શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ ષોડશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।
ઇતિપ્રતિસમાદિષ્ટોહનૂમાન્મારુતાત્મજઃ ।
પ્રવિવેશપુરીંલઙ્કામ્પૂજ્યમાનોનિશાચરૈઃ ॥ 1 ॥
પ્રવિશ્ય ચપુરીંલઙ્કામ્પૂજ્યમાનોનિશાચારૈઃ ।
તતસ્તેનાભ્યુનુજ્ઞાતોહનુમાન્વૃક્ષવાટિકામ્ ॥ 2 ॥
પ્રવિશન્તીવ ગાત્રાણિ સ્વાન્યેવ જનકાત્મજા ।
વાક્ષલ્યૈસ્તૈઃ સશલ્યેવ ભૃશમશ્રૂણ્યવર્તયત્ ॥ 3 ॥
વૃક્ષમૂલેનિરાનન્દાંરાક્ષસીભિઃપરીવૃતામ્ ।
નિભૃતઃપ્રણતઃપ્રહ્વસ્સોઽભિગમ્યાભિવાદ્ય ચ ॥ 4 ॥
દૃષ્ટવાસમાગતન્દેવીહનૂમન્તમ્મહાબલમ્ ।
તૂષ્ણીમાસ્તતદાદૃષ્ટવાસ્મૃત્વાસૃષ્ટાભવત્તદા ॥ 5 ॥
સૌમ્યન્તસ્યામુખન્દૃષ્ટવાહનુમાન્પ્લવગોત્તમઃ ।
રામસ્યવચનંસર્વમાખ્યાતુમુપચક્રમે ॥ 6 ॥
વૈદેહી કુશલીરામસ્સહસુગ્રીવલક્ષ્મણઃ ।
વભીષણસહાયશ્ચહરીણાંસહિતોબલૈઃ ॥ 7 ॥
કુશલઞ્ચાહસિદ્ધાર્થોહતશત્રુરિમત્રજિત્ ।
વિભીષણસહાયેનરામેણહરિભિસ્સહ ॥ 8 ॥
નિહતોરાવણોદેવિલક્ષ્મણેન ચ વીર્યવાન્ ।
પ્રિયમાખ્યામિતેદેવિભૂયશ્ચત્વાંસભાજયે ॥ 9 ॥
તવપ્રભાવાદ્ધર્મજેમહાન્ રામેણસંયુગે ।
લબ્ધોઽયંવિજયસ્સીતેસ્વસ્થાભવગતજ્વરા ॥ 10 ॥
રાવણશ્ચહતશ્શત્રુર્લઙ્કચૈવવશીકૃતા ।
મયાહ્યલબ્ન્દિદ્રેણધૃતેનતવનિર્જયે ॥ 11 ॥
પ્રતિજ્ઞૈષાવિનિસ્તીર્ણાબદ્ધ્વાસેતુમ્મહોદધૌ ।
સમ્ભ્રમશ્ચ ન કર્તવ્યોવર્તન્ત્યારાવણાલયે ॥ 12 ॥
વિભીષણવિધેયંહિલઙ્કૈશ્વર્યમિદઙ્કૃતમ્ ।
તદાશ્વસિહિવિસ્રબ્ધંસ્વગૃહેપરિવર્તસે ॥ 13 ॥
અયઞ્ચાભ્યેતિસમ્હૃષ્ટસ્ત્વદ્ધર્શનસમુત્સુકઃ ।
એવમુક્તાસમુત્પત્યસીતાશશિનિભાનના ॥ 14 ॥
પ્રહર્ષેણાવરુદ્ધાસાવ્યાહર્તું ન શશાક હ ।
તતોઽબ્રવીદ્ધરિવરઃસીતામપ્રતિજલ્પતીમ્ ॥ 15 ॥
કિન્ત્વઞ્ચિન્તયસેદેવિકિં ચ માન્નાભિભાષસે ।
એવમુક્તાહનુમતાસીતાધર્મપથેસ્થિતા ॥ 16 ॥
અબ્રવીત્પરમપ્રીતાબાષ્પગદ્ગદયાગિરા ।
પ્રિયમેતદુપશ્રુત્યભર્તુર્વિજયસંશ્રયમ્ ॥ 17 ॥
પ્રહર્ષવશમાપન્નાનિર્વાક્યાસ્મિક્ષણાન્તરમ્ ।
ન હિપશ્યામિસદૃશઞ્ચિન્તયન્તીપ્લવઙ્ગમા ॥ 18 ॥
મપ્રતિયાબ્યાનકસ્યેહદાતુમ્પ્રત્યભિનન્દનમ્ ।
નહિપશ્યામિતતસૌમ્યપૃથિવ્યામપિવાનર ॥ 19 ॥
સદૃશંયત્પ્રિયાખ્યાનેતવદત્ત્વાભવેત્સુખમ્ ।
હિરણ્યંવાસુવર્ણંવારત્નાનિવિવિધાનિચ ॥ 20 ॥
રાજ્યંવાત્રિષુલોકેષુનૈતદર્હતિભાષિતમ્ ।
એવમુક્તસ્તુવૈદેહ્યાપ્રત્યુવાચપ્લવઙ્ગમઃ ॥ 21 ॥
પ્રગૃહીતાઞ્જલિર્હર્ષાસતીતાયાઃપ્રમુખેસ્થિતઃ ।
ભર્તુઃપ્રિયહિતેયુક્તેભર્તુર્વિજયકાઙ્ક્ષિણઃ ॥ 22 ॥
સ્નિગ્ધમેવંવિધંવાક્યન્ત્વમેવાર્હસ્યનિન્દિતે ।
તવૈતદ્વચનંસૌમ્યેસારવત્ સ્નિગ્ધમેવ ચ ॥ 23 ॥
રત્નૌઘાદ્વિવિધાચ્ચાપિદેવરાજ્યાદ્વિશિષ્યતે ।
અર્થતશ્ચમયાપ્રાપ્તાદેવરજ્યાદયોગુણાઃ ॥ 24 ॥
હતશત્રુંવિજયિનંરામમ્પશ્યામિસુસ્થિતમ્ ।
તસ્યતદ્વચનંશ્રુત્વામૈથિલીજનકાત્મજા ॥ 25 ॥
તતઃશુભતરંવાક્યમુવાચપવનાત્મજમ્ ।
અતિલક્ષણસમ્પન્નમ્માધુર્યગુણભૂષિતમ્ ॥ 26 ॥
બુદ્ધ્યાહ્યષ્ટાઙ્ગયાયુક્તન્ત્વમેવાર્હસિભાષિતુમ્ ।
શ્લાઘનીયોઽનિલસ્યત્વંસુતઃપરમધાર્મિકઃ ॥ 27 ॥
બલંશૌર્યંશ્રુતંસત્ત્વંવિક્રમોદાક્ષ્યમુત્તમમ્ ।
તેજઃક્ષમાધૃતિસ્સ્થૈર્યંવિનીતત્વં ન સંશયઃ ॥ 28 ॥
એતેચાન્યે ચ બહવોગુણાસ્ત્વય્યેવશોભનાઃ ।
અથોવાચપુનસ્સીતામસમ્ભ્રાન્તોવિનીતવત્ ॥ 29 ॥
પ્રગૃહીતાઞ્ચલિર્હર્ષાત્સીતાયાઃપ્રમુખેસ્થિતઃ ।
ઇમાસ્તુખલુરાક્ષસ્યોયદિત્વમનુમન્યસે ॥ 30 ॥
હન્તુમિચ્છામિતાસ્સર્વાયાભિસ્ત્વન્તર્જિતાપુરા ।
ક્લિશ્યન્તીં પતિદેવાન્ત્વામશોકવનિકાઙ્ગતામ્ ॥ 31 ॥
ઘોરરૂપસમાચારાઃક્રૂરાઃક્રૂરતરેક્ષણાઃ ।
ઇહશ્રુતામયાદેવિ રાક્ષસ્યોવિકૃતાનનાઃ ॥ 32 ॥
અસકૃત્પરુષૈર્વાક્યૈર્વદ્નત્યોરાવણાજ્ઞયા ।
વિકૃતાવિકૃતાકારાઃક્રૂરાઃક્રૂરકચેક્ષણાઃ ॥ 33 ॥
ઇચ્છામિવિવિધૈરાઘતૈર્હન્તુમેતાસ્સુદારુણાઃ ।
રાક્ષસ્યોદારુણકથાવરમેતત્પ્રયચ્છમે ॥ 34 ॥
મુષ્ટિભિઃપર્ષિણઘાતૈશ્ચવિશાલૈશ્ચૈવબાહુભિઃ ।
જઙ્ઘાજાનુપ્રહારૈશ્ચદન્તાનાઞ્ચૈવપીડનૈઃ ॥ 35 ॥
ભક્ષણૈઃકર્ણનાસાનાઙ્કેશાનાંલુઞ્ચનૈસ્તથા ।
ભૃશંશુષ્કમુખૈશ્ચૈવદારણૈર્લઙ્ઘનૈર્હતૈઃ ॥ 36 ॥
વિભિન્નશઙ્કુગ્રીવાંશપાર્શ્વકૈશ્ચકલેવરૈઃ ।
નિપાત્યહન્તુમિચ્છામિતવવિપ્રિયકારિણીઃ ॥ 37 ॥
એવમ્પ્રહારૈર્બહુભિઃસમ્પ્પ્રહાર્યયશસ્વિનિ ।
ઘાતયેતીવ્રરૂપાભિર્યાભિસ્ત્વન્તર્જિતાપુરા ॥ 38 ॥
ઇત્યુક્તાસાહનુમતાકૃપણાદીનવત્સલા ।
હનૂમન્તમુવાચેદઞ્ચિન્તયિત્વાવિમૃશ્ય ચ ॥ 39 ॥
રાજસંશ્રયવશ્યાનાઙ્કુર્વતીનામ્પરાજ્ઞયા ।
વિધેયાનાં ચ દાસીનાઙ્કઃકુપ્યદ્વાનરોત્તમ ॥ 40 ॥
ભાગ્યવૈષમ્યદોષેણપુરસ્તાદ્ધુષ્કૃતેન ચ ।
મયૈતત્પ્રાપ્યસર્વંસ્વકૃતંહ્યુપભુજ્યતે ॥ 41 ॥
મૈવંવદમહાબાહો દૈવેહ્યેષાપરાગતિઃ ।
પ્રાપ્તવ્યન્તુદશાયોગાન્મયૈતદિતિનિશ્ચિતમ્ ॥ 42 ॥
દાસીનાંરાવણસ્યાહમ્મર્ષયામીહદુર્બલા ।
આજ્ઞપ્તારાક્ષસેનેહરાક્ષસ્યસ્તર્જયન્તિમામ્ ॥ 43 ॥
હતેતસ્મિન્નકુર્વન્તિતર્જનમ્મારુતાત્મજ ।
અયંવ્યાઘ્રસમીપેતુપુરાણોધર્મસંહિતઃ ॥ 44 ॥
ઋક્ષેણગીતઃશ્લોકોઽસ્તિતન્નિબોધપ્લવઙ્ગમ ।
ન પરઃ પાપમાદત્તેપરેષામ્પાપકર્મણામ્ ॥ 45 ॥
સમયોરક્ષિતવ્યસ્તુસપ્તશ્ચારિત્રભૂષણાઃ ।
પાપાનાંવાશુભાનાંવાવધાર્હાણામ્પ્લવઙ્ગમ ॥ 46 ॥
કાર્યઙ્કરુણ્યમાર્યેણ ન કશ્ચિન્નાપરાધ્યતિ ।
લોકહિંસાવિહારાણાંરક્ષસાઙ્કામરૂપિણામ્ ॥ 47 ॥
કુર્વતામપિપાપાનિનૈવકાર્યમશોભનમ્ ।
એવમુક્તસ્તુહનુમાન્ સીતયાવાક્યકોવિદઃ ॥ 48 ॥
પ્રત્યુવાચતતસ્સીતાંરામપત્નીયશશ્વિનીમ્ ।
યુક્તારામસ્યભવતીધર્મપત્નીયશશ્વિની ॥ 49 ॥
પ્રતિસન્દિશમાન્દેવિ ગમિષ્યેયત્રરાઘવઃ ।
એવમુક્તાહનુમતાવૈદેહિજનકાત્મજા ॥ 50 ॥
સાબ્રવીદ્ધ્રષ્ટુમિચ્છામિભર્તારંવાનરોત્તમ ।
તસ્યાસ્તદ્વચનંશ્રુત્વાહનુમાન્પવનાત્મજઃ ॥ 51 ॥
હર્ષયન્મૈથિલીંવાક્યમુવાચેદમ્મહામતિઃ ।
પૂર્ણચન્દ્રાનનંરામન્દ્રક્ષ્યસ્યાર્યેસલક્ષ્મણમ્ ॥ 52 ॥
સ્થિરમિત્રંહતામિત્રંશચીવત્રિદશેશ્વરમ્ ।
તામેવમુક્ત્વારાજન્તીંસીતાંસાક્ષાદિવશ્રિયમ્ ॥ 53 ॥
આજગામમહાવેગોહનૂમાન્યત્રરાઘવઃ ।
સપદિહરિવરસ્તતોહનૂમાન્ પ્રતિવચનઞ્જનકેશ્વરાત્મજાયાઃ ।
કથિતમકથયદ્યથાક્રમેણત્રિદશવરપ્રતિમાયરાઘવાય ॥ 54 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ષોડશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ |
itipratisamādiṣṭohanūmānmārutātmajaḥ |
praviveśapurīṃlaṅkāmpūjyamānoniśācaraiḥ || 1 ||
praviśya capurīṃlaṅkāmpūjyamānoniśācāraiḥ |
tatastenābhyunujñātohanumānvṛkṣavāṭikām || 2 ||
praviśantīva gātrāṇi svānyeva janakātmajā |
vākṣalyaistaiḥ saśalyeva bhṛśamaśrūṇyavartayat || 3 ||
vṛkṣamūlenirānandāṃrākṣasībhiḥparīvṛtām |
nibhṛtaḥpraṇataḥprahvasso'bhigamyābhivādya ca || 4 ||
dṛṣṭavāsamāgatandevīhanūmantammahābalam |
tūṣṇīmāstatadādṛṣṭavāsmṛtvāsṛṣṭābhavattadā || 5 ||
saumyantasyāmukhandṛṣṭavāhanumānplavagottamaḥ |
rāmasyavacanaṃsarvamākhyātumupacakrame || 6 ||
vaidehī kuśalīrāmassahasugrīvalakṣmaṇaḥ |
vabhīṣaṇasahāyaścaharīṇāṃsahitobalaiḥ || 7 ||
kuśalañcāhasiddhārthohataśatrurimatrajit |
vibhīṣaṇasahāyenarāmeṇaharibhissaha || 8 ||
nihatorāvaṇodevilakṣmaṇena ca vīryavān |
priyamākhyāmitedevibhūyaścatvāṃsabhājaye || 9 ||
tavaprabhāvāddharmajemahān rāmeṇasaṃyuge |
labdho'yaṃvijayassītesvasthābhavagatajvarā || 10 ||
rāvaṇaścahataśśatrurlaṅkacaivavaśīkṛtā |
mayāhyalabndidreṇadhṛtenatavanirjaye || 11 ||
pratijñaiṣāvinistīrṇābaddhvāsetummahodadhau |
sambhramaśca na kartavyovartantyārāvaṇālaye || 12 ||
vibhīṣaṇavidheyaṃhilaṅkaiśvaryamidaṅkṛtam |
tadāśvasihivisrabdhaṃsvagṛheparivartase || 13 ||
ayañcābhyetisamhṛṣṭastvaddharśanasamutsukaḥ |
evamuktāsamutpatyasītāśaśinibhānanā || 14 ||
praharṣeṇāvaruddhāsāvyāhartuṃ na śaśāka ha |
tato'bravīddharivaraḥsītāmapratijalpatīm || 15 ||
kintvañcintayasedevikiṃ ca mānnābhibhāṣase |
evamuktāhanumatāsītādharmapathesthitā || 16 ||
abravītparamaprītābāṣpagadgadayāgirā |
priyametadupaśrutyabharturvijayasaṃśrayam || 17 ||
praharṣavaśamāpannānirvākyāsmikṣaṇāntaram |
na hipaśyāmisadṛśañcintayantīplavaṅgamā || 18 ||
mapratiyābyānakasyehadātumpratyabhinandanam |
nahipaśyāmitatasaumyapṛthivyāmapivānara || 19 ||
sadṛśaṃyatpriyākhyānetavadattvābhavetsukham |
hiraṇyaṃvāsuvarṇaṃvāratnānivividhānica || 20 ||
rājyaṃvātriṣulokeṣunaitadarhatibhāṣitam |
evamuktastuvaidehyāpratyuvācaplavaṅgamaḥ || 21 ||
pragṛhītāñjalirharṣāsatītāyāḥpramukhesthitaḥ |
bhartuḥpriyahiteyuktebharturvijayakāṅkṣiṇaḥ || 22 ||
snigdhamevaṃvidhaṃvākyantvamevārhasyanindite |
tavaitadvacanaṃsaumyesāravat snigdhameva ca || 23 ||
ratnaughādvividhāccāpidevarājyādviśiṣyate |
arthataścamayāprāptādevarajyādayoguṇāḥ || 24 ||
hataśatruṃvijayinaṃrāmampaśyāmisusthitam |
tasyatadvacanaṃśrutvāmaithilījanakātmajā || 25 ||
tataḥśubhataraṃvākyamuvācapavanātmajam |
atilakṣaṇasampannammādhuryaguṇabhūṣitam || 26 ||
buddhyāhyaṣṭāṅgayāyuktantvamevārhasibhāṣitum |
ślāghanīyo'nilasyatvaṃsutaḥparamadhārmikaḥ || 27 ||
balaṃśauryaṃśrutaṃsattvaṃvikramodākṣyamuttamam |
tejaḥkṣamādhṛtissthairyaṃvinītatvaṃ na saṃśayaḥ || 28 ||
etecānye ca bahavoguṇāstvayyevaśobhanāḥ |
athovācapunassītāmasambhrāntovinītavat || 29 ||
pragṛhītāñcalirharṣātsītāyāḥpramukhesthitaḥ |
imāstukhalurākṣasyoyaditvamanumanyase || 30 ||
hantumicchāmitāssarvāyābhistvantarjitāpurā |
kliśyantīṃ patidevāntvāmaśokavanikāṅgatām || 31 ||
ghorarūpasamācārāḥkrūrāḥkrūratarekṣaṇāḥ |
ihaśrutāmayādevi rākṣasyovikṛtānanāḥ || 32 ||
asakṛtparuṣairvākyairvadnatyorāvaṇājñayā |
vikṛtāvikṛtākārāḥkrūrāḥkrūrakacekṣaṇāḥ || 33 ||
icchāmivividhairāghatairhantumetāssudāruṇāḥ |
rākṣasyodāruṇakathāvarametatprayacchame || 34 ||
muṣṭibhiḥparṣiṇaghātaiścaviśālaiścaivabāhubhiḥ |
jaṅghājānuprahāraiścadantānāñcaivapīḍanaiḥ || 35 ||
bhakṣaṇaiḥkarṇanāsānāṅkeśānāṃluñcanaistathā |
bhṛśaṃśuṣkamukhaiścaivadāraṇairlaṅghanairhataiḥ || 36 ||
vibhinnaśaṅkugrīvāṃśapārśvakaiścakalevaraiḥ |
nipātyahantumicchāmitavavipriyakāriṇīḥ || 37 ||
evamprahārairbahubhiḥsampprahāryayaśasvini |
ghātayetīvrarūpābhiryābhistvantarjitāpurā || 38 ||
ityuktāsāhanumatākṛpaṇādīnavatsalā |
hanūmantamuvācedañcintayitvāvimṛśya ca || 39 ||
rājasaṃśrayavaśyānāṅkurvatīnāmparājñayā |
vidheyānāṃ ca dāsīnāṅkaḥkupyadvānarottama || 40 ||
bhāgyavaiṣamyadoṣeṇapurastāddhuṣkṛtena ca |
mayaitatprāpyasarvaṃsvakṛtaṃhyupabhujyate || 41 ||
maivaṃvadamahābāho daivehyeṣāparāgatiḥ |
prāptavyantudaśāyogānmayaitaditiniścitam || 42 ||
dāsīnāṃrāvaṇasyāhammarṣayāmīhadurbalā |
ājñaptārākṣaseneharākṣasyastarjayantimām || 43 ||
hatetasminnakurvantitarjanammārutātmaja |
ayaṃvyāghrasamīpetupurāṇodharmasaṃhitaḥ || 44 ||
ṛkṣeṇagītaḥśloko'stitannibodhaplavaṅgama |
na paraḥ pāpamādattepareṣāmpāpakarmaṇām || 45 ||
samayorakṣitavyastusaptaścāritrabhūṣaṇāḥ |
pāpānāṃvāśubhānāṃvāvadhārhāṇāmplavaṅgama || 46 ||
kāryaṅkaruṇyamāryeṇa na kaścinnāparādhyati |
lokahiṃsāvihārāṇāṃrakṣasāṅkāmarūpiṇām || 47 ||
kurvatāmapipāpāninaivakāryamaśobhanam |
evamuktastuhanumān sītayāvākyakovidaḥ || 48 ||
pratyuvācatatassītāṃrāmapatnīyaśaśvinīm |
yuktārāmasyabhavatīdharmapatnīyaśaśvinī || 49 ||
pratisandiśamāndevi gamiṣyeyatrarāghavaḥ |
evamuktāhanumatāvaidehijanakātmajā || 50 ||
sābravīddhraṣṭumicchāmibhartāraṃvānarottama |
tasyāstadvacanaṃśrutvāhanumānpavanātmajaḥ || 51 ||
harṣayanmaithilīṃvākyamuvācedammahāmatiḥ |
pūrṇacandrānanaṃrāmandrakṣyasyāryesalakṣmaṇam || 52 ||
sthiramitraṃhatāmitraṃśacīvatridaśeśvaram |
tāmevamuktvārājantīṃsītāṃsākṣādivaśriyam || 53 ||
ājagāmamahāvegohanūmānyatrarāghavaḥ |
sapadiharivarastatohanūmān prativacanañjanakeśvarātmajāyāḥ |
kathitamakathayadyathākrameṇatridaśavarapratimāyarāghavāya || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ षोडशाधिकशततमस्सर्गः ।
इतिप्रतिसमादिष्टोहनूमान्मारुतात्मजः ।
प्रविवेशपुरींलङ्काम्पूज्यमानोनिशाचरैः ॥ 1 ॥
प्रविश्य चपुरींलङ्काम्पूज्यमानोनिशाचारैः ।
ततस्तेनाभ्युनुज्ञातोहनुमान्वृक्षवाटिकाम् ॥ 2 ॥
प्रविशन्तीव गात्राणि स्वान्येव जनकात्मजा ।
वाक्षल्यैस्तैः सशल्येव भृशमश्रूण्यवर्तयत् ॥ 3 ॥
वृक्षमूलेनिरानन्दांराक्षसीभिःपरीवृताम् ।
निभृतःप्रणतःप्रह्वस्सोऽभिगम्याभिवाद्य च ॥ 4 ॥
दृष्टवासमागतन्देवीहनूमन्तम्महाबलम् ।
तूष्णीमास्ततदादृष्टवास्मृत्वासृष्टाभवत्तदा ॥ 5 ॥
सौम्यन्तस्यामुखन्दृष्टवाहनुमान्प्लवगोत्तमः ।
रामस्यवचनंसर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ 6 ॥
वैदेही कुशलीरामस्सहसुग्रीवलक्ष्मणः ।
वभीषणसहायश्चहरीणांसहितोबलैः ॥ 7 ॥
कुशलञ्चाहसिद्धार्थोहतशत्रुरिमत्रजित् ।
विभीषणसहायेनरामेणहरिभिस्सह ॥ 8 ॥
निहतोरावणोदेविलक्ष्मणेन च वीर्यवान् ।
प्रियमाख्यामितेदेविभूयश्चत्वांसभाजये ॥ 9 ॥
तवप्रभावाद्धर्मजेमहान् रामेणसंयुगे ।
लब्धोऽयंविजयस्सीतेस्वस्थाभवगतज्वरा ॥ 10 ॥
रावणश्चहतश्शत्रुर्लङ्कचैववशीकृता ।
मयाह्यलब्न्दिद्रेणधृतेनतवनिर्जये ॥ 11 ॥
प्रतिज्ञैषाविनिस्तीर्णाबद्ध्वासेतुम्महोदधौ ।
सम्भ्रमश्च न कर्तव्योवर्तन्त्यारावणालये ॥ 12 ॥
विभीषणविधेयंहिलङ्कैश्वर्यमिदङ्कृतम् ।
तदाश्वसिहिविस्रब्धंस्वगृहेपरिवर्तसे ॥ 13 ॥
अयञ्चाभ्येतिसम्हृष्टस्त्वद्धर्शनसमुत्सुकः ।
एवमुक्तासमुत्पत्यसीताशशिनिभानना ॥ 14 ॥
प्रहर्षेणावरुद्धासाव्याहर्तुं न शशाक ह ।
ततोऽब्रवीद्धरिवरःसीतामप्रतिजल्पतीम् ॥ 15 ॥
किन्त्वञ्चिन्तयसेदेविकिं च मान्नाभिभाषसे ।
एवमुक्ताहनुमतासीताधर्मपथेस्थिता ॥ 16 ॥
अब्रवीत्परमप्रीताबाष्पगद्गदयागिरा ।
प्रियमेतदुपश्रुत्यभर्तुर्विजयसंश्रयम् ॥ 17 ॥
प्रहर्षवशमापन्नानिर्वाक्यास्मिक्षणान्तरम् ।
न हिपश्यामिसदृशञ्चिन्तयन्तीप्लवङ्गमा ॥ 18 ॥
मप्रतियाब्यानकस्येहदातुम्प्रत्यभिनन्दनम् ।
नहिपश्यामिततसौम्यपृथिव्यामपिवानर ॥ 19 ॥
सदृशंयत्प्रियाख्यानेतवदत्त्वाभवेत्सुखम् ।
हिरण्यंवासुवर्णंवारत्नानिविविधानिच ॥ 20 ॥
राज्यंवात्रिषुलोकेषुनैतदर्हतिभाषितम् ।
एवमुक्तस्तुवैदेह्याप्रत्युवाचप्लवङ्गमः ॥ 21 ॥
प्रगृहीताञ्जलिर्हर्षासतीतायाःप्रमुखेस्थितः ।
भर्तुःप्रियहितेयुक्तेभर्तुर्विजयकाङ्क्षिणः ॥ 22 ॥
स्निग्धमेवंविधंवाक्यन्त्वमेवार्हस्यनिन्दिते ।
तवैतद्वचनंसौम्येसारवत् स्निग्धमेव च ॥ 23 ॥
रत्नौघाद्विविधाच्चापिदेवराज्याद्विशिष्यते ।
अर्थतश्चमयाप्राप्तादेवरज्यादयोगुणाः ॥ 24 ॥
हतशत्रुंविजयिनंरामम्पश्यामिसुस्थितम् ।
तस्यतद्वचनंश्रुत्वामैथिलीजनकात्मजा ॥ 25 ॥
ततःशुभतरंवाक्यमुवाचपवनात्मजम् ।
अतिलक्षणसम्पन्नम्माधुर्यगुणभूषितम् ॥ 26 ॥
बुद्ध्याह्यष्टाङ्गयायुक्तन्त्वमेवार्हसिभाषितुम् ।
श्लाघनीयोऽनिलस्यत्वंसुतःपरमधार्मिकः ॥ 27 ॥
बलंशौर्यंश्रुतंसत्त्वंविक्रमोदाक्ष्यमुत्तमम् ।
तेजःक्षमाधृतिस्स्थैर्यंविनीतत्वं न संशयः ॥ 28 ॥
एतेचान्ये च बहवोगुणास्त्वय्येवशोभनाः ।
अथोवाचपुनस्सीतामसम्भ्रान्तोविनीतवत् ॥ 29 ॥
प्रगृहीताञ्चलिर्हर्षात्सीतायाःप्रमुखेस्थितः ।
इमास्तुखलुराक्षस्योयदित्वमनुमन्यसे ॥ 30 ॥
हन्तुमिच्छामितास्सर्वायाभिस्त्वन्तर्जितापुरा ।
क्लिश्यन्तीं पतिदेवान्त्वामशोकवनिकाङ्गताम् ॥ 31 ॥
घोररूपसमाचाराःक्रूराःक्रूरतरेक्षणाः ।
इहश्रुतामयादेवि राक्षस्योविकृताननाः ॥ 32 ॥
असकृत्परुषैर्वाक्यैर्वद्नत्योरावणाज्ञया ।
विकृताविकृताकाराःक्रूराःक्रूरकचेक्षणाः ॥ 33 ॥
इच्छामिविविधैराघतैर्हन्तुमेतास्सुदारुणाः ।
राक्षस्योदारुणकथावरमेतत्प्रयच्छमे ॥ 34 ॥
मुष्टिभिःपर्षिणघातैश्चविशालैश्चैवबाहुभिः ।
जङ्घाजानुप्रहारैश्चदन्तानाञ्चैवपीडनैः ॥ 35 ॥
भक्षणैःकर्णनासानाङ्केशानांलुञ्चनैस्तथा ।
भृशंशुष्कमुखैश्चैवदारणैर्लङ्घनैर्हतैः ॥ 36 ॥
विभिन्नशङ्कुग्रीवांशपार्श्वकैश्चकलेवरैः ।
निपात्यहन्तुमिच्छामितवविप्रियकारिणीः ॥ 37 ॥
एवम्प्रहारैर्बहुभिःसम्प्प्रहार्ययशस्विनि ।
घातयेतीव्ररूपाभिर्याभिस्त्वन्तर्जितापुरा ॥ 38 ॥
इत्युक्तासाहनुमताकृपणादीनवत्सला ।
हनूमन्तमुवाचेदञ्चिन्तयित्वाविमृश्य च ॥ 39 ॥
राजसंश्रयवश्यानाङ्कुर्वतीनाम्पराज्ञया ।
विधेयानां च दासीनाङ्कःकुप्यद्वानरोत्तम ॥ 40 ॥
भाग्यवैषम्यदोषेणपुरस्ताद्धुष्कृतेन च ।
मयैतत्प्राप्यसर्वंस्वकृतंह्युपभुज्यते ॥ 41 ॥
मैवंवदमहाबाहो दैवेह्येषापरागतिः ।
प्राप्तव्यन्तुदशायोगान्मयैतदितिनिश्चितम् ॥ 42 ॥
दासीनांरावणस्याहम्मर्षयामीहदुर्बला ।
आज्ञप्ताराक्षसेनेहराक्षस्यस्तर्जयन्तिमाम् ॥ 43 ॥
हतेतस्मिन्नकुर्वन्तितर्जनम्मारुतात्मज ।
अयंव्याघ्रसमीपेतुपुराणोधर्मसंहितः ॥ 44 ॥
ऋक्षेणगीतःश्लोकोऽस्तितन्निबोधप्लवङ्गम ।
न परः पापमादत्तेपरेषाम्पापकर्मणाम् ॥ 45 ॥
समयोरक्षितव्यस्तुसप्तश्चारित्रभूषणाः ।
पापानांवाशुभानांवावधार्हाणाम्प्लवङ्गम ॥ 46 ॥
कार्यङ्करुण्यमार्येण न कश्चिन्नापराध्यति ।
लोकहिंसाविहाराणांरक्षसाङ्कामरूपिणाम् ॥ 47 ॥
कुर्वतामपिपापानिनैवकार्यमशोभनम् ।
एवमुक्तस्तुहनुमान् सीतयावाक्यकोविदः ॥ 48 ॥
प्रत्युवाचततस्सीतांरामपत्नीयशश्विनीम् ।
युक्तारामस्यभवतीधर्मपत्नीयशश्विनी ॥ 49 ॥
प्रतिसन्दिशमान्देवि गमिष्येयत्रराघवः ।
एवमुक्ताहनुमतावैदेहिजनकात्मजा ॥ 50 ॥
साब्रवीद्ध्रष्टुमिच्छामिभर्तारंवानरोत्तम ।
तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वाहनुमान्पवनात्मजः ॥ 51 ॥
हर्षयन्मैथिलींवाक्यमुवाचेदम्महामतिः ।
पूर्णचन्द्राननंरामन्द्रक्ष्यस्यार्येसलक्ष्मणम् ॥ 52 ॥
स्थिरमित्रंहतामित्रंशचीवत्रिदशेश्वरम् ।
तामेवमुक्त्वाराजन्तींसीतांसाक्षादिवश्रियम् ॥ 53 ॥
आजगाममहावेगोहनूमान्यत्रराघवः ।
सपदिहरिवरस्ततोहनूमान् प्रतिवचनञ्जनकेश्वरात्मजायाः ।
कथितमकथयद्यथाक्रमेणत्रिदशवरप्रतिमायराघवाय ॥ 54 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षोडशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ |
itipratisamādiṣṭohanūmānmārutātmajaḥ |
praviveśapurīṃlaṅkāmpūjyamānoniśācaraiḥ || 1 ||
praviśya capurīṃlaṅkāmpūjyamānoniśācāraiḥ |
tatastenābhyunujñātohanumānvṛkṣavāṭikām || 2 ||
praviśantīva gātrāṇi svānyeva janakātmajā |
vākṣalyaistaiḥ saśalyeva bhṛśamaśrūṇyavartayat || 3 ||
vṛkṣamūlenirānandāṃrākṣasībhiḥparīvṛtām |
nibhṛtaḥpraṇataḥprahvasso'bhigamyābhivādya ca || 4 ||
dṛṣṭavāsamāgatandevīhanūmantammahābalam |
tūṣṇīmāstatadādṛṣṭavāsmṛtvāsṛṣṭābhavattadā || 5 ||
saumyantasyāmukhandṛṣṭavāhanumānplavagottamaḥ |
rāmasyavacanaṃsarvamākhyātumupacakrame || 6 ||
vaidehī kuśalīrāmassahasugrīvalakṣmaṇaḥ |
vabhīṣaṇasahāyaścaharīṇāṃsahitobalaiḥ || 7 ||
kuśalañcāhasiddhārthohataśatrurimatrajit |
vibhīṣaṇasahāyenarāmeṇaharibhissaha || 8 ||
nihatorāvaṇodevilakṣmaṇena ca vīryavān |
priyamākhyāmitedevibhūyaścatvāṃsabhājaye || 9 ||
tavaprabhāvāddharmajemahān rāmeṇasaṃyuge |
labdho'yaṃvijayassītesvasthābhavagatajvarā || 10 ||
rāvaṇaścahataśśatrurlaṅkacaivavaśīkṛtā |
mayāhyalabndidreṇadhṛtenatavanirjaye || 11 ||
pratijñaiṣāvinistīrṇābaddhvāsetummahodadhau |
sambhramaśca na kartavyovartantyārāvaṇālaye || 12 ||
vibhīṣaṇavidheyaṃhilaṅkaiśvaryamidaṅkṛtam |
tadāśvasihivisrabdhaṃsvagṛheparivartase || 13 ||
ayañcābhyetisamhṛṣṭastvaddharśanasamutsukaḥ |
evamuktāsamutpatyasītāśaśinibhānanā || 14 ||
praharṣeṇāvaruddhāsāvyāhartuṃ na śaśāka ha |
tato'bravīddharivaraḥsītāmapratijalpatīm || 15 ||
kintvañcintayasedevikiṃ ca mānnābhibhāṣase |
evamuktāhanumatāsītādharmapathesthitā || 16 ||
abravītparamaprītābāṣpagadgadayāgirā |
priyametadupaśrutyabharturvijayasaṃśrayam || 17 ||
praharṣavaśamāpannānirvākyāsmikṣaṇāntaram |
na hipaśyāmisadṛśañcintayantīplavaṅgamā || 18 ||
mapratiyābyānakasyehadātumpratyabhinandanam |
nahipaśyāmitatasaumyapṛthivyāmapivānara || 19 ||
sadṛśaṃyatpriyākhyānetavadattvābhavetsukham |
hiraṇyaṃvāsuvarṇaṃvāratnānivividhānica || 20 ||
rājyaṃvātriṣulokeṣunaitadarhatibhāṣitam |
evamuktastuvaidehyāpratyuvācaplavaṅgamaḥ || 21 ||
pragṛhītāñjalirharṣāsatītāyāḥpramukhesthitaḥ |
bhartuḥpriyahiteyuktebharturvijayakāṅkṣiṇaḥ || 22 ||
snigdhamevaṃvidhaṃvākyantvamevārhasyanindite |
tavaitadvacanaṃsaumyesāravat snigdhameva ca || 23 ||
ratnaughādvividhāccāpidevarājyādviśiṣyate |
arthataścamayāprāptādevarajyādayoguṇāḥ || 24 ||
hataśatruṃvijayinaṃrāmampaśyāmisusthitam |
tasyatadvacanaṃśrutvāmaithilījanakātmajā || 25 ||
tataḥśubhataraṃvākyamuvācapavanātmajam |
atilakṣaṇasampannammādhuryaguṇabhūṣitam || 26 ||
buddhyāhyaṣṭāṅgayāyuktantvamevārhasibhāṣitum |
ślāghanīyo'nilasyatvaṃsutaḥparamadhārmikaḥ || 27 ||
balaṃśauryaṃśrutaṃsattvaṃvikramodākṣyamuttamam |
tejaḥkṣamādhṛtissthairyaṃvinītatvaṃ na saṃśayaḥ || 28 ||
etecānye ca bahavoguṇāstvayyevaśobhanāḥ |
athovācapunassītāmasambhrāntovinītavat || 29 ||
pragṛhītāñcalirharṣātsītāyāḥpramukhesthitaḥ |
imāstukhalurākṣasyoyaditvamanumanyase || 30 ||
hantumicchāmitāssarvāyābhistvantarjitāpurā |
kliśyantīṃ patidevāntvāmaśokavanikāṅgatām || 31 ||
ghorarūpasamācārāḥkrūrāḥkrūratarekṣaṇāḥ |
ihaśrutāmayādevi rākṣasyovikṛtānanāḥ || 32 ||
asakṛtparuṣairvākyairvadnatyorāvaṇājñayā |
vikṛtāvikṛtākārāḥkrūrāḥkrūrakacekṣaṇāḥ || 33 ||
icchāmivividhairāghatairhantumetāssudāruṇāḥ |
rākṣasyodāruṇakathāvarametatprayacchame || 34 ||
muṣṭibhiḥparṣiṇaghātaiścaviśālaiścaivabāhubhiḥ |
jaṅghājānuprahāraiścadantānāñcaivapīḍanaiḥ || 35 ||
bhakṣaṇaiḥkarṇanāsānāṅkeśānāṃluñcanaistathā |
bhṛśaṃśuṣkamukhaiścaivadāraṇairlaṅghanairhataiḥ || 36 ||
vibhinnaśaṅkugrīvāṃśapārśvakaiścakalevaraiḥ |
nipātyahantumicchāmitavavipriyakāriṇīḥ || 37 ||
evamprahārairbahubhiḥsampprahāryayaśasvini |
ghātayetīvrarūpābhiryābhistvantarjitāpurā || 38 ||
ityuktāsāhanumatākṛpaṇādīnavatsalā |
hanūmantamuvācedañcintayitvāvimṛśya ca || 39 ||
rājasaṃśrayavaśyānāṅkurvatīnāmparājñayā |
vidheyānāṃ ca dāsīnāṅkaḥkupyadvānarottama || 40 ||
bhāgyavaiṣamyadoṣeṇapurastāddhuṣkṛtena ca |
mayaitatprāpyasarvaṃsvakṛtaṃhyupabhujyate || 41 ||
maivaṃvadamahābāho daivehyeṣāparāgatiḥ |
prāptavyantudaśāyogānmayaitaditiniścitam || 42 ||
dāsīnāṃrāvaṇasyāhammarṣayāmīhadurbalā |
ājñaptārākṣaseneharākṣasyastarjayantimām || 43 ||
hatetasminnakurvantitarjanammārutātmaja |
ayaṃvyāghrasamīpetupurāṇodharmasaṃhitaḥ || 44 ||
ṛkṣeṇagītaḥśloko'stitannibodhaplavaṅgama |
na paraḥ pāpamādattepareṣāmpāpakarmaṇām || 45 ||
samayorakṣitavyastusaptaścāritrabhūṣaṇāḥ |
pāpānāṃvāśubhānāṃvāvadhārhāṇāmplavaṅgama || 46 ||
kāryaṅkaruṇyamāryeṇa na kaścinnāparādhyati |
lokahiṃsāvihārāṇāṃrakṣasāṅkāmarūpiṇām || 47 ||
kurvatāmapipāpāninaivakāryamaśobhanam |
evamuktastuhanumān sītayāvākyakovidaḥ || 48 ||
pratyuvācatatassītāṃrāmapatnīyaśaśvinīm |
yuktārāmasyabhavatīdharmapatnīyaśaśvinī || 49 ||
pratisandiśamāndevi gamiṣyeyatrarāghavaḥ |
evamuktāhanumatāvaidehijanakātmajā || 50 ||
sābravīddhraṣṭumicchāmibhartāraṃvānarottama |
tasyāstadvacanaṃśrutvāhanumānpavanātmajaḥ || 51 ||
harṣayanmaithilīṃvākyamuvācedammahāmatiḥ |
pūrṇacandrānanaṃrāmandrakṣyasyāryesalakṣmaṇam || 52 ||
sthiramitraṃhatāmitraṃśacīvatridaśeśvaram |
tāmevamuktvārājantīṃsītāṃsākṣādivaśriyam || 53 ||
ājagāmamahāvegohanūmānyatrarāghavaḥ |
sapadiharivarastatohanūmān prativacanañjanakeśvarātmajāyāḥ |
kathitamakathayadyathākrameṇatridaśavarapratimāyarāghavāya || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.