīkṣṇaiścicchedabharatānujaḥ |
satān chittvāśitairbāṇairlakṣmaṇaḥparavīrahā || 70 ||
ādadeniśitambāṇañjvalantamivatejasā |
tamādāyadhanuśśreṣṭheyojayāmāsalakṣmaṇaḥ || 71 ||
vicakarṣa ca vegenavisasarja ca vīryavān |
pūrṇāyatavisṛṣenaśareṇanataparvaṇā || 72 ||
lalāṭerākṣasaśreṣṭhamājaghāna sa vīryavān |
salalāṭeśaromagnastasyabhīmasyarakṣasaḥ || 73 ||
dadṛśe śoṇitenāktaḥ pannagendra ivāhave |
rākṣasaḥ pracakampe ca lakṣmaṇeṣu prakampitaḥ || 74 ||
rudrabāṇahataṅghoraṃyathātripuragopuram |
cintayāmāsacāśvāsyavimṛśya ca mahābalaḥ || 75 ||
sādhubāṇanipātenaślāghanīyo'simeripuḥ |
vidhāyaivaṃvinamyāsyanniyamya ca bhujāvubhau || 76 ||
sa rathopasthamāsthāyarathenapracacāra ha |
kantrīnpañcasaptetisāyanrākṣasarṣabhaḥ || 77 ||
ādadesandadhecāpivicakarṣotsasarja ca |
tebāṇāḥkālasaṅkāśārākṣasendradhunuścyutāḥ || 78 ||
hemapuṅkhāraviprakhyāścakrurdīptamivāmbaram |
tastānrākṣasotsṛṣṭānśaraughānrāghavānujaḥ || 79 ||
asambrāntaḥpracicchedaniśitairbahubhiśśaraiḥ |
tān śarānyudhisamprekṣyanikṛttānrāvaṇātmajaḥ || 80 ||
cukopatridaśendrārirjagrāhaniśitaṃśaram |
sasandhāyamahātejāstambāṇaṃsahasotsṛjat || 81 ||
tenassaumitrimāyāntamājaghānastanāntare |
atikāyenasaumitristāḍitoyudhivakṣasi || 82 ||
susrāva rudhiraṃ tīvraṃ madaṃ matta iva dvipaḥ |
sa cakāra tadātmānaṃ viśalyaṃ sahasā vibhuḥ || 83 ||
jagrāha ca śarantīkṣṇamastreṇāpicasandadhe |
āgneyenatadā'streṇayojayāmāsasāyakam || 84 ||
sa jajvālatadābāṇodhanuṣyasyamahātmanaḥ |
atikāyotitejasvīsauramastraṃsamādadhe || 85 ||
tenabāṇambhujaṅgābhaṃhemapuṅkhamayojayat |
tadastrañjvalitaṅghoraṃlakṣmaṇaśśaramāhitam || 86 ||
atikāyāyacikṣepakāladaṇḍamivāntakaḥ |
āgneyenābhisaṃyuktandṛṣṭavābāṇanniśācaraḥ || 87 ||
utsasarjatadābāṇandīptaṃsūryāstrayojitam |
tāvubhāvambarebāṇāvanyonyamabhijaghnatuḥ || 88 ||
tejasāsampradīptāgraukruddhāvivabhujaṅgamau |
tāvanyonyaṃvinirdahyapetaturdharaṇītale || 89 ||
nirarciṣaubhasmakṛtau na bhrājeteśarottamau |
tāvubhaudīpyamānausma na bhrājetemahītale || 90 ||
tato'tikāyassaṅkṛddhastvastramaiṣīkamutsṛjat |
tatpracicchedasaumitrirastramaindreṇavīryavān || 91 ||
aiṣīkannihatandṛṣṭavāruṣitorāvaṇātmajaḥ |
yāmyenārsteṇasaṅkṛddhoyojayāmāsasāyakam || 92 ||
tatastadastrañcikṣepalakṣmaṇāyaniśācaraḥ |
vāyavyenatadastreṇanijaghāna sa lakṣmaṇaḥ || 93 ||
athainaṃśaradhārābhirdhārābhirivatoyadaḥ |
abhyavarṣatsusaṅkṛddholakṣmaṇorāvaṇātmajam || 94 ||
te'tikāyaṃsamāsādyakavacevajrabhūṣite |
bhagnāgraśalyāssahasāpeturbāṇāmahītale || 95 ||
tānmoghānabhisamprekṣyalakṣmaṇaḥparavīrahā |
abhyavarṣanmaheṣūṇāṃsahasreṇamahāyaśāḥ || 96 ||
sa vṛṣyamāṇobāṇaughairatikāyomahābalaḥ |
avadhyakavacassaṅkhyerākṣasonaivavivyathe || 97 ||
śarañcāśīviṣākāraṃlakṣmaṇāyavyapāsṛjat |
sa tenaviddhassaumitrirmarmadeśeśareṇa ha || 98 ||
muhūrtamātrannissañjñohyabhavacchatrutāpanaḥ |
tataḥssañjñāmupālabhyacaturbhissāyakottamaiḥ || 99 ||
nijaghānahayānsaṅkhyesārathiṃ ca mahābalaḥ |
dhvajasyonmathanaṅkṛtvāśaravarṣairarindamaḥ || 100 ||
asambhrāntassasaumitristānśarānabhilakṣitān |
mumocalakṣmaṇobāṇānvadhārthantasyarakṣasaḥ || 101 ||
na śaśākarujaṅkartuṃyudhitasyanarottamaḥ |
athainamabhyupāgamyavāyurvākyamuvāca ha || 102 ||
brahmadattavaro hyeṣa avadhya kavacāvṛtaḥ |
brāhmeṇāstreṇa bhindhyenameṣa vadhyo hi nānyathā || 103 ||
avadhyaeṣahyanyeṣāmastrāṇāṅkavacībalī |
tatastuvāyorvacananniśamyasaumitririndrapratimānavīryaḥ |
samādadebāṇamamoghavegantadbrāhmamastraṃsahasāniyojya || 104 ||
niyujyamānesaumitriṇābāṇavareśitāgre |
diśaścacandrarkamahāgrahāścanabhaścatatrāsacacālacorvī || 105 ||
tambrahmaṇo'streṇaniyujyacāpeśaraṃsupuṅkhaṃyamadūtakalpam |
saumitririndrārisutasyatasyasasarjabāṇaṃyudhivajrakalpam || 106 ||
taṃlakṣmaṇotsṛṣṭamamoghavegaṃsamāpatantañjyalanaprakāśam |
suparṇavajrottamacitrapuṅkhantadā'tikāyassamaredadarśa || 107 ||
tamprekṣamāṇassahasā'tikāyojaghānabāṇairniśitairanekaiḥ |
sa sāyakastasyasuparṇavegastadātikāyasyajagāmapārśvam || 108 ||
tamāgatamprekṣyatadātikāyobāṇampradīptāntakakālakalpam |
jaghānaktyṛṣṭigadākuṭhāraiśūlairhulaiścāpyavipannacetā || 109 ||
tānyāyudhānyadbhutavigrahāṇimoghānikṛtvā sa śaro'gnidīptaḥ |
pragṛhyatasyaivakirīṭajuṣṭaṃ tato'tikāyasyaśirojahāra || 110 ||
tachacirassaśirastrāṇaṃlakṣmaṇeṣuprapīḍitam |
papātasahasābhūmauśṛṅgaṃhimavatoyathā || 111 ||
tambhūmaunipatitandṛṣṭavāvikṣiptabhūṣaṇaṃ babhūvurvyathitāssarvehataśeṣāniśācarāḥ || 112 ||
teviṣaṇṇamukhādīnāḥprahārajanitaśramāḥ |
vineduruccairbahavassahasāvisvaraissvaraiḥ || 113 ||
tatastetvaritaṃyātānirapekṣāniśācarāḥ |
purīmabhimukhābhītādravantonāyakehate || 114 ||
praharṣayuktābahavastuvānarāḥprabuddapadmapratimānanāstadā |
apūjayanlakṣmaṇaviṣṭabhāginaṃhateripaubhīmabaledurāsade || 115 ||
atibalamatikāyamabhrakalpaṃyudhivinipātya sa lakṣmaṇaḥprahṛṣṭaḥ |
tvaritamathatadā sa rāmapārśvaṅkapinivahaiścasupūjitojagāma || 116 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekasaptatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकसप्ततितमस्सर्गः ।
स्वबलंव्यथितन्दृष्टवातुमुलंरोमहर्षणम् ।
भ्रातृंश्चनिहतान् दृष्टवाशक्रतुल्यपराक्रमान् ॥ 1 ॥
पितृव्यौचापिसनृदृश्यसमरेसन्निघादितौ ।
युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौराक्षसर्षभौ ॥ 2 ॥
चुकोप च महातेजाब्रह्मदत्तवरोयुधि ।
अतिकायोऽद्रिसङ्काशोदेवदानवदर्पहा ॥ 3 ॥
स भास्करसहस्रस्यसङ्घातमिवभास्वरम् ।
रथमास्थायशक्रारिरभिदुद्राववानरान् ॥ 4 ॥
स विस्फार्यमहाचापङ्किरीटीमृष्टकुण्डलः ।
नामविश्रावयामासननाद च महास्वनम् ॥ 5 ॥
तेनसिंहप्रणादेननामविश्रावणेन च ।
ज्याशब्देन च भीमेनत्रासयामासवानरान् ॥ 6 ॥
तेदृष्टवादेहमाहात्म्यङ्कुम्भकर्णोऽयमुथतितः ।
भयार्तावानरास्सर्वेसंश्रयन्तेपरस्परम् ॥ 7 ॥
तेतस्यरूपमालोक्ययथाविष्टोस्त्रिविक्रमे ।
भयाद्वानरयूधास्तेविद्रवन्तिततस्ततः ॥ 8 ॥
तेऽतिकायंसमासाद्यवानरामूढचेतसः ।
शरण्यंशरणञ्जग्मुर्लक्ष्मणाग्रजमाहवे ॥ 9 ॥
तोऽतिकायङ्काकुत्स्थोरथस्थम्पर्वतोपमम् ।
ददर्शधवनिनन्दूराद्गर्जन्तङ्कालमेघवत् ॥ 10 ॥
स तन्दृष्टवामहात्मानंराघवस्तुविसिस्मिये ।
वानरान् सान्त्वयित्वा च विभीषणमुवाच ह ॥ 11 ॥
कोऽसौपर्वतसङ्काशोधनुष्मान्हरिलोचनः ।
युक्तेहयसहस्रेणविशालेस्यन्दनेस्थितः ॥ 12 ॥
य एषनिशितैश्शूलैस्सुतीक्णैःप्रासमुद्गरैः ।
अर्चिष्मद्भिर्वृतोभातिभूतैरिवमहेश्वरः ॥ 13 ॥
कालजिह्वाप्रकाशाभिर्यएषोऽतिविराजते ।
आवृतोरथशक्तीभिर्विद्युद्भिरिवतोयदः ॥ 14 ॥
धनूंषिचास्यसज्जानिहेमपृष्ठानिसर्वशः ।
शोभयन्तिरथश्रेष्ठंशक्रचापमिवाम्बरम् ॥ 15 ॥
क एषरक्षश्शार्दूलोरणभूमिविराजयन् ।
अभ्येतिरथिनांश्रेष्ठोरथेनादित्यतेजसा ॥ 16 ॥
ध्वजशृङ्गप्रतिष्ठेनराहुणाभिविराजते ।
सूर्यरमशिनिभैर्बाणैर्दिशो दश विराजयन् ॥ 17 ॥
त्रिणतम्मेघसन्नादंहेमपृष्ठमलङ्कृतम् ।
शतक्रतुधनुःप्रख्यन्धनुश्चास्यविराजते ॥ 18 ॥
स ध्वजस्सपताकश्चसानुकर्षोमहारथः ।
चतुस्सादिसमायुक्तोमेघस्तनितानि ॥ 19 ॥
विंशतिर्दश चाष्टौ च तूणीररथमास्थिताः ।
कार्मुकाणि च भीमानि ज्याश्च काञ्चनपिङ्गलाः ॥ 20 ॥
द्वौ च खडगौरथगतौपार्श्वस्थौपार्श्वशोभितौ ।
चतुर्हस्तत्सरुयुतौव्यक्तहस्तदशायतौ ॥ 21 ॥
रक्तकण्ठगुणो धीरो महापर्वतसन्निभः ।
कालः कालमहावक्त्रो मेघस्थ इव भास्करः ॥ 22 ॥
काञ्चनाङ्गदनद्धाभ्याम्भूजाभ्यामेषशोभते ।
शृङ्गाभ्यामिवतुङ्गाभ्यांहिमवान् पर्वतोत्तमः ॥ 23 ॥
कुण्डलाभ्यान्तुयस्यैतद्भतध्भातिशुभेक्ष ।
पुनर्वस्वन्तरगतम्पूर्णम्भिम्बमिवैन्दवम् ॥ 24 ॥
आचक्ष्वमेमहाबाहोत्वमेनंराक्षसोत्तमम् ।
यन्दृष्टवावानरास्सर्वेभयार्ताविद्रुतादिशः ॥ 25 ॥
स पृष्टोराजपुत्रेणरामेणामिततेजसा ।
आचचक्षेमहातेजारघवायविभीषणः ॥ 26 ॥
दशग्रीवोमहातेजाराजावैश्रवणानुजः ।
भीमकर्मामहोत्साहोरावणोराक्षसाधिपः ॥ 27 ॥
तस्यासीद्वीर्यवान्पुत्रोरावणप्रतिमोरणे ।
वृद्धसेवीश्रुतिधरस्सर्वास्त्रविदुषांवरः ॥ 28 ॥
अश्वपृष्ठेरथेनागेखडगेधनुषिकर्षणे ।
भेदेसान्त्वे च दाने च नयेमन्त्रे च सम्मतः ॥ 29 ॥
यस्यबाहूसमाश्रित्यलङ्कावसतिनिर्भया ।
तनयन्धान्यमालिन्याअतिकायमिमंविदुः ॥ 30 ॥
एतेनाराधितोब्रह्मोतपसाभावितात्मना ।
अस्त्राणिचाप्यवाप्तानिरिपवश्चपराजिताः ॥ 31 ॥
सुरासुरैरवध्यत्वन्दत्तमस्मैस्वयम्भुवा ।
एतच्चकवचन्दिव्यंरधश्चैषोऽरभास्वरः ॥ 32 ॥
एतेनशतशोदेवादानवाश्चपराजिताः ।
रक्षितानि च रक्षांसियक्षाश्चापिनिषूदिताः ॥ 33 ॥
वज्रंविष्टम्भितंयेनबाणैरिन्द्रस्यधीमतः ।
पाशस्सलिलराजस्यरणेप्रतिहतस्तथा ॥ 34 ॥
एषोऽतिकायोबलवान्राक्षसानामथर्षभः ।
रावणस्यतोधीमान्देवदानवदर्पहा ॥ 35 ॥
तदस्मिन्क्रियतांयत्नःक्षिप्रम्पुरुषपुङ्गव ।
पुरावानरसैन्यानिक्ष्यन्नयतिसायकैः ॥ 36 ॥
ततोतिकायोबलवान्प्रविश्यहरिवाहिनीम् ।
विष्फारयामासधनुर्ननाद च पुनःपुनः ॥ 37 ॥
तम्भीमवपुषन्दृष्टवारथस्थंरथिनांवरम् ।
अभिपेतुर्महात्मानोयेप्रधानावनौकसः ॥ 38 ॥
कुमुदोद्विविदोमैन्दोनीलश्शरभएव च ।
पादपैर्गिरिशृङ्गैश्चयुगपत्समभिद्रवन् ॥ 39 ॥
तेषांवृक्षांश्चशैलांश्चशरैःकाञ्चनभूषणैः ।
अतिकायोमहातेजाश्चिच्छेदास्त्रविदांवरः ॥ 40 ॥
तांश्चैवसर्वान् स हरीन् शरैस्सर्वायसैर्बली ।
विव्याथाभिमुखस्सङ्ख्येभीमकायोनिशाचर ॥ 41 ॥
तेऽर्दिताम्बाणवर्षेणभिन्नगात्राःप्लवङ्गमाः ।
न शेकुरतिकायस्यप्रतिकर्तुम्महारणे ॥ 42 ॥
तत् त्सैन्यंहरिवीराणान्त्रासयामासराक्षसः ।
मृगयूथमिवक्रुद्धोहरिर्यौवनदर्पितः ॥ 43 ॥
सराक्षसेन्द्रोहरिसैन्यमध्येनायुध्यमानन्निजघानकञ्चित् ।
उपेत्यरामंसधमः कलापी स गर्वितंवाक्यमिदम्बभाषे ॥ 44 ॥
रथेस्थितोहंशरचापपाणिर्नप्राकृतङ्कञ्चनयोधयामि ।
यस्यास्तिकश्चिद्व्यवसाययुक्तोददातुमेक्षिप्रमिहाद्ययुद्धम् ॥ 45 ॥
तत्तस्यवाक्यम्ब्रुवतोनिशम्यचुकोपसौमित्रिरमित्रहन्ता ।
अमृष्यमाणश्चसमुत्पपातजग्राहचापं च ततस्स्मयित्वा ॥ 46 ॥
क्रुद्धस्सौमित्रिरुत्पत्यतूणादाक्षिप्यसायकम् ।
पुरस्तादतिकायस्यविचकर्षमहद्धनुः ॥ 47 ॥
पूरयन् स महींशैलानाकाशंसागरन्दिशः ।
ज्याशब्दोलक्ष्मणस्योग्रस्त्रासयन् रजनीचरान् ॥ 48 ॥
सौमित्रेश्चापनिर्घोषंश्रुत्वाप्रतिभयन्तदा ।
विसिष्मियेमहातेजाराक्षसेन्द्रात्मजोबली ॥ 49 ॥
अथातिकायःकुपितोदृष्टवालक्ष्मणमुत्थितम् ।
आदायनिशितम्बाणमिदंवचनमब्रवीत् ॥ 50 ॥
बालस्त्वमसिसौमित्रेविक्रमेष्वविचक्षणः ।
गच्छकिङ्कालसदृशम्मांयोधयतुमिच्छसि ॥ 51 ॥
न हिमद्बाहुसृष्टानामस्त्राणाहिमवानपि ।
सोढुमुत्सहतेवेगमन्तरिक्षमथोमही ॥ 52 ॥
सुखप्रसुप्तङ्कालाग्निंविबोधयितुमिच्छसि ।
न्यस्यचापन्निवर्तस्वमाप्राणान् जहिमद्गतः ॥ 53 ॥
अथवात्वम्प्रतिष्टब्धो न निवर्तितुमिच्छसि ।
तिष्ठप्राणान् परित्यज्यगमिष्यसियमक्ष्यम् ॥ 54 ॥
पश्यमेनिशितान्बाणानरिदर्पनिषूदनान् ।
ईश्वरायुधसङ्काशांस्तप्तकाञ्चनभूषणान् ॥ 55 ॥
एष ते सर्पसङ्काशो बाणः पास्यति शोणितम् ।
मृगराज इव क्रुद्धो नागराजस्य शोणितम् ॥ 56 ॥
इत्येवमुक्त्वासङ्क्रुद्धश्शरन्धनुषिसन्दधे ।
श्रुत्वातिकायस्यवचस्सरोषंसगर्वितंसम्यतिराजपुत्रः ।
स सञ्चुकोपातिबलोमनस्वीरुवाचवाक्यं च ततोमहार्थम् ॥ 57 ॥
न वाक्यमात्रेणभवान् प्रधानो न कत्थनात्सत्पुरुषाभवन्ति ।
मयिस्थितेधन्विनिबाणपाणौनिदर्शयस्वात्मबलन्दुरात्मन् ॥ 58 ॥
कर्मणा सूचयात्मानं न विकत्थितुमर्हसि ।
पौरुषेण तु यो युक्तः स तु शूर इति स्मृतः ॥ 59 ॥
सर्वायुधसमायुक्तोधन्वीत्वंरथमास्थितः ।
शरैर्वायदिवाप्यस्त्रैर्दर्शयस्वपराक्रमम् ॥ 60 ॥
ततः शिरस्ते निशितैः पातयिष्याम्यहं शरैः ।
मारुतः कालसम्पक्वं वृन्तात्तालफलं यथा ॥ 61 ॥
अद्यतेमामकाबाणास्तप्तकाञ्चनभूषणाः ।
पास्यन्तिरुधिरङ्गात्राद्बाणशल्यान्तरोत्थितम् ॥ 62 ॥
बालोऽयमितिविज्ञाय न मावज्ञातुमर्हसि ।
बालोवायदिवावृद्धोमृत्युञ्जानीहिसंयुगे ॥ 63 ॥
बालेनविष्णुनालोकास्त्रयःक्रान्तास्त्रिविक्रमैः ।
लक्ष्मणस्यवचश्श्रुत्वाहेतुमत्परमार्थवत् ॥ 64 ॥
अतिकायःप्रचुक्रोधबाणञ्चोत्तममाददे ।
ततोविद्याधराभूतादेवादैत्यामहर्षयः ॥ 65 ॥
गुह्यकाश्चमहात्मानस्तद्युद्धन्द्रष्टुमागमन् ।
तोऽतिकायःकुपितश्चापमारोप्यसायकम् ॥ 66 ॥
लक्ष्मणायप्रचिक्षेपसङ्क्षिपन्निवचाम्बरम् ।
तमापतन्तन्निशितंशरमाशीविषोपमम् ॥ 67 ॥
अर्धचन्द्रेणचिच्छेदलक्ष्मणःपरवीरहा ।
तन्निकृत्तंशरन्दृष्टवाकृत्तभोगमिवोरगम् ॥ 68 ॥
अतिकायोभृशङ्क्रुद्धःपञ्चबाणान् समाददे ।
तान्शरान् सम्प्रचिक्षेपलक्ष्मणायनिशाचरः ॥ 69 ॥
तानप्राप्तान् शरैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेदभरतानुजः ।
सतान् छित्त्वाशितैर्बाणैर्लक्ष्मणःपरवीरहा ॥ 70 ॥
आददेनिशितम्बाणञ्ज्वलन्तमिवतेजसा ।
तमादायधनुश्श्रेष्ठेयोजयामासलक्ष्मणः ॥ 71 ॥
विचकर्ष च वेगेनविससर्ज च वीर्यवान् ।
पूर्णायतविसृषेनशरेणनतपर्वणा ॥ 72 ॥
ललाटेराक्षसश्रेष्ठमाजघान स वीर्यवान् ।
सललाटेशरोमग्नस्तस्यभीमस्यरक्षसः ॥ 73 ॥
ददृशे शोणितेनाक्तः पन्नगेन्द्र इवाहवे ।
राक्षसः प्रचकम्पे च लक्ष्मणेषु प्रकम्पितः ॥ 74 ॥
रुद्रबाणहतङ्घोरंयथात्रिपुरगोपुरम् ।
चिन्तयामासचाश्वास्यविमृश्य च महाबलः ॥ 75 ॥
साधुबाणनिपातेनश्लाघनीयोऽसिमेरिपुः ।
विधायैवंविनम्यास्यन्नियम्य च भुजावुभौ ॥ 76 ॥
स रथोपस्थमास्थायरथेनप्रचचार ह ।
कन्त्रीन्पञ्चसप्तेतिसायन्राक्षसर्षभः ॥ 77 ॥
आददेसन्दधेचापिविचकर्षोत्ससर्ज च ।
तेबाणाःकालसङ्काशाराक्षसेन्द्रधुनुश्च्युताः ॥ 78 ॥
हेमपुङ्खारविप्रख्याश्चक्रुर्दीप्तमिवाम्बरम् ।
तस्तान्राक्षसोत्सृष्टान्शरौघान्राघवानुजः ॥ 79 ॥
असम्ब्रान्तःप्रचिच्छेदनिशितैर्बहुभिश्शरैः ।
तान् शरान्युधिसम्प्रेक्ष्यनिकृत्तान्रावणात्मजः ॥ 80 ॥
चुकोपत्रिदशेन्द्रारिर्जग्राहनिशितंशरम् ।
ससन्धायमहातेजास्तम्बाणंसहसोत्सृजत् ॥ 81 ॥
तेनस्सौमित्रिमायान्तमाजघानस्तनान्तरे ।
अतिकायेनसौमित्रिस्ताडितोयुधिवक्षसि ॥ 82 ॥
सुस्राव रुधिरं तीव्रं मदं मत्त इव द्विपः ।
स चकार तदात्मानं विशल्यं सहसा विभुः ॥ 83 ॥
जग्राह च शरन्तीक्ष्णमस्त्रेणापिचसन्दधे ।
आग्नेयेनतदाऽस्त्रेणयोजयामाससायकम् ॥ 84 ॥
स जज्वालतदाबाणोधनुष्यस्यमहात्मनः ।
अतिकायोतितेजस्वीसौरमस्त्रंसमादधे ॥ 85 ॥
तेनबाणम्भुजङ्गाभंहेमपुङ्खमयोजयत् ।
तदस्त्रञ्ज्वलितङ्घोरंलक्ष्मणश्शरमाहितम् ॥ 86 ॥
अतिकायायचिक्षेपकालदण्डमिवान्तकः ।
आग्नेयेनाभिसंयुक्तन्दृष्टवाबाणन्निशाचरः ॥ 87 ॥
उत्ससर्जतदाबाणन्दीप्तंसूर्यास्त्रयोजितम् ।
तावुभावम्बरेबाणावन्योन्यमभिजघ्नतुः ॥ 88 ॥
तेजसासम्प्रदीप्ताग्रौक्रुद्धाविवभुजङ्गमौ ।
तावन्योन्यंविनिर्दह्यपेततुर्धरणीतले ॥ 89 ॥
निरर्चिषौभस्मकृतौ न भ्राजेतेशरोत्तमौ ।
तावुभौदीप्यमानौस्म न भ्राजेतेमहीतले ॥ 90 ॥
ततोऽतिकायस्सङ्कृद्धस्त्वस्त्रमैषीकमुत्सृजत् ।
तत्प्रचिच्छेदसौमित्रिरस्त्रमैन्द्रेणवीर्यवान् ॥ 91 ॥
ऐषीकन्निहतन्दृष्टवारुषितोरावणात्मजः ।
याम्येनार्स्तेणसङ्कृद्धोयोजयामाससायकम् ॥ 92 ॥
ततस्तदस्त्रञ्चिक्षेपलक्ष्मणायनिशाचरः ।
वायव्येनतदस्त्रेणनिजघान स लक्ष्मणः ॥ 93 ॥
अथैनंशरधाराभिर्धाराभिरिवतोयदः ।
अभ्यवर्षत्सुसङ्कृद्धोलक्ष्मणोरावणात्मजम् ॥ 94 ॥
तेऽतिकायंसमासाद्यकवचेवज्रभूषिते ।
भग्नाग्रशल्यास्सहसापेतुर्बाणामहीतले ॥ 95 ॥
तान्मोघानभिसम्प्रेक्ष्यलक्ष्मणःपरवीरहा ।
अभ्यवर्षन्महेषूणांसहस्रेणमहायशाः ॥ 96 ॥
स वृष्यमाणोबाणौघैरतिकायोमहाबलः ।
अवध्यकवचस्सङ्ख्येराक्षसोनैवविव्यथे ॥ 97 ॥
शरञ्चाशीविषाकारंलक्ष्मणायव्यपासृजत् ।
स तेनविद्धस्सौमित्रिर्मर्मदेशेशरेण ह ॥ 98 ॥
मुहूर्तमात्रन्निस्सञ्ज्ञोह्यभवच्छत्रुतापनः ।
ततःस्सञ्ज्ञामुपालभ्यचतुर्भिस्सायकोत्तमैः ॥ 99 ॥
निजघानहयान्सङ्ख्येसारथिं च महाबलः ।
ध्वजस्योन्मथनङ्कृत्वाशरवर्षैररिन्दमः ॥ 100 ॥
असम्भ्रान्तस्ससौमित्रिस्तान्शरानभिलक्षितान् ।
मुमोचलक्ष्मणोबाणान्वधार्थन्तस्यरक्षसः ॥ 101 ॥
न शशाकरुजङ्कर्तुंयुधितस्यनरोत्तमः ।
अथैनमभ्युपागम्यवायुर्वाक्यमुवाच ह ॥ 102 ॥
ब्रह्मदत्तवरो ह्येष अवध्य कवचावृतः ।
ब्राह्मेणास्त्रेण भिन्ध्येनमेष वध्यो हि नान्यथा ॥ 103 ॥
अवध्यएषह्यन्येषामस्त्राणाङ्कवचीबली ।
ततस्तुवायोर्वचनन्निशम्यसौमित्रिरिन्द्रप्रतिमानवीर्यः ।
समाददेबाणममोघवेगन्तद्ब्राह्ममस्त्रंसहसानियोज्य ॥ 104 ॥
नियुज्यमानेसौमित्रिणाबाणवरेशिताग्रे ।
दिशश्चचन्द्रर्कमहाग्रहाश्चनभश्चतत्रासचचालचोर्वी ॥ 105 ॥
तम्ब्रह्मणोऽस्त्रेणनियुज्यचापेशरंसुपुङ्खंयमदूतकल्पम् ।
सौमित्रिरिन्द्रारिसुतस्यतस्यससर्जबाणंयुधिवज्रकल्पम् ॥ 106 ॥
तंलक्ष्मणोत्सृष्टममोघवेगंसमापतन्तञ्ज्यलनप्रकाशम् ।
सुपर्णवज्रोत्तमचित्रपुङ्खन्तदाऽतिकायस्समरेददर्श ॥ 107 ॥
तम्प्रेक्षमाणस्सहसाऽतिकायोजघानबाणैर्निशितैरनेकैः ।
स सायकस्तस्यसुपर्णवेगस्तदातिकायस्यजगामपार्श्वम् ॥ 108 ॥
तमागतम्प्रेक्ष्यतदातिकायोबाणम्प्रदीप्तान्तककालकल्पम् ।
जघानक्त्यृष्टिगदाकुठारैशूलैर्हुलैश्चाप्यविपन्नचेता ॥ 109 ॥
तान्यायुधान्यद्भुतविग्रहाणिमोघानिकृत्वा स शरोऽग्निदीप्तः ।
प्रगृह्यतस्यैवकिरीटजुष्टं ततोऽतिकायस्यशिरोजहार ॥ 110 ॥
तछचिरस्सशिरस्त्राणंलक्ष्मणेषुप्रपीडितम् ।
पपातसहसाभूमौशृङ्गंहिमवतोयथा ॥ 111 ॥
तम्भूमौनिपतितन्दृष्टवाविक्षिप्तभूषणं बभूवुर्व्यथितास्सर्वेहतशेषानिशाचराः ॥ 112 ॥
तेविषण्णमुखादीनाःप्रहारजनितश्रमाः ।
विनेदुरुच्चैर्बहवस्सहसाविस्वरैस्स्वरैः ॥ 113 ॥
ततस्तेत्वरितंयातानिरपेक्षानिशाचराः ।
पुरीमभिमुखाभीताद्रवन्तोनायकेहते ॥ 114 ॥
प्रहर्षयुक्ताबहवस्तुवानराःप्रबुद्दपद्मप्रतिमाननास्तदा ।
अपूजयन्लक्ष्मणविष्टभागिनंहतेरिपौभीमबलेदुरासदे ॥ 115 ॥
अतिबलमतिकायमभ्रकल्पंयुधिविनिपात्य स लक्ष्मणःप्रहृष्टः ।
त्वरितमथतदा स रामपार्श्वङ्कपिनिवहैश्चसुपूजितोजगाम ॥ 116 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकसप्ततितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekasaptatitamassargaḥ |
svabalaṃvyathitandṛṣṭavātumulaṃromaharṣaṇam |
bhrātṛṃścanihatān dṛṣṭavāśakratulyaparākramān || 1 ||
pitṛvyaucāpisanṛdṛśyasamaresannighāditau |
yuddhonmattaṃ ca mattaṃ ca bhrātaraurākṣasarṣabhau || 2 ||
cukopa ca mahātejābrahmadattavaroyudhi |
atikāyo'drisaṅkāśodevadānavadarpahā || 3 ||
sa bhāskarasahasrasyasaṅghātamivabhāsvaram |
rathamāsthāyaśakrārirabhidudrāvavānarān || 4 ||
sa visphāryamahācāpaṅkirīṭīmṛṣṭakuṇḍalaḥ |
nāmaviśrāvayāmāsananāda ca mahāsvanam || 5 ||
tenasiṃhapraṇādenanāmaviśrāvaṇena ca |
jyāśabdena ca bhīmenatrāsayāmāsavānarān || 6 ||
tedṛṣṭavādehamāhātmyaṅkumbhakarṇo'yamuthatitaḥ |
bhayārtāvānarāssarvesaṃśrayanteparasparam || 7 ||
tetasyarūpamālokyayathāviṣṭostrivikrame |
bhayādvānarayūdhāstevidravantitatastataḥ || 8 ||
te'tikāyaṃsamāsādyavānarāmūḍhacetasaḥ |
śaraṇyaṃśaraṇañjagmurlakṣmaṇāgrajamāhave || 9 ||
to'tikāyaṅkākutsthorathasthamparvatopamam |
dadarśadhavaninandūrādgarjantaṅkālameghavat || 10 ||
sa tandṛṣṭavāmahātmānaṃrāghavastuvisismiye |
vānarān sāntvayitvā ca vibhīṣaṇamuvāca ha || 11 ||
ko'sauparvatasaṅkāśodhanuṣmānharilocanaḥ |
yuktehayasahasreṇaviśālesyandanesthitaḥ || 12 ||
ya eṣaniśitaiśśūlaissutīkṇaiḥprāsamudgaraiḥ |
arciṣmadbhirvṛtobhātibhūtairivamaheśvaraḥ || 13 ||
kālajihvāprakāśābhiryaeṣo'tivirājate |
āvṛtorathaśaktībhirvidyudbhirivatoyadaḥ || 14 ||
dhanūṃṣicāsyasajjānihemapṛṣṭhānisarvaśaḥ |
śobhayantirathaśreṣṭhaṃśakracāpamivāmbaram || 15 ||
ka eṣarakṣaśśārdūloraṇabhūmivirājayan |
abhyetirathināṃśreṣṭhorathenādityatejasā || 16 ||
dhvajaśṛṅgapratiṣṭhenarāhuṇābhivirājate |
sūryaramaśinibhairbāṇairdiśo daśa virājayan || 17 ||
triṇatammeghasannādaṃhemapṛṣṭhamalaṅkṛtam |
śatakratudhanuḥprakhyandhanuścāsyavirājate || 18 ||
sa dhvajassapatākaścasānukarṣomahārathaḥ |
catussādisamāyuktomeghastanitāni || 19 ||
viṃśatirdaśa cāṣṭau ca tūṇīrarathamāsthitāḥ |
kārmukāṇi ca bhīmāni jyāśca kāñcanapiṅgalāḥ || 20 ||
dvau ca khaḍagaurathagataupārśvasthaupārśvaśobhitau |
caturhastatsaruyutauvyaktahastadaśāyatau || 21 ||
raktakaṇṭhaguṇo dhīro mahāparvatasannibhaḥ |
kālaḥ kālamahāvaktro meghastha iva bhāskaraḥ || 22 ||
kāñcanāṅgadanaddhābhyāmbhūjābhyāmeṣaśobhate |
śṛṅgābhyāmivatuṅgābhyāṃhimavān parvatottamaḥ || 23 ||
kuṇḍalābhyāntuyasyaitadbhatadhbhātiśubhekṣa |
punarvasvantaragatampūrṇambhimbamivaindavam || 24 ||
ācakṣvamemahābāhotvamenaṃrākṣasottamam |
yandṛṣṭavāvānarāssarvebhayārtāvidrutādiśaḥ || 25 ||
sa pṛṣṭorājaputreṇarāmeṇāmitatejasā |
ācacakṣemahātejāraghavāyavibhīṣaṇaḥ || 26 ||
daśagrīvomahātejārājāvaiśravaṇānujaḥ |
bhīmakarmāmahotsāhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 27 ||
tasyāsīdvīryavānputrorāvaṇapratimoraṇe |
vṛddhasevīśrutidharassarvāstraviduṣāṃvaraḥ || 28 ||
aśvapṛṣṭherathenāgekhaḍagedhanuṣikarṣaṇe |
bhedesāntve ca dāne ca nayemantre ca sammataḥ || 29 ||
yasyabāhūsamāśrityalaṅkāvasatinirbhayā |
tanayandhānyamālinyāatikāyamimaṃviduḥ || 30 ||
etenārādhitobrahmotapasābhāvitātmanā |
astrāṇicāpyavāptāniripavaścaparājitāḥ || 31 ||
surāsurairavadhyatvandattamasmaisvayambhuvā |
etaccakavacandivyaṃradhaścaiṣo'rabhāsvaraḥ || 32 ||
etenaśataśodevādānavāścaparājitāḥ |
rakṣitāni ca rakṣāṃsiyakṣāścāpiniṣūditāḥ || 33 ||
vajraṃviṣṭambhitaṃyenabāṇairindrasyadhīmataḥ |
pāśassalilarājasyaraṇepratihatastathā || 34 ||
eṣo'tikāyobalavānrākṣasānāmatharṣabhaḥ |
rāvaṇasyatodhīmāndevadānavadarpahā || 35 ||
tadasminkriyatāṃyatnaḥkṣiprampuruṣapuṅgava |
purāvānarasainyānikṣyannayatisāyakaiḥ || 36 ||
tatotikāyobalavānpraviśyaharivāhinīm |
viṣphārayāmāsadhanurnanāda ca punaḥpunaḥ || 37 ||
tambhīmavapuṣandṛṣṭavārathasthaṃrathināṃvaram |
abhipeturmahātmānoyepradhānāvanaukasaḥ || 38 ||
kumudodvividomaindonīlaśśarabhaeva ca |
pādapairgiriśṛṅgaiścayugapatsamabhidravan || 39 ||
teṣāṃvṛkṣāṃścaśailāṃścaśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
atikāyomahātejāścicchedāstravidāṃvaraḥ || 40 ||
tāṃścaivasarvān sa harīn śaraissarvāyasairbalī |
vivyāthābhimukhassaṅkhyebhīmakāyoniśācara || 41 ||
te'rditāmbāṇavarṣeṇabhinnagātrāḥplavaṅgamāḥ |
na śekuratikāyasyapratikartummahāraṇe || 42 ||
tat tsainyaṃharivīrāṇāntrāsayāmāsarākṣasaḥ |
mṛgayūthamivakruddhohariryauvanadarpitaḥ || 43 ||
sarākṣasendroharisainyamadhyenāyudhyamānannijaghānakañcit |
upetyarāmaṃsadhamaḥ kalāpī sa garvitaṃvākyamidambabhāṣe || 44 ||
rathesthitohaṃśaracāpapāṇirnaprākṛtaṅkañcanayodhayāmi |
yasyāstikaścidvyavasāyayuktodadātumekṣipramihādyayuddham || 45 ||
tattasyavākyambruvatoniśamyacukopasaumitriramitrahantā |
amṛṣyamāṇaścasamutpapātajagrāhacāpaṃ ca tatassmayitvā || 46 ||
kruddhassaumitrirutpatyatūṇādākṣipyasāyakam |
purastādatikāyasyavicakarṣamahaddhanuḥ || 47 ||
pūrayan sa mahīṃśailānākāśaṃsāgarandiśaḥ |
jyāśabdolakṣmaṇasyograstrāsayan rajanīcarān || 48 ||
saumitreścāpanirghoṣaṃśrutvāpratibhayantadā |
visiṣmiyemahātejārākṣasendrātmajobalī || 49 ||
athātikāyaḥkupitodṛṣṭavālakṣmaṇamutthitam |
ādāyaniśitambāṇamidaṃvacanamabravīt || 50 ||
bālastvamasisaumitrevikrameṣvavicakṣaṇaḥ |
gacchakiṅkālasadṛśammāṃyodhayatumicchasi || 51 ||
na himadbāhusṛṣṭānāmastrāṇāhimavānapi |
soḍhumutsahatevegamantarikṣamathomahī || 52 ||
sukhaprasuptaṅkālāgniṃvibodhayitumicchasi |
nyasyacāpannivartasvamāprāṇān jahimadgataḥ || 53 ||
athavātvampratiṣṭabdho na nivartitumicchasi |
tiṣṭhaprāṇān parityajyagamiṣyasiyamakṣyam || 54 ||
paśyameniśitānbāṇānaridarpaniṣūdanān |
īśvarāyudhasaṅkāśāṃstaptakāñcanabhūṣaṇān || 55 ||
eṣa te sarpasaṅkāśo bāṇaḥ pāsyati śoṇitam |
mṛgarāja iva kruddho nāgarājasya śoṇitam || 56 ||
ityevamuktvāsaṅkruddhaśśarandhanuṣisandadhe |
śrutvātikāyasyavacassaroṣaṃsagarvitaṃsamyatirājaputraḥ |
sa sañcukopātibalomanasvīruvācavākyaṃ ca tatomahārtham || 57 ||
na vākyamātreṇabhavān pradhāno na katthanātsatpuruṣābhavanti |
mayisthitedhanvinibāṇapāṇaunidarśayasvātmabalandurātman || 58 ||
karmaṇā sūcayātmānaṃ na vikatthitumarhasi |
pauruṣeṇa tu yo yuktaḥ sa tu śūra iti smṛtaḥ || 59 ||
sarvāyudhasamāyuktodhanvītvaṃrathamāsthitaḥ |
śarairvāyadivāpyastrairdarśayasvaparākramam || 60 ||
tataḥ śiraste niśitaiḥ pātayiṣyāmyahaṃ śaraiḥ |
mārutaḥ kālasampakvaṃ vṛntāttālaphalaṃ yathā || 61 ||
adyatemāmakābāṇāstaptakāñcanabhūṣaṇāḥ |
pāsyantirudhiraṅgātrādbāṇaśalyāntarotthitam || 62 ||
bālo'yamitivijñāya na māvajñātumarhasi |
bālovāyadivāvṛddhomṛtyuñjānīhisaṃyuge || 63 ||
bālenaviṣṇunālokāstrayaḥkrāntāstrivikramaiḥ |
lakṣmaṇasyavacaśśrutvāhetumatparamārthavat || 64 ||
atikāyaḥpracukrodhabāṇañcottamamādade |
tatovidyādharābhūtādevādaityāmaharṣayaḥ || 65 ||
guhyakāścamahātmānastadyuddhandraṣṭumāgaman |
to'tikāyaḥkupitaścāpamāropyasāyakam || 66 ||
lakṣmaṇāyapracikṣepasaṅkṣipannivacāmbaram |
tamāpatantanniśitaṃśaramāśīviṣopamam || 67 ||
ardhacandreṇacicchedalakṣmaṇaḥparavīrahā |
tannikṛttaṃśarandṛṣṭavākṛttabhogamivoragam || 68 ||
atikāyobhṛśaṅkruddhaḥpañcabāṇān samādade |
tānśarān sampracikṣepalakṣmaṇāyaniśācaraḥ || 69 ||
tānaprāptān śaraistīkṣṇaiścicchedabharatānujaḥ |
satān chittvāśitairbāṇairlakṣmaṇaḥparavīrahā || 70 ||
ādadeniśitambāṇañjvalantamivatejasā |
tamādāyadhanuśśreṣṭheyojayāmāsalakṣmaṇaḥ || 71 ||
vicakarṣa ca vegenavisasarja ca vīryavān |
pūrṇāyatavisṛṣenaśareṇanataparvaṇā || 72 ||
lalāṭerākṣasaśreṣṭhamājaghāna sa vīryavān |
salalāṭeśaromagnastasyabhīmasyarakṣasaḥ || 73 ||
dadṛśe śoṇitenāktaḥ pannagendra ivāhave |
rākṣasaḥ pracakampe ca lakṣmaṇeṣu prakampitaḥ || 74 ||
rudrabāṇahataṅghoraṃyathātripuragopuram |
cintayāmāsacāśvāsyavimṛśya ca mahābalaḥ || 75 ||
sādhubāṇanipātenaślāghanīyo'simeripuḥ |
vidhāyaivaṃvinamyāsyanniyamya ca bhujāvubhau || 76 ||
sa rathopasthamāsthāyarathenapracacāra ha |
kantrīnpañcasaptetisāyanrākṣasarṣabhaḥ || 77 ||
ādadesandadhecāpivicakarṣotsasarja ca |
tebāṇāḥkālasaṅkāśārākṣasendradhunuścyutāḥ || 78 ||
hemapuṅkhāraviprakhyāścakrurdīptamivāmbaram |
tastānrākṣasotsṛṣṭānśaraughānrāghavānujaḥ || 79 ||
asambrāntaḥpracicchedaniśitairbahubhiśśaraiḥ |
tān śarānyudhisamprekṣyanikṛttānrāvaṇātmajaḥ || 80 ||
cukopatridaśendrārirjagrāhaniśitaṃśaram |
sasandhāyamahātejāstambāṇaṃsahasotsṛjat || 81 ||
tenassaumitrimāyāntamājaghānastanāntare |
atikāyenasaumitristāḍitoyudhivakṣasi || 82 ||
susrāva rudhiraṃ tīvraṃ madaṃ matta iva dvipaḥ |
sa cakāra tadātmānaṃ viśalyaṃ sahasā vibhuḥ || 83 ||
jagrāha ca śarantīkṣṇamastreṇāpicasandadhe |
āgneyenatadā'streṇayojayāmāsasāyakam || 84 ||
sa jajvālatadābāṇodhanuṣyasyamahātmanaḥ |
atikāyotitejasvīsauramastraṃsamādadhe || 85 ||
tenabāṇambhujaṅgābhaṃhemapuṅkhamayojayat |
tadastrañjvalitaṅghoraṃlakṣmaṇaśśaramāhitam || 86 ||
atikāyāyacikṣepakāladaṇḍamivāntakaḥ |
āgneyenābhisaṃyuktandṛṣṭavābāṇanniśācaraḥ || 87 ||
utsasarjatadābāṇandīptaṃsūryāstrayojitam |
tāvubhāvambarebāṇāvanyonyamabhijaghnatuḥ || 88 ||
tejasāsampradīptāgraukruddhāvivabhujaṅgamau |
tāvanyonyaṃvinirdahyapetaturdharaṇītale || 89 ||
nirarciṣaubhasmakṛtau na bhrājeteśarottamau |
tāvubhaudīpyamānausma na bhrājetemahītale || 90 ||
tato'tikāyassaṅkṛddhastvastramaiṣīkamutsṛjat |
tatpracicchedasaumitrirastramaindreṇavīryavān || 91 ||
aiṣīkannihatandṛṣṭavāruṣitorāvaṇātmajaḥ |
yāmyenārsteṇasaṅkṛddhoyojayāmāsasāyakam || 92 ||
tatastadastrañcikṣepalakṣmaṇāyaniśācaraḥ |
vāyavyenatadastreṇanijaghāna sa lakṣmaṇaḥ || 93 ||
athainaṃśaradhārābhirdhārābhirivatoyadaḥ |
abhyavarṣatsusaṅkṛddholakṣmaṇorāvaṇātmajam || 94 ||
te'tikāyaṃsamāsādyakavacevajrabhūṣite |
bhagnāgraśalyāssahasāpeturbāṇāmahītale || 95 ||
tānmoghānabhisamprekṣyalakṣmaṇaḥparavīrahā |
abhyavarṣanmaheṣūṇāṃsahasreṇamahāyaśāḥ || 96 ||
sa vṛṣyamāṇobāṇaughairatikāyomahābalaḥ |
avadhyakavacassaṅkhyerākṣasonaivavivyathe || 97 ||
śarañcāśīviṣākāraṃlakṣmaṇāyavyapāsṛjat |
sa tenaviddhassaumitrirmarmadeśeśareṇa ha || 98 ||
muhūrtamātrannissañjñohyabhavacchatrutāpanaḥ |
tataḥssañjñāmupālabhyacaturbhissāyakottamaiḥ || 99 ||
nijaghānahayānsaṅkhyesārathiṃ ca mahābalaḥ |
dhvajasyonmathanaṅkṛtvāśaravarṣairarindamaḥ || 100 ||
asambhrāntassasaumitristānśarānabhilakṣitān |
mumocalakṣmaṇobāṇānvadhārthantasyarakṣasaḥ || 101 ||
na śaśākarujaṅkartuṃyudhitasyanarottamaḥ |
athainamabhyupāgamyavāyurvākyamuvāca ha || 102 ||
brahmadattavaro hyeṣa avadhya kavacāvṛtaḥ |
brāhmeṇāstreṇa bhindhyenameṣa vadhyo hi nānyathā || 103 ||
avadhyaeṣahyanyeṣāmastrāṇāṅkavacībalī |
tatastuvāyorvacananniśamyasaumitririndrapratimānavīryaḥ |
samādadebāṇamamoghavegantadbrāhmamastraṃsahasāniyojya || 104 ||
niyujyamānesaumitriṇābāṇavareśitāgre |
diśaścacandrarkamahāgrahāścanabhaścatatrāsacacālacorvī || 105 ||
tambrahmaṇo'streṇaniyujyacāpeśaraṃsupuṅkhaṃyamadūtakalpam |
saumitririndrārisutasyatasyasasarjabāṇaṃyudhivajrakalpam || 106 ||
taṃlakṣmaṇotsṛṣṭamamoghavegaṃsamāpatantañjyalanaprakāśam |
suparṇavajrottamacitrapuṅkhantadā'tikāyassamaredadarśa || 107 ||
tamprekṣamāṇassahasā'tikāyojaghānabāṇairniśitairanekaiḥ |
sa sāyakastasyasuparṇavegastadātikāyasyajagāmapārśvam || 108 ||
tamāgatamprekṣyatadātikāyobāṇampradīptāntakakālakalpam |
jaghānaktyṛṣṭigadākuṭhāraiśūlairhulaiścāpyavipannacetā || 109 ||
tānyāyudhānyadbhutavigrahāṇimoghānikṛtvā sa śaro'gnidīptaḥ |
pragṛhyatasyaivakirīṭajuṣṭaṃ tato'tikāyasyaśirojahāra || 110 ||
tachacirassaśirastrāṇaṃlakṣmaṇeṣuprapīḍitam |
papātasahasābhūmauśṛṅgaṃhimavatoyathā || 111 ||
tambhūmaunipatitandṛṣṭavāvikṣiptabhūṣaṇaṃ babhūvurvyathitāssarvehataśeṣāniśācarāḥ || 112 ||
teviṣaṇṇamukhādīnāḥprahārajanitaśramāḥ |
vineduruccairbahavassahasāvisvaraissvaraiḥ || 113 ||
tatastetvaritaṃyātānirapekṣāniśācarāḥ |
purīmabhimukhābhītādravantonāyakehate || 114 ||
praharṣayuktābahavastuvānarāḥprabuddapadmapratimānanāstadā |
apūjayanlakṣmaṇaviṣṭabhāginaṃhateripaubhīmabaledurāsade || 115 ||
atibalamatikāyamabhrakalpaṃyudhivinipātya sa lakṣmaṇaḥprahṛṣṭaḥ |
tvaritamathatadā sa rāmapārśvaṅkapinivahaiścasupūjitojagāma || 116 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekasaptatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.