Valmiki Ramayana Yuddha Kanda Sarga 116 — Oriya Script

Meaning —

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ଷୋଡଶାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ।

Shloka 1

ଇତିପ୍ରତିସମାଦିଷ୍ଟୋହନୂମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ।
ପ୍ରଵିଵେଶପୁରୀଂଲଙ୍କାମ୍ପୂଜ୍ଯମାନୋନିଶାଚରୈଃ ॥ 1 ॥

itipratisamādiṣṭohanūmānmārutātmajaḥ |
praviveśapurīṃlaṅkāmpūjyamānoniśācaraiḥ || 1 ||

Shloka 2

ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଚପୁରୀଂଲଙ୍କାମ୍ପୂଜ୍ଯମାନୋନିଶାଚାରୈଃ ।
ତତସ୍ତେନାଭ୍ଯୁନୁଜ୍ଞାତୋହନୁମାନ୍ଵୃକ୍ଷଵାଟିକାମ୍ ॥ 2 ॥

praviśya capurīṃlaṅkāmpūjyamānoniśācāraiḥ |
tatastenābhyunujñātohanumānvṛkṣavāṭikām || 2 ||

Shloka 3

ପ୍ରଵିଶନ୍ତୀଵ ଗାତ୍ରାଣି ସ୍ଵାନ୍ଯେଵ ଜନକାତ୍ମଜା ।
ଵାକ୍ଷଲ୍ଯୈସ୍ତୈଃ ସଶଲ୍ଯେଵ ଭୃଶମଶ୍ରୂଣ୍ଯଵର୍ତଯତ୍ ॥ 3 ॥

praviśantīva gātrāṇi svānyeva janakātmajā |
vākṣalyaistaiḥ saśalyeva bhṛśamaśrūṇyavartayat || 3 ||

Shloka 4

ଵୃକ୍ଷମୂଲେନିରାନନ୍ଦାଂରାକ୍ଷସୀଭିଃପରୀଵୃତାମ୍ ।
ନିଭୃତଃପ୍ରଣତଃପ୍ରହ୍ଵସ୍ସୋଽଭିଗମ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯ ଚ ॥ 4 ॥

vṛkṣamūlenirānandāṃrākṣasībhiḥparīvṛtām |
nibhṛtaḥpraṇataḥprahvasso'bhigamyābhivādya ca || 4 ||

Shloka 5

ଦୃଷ୍ଟଵାସମାଗତନ୍ଦେଵୀହନୂମନ୍ତମ୍ମହାବଲମ୍ ।
ତୂଷ୍ଣୀମାସ୍ତତଦାଦୃଷ୍ଟଵାସ୍ମୃତ୍ଵାସୃଷ୍ଟାଭଵତ୍ତଦା ॥ 5 ॥

dṛṣṭavāsamāgatandevīhanūmantammahābalam |
tūṣṇīmāstatadādṛṣṭavāsmṛtvāsṛṣṭābhavattadā || 5 ||

Shloka 6

ସୌମ୍ଯନ୍ତସ୍ଯାମୁଖନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାହନୁମାନ୍ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମଃ ।
ରାମସ୍ଯଵଚନଂସର୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ ॥ 6 ॥

saumyantasyāmukhandṛṣṭavāhanumānplavagottamaḥ |
rāmasyavacanaṃsarvamākhyātumupacakrame || 6 ||

Shloka 7

ଵୈଦେହୀ କୁଶଲୀରାମସ୍ସହସୁଗ୍ରୀଵଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ଵଭୀଷଣସହାଯଶ୍ଚହରୀଣାଂସହିତୋବଲୈଃ ॥ 7 ॥

vaidehī kuśalīrāmassahasugrīvalakṣmaṇaḥ |
vabhīṣaṇasahāyaścaharīṇāṃsahitobalaiḥ || 7 ||

Shloka 8

କୁଶଲଞ୍ଚାହସିଦ୍ଧାର୍ଥୋହତଶତ୍ରୁରିମତ୍ରଜିତ୍ ।
ଵିଭୀଷଣସହାଯେନରାମେଣହରିଭିସ୍ସହ ॥ 8 ॥

kuśalañcāhasiddhārthohataśatrurimatrajit |
vibhīṣaṇasahāyenarāmeṇaharibhissaha || 8 ||

Shloka 9

ନିହତୋରାଵଣୋଦେଵିଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।
ପ୍ରିଯମାଖ୍ଯାମିତେଦେଵିଭୂଯଶ୍ଚତ୍ଵାଂସଭାଜଯେ ॥ 9 ॥

nihatorāvaṇodevilakṣmaṇena ca vīryavān |
priyamākhyāmitedevibhūyaścatvāṃsabhājaye || 9 ||

Shloka 10

ତଵପ୍ରଭାଵାଦ୍ଧର୍ମଜେମହାନ୍ ରାମେଣସଂଯୁଗେ ।
ଲବ୍ଧୋଽଯଂଵିଜଯସ୍ସୀତେସ୍ଵସ୍ଥାଭଵଗତଜ୍ଵରା ॥ 10 ॥

tavaprabhāvāddharmajemahān rāmeṇasaṃyuge |
labdho'yaṃvijayassītesvasthābhavagatajvarā || 10 ||

Shloka 11

ରାଵଣଶ୍ଚହତଶ୍ଶତ୍ରୁର୍ଲଙ୍କଚୈଵଵଶୀକୃତା ।
ମଯାହ୍ଯଲବ୍ନ୍ଦିଦ୍ରେଣଧୃତେନତଵନିର୍ଜଯେ ॥ 11 ॥

rāvaṇaścahataśśatrurlaṅkacaivavaśīkṛtā |
mayāhyalabndidreṇadhṛtenatavanirjaye || 11 ||

Shloka 12

ପ୍ରତିଜ୍ଞୈଷାଵିନିସ୍ତୀର୍ଣାବଦ୍ଧ୍ଵାସେତୁମ୍ମହୋଦଧୌ ।
ସମ୍ଭ୍ରମଶ୍ଚ ନ କର୍ତଵ୍ଯୋଵର୍ତନ୍ତ୍ଯାରାଵଣାଲଯେ ॥ 12 ॥

pratijñaiṣāvinistīrṇābaddhvāsetummahodadhau |
sambhramaśca na kartavyovartantyārāvaṇālaye || 12 ||

Shloka 13

ଵିଭୀଷଣଵିଧେଯଂହିଲଙ୍କୈଶ୍ଵର୍ଯମିଦଙ୍କୃତମ୍ ।
ତଦାଶ୍ଵସିହିଵିସ୍ରବ୍ଧଂସ୍ଵଗୃହେପରିଵର୍ତସେ ॥ 13 ॥

vibhīṣaṇavidheyaṃhilaṅkaiśvaryamidaṅkṛtam |
tadāśvasihivisrabdhaṃsvagṛheparivartase || 13 ||

Shloka 14

ଅଯଞ୍ଚାଭ୍ଯେତିସମ୍ହୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଦ୍ଧର୍ଶନସମୁତ୍ସୁକଃ ।
ଏଵମୁକ୍ତାସମୁତ୍ପତ୍ଯସୀତାଶଶିନିଭାନନା ॥ 14 ॥

ayañcābhyetisamhṛṣṭastvaddharśanasamutsukaḥ |
evamuktāsamutpatyasītāśaśinibhānanā || 14 ||

Shloka 15

ପ୍ରହର୍ଷେଣାଵରୁଦ୍ଧାସାଵ୍ଯାହର୍ତୁଂ ନ ଶଶାକ ହ ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଧରିଵରଃସୀତାମପ୍ରତିଜଲ୍ପତୀମ୍ ॥ 15 ॥

praharṣeṇāvaruddhāsāvyāhartuṃ na śaśāka ha |
tato'bravīddharivaraḥsītāmapratijalpatīm || 15 ||

Shloka 16

କିନ୍ତ୍ଵଞ୍ଚିନ୍ତଯସେଦେଵିକିଂ ଚ ମାନ୍ନାଭିଭାଷସେ ।
ଏଵମୁକ୍ତାହନୁମତାସୀତାଧର୍ମପଥେସ୍ଥିତା ॥ 16 ॥

kintvañcintayasedevikiṃ ca mānnābhibhāṣase |
evamuktāhanumatāsītādharmapathesthitā || 16 ||

Shloka 17

ଅବ୍ରଵୀତ୍ପରମପ୍ରୀତାବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦଯାଗିରା ।
ପ୍ରିଯମେତଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯଭର୍ତୁର୍ଵିଜଯସଂଶ୍ରଯମ୍ ॥ 17 ॥

abravītparamaprītābāṣpagadgadayāgirā |
priyametadupaśrutyabharturvijayasaṃśrayam || 17 ||

Shloka 18

ପ୍ରହର୍ଷଵଶମାପନ୍ନାନିର୍ଵାକ୍ଯାସ୍ମିକ୍ଷଣାନ୍ତରମ୍ ।
ନ ହିପଶ୍ଯାମିସଦୃଶଞ୍ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀପ୍ଲଵଙ୍ଗମା ॥ 18 ॥

praharṣavaśamāpannānirvākyāsmikṣaṇāntaram |
na hipaśyāmisadṛśañcintayantīplavaṅgamā || 18 ||

Shloka 19

ମପ୍ରତିଯାବ୍ଯାନକସ୍ଯେହଦାତୁମ୍ପ୍ରତ୍ଯଭିନନ୍ଦନମ୍ ।
ନହିପଶ୍ଯାମିତତସୌମ୍ଯପୃଥିଵ୍ଯାମପିଵାନର ॥ 19 ॥

mapratiyābyānakasyehadātumpratyabhinandanam |
nahipaśyāmitatasaumyapṛthivyāmapivānara || 19 ||

Shloka 20

ସଦୃଶଂଯତ୍ପ୍ରିଯାଖ୍ଯାନେତଵଦତ୍ତ୍ଵାଭଵେତ୍ସୁଖମ୍ ।
ହିରଣ୍ଯଂଵାସୁଵର୍ଣଂଵାରତ୍ନାନିଵିଵିଧାନିଚ ॥ 20 ॥

sadṛśaṃyatpriyākhyānetavadattvābhavetsukham |
hiraṇyaṃvāsuvarṇaṃvāratnānivividhānica || 20 ||

Shloka 21

ରାଜ୍ଯଂଵାତ୍ରିଷୁଲୋକେଷୁନୈତଦର୍ହତିଭାଷିତମ୍ ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁଵୈଦେହ୍ଯାପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚପ୍ଲଵଙ୍ଗମଃ ॥ 21 ॥

rājyaṃvātriṣulokeṣunaitadarhatibhāṣitam |
evamuktastuvaidehyāpratyuvācaplavaṅgamaḥ || 21 ||

Shloka 22

ପ୍ରଗୃହୀତାଞ୍ଜଲିର୍ହର୍ଷାସତୀତାଯାଃପ୍ରମୁଖେସ୍ଥିତଃ ।
ଭର୍ତୁଃପ୍ରିଯହିତେଯୁକ୍ତେଭର୍ତୁର୍ଵିଜଯକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ ॥ 22 ॥

pragṛhītāñjalirharṣāsatītāyāḥpramukhesthitaḥ |
bhartuḥpriyahiteyuktebharturvijayakāṅkṣiṇaḥ || 22 ||

Shloka 23

ସ୍ନିଗ୍ଧମେଵଂଵିଧଂଵାକ୍ଯନ୍ତ୍ଵମେଵାର୍ହସ୍ଯନିନ୍ଦିତେ ।
ତଵୈତଦ୍ଵଚନଂସୌମ୍ଯେସାରଵତ୍ ସ୍ନିଗ୍ଧମେଵ ଚ ॥ 23 ॥

snigdhamevaṃvidhaṃvākyantvamevārhasyanindite |
tavaitadvacanaṃsaumyesāravat snigdhameva ca || 23 ||

Shloka 24

ରତ୍ନୌଘାଦ୍ଵିଵିଧାଚ୍ଚାପିଦେଵରାଜ୍ଯାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଯତେ ।
ଅର୍ଥତଶ୍ଚମଯାପ୍ରାପ୍ତାଦେଵରଜ୍ଯାଦଯୋଗୁଣାଃ ॥ 24 ॥

ratnaughādvividhāccāpidevarājyādviśiṣyate |
arthataścamayāprāptādevarajyādayoguṇāḥ || 24 ||

Shloka 25

ହତଶତ୍ରୁଂଵିଜଯିନଂରାମମ୍ପଶ୍ଯାମିସୁସ୍ଥିତମ୍ ।
ତସ୍ଯତଦ୍ଵଚନଂଶ୍ରୁତ୍ଵାମୈଥିଲୀଜନକାତ୍ମଜା ॥ 25 ॥

hataśatruṃvijayinaṃrāmampaśyāmisusthitam |
tasyatadvacanaṃśrutvāmaithilījanakātmajā || 25 ||

Shloka 26

ତତଃଶୁଭତରଂଵାକ୍ଯମୁଵାଚପଵନାତ୍ମଜମ୍ ।
ଅତିଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନମ୍ମାଧୁର୍ଯଗୁଣଭୂଷିତମ୍ ॥ 26 ॥

tataḥśubhataraṃvākyamuvācapavanātmajam |
atilakṣaṇasampannammādhuryaguṇabhūṣitam || 26 ||

Shloka 27

ବୁଦ୍ଧ୍ଯାହ୍ଯଷ୍ଟାଙ୍ଗଯାଯୁକ୍ତନ୍ତ୍ଵମେଵାର୍ହସିଭାଷିତୁମ୍ ।
ଶ୍ଲାଘନୀଯୋଽନିଲସ୍ଯତ୍ଵଂସୁତଃପରମଧାର୍ମିକଃ ॥ 27 ॥

buddhyāhyaṣṭāṅgayāyuktantvamevārhasibhāṣitum |
ślāghanīyo'nilasyatvaṃsutaḥparamadhārmikaḥ || 27 ||

Shloka 28

ବଲଂଶୌର୍ଯଂଶ୍ରୁତଂସତ୍ତ୍ଵଂଵିକ୍ରମୋଦାକ୍ଷ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ ।
ତେଜଃକ୍ଷମାଧୃତିସ୍ସ୍ଥୈର୍ଯଂଵିନୀତତ୍ଵଂ ନ ସଂଶଯଃ ॥ 28 ॥

balaṃśauryaṃśrutaṃsattvaṃvikramodākṣyamuttamam |
tejaḥkṣamādhṛtissthairyaṃvinītatvaṃ na saṃśayaḥ || 28 ||

Shloka 29

ଏତେଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋଗୁଣାସ୍ତ୍ଵଯ୍ଯେଵଶୋଭନାଃ ।
ଅଥୋଵାଚପୁନସ୍ସୀତାମସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋଵିନୀତଵତ୍ ॥ 29 ॥

etecānye ca bahavoguṇāstvayyevaśobhanāḥ |
athovācapunassītāmasambhrāntovinītavat || 29 ||

Shloka 30

ପ୍ରଗୃହୀତାଞ୍ଚଲିର୍ହର୍ଷାତ୍ସୀତାଯାଃପ୍ରମୁଖେସ୍ଥିତଃ ।
ଇମାସ୍ତୁଖଲୁରାକ୍ଷସ୍ଯୋଯଦିତ୍ଵମନୁମନ୍ଯସେ ॥ 30 ॥

pragṛhītāñcalirharṣātsītāyāḥpramukhesthitaḥ |
imāstukhalurākṣasyoyaditvamanumanyase || 30 ||

Shloka 31

ହନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମିତାସ୍ସର୍ଵାଯାଭିସ୍ତ୍ଵନ୍ତର୍ଜିତାପୁରା ।
କ୍ଲିଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ପତିଦେଵାନ୍ତ୍ଵାମଶୋକଵନିକାଙ୍ଗତାମ୍ ॥ 31 ॥

hantumicchāmitāssarvāyābhistvantarjitāpurā |
kliśyantīṃ patidevāntvāmaśokavanikāṅgatām || 31 ||

Shloka 32

ଘୋରରୂପସମାଚାରାଃକ୍ରୂରାଃକ୍ରୂରତରେକ୍ଷଣାଃ ।
ଇହଶ୍ରୁତାମଯାଦେଵି ରାକ୍ଷସ୍ଯୋଵିକୃତାନନାଃ ॥ 32 ॥

ghorarūpasamācārāḥkrūrāḥkrūratarekṣaṇāḥ |
ihaśrutāmayādevi rākṣasyovikṛtānanāḥ || 32 ||

Shloka 33

ଅସକୃତ୍ପରୁଷୈର୍ଵାକ୍ଯୈର୍ଵଦ୍ନତ୍ଯୋରାଵଣାଜ୍ଞଯା ।
ଵିକୃତାଵିକୃତାକାରାଃକ୍ରୂରାଃକ୍ରୂରକଚେକ୍ଷଣାଃ ॥ 33 ॥

asakṛtparuṣairvākyairvadnatyorāvaṇājñayā |
vikṛtāvikṛtākārāḥkrūrāḥkrūrakacekṣaṇāḥ || 33 ||

Shloka 34

ଇଚ୍ଛାମିଵିଵିଧୈରାଘତୈର୍ହନ୍ତୁମେତାସ୍ସୁଦାରୁଣାଃ ।
ରାକ୍ଷସ୍ଯୋଦାରୁଣକଥାଵରମେତତ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛମେ ॥ 34 ॥

icchāmivividhairāghatairhantumetāssudāruṇāḥ |
rākṣasyodāruṇakathāvarametatprayacchame || 34 ||

Shloka 35

ମୁଷ୍ଟିଭିଃପର୍ଷିଣଘାତୈଶ୍ଚଵିଶାଲୈଶ୍ଚୈଵବାହୁଭିଃ ।
ଜଙ୍ଘାଜାନୁପ୍ରହାରୈଶ୍ଚଦନ୍ତାନାଞ୍ଚୈଵପୀଡନୈଃ ॥ 35 ॥

muṣṭibhiḥparṣiṇaghātaiścaviśālaiścaivabāhubhiḥ |
jaṅghājānuprahāraiścadantānāñcaivapīḍanaiḥ || 35 ||

Shloka 36

ଭକ୍ଷଣୈଃକର୍ଣନାସାନାଙ୍କେଶାନାଂଲୁଞ୍ଚନୈସ୍ତଥା ।
ଭୃଶଂଶୁଷ୍କମୁଖୈଶ୍ଚୈଵଦାରଣୈର୍ଲଙ୍ଘନୈର୍ହତୈଃ ॥ 36 ॥

bhakṣaṇaiḥkarṇanāsānāṅkeśānāṃluñcanaistathā |
bhṛśaṃśuṣkamukhaiścaivadāraṇairlaṅghanairhataiḥ || 36 ||

Shloka 37

ଵିଭିନ୍ନଶଙ୍କୁଗ୍ରୀଵାଂଶପାର୍ଶ୍ଵକୈଶ୍ଚକଲେଵରୈଃ ।
ନିପାତ୍ଯହନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମିତଵଵିପ୍ରିଯକାରିଣୀଃ ॥ 37 ॥

vibhinnaśaṅkugrīvāṃśapārśvakaiścakalevaraiḥ |
nipātyahantumicchāmitavavipriyakāriṇīḥ || 37 ||

Shloka 38

ଏଵମ୍ପ୍ରହାରୈର୍ବହୁଭିଃସମ୍ପ୍ପ୍ରହାର୍ଯଯଶସ୍ଵିନି ।
ଘାତଯେତୀଵ୍ରରୂପାଭିର୍ଯାଭିସ୍ତ୍ଵନ୍ତର୍ଜିତାପୁରା ॥ 38 ॥

evamprahārairbahubhiḥsampprahāryayaśasvini |
ghātayetīvrarūpābhiryābhistvantarjitāpurā || 38 ||

Shloka 39

ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସାହନୁମତାକୃପଣାଦୀନଵତ୍ସଲା ।
ହନୂମନ୍ତମୁଵାଚେଦଞ୍ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵାଵିମୃଶ୍ଯ ଚ ॥ 39 ॥

ityuktāsāhanumatākṛpaṇādīnavatsalā |
hanūmantamuvācedañcintayitvāvimṛśya ca || 39 ||

Shloka 40

ରାଜସଂଶ୍ରଯଵଶ୍ଯାନାଙ୍କୁର୍ଵତୀନାମ୍ପରାଜ୍ଞଯା ।
ଵିଧେଯାନାଂ ଚ ଦାସୀନାଙ୍କଃକୁପ୍ଯଦ୍ଵାନରୋତ୍ତମ ॥ 40 ॥

rājasaṃśrayavaśyānāṅkurvatīnāmparājñayā |
vidheyānāṃ ca dāsīnāṅkaḥkupyadvānarottama || 40 ||

Shloka 41

ଭାଗ୍ଯଵୈଷମ୍ଯଦୋଷେଣପୁରସ୍ତାଦ୍ଧୁଷ୍କୃତେନ ଚ ।
ମଯୈତତ୍ପ୍ରାପ୍ଯସର୍ଵଂସ୍ଵକୃତଂହ୍ଯୁପଭୁଜ୍ଯତେ ॥ 41 ॥

bhāgyavaiṣamyadoṣeṇapurastāddhuṣkṛtena ca |
mayaitatprāpyasarvaṃsvakṛtaṃhyupabhujyate || 41 ||

Shloka 42

ମୈଵଂଵଦମହାବାହୋ ଦୈଵେହ୍ଯେଷାପରାଗତିଃ ।
ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯନ୍ତୁଦଶାଯୋଗାନ୍ମଯୈତଦିତିନିଶ୍ଚିତମ୍ ॥ 42 ॥

maivaṃvadamahābāho daivehyeṣāparāgatiḥ |
prāptavyantudaśāyogānmayaitaditiniścitam || 42 ||

Shloka 43

ଦାସୀନାଂରାଵଣସ୍ଯାହମ୍ମର୍ଷଯାମୀହଦୁର୍ବଲା ।
ଆଜ୍ଞପ୍ତାରାକ୍ଷସେନେହରାକ୍ଷସ୍ଯସ୍ତର୍ଜଯନ୍ତିମାମ୍ ॥ 43 ॥

dāsīnāṃrāvaṇasyāhammarṣayāmīhadurbalā |
ājñaptārākṣaseneharākṣasyastarjayantimām || 43 ||

Shloka 44

ହତେତସ୍ମିନ୍ନକୁର୍ଵନ୍ତିତର୍ଜନମ୍ମାରୁତାତ୍ମଜ ।
ଅଯଂଵ୍ଯାଘ୍ରସମୀପେତୁପୁରାଣୋଧର୍ମସଂହିତଃ ॥ 44 ॥

hatetasminnakurvantitarjanammārutātmaja |
ayaṃvyāghrasamīpetupurāṇodharmasaṃhitaḥ || 44 ||

Shloka 45

ଋକ୍ଷେଣଗୀତଃଶ୍ଲୋକୋଽସ୍ତିତନ୍ନିବୋଧପ୍ଲଵଙ୍ଗମ ।
ନ ପରଃ ପାପମାଦତ୍ତେପରେଷାମ୍ପାପକର୍ମଣାମ୍ ॥ 45 ॥

ṛkṣeṇagītaḥśloko'stitannibodhaplavaṅgama |
na paraḥ pāpamādattepareṣāmpāpakarmaṇām || 45 ||

Shloka 46

ସମଯୋରକ୍ଷିତଵ୍ଯସ୍ତୁସପ୍ତଶ୍ଚାରିତ୍ରଭୂଷଣାଃ ।
ପାପାନାଂଵାଶୁଭାନାଂଵାଵଧାର୍ହାଣାମ୍ପ୍ଲଵଙ୍ଗମ ॥ 46 ॥

samayorakṣitavyastusaptaścāritrabhūṣaṇāḥ |
pāpānāṃvāśubhānāṃvāvadhārhāṇāmplavaṅgama || 46 ||

Shloka 47

କାର୍ଯଙ୍କରୁଣ୍ଯମାର୍ଯେଣ ନ କଶ୍ଚିନ୍ନାପରାଧ୍ଯତି ।
ଲୋକହିଂସାଵିହାରାଣାଂରକ୍ଷସାଙ୍କାମରୂପିଣାମ୍ ॥ 47 ॥

kāryaṅkaruṇyamāryeṇa na kaścinnāparādhyati |
lokahiṃsāvihārāṇāṃrakṣasāṅkāmarūpiṇām || 47 ||

Shloka 48

କୁର୍ଵତାମପିପାପାନିନୈଵକାର୍ଯମଶୋଭନମ୍ ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁହନୁମାନ୍ ସୀତଯାଵାକ୍ଯକୋଵିଦଃ ॥ 48 ॥

kurvatāmapipāpāninaivakāryamaśobhanam |
evamuktastuhanumān sītayāvākyakovidaḥ || 48 ||

Shloka 49

ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚତତସ୍ସୀତାଂରାମପତ୍ନୀଯଶଶ୍ଵିନୀମ୍ ।
ଯୁକ୍ତାରାମସ୍ଯଭଵତୀଧର୍ମପତ୍ନୀଯଶଶ୍ଵିନୀ ॥ 49 ॥

pratyuvācatatassītāṃrāmapatnīyaśaśvinīm |
yuktārāmasyabhavatīdharmapatnīyaśaśvinī || 49 ||

Shloka 50

ପ୍ରତିସନ୍ଦିଶମାନ୍ଦେଵି ଗମିଷ୍ଯେଯତ୍ରରାଘଵଃ ।
ଏଵମୁକ୍ତାହନୁମତାଵୈଦେହିଜନକାତ୍ମଜା ॥ 50 ॥

pratisandiśamāndevi gamiṣyeyatrarāghavaḥ |
evamuktāhanumatāvaidehijanakātmajā || 50 ||

Shloka 51

ସାବ୍ରଵୀଦ୍ଧ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମିଭର୍ତାରଂଵାନରୋତ୍ତମ ।
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂଶ୍ରୁତ୍ଵାହନୁମାନ୍ପଵନାତ୍ମଜଃ ॥ 51 ॥

sābravīddhraṣṭumicchāmibhartāraṃvānarottama |
tasyāstadvacanaṃśrutvāhanumānpavanātmajaḥ || 51 ||

Shloka 52

ହର୍ଷଯନ୍ମୈଥିଲୀଂଵାକ୍ଯମୁଵାଚେଦମ୍ମହାମତିଃ ।
ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରାନନଂରାମନ୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯାର୍ଯେସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ॥ 52 ॥

harṣayanmaithilīṃvākyamuvācedammahāmatiḥ |
pūrṇacandrānanaṃrāmandrakṣyasyāryesalakṣmaṇam || 52 ||

Shloka 53

ସ୍ଥିରମିତ୍ରଂହତାମିତ୍ରଂଶଚୀଵତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରମ୍ ।
ତାମେଵମୁକ୍ତ୍ଵାରାଜନ୍ତୀଂସୀତାଂସାକ୍ଷାଦିଵଶ୍ରିଯମ୍ ॥ 53 ॥

sthiramitraṃhatāmitraṃśacīvatridaśeśvaram |
tāmevamuktvārājantīṃsītāṃsākṣādivaśriyam || 53 ||

Shloka 54

ଆଜଗାମମହାଵେଗୋହନୂମାନ୍ଯତ୍ରରାଘଵଃ ।
ସପଦିହରିଵରସ୍ତତୋହନୂମାନ୍ ପ୍ରତିଵଚନଞ୍ଜନକେଶ୍ଵରାତ୍ମଜାଯାଃ ।
କଥିତମକଥଯଦ୍ଯଥାକ୍ରମେଣତ୍ରିଦଶଵରପ୍ରତିମାଯରାଘଵାଯ ॥ 54 ॥

ājagāmamahāvegohanūmānyatrarāghavaḥ |
sapadiharivarastatohanūmān prativacanañjanakeśvarātmajāyāḥ |
kathitamakathayadyathākrameṇatridaśavarapratimāyarāghavāya || 54 ||

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଷୋଡଶାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ षोडशाधिकशततमस्सर्गः ।

इतिप्रतिसमादिष्टोहनूमान्मारुतात्मजः ।

प्रविवेशपुरींलङ्काम्पूज्यमानोनिशाचरैः ॥ 1 ॥

प्रविश्य चपुरींलङ्काम्पूज्यमानोनिशाचारैः ।

ततस्तेनाभ्युनुज्ञातोहनुमान्वृक्षवाटिकाम् ॥ 2 ॥

प्रविशन्तीव गात्राणि स्वान्येव जनकात्मजा ।

वाक्षल्यैस्तैः सशल्येव भृशमश्रूण्यवर्तयत् ॥ 3 ॥

वृक्षमूलेनिरानन्दांराक्षसीभिःपरीवृताम् ।

निभृतःप्रणतःप्रह्वस्सोऽभिगम्याभिवाद्य च ॥ 4 ॥

दृष्टवासमागतन्देवीहनूमन्तम्महाबलम् ।

तूष्णीमास्ततदादृष्टवास्मृत्वासृष्टाभवत्तदा ॥ 5 ॥

सौम्यन्तस्यामुखन्दृष्टवाहनुमान्प्लवगोत्तमः ।

रामस्यवचनंसर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ 6 ॥

वैदेही कुशलीरामस्सहसुग्रीवलक्ष्मणः ।

वभीषणसहायश्चहरीणांसहितोबलैः ॥ 7 ॥

कुशलञ्चाहसिद्धार्थोहतशत्रुरिमत्रजित् ।

विभीषणसहायेनरामेणहरिभिस्सह ॥ 8 ॥

निहतोरावणोदेविलक्ष्मणेन च वीर्यवान् ।

प्रियमाख्यामितेदेविभूयश्चत्वांसभाजये ॥ 9 ॥

तवप्रभावाद्धर्मजेमहान् रामेणसंयुगे ।

लब्धोऽयंविजयस्सीतेस्वस्थाभवगतज्वरा ॥ 10 ॥

रावणश्चहतश्शत्रुर्लङ्कचैववशीकृता ।

मयाह्यलब्न्दिद्रेणधृतेनतवनिर्जये ॥ 11 ॥

प्रतिज्ञैषाविनिस्तीर्णाबद्ध्वासेतुम्महोदधौ ।

सम्भ्रमश्च न कर्तव्योवर्तन्त्यारावणालये ॥ 12 ॥

विभीषणविधेयंहिलङ्कैश्वर्यमिदङ्कृतम् ।

तदाश्वसिहिविस्रब्धंस्वगृहेपरिवर्तसे ॥ 13 ॥

अयञ्चाभ्येतिसम्हृष्टस्त्वद्धर्शनसमुत्सुकः ।

एवमुक्तासमुत्पत्यसीताशशिनिभानना ॥ 14 ॥

प्रहर्षेणावरुद्धासाव्याहर्तुं न शशाक ह ।

ततोऽब्रवीद्धरिवरःसीतामप्रतिजल्पतीम् ॥ 15 ॥

किन्त्वञ्चिन्तयसेदेविकिं च मान्नाभिभाषसे ।

एवमुक्ताहनुमतासीताधर्मपथेस्थिता ॥ 16 ॥

अब्रवीत्परमप्रीताबाष्पगद्गदयागिरा ।

प्रियमेतदुपश्रुत्यभर्तुर्विजयसंश्रयम् ॥ 17 ॥

प्रहर्षवशमापन्नानिर्वाक्यास्मिक्षणान्तरम् ।

न हिपश्यामिसदृशञ्चिन्तयन्तीप्लवङ्गमा ॥ 18 ॥

मप्रतियाब्यानकस्येहदातुम्प्रत्यभिनन्दनम् ।

नहिपश्यामिततसौम्यपृथिव्यामपिवानर ॥ 19 ॥

सदृशंयत्प्रियाख्यानेतवदत्त्वाभवेत्सुखम् ।

हिरण्यंवासुवर्णंवारत्नानिविविधानिच ॥ 20 ॥

राज्यंवात्रिषुलोकेषुनैतदर्हतिभाषितम् ।

एवमुक्तस्तुवैदेह्याप्रत्युवाचप्लवङ्गमः ॥ 21 ॥

प्रगृहीताञ्जलिर्हर्षासतीतायाःप्रमुखेस्थितः ।

भर्तुःप्रियहितेयुक्तेभर्तुर्विजयकाङ्क्षिणः ॥ 22 ॥

स्निग्धमेवंविधंवाक्यन्त्वमेवार्हस्यनिन्दिते ।

तवैतद्वचनंसौम्येसारवत् स्निग्धमेव च ॥ 23 ॥

रत्नौघाद्विविधाच्चापिदेवराज्याद्विशिष्यते ।

अर्थतश्चमयाप्राप्तादेवरज्यादयोगुणाः ॥ 24 ॥

हतशत्रुंविजयिनंरामम्पश्यामिसुस्थितम् ।

तस्यतद्वचनंश्रुत्वामैथिलीजनकात्मजा ॥ 25 ॥

ततःशुभतरंवाक्यमुवाचपवनात्मजम् ।

अतिलक्षणसम्पन्नम्माधुर्यगुणभूषितम् ॥ 26 ॥

बुद्ध्याह्यष्टाङ्गयायुक्तन्त्वमेवार्हसिभाषितुम् ।

श्लाघनीयोऽनिलस्यत्वंसुतःपरमधार्मिकः ॥ 27 ॥

बलंशौर्यंश्रुतंसत्त्वंविक्रमोदाक्ष्यमुत्तमम् ।

तेजःक्षमाधृतिस्स्थैर्यंविनीतत्वं न संशयः ॥ 28 ॥

एतेचान्ये च बहवोगुणास्त्वय्येवशोभनाः ।

अथोवाचपुनस्सीतामसम्भ्रान्तोविनीतवत् ॥ 29 ॥

प्रगृहीताञ्चलिर्हर्षात्सीतायाःप्रमुखेस्थितः ।

इमास्तुखलुराक्षस्योयदित्वमनुमन्यसे ॥ 30 ॥

हन्तुमिच्छामितास्सर्वायाभिस्त्वन्तर्जितापुरा ।

क्लिश्यन्तीं पतिदेवान्त्वामशोकवनिकाङ्गताम् ॥ 31 ॥

घोररूपसमाचाराःक्रूराःक्रूरतरेक्षणाः ।

इहश्रुतामयादेवि राक्षस्योविकृताननाः ॥ 32 ॥

असकृत्परुषैर्वाक्यैर्वद्नत्योरावणाज्ञया ।

विकृताविकृताकाराःक्रूराःक्रूरकचेक्षणाः ॥ 33 ॥

इच्छामिविविधैराघतैर्हन्तुमेतास्सुदारुणाः ।

राक्षस्योदारुणकथावरमेतत्प्रयच्छमे ॥ 34 ॥

मुष्टिभिःपर्षिणघातैश्चविशालैश्चैवबाहुभिः ।

जङ्घाजानुप्रहारैश्चदन्तानाञ्चैवपीडनैः ॥ 35 ॥

भक्षणैःकर्णनासानाङ्केशानांलुञ्चनैस्तथा ।

भृशंशुष्कमुखैश्चैवदारणैर्लङ्घनैर्हतैः ॥ 36 ॥

विभिन्नशङ्कुग्रीवांशपार्श्वकैश्चकलेवरैः ।

निपात्यहन्तुमिच्छामितवविप्रियकारिणीः ॥ 37 ॥

एवम्प्रहारैर्बहुभिःसम्प्प्रहार्ययशस्विनि ।

घातयेतीव्ररूपाभिर्याभिस्त्वन्तर्जितापुरा ॥ 38 ॥

इत्युक्तासाहनुमताकृपणादीनवत्सला ।

हनूमन्तमुवाचेदञ्चिन्तयित्वाविमृश्य च ॥ 39 ॥

राजसंश्रयवश्यानाङ्कुर्वतीनाम्पराज्ञया ।

विधेयानां च दासीनाङ्कःकुप्यद्वानरोत्तम ॥ 40 ॥

भाग्यवैषम्यदोषेणपुरस्ताद्धुष्कृतेन च ।

मयैतत्प्राप्यसर्वंस्वकृतंह्युपभुज्यते ॥ 41 ॥

मैवंवदमहाबाहो दैवेह्येषापरागतिः ।

प्राप्तव्यन्तुदशायोगान्मयैतदितिनिश्चितम् ॥ 42 ॥

दासीनांरावणस्याहम्मर्षयामीहदुर्बला ।

आज्ञप्ताराक्षसेनेहराक्षस्यस्तर्जयन्तिमाम् ॥ 43 ॥

हतेतस्मिन्नकुर्वन्तितर्जनम्मारुतात्मज ।

अयंव्याघ्रसमीपेतुपुराणोधर्मसंहितः ॥ 44 ॥

ऋक्षेणगीतःश्लोकोऽस्तितन्निबोधप्लवङ्गम ।

न परः पापमादत्तेपरेषाम्पापकर्मणाम् ॥ 45 ॥

समयोरक्षितव्यस्तुसप्तश्चारित्रभूषणाः ।

पापानांवाशुभानांवावधार्हाणाम्प्लवङ्गम ॥ 46 ॥

कार्यङ्करुण्यमार्येण न कश्चिन्नापराध्यति ।

लोकहिंसाविहाराणांरक्षसाङ्कामरूपिणाम् ॥ 47 ॥

कुर्वतामपिपापानिनैवकार्यमशोभनम् ।

एवमुक्तस्तुहनुमान् सीतयावाक्यकोविदः ॥ 48 ॥

प्रत्युवाचततस्सीतांरामपत्नीयशश्विनीम् ।

युक्तारामस्यभवतीधर्मपत्नीयशश्विनी ॥ 49 ॥

प्रतिसन्दिशमान्देवि गमिष्येयत्रराघवः ।

एवमुक्ताहनुमतावैदेहिजनकात्मजा ॥ 50 ॥

साब्रवीद्ध्रष्टुमिच्छामिभर्तारंवानरोत्तम ।

तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वाहनुमान्पवनात्मजः ॥ 51 ॥

हर्षयन्मैथिलींवाक्यमुवाचेदम्महामतिः ।

पूर्णचन्द्राननंरामन्द्रक्ष्यस्यार्येसलक्ष्मणम् ॥ 52 ॥

स्थिरमित्रंहतामित्रंशचीवत्रिदशेश्वरम् ।

तामेवमुक्त्वाराजन्तींसीतांसाक्षादिवश्रियम् ॥ 53 ॥

आजगाममहावेगोहनूमान्यत्रराघवः ।

सपदिहरिवरस्ततोहनूमान् प्रतिवचनञ्जनकेश्वरात्मजायाः ।

कथितमकथयद्यथाक्रमेणत्रिदशवरप्रतिमायराघवाय ॥ 54 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षोडशाधिकशततमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

6.116 ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡ - ଷୋଡଶାଧିକଶତତମ ସର୍ଗଃ