ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ षੋਡਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਇਤਿਪ੍ਰਤਿਸਮਾਦਿष੍ਟੋਹਨੂਮਾਨ੍ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ਪੁਰੀਂਲਙ੍ਕਾਮ੍ਪੂਜ੍ਯਮਾਨੋਨਿਸ਼ਾਚਰੈਃ ॥ 1 ॥
ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਚਪੁਰੀਂਲਙ੍ਕਾਮ੍ਪੂਜ੍ਯਮਾਨੋਨਿਸ਼ਾਚਾਰੈਃ ।
ਤਤਸ੍ਤੇਨਾਭ੍ਯੁਨੁਜ੍ਞਾਤੋਹਨੁਮਾਨ੍ਵृਕ੍षਵਾਟਿਕਾਮ੍ ॥ 2 ॥
ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਵ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਵਾਨ੍ਯੇਵ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ ।
ਵਾਕ੍षਲ੍ਯੈਸ੍ਤੈਃ ਸਸ਼ਲ੍ਯੇਵ ਭृਸ਼ਮਸ਼੍ਰੂਣ੍ਯਵਰ੍ਤਯਤ੍ ॥ 3 ॥
ਵृਕ੍षਮੂਲੇਨਿਰਾਨਨ੍ਦਾਂਰਾਕ੍षਸੀਭਿਃਪਰੀਵृਤਾਮ੍ ।
ਨਿਭृਤਃਪ੍ਰਣਤਃਪ੍ਰਹ੍ਵਸ੍ਸੋऽਭਿਗਮ੍ਯਾਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚ ॥ 4 ॥
ਦृष੍ਟਵਾਸਮਾਗਤਨ੍ਦੇਵੀਹਨੂਮਨ੍ਤਮ੍ਮਹਾਬਲਮ੍ ।
ਤੂष੍ਣੀਮਾਸ੍ਤਤਦਾਦृष੍ਟਵਾਸ੍ਮृਤ੍ਵਾਸृष੍ਟਾਭਵਤ੍ਤਦਾ ॥ 5 ॥
ਸੌਮ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਯਾਮੁਖਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਹਨੁਮਾਨ੍ਪ੍ਲਵਗੋਤ੍ਤਮਃ ।
ਰਾਮਸ੍ਯਵਚਨਂਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ 6 ॥
ਵੈਦੇਹੀ ਕੁਸ਼ਲੀਰਾਮਸ੍ਸਹਸੁਗ੍ਰੀਵਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ।
ਵਭੀषਣਸਹਾਯਸ਼੍ਚਹਰੀਣਾਂਸਹਿਤੋਬਲੈਃ ॥ 7 ॥
ਕੁਸ਼ਲਞ੍ਚਾਹਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥੋਹਤਸ਼ਤ੍ਰੁਰਿਮਤ੍ਰਜਿਤ੍ ।
ਵਿਭੀषਣਸਹਾਯੇਨਰਾਮੇਣਹਰਿਭਿਸ੍ਸਹ ॥ 8 ॥
ਨਿਹਤੋਰਾਵਣੋਦੇਵਿਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਪ੍ਰਿਯਮਾਖ੍ਯਾਮਿਤੇਦੇਵਿਭੂਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਂਸਭਾਜਯੇ ॥ 9 ॥
ਤਵਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ਧਰ੍ਮਜੇਮਹਾਨ੍ ਰਾਮੇਣਸਂਯੁਗੇ ।
ਲਬ੍ਧੋऽਯਂਵਿਜਯਸ੍ਸੀਤੇਸ੍ਵਸ੍ਥਾਭਵਗਤਜ੍ਵਰਾ ॥ 10 ॥
ਰਾਵਣਸ਼੍ਚਹਤਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ਲਙ੍ਕਚੈਵਵਸ਼ੀਕृਤਾ ।
ਮਯਾਹ੍ਯਲਬ੍ਨ੍ਦਿਦ੍ਰੇਣਧृਤੇਨਤਵਨਿਰ੍ਜਯੇ ॥ 11 ॥
ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞੈषਾਵਿਨਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਬਦ੍ਧ੍ਵਾਸੇਤੁਮ੍ਮਹੋਦਧੌ ।
ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਸ਼੍ਚ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋਵਰ੍ਤਨ੍ਤ੍ਯਾਰਾਵਣਾਲਯੇ ॥ 12 ॥
ਵਿਭੀषਣਵਿਧੇਯਂਹਿਲਙ੍ਕੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਿਦਙ੍ਕृਤਮ੍ ।
ਤਦਾਸ਼੍ਵਸਿਹਿਵਿਸ੍ਰਬ੍ਧਂਸ੍ਵਗृਹੇਪਰਿਵਰ੍ਤਸੇ ॥ 13 ॥
ਅਯਞ੍ਚਾਭ੍ਯੇਤਿਸਮ੍ਹृष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਦ੍ਧਰ੍ਸ਼ਨਸਮੁਤ੍ਸੁਕਃ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਯਸੀਤਾਸ਼ਸ਼ਿਨਿਭਾਨਨਾ ॥ 14 ॥
ਪ੍ਰਹਰ੍षੇਣਾਵਰੁਦ੍ਧਾਸਾਵ੍ਯਾਹਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਸ਼ਾਕ ਹ ।
ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧਰਿਵਰਃਸੀਤਾਮਪ੍ਰਤਿਜਲ੍ਪਤੀਮ੍ ॥ 15 ॥
ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਸੇਦੇਵਿਕਿਂ ਚ ਮਾਨ੍ਨਾਭਿਭਾषਸੇ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾਹਨੁਮਤਾਸੀਤਾਧਰ੍ਮਪਥੇਸ੍ਥਿਤਾ ॥ 16 ॥
ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਾਬਾष੍ਪਗਦ੍ਗਦਯਾਗਿਰਾ ।
ਪ੍ਰਿਯਮੇਤਦੁਪਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯਭਰ੍ਤੁਰ੍ਵਿਜਯਸਂਸ਼੍ਰਯਮ੍ ॥ 17 ॥
ਪ੍ਰਹਰ੍षਵਸ਼ਮਾਪਨ੍ਨਾਨਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਾਸ੍ਮਿਕ੍षਣਾਨ੍ਤਰਮ੍ ।
ਨ ਹਿਪਸ਼੍ਯਾਮਿਸਦृਸ਼ਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤੀਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਾ ॥ 18 ॥
ਮਪ੍ਰਤਿਯਾਬ੍ਯਾਨਕਸ੍ਯੇਹਦਾਤੁਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਿਨਨ੍ਦਨਮ੍ ।
ਨਹਿਪਸ਼੍ਯਾਮਿਤਤਸੌਮ੍ਯਪृਥਿਵ੍ਯਾਮਪਿਵਾਨਰ ॥ 19 ॥
ਸਦृਸ਼ਂਯਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾਖ੍ਯਾਨੇਤਵਦਤ੍ਤ੍ਵਾਭਵੇਤ੍ਸੁਖਮ੍ ।
ਹਿਰਣ੍ਯਂਵਾਸੁਵਰ੍ਣਂਵਾਰਤ੍ਨਾਨਿਵਿਵਿਧਾਨਿਚ ॥ 20 ॥
ਰਾਜ੍ਯਂਵਾਤ੍ਰਿषੁਲੋਕੇषੁਨੈਤਦਰ੍ਹਤਿਭਾषਿਤਮ੍ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁਵੈਦੇਹ੍ਯਾਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਃ ॥ 21 ॥
ਪ੍ਰਗृਹੀਤਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਹਰ੍षਾਸਤੀਤਾਯਾਃਪ੍ਰਮੁਖੇਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਭਰ੍ਤੁਃਪ੍ਰਿਯਹਿਤੇਯੁਕ੍ਤੇਭਰ੍ਤੁਰ੍ਵਿਜਯਕਾਙ੍ਕ੍षਿਣਃ ॥ 22 ॥
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੇਵਂਵਿਧਂਵਾਕ੍ਯਨ੍ਤ੍ਵਮੇਵਾਰ੍ਹਸ੍ਯਨਿਨ੍ਦਿਤੇ ।
ਤਵੈਤਦ੍ਵਚਨਂਸੌਮ੍ਯੇਸਾਰਵਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੇਵ ਚ ॥ 23 ॥
ਰਤ੍ਨੌਘਾਦ੍ਵਿਵਿਧਾਚ੍ਚਾਪਿਦੇਵਰਾਜ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ।
ਅਰ੍ਥਤਸ਼੍ਚਮਯਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਦੇਵਰਜ੍ਯਾਦਯੋਗੁਣਾਃ ॥ 24 ॥
ਹਤਸ਼ਤ੍ਰੁਂਵਿਜਯਿਨਂਰਾਮਮ੍ਪਸ਼੍ਯਾਮਿਸੁਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਤਸ੍ਯਤਦ੍ਵਚਨਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਮੈਥਿਲੀਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ ॥ 25 ॥
ਤਤਃਸ਼ੁਭਤਰਂਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚਪਵਨਾਤ੍ਮਜਮ੍ ।
ਅਤਿਲਕ੍षਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ਮਾਧੁਰ੍ਯਗੁਣਭੂषਿਤਮ੍ ॥ 26 ॥
ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਹ੍ਯष੍ਟਾਙ੍ਗਯਾਯੁਕ੍ਤਨ੍ਤ੍ਵਮੇਵਾਰ੍ਹਸਿਭਾषਿਤੁਮ੍ ।
ਸ਼੍ਲਾਘਨੀਯੋऽਨਿਲਸ੍ਯਤ੍ਵਂਸੁਤਃਪਰਮਧਾਰ੍ਮਿਕਃ ॥ 27 ॥
ਬਲਂਸ਼ੌਰ੍ਯਂਸ਼੍ਰੁਤਂਸਤ੍ਤ੍ਵਂਵਿਕ੍ਰਮੋਦਾਕ੍ष੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਤੇਜਃਕ੍षਮਾਧृਤਿਸ੍ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂਵਿਨੀਤਤ੍ਵਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ 28 ॥
ਏਤੇਚਾਨ੍ਯੇ ਚ ਬਹਵੋਗੁਣਾਸ੍ਤ੍ਵਯ੍ਯੇਵਸ਼ੋਭਨਾਃ ।
ਅਥੋਵਾਚਪੁਨਸ੍ਸੀਤਾਮਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੋਵਿਨੀਤਵਤ੍ ॥ 29 ॥
ਪ੍ਰਗृਹੀਤਾਞ੍ਚਲਿਰ੍ਹਰ੍षਾਤ੍ਸੀਤਾਯਾਃਪ੍ਰਮੁਖੇਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਇਮਾਸ੍ਤੁਖਲੁਰਾਕ੍षਸ੍ਯੋਯਦਿਤ੍ਵਮਨੁਮਨ੍ਯਸੇ ॥ 30 ॥
ਹਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵਾਯਾਭਿਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਜਿਤਾਪੁਰਾ ।
ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਂ ਪਤਿਦੇਵਾਨ੍ਤ੍ਵਾਮਸ਼ੋਕਵਨਿਕਾਙ੍ਗਤਾਮ੍ ॥ 31 ॥
ਘੋਰਰੂਪਸਮਾਚਾਰਾਃਕ੍ਰੂਰਾਃਕ੍ਰੂਰਤਰੇਕ੍षਣਾਃ ।
ਇਹਸ਼੍ਰੁਤਾਮਯਾਦੇਵਿ ਰਾਕ੍षਸ੍ਯੋਵਿਕृਤਾਨਨਾਃ ॥ 32 ॥
ਅਸਕृਤ੍ਪਰੁषੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈਰ੍ਵਦ੍ਨਤ੍ਯੋਰਾਵਣਾਜ੍ਞਯਾ ।
ਵਿਕृਤਾਵਿਕृਤਾਕਾਰਾਃਕ੍ਰੂਰਾਃਕ੍ਰੂਰਕਚੇਕ੍षਣਾਃ ॥ 33 ॥
ਇਚ੍ਛਾਮਿਵਿਵਿਧੈਰਾਘਤੈਰ੍ਹਨ੍ਤੁਮੇਤਾਸ੍ਸੁਦਾਰੁਣਾਃ ।
ਰਾਕ੍षਸ੍ਯੋਦਾਰੁਣਕਥਾਵਰਮੇਤਤ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਮੇ ॥ 34 ॥
ਮੁष੍ਟਿਭਿਃਪਰ੍षਿਣਘਾਤੈਸ਼੍ਚਵਿਸ਼ਾਲੈਸ਼੍ਚੈਵਬਾਹੁਭਿਃ ।
ਜਙ੍ਘਾਜਾਨੁਪ੍ਰਹਾਰੈਸ਼੍ਚਦਨ੍ਤਾਨਾਞ੍ਚੈਵਪੀਡਨੈਃ ॥ 35 ॥
ਭਕ੍षਣੈਃਕਰ੍ਣਨਾਸਾਨਾਙ੍ਕੇਸ਼ਾਨਾਂਲੁਞ੍ਚਨੈਸ੍ਤਥਾ ।
ਭृਸ਼ਂਸ਼ੁष੍ਕਮੁਖੈਸ਼੍ਚੈਵਦਾਰਣੈਰ੍ਲਙ੍ਘਨੈਰ੍ਹਤੈਃ ॥ 36 ॥
ਵਿਭਿਨ੍ਨਸ਼ਙ੍ਕੁਗ੍ਰੀਵਾਂਸ਼ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਕੈਸ਼੍ਚਕਲੇਵਰੈਃ ।
ਨਿਪਾਤ੍ਯਹਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿਤਵਵਿਪ੍ਰਿਯਕਾਰਿਣੀਃ ॥ 37 ॥
ਏਵਮ੍ਪ੍ਰਹਾਰੈਰ੍ਬਹੁਭਿਃਸਮ੍ਪ੍ਪ੍ਰਹਾਰ੍ਯਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਿ ।
ਘਾਤਯੇਤੀਵ੍ਰਰੂਪਾਭਿਰ੍ਯਾਭਿਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਜਿਤਾਪੁਰਾ ॥ 38 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਸਾਹਨੁਮਤਾਕृਪਣਾਦੀਨਵਤ੍ਸਲਾ ।
ਹਨੂਮਨ੍ਤਮੁਵਾਚੇਦਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾਵਿਮृਸ਼੍ਯ ਚ ॥ 39 ॥
ਰਾਜਸਂਸ਼੍ਰਯਵਸ਼੍ਯਾਨਾਙ੍ਕੁਰ੍ਵਤੀਨਾਮ੍ਪਰਾਜ੍ਞਯਾ ।
ਵਿਧੇਯਾਨਾਂ ਚ ਦਾਸੀਨਾਙ੍ਕਃਕੁਪ੍ਯਦ੍ਵਾਨਰੋਤ੍ਤਮ ॥ 40 ॥
ਭਾਗ੍ਯਵੈषਮ੍ਯਦੋषੇਣਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ਧੁष੍ਕृਤੇਨ ਚ ।
ਮਯੈਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਸਰ੍ਵਂਸ੍ਵਕृਤਂਹ੍ਯੁਪਭੁਜ੍ਯਤੇ ॥ 41 ॥
ਮੈਵਂਵਦਮਹਾਬਾਹੋ ਦੈਵੇਹ੍ਯੇषਾਪਰਾਗਤਿਃ ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵ੍ਯਨ੍ਤੁਦਸ਼ਾਯੋਗਾਨ੍ਮਯੈਤਦਿਤਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ ॥ 42 ॥
ਦਾਸੀਨਾਂਰਾਵਣਸ੍ਯਾਹਮ੍ਮਰ੍षਯਾਮੀਹਦੁਰ੍ਬਲਾ ।
ਆਜ੍ਞਪ੍ਤਾਰਾਕ੍षਸੇਨੇਹਰਾਕ੍षਸ੍ਯਸ੍ਤਰ੍ਜਯਨ੍ਤਿਮਾਮ੍ ॥ 43 ॥
ਹਤੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿਤਰ੍ਜਨਮ੍ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜ ।
ਅਯਂਵ੍ਯਾਘ੍ਰਸਮੀਪੇਤੁਪੁਰਾਣੋਧਰ੍ਮਸਂਹਿਤਃ ॥ 44 ॥
ऋਕ੍षੇਣਗੀਤਃਸ਼੍ਲੋਕੋऽਸ੍ਤਿਤਨ੍ਨਿਬੋਧਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮ ।
ਨ ਪਰਃ ਪਾਪਮਾਦਤ੍ਤੇਪਰੇषਾਮ੍ਪਾਪਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ॥ 45 ॥
ਸਮਯੋਰਕ੍षਿਤਵ੍ਯਸ੍ਤੁਸਪ੍ਤਸ਼੍ਚਾਰਿਤ੍ਰਭੂषਣਾਃ ।
ਪਾਪਾਨਾਂਵਾਸ਼ੁਭਾਨਾਂਵਾਵਧਾਰ੍ਹਾਣਾਮ੍ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮ ॥ 46 ॥
ਕਾਰ੍ਯਙ੍ਕਰੁਣ੍ਯਮਾਰ੍ਯੇਣ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਾਪਰਾਧ੍ਯਤਿ ।
ਲੋਕਹਿਂਸਾਵਿਹਾਰਾਣਾਂਰਕ੍षਸਾਙ੍ਕਾਮਰੂਪਿਣਾਮ੍ ॥ 47 ॥
ਕੁਰ੍ਵਤਾਮਪਿਪਾਪਾਨਿਨੈਵਕਾਰ੍ਯਮਸ਼ੋਭਨਮ੍ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁਹਨੁਮਾਨ੍ ਸੀਤਯਾਵਾਕ੍ਯਕੋਵਿਦਃ ॥ 48 ॥
ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਤਤਸ੍ਸੀਤਾਂਰਾਮਪਤ੍ਨੀਯਸ਼ਸ਼੍ਵਿਨੀਮ੍ ।
ਯੁਕ੍ਤਾਰਾਮਸ੍ਯਭਵਤੀਧਰ੍ਮਪਤ੍ਨੀਯਸ਼ਸ਼੍ਵਿਨੀ ॥ 49 ॥
ਪ੍ਰਤਿਸਨ੍ਦਿਸ਼ਮਾਨ੍ਦੇਵਿ ਗਮਿष੍ਯੇਯਤ੍ਰਰਾਘਵਃ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾਹਨੁਮਤਾਵੈਦੇਹਿਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ ॥ 50 ॥
ਸਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿਭਰ੍ਤਾਰਂਵਾਨਰੋਤ੍ਤਮ ।
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਹਨੁਮਾਨ੍ਪਵਨਾਤ੍ਮਜਃ ॥ 51 ॥
ਹਰ੍षਯਨ੍ਮੈਥਿਲੀਂਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚੇਦਮ੍ਮਹਾਮਤਿਃ ।
ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਾਨਨਂਰਾਮਨ੍ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੇਸਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ॥ 52 ॥
ਸ੍ਥਿਰਮਿਤ੍ਰਂਹਤਾਮਿਤ੍ਰਂਸ਼ਚੀਵਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।
ਤਾਮੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਰਾਜਨ੍ਤੀਂਸੀਤਾਂਸਾਕ੍षਾਦਿਵਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 53 ॥
ਆਜਗਾਮਮਹਾਵੇਗੋਹਨੂਮਾਨ੍ਯਤ੍ਰਰਾਘਵਃ ।
ਸਪਦਿਹਰਿਵਰਸ੍ਤਤੋਹਨੂਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਵਚਨਞ੍ਜਨਕੇਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ਮਜਾਯਾਃ ।
ਕਥਿਤਮਕਥਯਦ੍ਯਥਾਕ੍ਰਮੇਣਤ੍ਰਿਦਸ਼ਵਰਪ੍ਰਤਿਮਾਯਰਾਘਵਾਯ ॥ 54 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ षੋਡਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ |
itipratisamādiṣṭohanūmānmārutātmajaḥ |
praviveśapurīṃlaṅkāmpūjyamānoniśācaraiḥ || 1 ||
praviśya capurīṃlaṅkāmpūjyamānoniśācāraiḥ |
tatastenābhyunujñātohanumānvṛkṣavāṭikām || 2 ||
praviśantīva gātrāṇi svānyeva janakātmajā |
vākṣalyaistaiḥ saśalyeva bhṛśamaśrūṇyavartayat || 3 ||
vṛkṣamūlenirānandāṃrākṣasībhiḥparīvṛtām |
nibhṛtaḥpraṇataḥprahvasso'bhigamyābhivādya ca || 4 ||
dṛṣṭavāsamāgatandevīhanūmantammahābalam |
tūṣṇīmāstatadādṛṣṭavāsmṛtvāsṛṣṭābhavattadā || 5 ||
saumyantasyāmukhandṛṣṭavāhanumānplavagottamaḥ |
rāmasyavacanaṃsarvamākhyātumupacakrame || 6 ||
vaidehī kuśalīrāmassahasugrīvalakṣmaṇaḥ |
vabhīṣaṇasahāyaścaharīṇāṃsahitobalaiḥ || 7 ||
kuśalañcāhasiddhārthohataśatrurimatrajit |
vibhīṣaṇasahāyenarāmeṇaharibhissaha || 8 ||
nihatorāvaṇodevilakṣmaṇena ca vīryavān |
priyamākhyāmitedevibhūyaścatvāṃsabhājaye || 9 ||
tavaprabhāvāddharmajemahān rāmeṇasaṃyuge |
labdho'yaṃvijayassītesvasthābhavagatajvarā || 10 ||
rāvaṇaścahataśśatrurlaṅkacaivavaśīkṛtā |
mayāhyalabndidreṇadhṛtenatavanirjaye || 11 ||
pratijñaiṣāvinistīrṇābaddhvāsetummahodadhau |
sambhramaśca na kartavyovartantyārāvaṇālaye || 12 ||
vibhīṣaṇavidheyaṃhilaṅkaiśvaryamidaṅkṛtam |
tadāśvasihivisrabdhaṃsvagṛheparivartase || 13 ||
ayañcābhyetisamhṛṣṭastvaddharśanasamutsukaḥ |
evamuktāsamutpatyasītāśaśinibhānanā || 14 ||
praharṣeṇāvaruddhāsāvyāhartuṃ na śaśāka ha |
tato'bravīddharivaraḥsītāmapratijalpatīm || 15 ||
kintvañcintayasedevikiṃ ca mānnābhibhāṣase |
evamuktāhanumatāsītādharmapathesthitā || 16 ||
abravītparamaprītābāṣpagadgadayāgirā |
priyametadupaśrutyabharturvijayasaṃśrayam || 17 ||
praharṣavaśamāpannānirvākyāsmikṣaṇāntaram |
na hipaśyāmisadṛśañcintayantīplavaṅgamā || 18 ||
mapratiyābyānakasyehadātumpratyabhinandanam |
nahipaśyāmitatasaumyapṛthivyāmapivānara || 19 ||
sadṛśaṃyatpriyākhyānetavadattvābhavetsukham |
hiraṇyaṃvāsuvarṇaṃvāratnānivividhānica || 20 ||
rājyaṃvātriṣulokeṣunaitadarhatibhāṣitam |
evamuktastuvaidehyāpratyuvācaplavaṅgamaḥ || 21 ||
pragṛhītāñjalirharṣāsatītāyāḥpramukhesthitaḥ |
bhartuḥpriyahiteyuktebharturvijayakāṅkṣiṇaḥ || 22 ||
snigdhamevaṃvidhaṃvākyantvamevārhasyanindite |
tavaitadvacanaṃsaumyesāravat snigdhameva ca || 23 ||
ratnaughādvividhāccāpidevarājyādviśiṣyate |
arthataścamayāprāptādevarajyādayoguṇāḥ || 24 ||
hataśatruṃvijayinaṃrāmampaśyāmisusthitam |
tasyatadvacanaṃśrutvāmaithilījanakātmajā || 25 ||
tataḥśubhataraṃvākyamuvācapavanātmajam |
atilakṣaṇasampannammādhuryaguṇabhūṣitam || 26 ||
buddhyāhyaṣṭāṅgayāyuktantvamevārhasibhāṣitum |
ślāghanīyo'nilasyatvaṃsutaḥparamadhārmikaḥ || 27 ||
balaṃśauryaṃśrutaṃsattvaṃvikramodākṣyamuttamam |
tejaḥkṣamādhṛtissthairyaṃvinītatvaṃ na saṃśayaḥ || 28 ||
etecānye ca bahavoguṇāstvayyevaśobhanāḥ |
athovācapunassītāmasambhrāntovinītavat || 29 ||
pragṛhītāñcalirharṣātsītāyāḥpramukhesthitaḥ |
imāstukhalurākṣasyoyaditvamanumanyase || 30 ||
hantumicchāmitāssarvāyābhistvantarjitāpurā |
kliśyantīṃ patidevāntvāmaśokavanikāṅgatām || 31 ||
ghorarūpasamācārāḥkrūrāḥkrūratarekṣaṇāḥ |
ihaśrutāmayādevi rākṣasyovikṛtānanāḥ || 32 ||
asakṛtparuṣairvākyairvadnatyorāvaṇājñayā |
vikṛtāvikṛtākārāḥkrūrāḥkrūrakacekṣaṇāḥ || 33 ||
icchāmivividhairāghatairhantumetāssudāruṇāḥ |
rākṣasyodāruṇakathāvarametatprayacchame || 34 ||
muṣṭibhiḥparṣiṇaghātaiścaviśālaiścaivabāhubhiḥ |
jaṅghājānuprahāraiścadantānāñcaivapīḍanaiḥ || 35 ||
bhakṣaṇaiḥkarṇanāsānāṅkeśānāṃluñcanaistathā |
bhṛśaṃśuṣkamukhaiścaivadāraṇairlaṅghanairhataiḥ || 36 ||
vibhinnaśaṅkugrīvāṃśapārśvakaiścakalevaraiḥ |
nipātyahantumicchāmitavavipriyakāriṇīḥ || 37 ||
evamprahārairbahubhiḥsampprahāryayaśasvini |
ghātayetīvrarūpābhiryābhistvantarjitāpurā || 38 ||
ityuktāsāhanumatākṛpaṇādīnavatsalā |
hanūmantamuvācedañcintayitvāvimṛśya ca || 39 ||
rājasaṃśrayavaśyānāṅkurvatīnāmparājñayā |
vidheyānāṃ ca dāsīnāṅkaḥkupyadvānarottama || 40 ||
bhāgyavaiṣamyadoṣeṇapurastāddhuṣkṛtena ca |
mayaitatprāpyasarvaṃsvakṛtaṃhyupabhujyate || 41 ||
maivaṃvadamahābāho daivehyeṣāparāgatiḥ |
prāptavyantudaśāyogānmayaitaditiniścitam || 42 ||
dāsīnāṃrāvaṇasyāhammarṣayāmīhadurbalā |
ājñaptārākṣaseneharākṣasyastarjayantimām || 43 ||
hatetasminnakurvantitarjanammārutātmaja |
ayaṃvyāghrasamīpetupurāṇodharmasaṃhitaḥ || 44 ||
ṛkṣeṇagītaḥśloko'stitannibodhaplavaṅgama |
na paraḥ pāpamādattepareṣāmpāpakarmaṇām || 45 ||
samayorakṣitavyastusaptaścāritrabhūṣaṇāḥ |
pāpānāṃvāśubhānāṃvāvadhārhāṇāmplavaṅgama || 46 ||
kāryaṅkaruṇyamāryeṇa na kaścinnāparādhyati |
lokahiṃsāvihārāṇāṃrakṣasāṅkāmarūpiṇām || 47 ||
kurvatāmapipāpāninaivakāryamaśobhanam |
evamuktastuhanumān sītayāvākyakovidaḥ || 48 ||
pratyuvācatatassītāṃrāmapatnīyaśaśvinīm |
yuktārāmasyabhavatīdharmapatnīyaśaśvinī || 49 ||
pratisandiśamāndevi gamiṣyeyatrarāghavaḥ |
evamuktāhanumatāvaidehijanakātmajā || 50 ||
sābravīddhraṣṭumicchāmibhartāraṃvānarottama |
tasyāstadvacanaṃśrutvāhanumānpavanātmajaḥ || 51 ||
harṣayanmaithilīṃvākyamuvācedammahāmatiḥ |
pūrṇacandrānanaṃrāmandrakṣyasyāryesalakṣmaṇam || 52 ||
sthiramitraṃhatāmitraṃśacīvatridaśeśvaram |
tāmevamuktvārājantīṃsītāṃsākṣādivaśriyam || 53 ||
ājagāmamahāvegohanūmānyatrarāghavaḥ |
sapadiharivarastatohanūmān prativacanañjanakeśvarātmajāyāḥ |
kathitamakathayadyathākrameṇatridaśavarapratimāyarāghavāya || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ षोडशाधिकशततमस्सर्गः ।
इतिप्रतिसमादिष्टोहनूमान्मारुतात्मजः ।
प्रविवेशपुरींलङ्काम्पूज्यमानोनिशाचरैः ॥ 1 ॥
प्रविश्य चपुरींलङ्काम्पूज्यमानोनिशाचारैः ।
ततस्तेनाभ्युनुज्ञातोहनुमान्वृक्षवाटिकाम् ॥ 2 ॥
प्रविशन्तीव गात्राणि स्वान्येव जनकात्मजा ।
वाक्षल्यैस्तैः सशल्येव भृशमश्रूण्यवर्तयत् ॥ 3 ॥
वृक्षमूलेनिरानन्दांराक्षसीभिःपरीवृताम् ।
निभृतःप्रणतःप्रह्वस्सोऽभिगम्याभिवाद्य च ॥ 4 ॥
दृष्टवासमागतन्देवीहनूमन्तम्महाबलम् ।
तूष्णीमास्ततदादृष्टवास्मृत्वासृष्टाभवत्तदा ॥ 5 ॥
सौम्यन्तस्यामुखन्दृष्टवाहनुमान्प्लवगोत्तमः ।
रामस्यवचनंसर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ 6 ॥
वैदेही कुशलीरामस्सहसुग्रीवलक्ष्मणः ।
वभीषणसहायश्चहरीणांसहितोबलैः ॥ 7 ॥
कुशलञ्चाहसिद्धार्थोहतशत्रुरिमत्रजित् ।
विभीषणसहायेनरामेणहरिभिस्सह ॥ 8 ॥
निहतोरावणोदेविलक्ष्मणेन च वीर्यवान् ।
प्रियमाख्यामितेदेविभूयश्चत्वांसभाजये ॥ 9 ॥
तवप्रभावाद्धर्मजेमहान् रामेणसंयुगे ।
लब्धोऽयंविजयस्सीतेस्वस्थाभवगतज्वरा ॥ 10 ॥
रावणश्चहतश्शत्रुर्लङ्कचैववशीकृता ।
मयाह्यलब्न्दिद्रेणधृतेनतवनिर्जये ॥ 11 ॥
प्रतिज्ञैषाविनिस्तीर्णाबद्ध्वासेतुम्महोदधौ ।
सम्भ्रमश्च न कर्तव्योवर्तन्त्यारावणालये ॥ 12 ॥
विभीषणविधेयंहिलङ्कैश्वर्यमिदङ्कृतम् ।
तदाश्वसिहिविस्रब्धंस्वगृहेपरिवर्तसे ॥ 13 ॥
अयञ्चाभ्येतिसम्हृष्टस्त्वद्धर्शनसमुत्सुकः ।
एवमुक्तासमुत्पत्यसीताशशिनिभानना ॥ 14 ॥
प्रहर्षेणावरुद्धासाव्याहर्तुं न शशाक ह ।
ततोऽब्रवीद्धरिवरःसीतामप्रतिजल्पतीम् ॥ 15 ॥
किन्त्वञ्चिन्तयसेदेविकिं च मान्नाभिभाषसे ।
एवमुक्ताहनुमतासीताधर्मपथेस्थिता ॥ 16 ॥
अब्रवीत्परमप्रीताबाष्पगद्गदयागिरा ।
प्रियमेतदुपश्रुत्यभर्तुर्विजयसंश्रयम् ॥ 17 ॥
प्रहर्षवशमापन्नानिर्वाक्यास्मिक्षणान्तरम् ।
न हिपश्यामिसदृशञ्चिन्तयन्तीप्लवङ्गमा ॥ 18 ॥
मप्रतियाब्यानकस्येहदातुम्प्रत्यभिनन्दनम् ।
नहिपश्यामिततसौम्यपृथिव्यामपिवानर ॥ 19 ॥
सदृशंयत्प्रियाख्यानेतवदत्त्वाभवेत्सुखम् ।
हिरण्यंवासुवर्णंवारत्नानिविविधानिच ॥ 20 ॥
राज्यंवात्रिषुलोकेषुनैतदर्हतिभाषितम् ।
एवमुक्तस्तुवैदेह्याप्रत्युवाचप्लवङ्गमः ॥ 21 ॥
प्रगृहीताञ्जलिर्हर्षासतीतायाःप्रमुखेस्थितः ।
भर्तुःप्रियहितेयुक्तेभर्तुर्विजयकाङ्क्षिणः ॥ 22 ॥
स्निग्धमेवंविधंवाक्यन्त्वमेवार्हस्यनिन्दिते ।
तवैतद्वचनंसौम्येसारवत् स्निग्धमेव च ॥ 23 ॥
रत्नौघाद्विविधाच्चापिदेवराज्याद्विशिष्यते ।
अर्थतश्चमयाप्राप्तादेवरज्यादयोगुणाः ॥ 24 ॥
हतशत्रुंविजयिनंरामम्पश्यामिसुस्थितम् ।
तस्यतद्वचनंश्रुत्वामैथिलीजनकात्मजा ॥ 25 ॥
ततःशुभतरंवाक्यमुवाचपवनात्मजम् ।
अतिलक्षणसम्पन्नम्माधुर्यगुणभूषितम् ॥ 26 ॥
बुद्ध्याह्यष्टाङ्गयायुक्तन्त्वमेवार्हसिभाषितुम् ।
श्लाघनीयोऽनिलस्यत्वंसुतःपरमधार्मिकः ॥ 27 ॥
बलंशौर्यंश्रुतंसत्त्वंविक्रमोदाक्ष्यमुत्तमम् ।
तेजःक्षमाधृतिस्स्थैर्यंविनीतत्वं न संशयः ॥ 28 ॥
एतेचान्ये च बहवोगुणास्त्वय्येवशोभनाः ।
अथोवाचपुनस्सीतामसम्भ्रान्तोविनीतवत् ॥ 29 ॥
प्रगृहीताञ्चलिर्हर्षात्सीतायाःप्रमुखेस्थितः ।
इमास्तुखलुराक्षस्योयदित्वमनुमन्यसे ॥ 30 ॥
हन्तुमिच्छामितास्सर्वायाभिस्त्वन्तर्जितापुरा ।
क्लिश्यन्तीं पतिदेवान्त्वामशोकवनिकाङ्गताम् ॥ 31 ॥
घोररूपसमाचाराःक्रूराःक्रूरतरेक्षणाः ।
इहश्रुतामयादेवि राक्षस्योविकृताननाः ॥ 32 ॥
असकृत्परुषैर्वाक्यैर्वद्नत्योरावणाज्ञया ।
विकृताविकृताकाराःक्रूराःक्रूरकचेक्षणाः ॥ 33 ॥
इच्छामिविविधैराघतैर्हन्तुमेतास्सुदारुणाः ।
राक्षस्योदारुणकथावरमेतत्प्रयच्छमे ॥ 34 ॥
मुष्टिभिःपर्षिणघातैश्चविशालैश्चैवबाहुभिः ।
जङ्घाजानुप्रहारैश्चदन्तानाञ्चैवपीडनैः ॥ 35 ॥
भक्षणैःकर्णनासानाङ्केशानांलुञ्चनैस्तथा ।
भृशंशुष्कमुखैश्चैवदारणैर्लङ्घनैर्हतैः ॥ 36 ॥
विभिन्नशङ्कुग्रीवांशपार्श्वकैश्चकलेवरैः ।
निपात्यहन्तुमिच्छामितवविप्रियकारिणीः ॥ 37 ॥
एवम्प्रहारैर्बहुभिःसम्प्प्रहार्ययशस्विनि ।
घातयेतीव्ररूपाभिर्याभिस्त्वन्तर्जितापुरा ॥ 38 ॥
इत्युक्तासाहनुमताकृपणादीनवत्सला ।
हनूमन्तमुवाचेदञ्चिन्तयित्वाविमृश्य च ॥ 39 ॥
राजसंश्रयवश्यानाङ्कुर्वतीनाम्पराज्ञया ।
विधेयानां च दासीनाङ्कःकुप्यद्वानरोत्तम ॥ 40 ॥
भाग्यवैषम्यदोषेणपुरस्ताद्धुष्कृतेन च ।
मयैतत्प्राप्यसर्वंस्वकृतंह्युपभुज्यते ॥ 41 ॥
मैवंवदमहाबाहो दैवेह्येषापरागतिः ।
प्राप्तव्यन्तुदशायोगान्मयैतदितिनिश्चितम् ॥ 42 ॥
दासीनांरावणस्याहम्मर्षयामीहदुर्बला ।
आज्ञप्ताराक्षसेनेहराक्षस्यस्तर्जयन्तिमाम् ॥ 43 ॥
हतेतस्मिन्नकुर्वन्तितर्जनम्मारुतात्मज ।
अयंव्याघ्रसमीपेतुपुराणोधर्मसंहितः ॥ 44 ॥
ऋक्षेणगीतःश्लोकोऽस्तितन्निबोधप्लवङ्गम ।
न परः पापमादत्तेपरेषाम्पापकर्मणाम् ॥ 45 ॥
समयोरक्षितव्यस्तुसप्तश्चारित्रभूषणाः ।
पापानांवाशुभानांवावधार्हाणाम्प्लवङ्गम ॥ 46 ॥
कार्यङ्करुण्यमार्येण न कश्चिन्नापराध्यति ।
लोकहिंसाविहाराणांरक्षसाङ्कामरूपिणाम् ॥ 47 ॥
कुर्वतामपिपापानिनैवकार्यमशोभनम् ।
एवमुक्तस्तुहनुमान् सीतयावाक्यकोविदः ॥ 48 ॥
प्रत्युवाचततस्सीतांरामपत्नीयशश्विनीम् ।
युक्तारामस्यभवतीधर्मपत्नीयशश्विनी ॥ 49 ॥
प्रतिसन्दिशमान्देवि गमिष्येयत्रराघवः ।
एवमुक्ताहनुमतावैदेहिजनकात्मजा ॥ 50 ॥
साब्रवीद्ध्रष्टुमिच्छामिभर्तारंवानरोत्तम ।
तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वाहनुमान्पवनात्मजः ॥ 51 ॥
हर्षयन्मैथिलींवाक्यमुवाचेदम्महामतिः ।
पूर्णचन्द्राननंरामन्द्रक्ष्यस्यार्येसलक्ष्मणम् ॥ 52 ॥
स्थिरमित्रंहतामित्रंशचीवत्रिदशेश्वरम् ।
तामेवमुक्त्वाराजन्तींसीतांसाक्षादिवश्रियम् ॥ 53 ॥
आजगाममहावेगोहनूमान्यत्रराघवः ।
सपदिहरिवरस्ततोहनूमान् प्रतिवचनञ्जनकेश्वरात्मजायाः ।
कथितमकथयद्यथाक्रमेणत्रिदशवरप्रतिमायराघवाय ॥ 54 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षोडशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ |
itipratisamādiṣṭohanūmānmārutātmajaḥ |
praviveśapurīṃlaṅkāmpūjyamānoniśācaraiḥ || 1 ||
praviśya capurīṃlaṅkāmpūjyamānoniśācāraiḥ |
tatastenābhyunujñātohanumānvṛkṣavāṭikām || 2 ||
praviśantīva gātrāṇi svānyeva janakātmajā |
vākṣalyaistaiḥ saśalyeva bhṛśamaśrūṇyavartayat || 3 ||
vṛkṣamūlenirānandāṃrākṣasībhiḥparīvṛtām |
nibhṛtaḥpraṇataḥprahvasso'bhigamyābhivādya ca || 4 ||
dṛṣṭavāsamāgatandevīhanūmantammahābalam |
tūṣṇīmāstatadādṛṣṭavāsmṛtvāsṛṣṭābhavattadā || 5 ||
saumyantasyāmukhandṛṣṭavāhanumānplavagottamaḥ |
rāmasyavacanaṃsarvamākhyātumupacakrame || 6 ||
vaidehī kuśalīrāmassahasugrīvalakṣmaṇaḥ |
vabhīṣaṇasahāyaścaharīṇāṃsahitobalaiḥ || 7 ||
kuśalañcāhasiddhārthohataśatrurimatrajit |
vibhīṣaṇasahāyenarāmeṇaharibhissaha || 8 ||
nihatorāvaṇodevilakṣmaṇena ca vīryavān |
priyamākhyāmitedevibhūyaścatvāṃsabhājaye || 9 ||
tavaprabhāvāddharmajemahān rāmeṇasaṃyuge |
labdho'yaṃvijayassītesvasthābhavagatajvarā || 10 ||
rāvaṇaścahataśśatrurlaṅkacaivavaśīkṛtā |
mayāhyalabndidreṇadhṛtenatavanirjaye || 11 ||
pratijñaiṣāvinistīrṇābaddhvāsetummahodadhau |
sambhramaśca na kartavyovartantyārāvaṇālaye || 12 ||
vibhīṣaṇavidheyaṃhilaṅkaiśvaryamidaṅkṛtam |
tadāśvasihivisrabdhaṃsvagṛheparivartase || 13 ||
ayañcābhyetisamhṛṣṭastvaddharśanasamutsukaḥ |
evamuktāsamutpatyasītāśaśinibhānanā || 14 ||
praharṣeṇāvaruddhāsāvyāhartuṃ na śaśāka ha |
tato'bravīddharivaraḥsītāmapratijalpatīm || 15 ||
kintvañcintayasedevikiṃ ca mānnābhibhāṣase |
evamuktāhanumatāsītādharmapathesthitā || 16 ||
abravītparamaprītābāṣpagadgadayāgirā |
priyametadupaśrutyabharturvijayasaṃśrayam || 17 ||
praharṣavaśamāpannānirvākyāsmikṣaṇāntaram |
na hipaśyāmisadṛśañcintayantīplavaṅgamā || 18 ||
mapratiyābyānakasyehadātumpratyabhinandanam |
nahipaśyāmitatasaumyapṛthivyāmapivānara || 19 ||
sadṛśaṃyatpriyākhyānetavadattvābhavetsukham |
hiraṇyaṃvāsuvarṇaṃvāratnānivividhānica || 20 ||
rājyaṃvātriṣulokeṣunaitadarhatibhāṣitam |
evamuktastuvaidehyāpratyuvācaplavaṅgamaḥ || 21 ||
pragṛhītāñjalirharṣāsatītāyāḥpramukhesthitaḥ |
bhartuḥpriyahiteyuktebharturvijayakāṅkṣiṇaḥ || 22 ||
snigdhamevaṃvidhaṃvākyantvamevārhasyanindite |
tavaitadvacanaṃsaumyesāravat snigdhameva ca || 23 ||
ratnaughādvividhāccāpidevarājyādviśiṣyate |
arthataścamayāprāptādevarajyādayoguṇāḥ || 24 ||
hataśatruṃvijayinaṃrāmampaśyāmisusthitam |
tasyatadvacanaṃśrutvāmaithilījanakātmajā || 25 ||
tataḥśubhataraṃvākyamuvācapavanātmajam |
atilakṣaṇasampannammādhuryaguṇabhūṣitam || 26 ||
buddhyāhyaṣṭāṅgayāyuktantvamevārhasibhāṣitum |
ślāghanīyo'nilasyatvaṃsutaḥparamadhārmikaḥ || 27 ||
balaṃśauryaṃśrutaṃsattvaṃvikramodākṣyamuttamam |
tejaḥkṣamādhṛtissthairyaṃvinītatvaṃ na saṃśayaḥ || 28 ||
etecānye ca bahavoguṇāstvayyevaśobhanāḥ |
athovācapunassītāmasambhrāntovinītavat || 29 ||
pragṛhītāñcalirharṣātsītāyāḥpramukhesthitaḥ |
imāstukhalurākṣasyoyaditvamanumanyase || 30 ||
hantumicchāmitāssarvāyābhistvantarjitāpurā |
kliśyantīṃ patidevāntvāmaśokavanikāṅgatām || 31 ||
ghorarūpasamācārāḥkrūrāḥkrūratarekṣaṇāḥ |
ihaśrutāmayādevi rākṣasyovikṛtānanāḥ || 32 ||
asakṛtparuṣairvākyairvadnatyorāvaṇājñayā |
vikṛtāvikṛtākārāḥkrūrāḥkrūrakacekṣaṇāḥ || 33 ||
icchāmivividhairāghatairhantumetāssudāruṇāḥ |
rākṣasyodāruṇakathāvarametatprayacchame || 34 ||
muṣṭibhiḥparṣiṇaghātaiścaviśālaiścaivabāhubhiḥ |
jaṅghājānuprahāraiścadantānāñcaivapīḍanaiḥ || 35 ||
bhakṣaṇaiḥkarṇanāsānāṅkeśānāṃluñcanaistathā |
bhṛśaṃśuṣkamukhaiścaivadāraṇairlaṅghanairhataiḥ || 36 ||
vibhinnaśaṅkugrīvāṃśapārśvakaiścakalevaraiḥ |
nipātyahantumicchāmitavavipriyakāriṇīḥ || 37 ||
evamprahārairbahubhiḥsampprahāryayaśasvini |
ghātayetīvrarūpābhiryābhistvantarjitāpurā || 38 ||
ityuktāsāhanumatākṛpaṇādīnavatsalā |
hanūmantamuvācedañcintayitvāvimṛśya ca || 39 ||
rājasaṃśrayavaśyānāṅkurvatīnāmparājñayā |
vidheyānāṃ ca dāsīnāṅkaḥkupyadvānarottama || 40 ||
bhāgyavaiṣamyadoṣeṇapurastāddhuṣkṛtena ca |
mayaitatprāpyasarvaṃsvakṛtaṃhyupabhujyate || 41 ||
maivaṃvadamahābāho daivehyeṣāparāgatiḥ |
prāptavyantudaśāyogānmayaitaditiniścitam || 42 ||
dāsīnāṃrāvaṇasyāhammarṣayāmīhadurbalā |
ājñaptārākṣaseneharākṣasyastarjayantimām || 43 ||
hatetasminnakurvantitarjanammārutātmaja |
ayaṃvyāghrasamīpetupurāṇodharmasaṃhitaḥ || 44 ||
ṛkṣeṇagītaḥśloko'stitannibodhaplavaṅgama |
na paraḥ pāpamādattepareṣāmpāpakarmaṇām || 45 ||
samayorakṣitavyastusaptaścāritrabhūṣaṇāḥ |
pāpānāṃvāśubhānāṃvāvadhārhāṇāmplavaṅgama || 46 ||
kāryaṅkaruṇyamāryeṇa na kaścinnāparādhyati |
lokahiṃsāvihārāṇāṃrakṣasāṅkāmarūpiṇām || 47 ||
kurvatāmapipāpāninaivakāryamaśobhanam |
evamuktastuhanumān sītayāvākyakovidaḥ || 48 ||
pratyuvācatatassītāṃrāmapatnīyaśaśvinīm |
yuktārāmasyabhavatīdharmapatnīyaśaśvinī || 49 ||
pratisandiśamāndevi gamiṣyeyatrarāghavaḥ |
evamuktāhanumatāvaidehijanakātmajā || 50 ||
sābravīddhraṣṭumicchāmibhartāraṃvānarottama |
tasyāstadvacanaṃśrutvāhanumānpavanātmajaḥ || 51 ||
harṣayanmaithilīṃvākyamuvācedammahāmatiḥ |
pūrṇacandrānanaṃrāmandrakṣyasyāryesalakṣmaṇam || 52 ||
sthiramitraṃhatāmitraṃśacīvatridaśeśvaram |
tāmevamuktvārājantīṃsītāṃsākṣādivaśriyam || 53 ||
ājagāmamahāvegohanūmānyatrarāghavaḥ |
sapadiharivarastatohanūmān prativacanañjanakeśvarātmajāyāḥ |
kathitamakathayadyathākrameṇatridaśavarapratimāyarāghavāya || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.