ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଅଯୋଧ୍ଯାନ୍ତୁସମାଲୋକ୍ଯଚିନ୍ତଯାମାସରାଘଵଃ ।
ପ୍ରିଯକାମଃପ୍ରିଯଂରାମସ୍ତତସ୍ତ୍ଵରିତଵିକ୍ରମଃ ॥ 1 ॥
ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵାତତୋଦୃଷ୍ଟିଂଵାନରେଷୁନ୍ଯପାତଯତ୍ ।
ଉଵାଚଧୀମାଂସ୍ତେଜସ୍ଵୀହନୂମନ୍ତମ୍ପ୍ଲଵଙ୍ଗମମ୍ ॥ 2 ॥
ଅଯୋଧ୍ଯାନ୍ତ୍ଵରିତୋଗତ୍ଵାଶୀଘ୍ରମ୍ପ୍ଲଵଗସତ୍ତମ ।
ଜାନୀହିକଛଚିତ୍କୁଶଲୀଜନୋନୃପତିମନ୍ଦିରେ ॥ 3 ॥
ଶୃଙ୍ଗବେରିପୁରମ୍ପ୍ରାପ୍ଯଗୁହଙ୍ଗହନଗୋଚରମ୍ ।
ନିଷାଦାଧିପତିମ୍ବ୍ରୂହିକୁଶଲଂଵଚନାନ୍ମମ ॥ 4 ॥
ଶ୍ରୁତ୍ଵାତୁମାଙ୍କୁଶଲିନମରୋଗଂଵିଗତଜ୍ଵରମ୍ ।
ଭଵିଷ୍ଯତିଗୁହଃପ୍ରୀତସ୍ସମମାତ୍ମସମସ୍ସଖା ॥ 5 ॥
ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଶ୍ଚତେମାର୍ଗମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତିମ୍ଭରତସ୍ଯ ଚ ।
ନିଵେଦଯିଷ୍ଯତିପ୍ରୀତୋନିଷାଦାଧିପତିର୍ଗୁହଃ ॥ 6 ॥
ଭରତସ୍ତୁତ୍ଵଯାଵାଚ୍ଯଃକୁଶଲଂଵଚନାନ୍ମମ ।
ସିଦ୍ଧାର୍ଥଂଶଂସମାନ୍ତସ୍ମୈସଭାର୍ଯଂସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ॥ 7 ॥
ହରଣଞ୍ଚାପିଵୈଦେହ୍ଯାରାଵଣେନବଲୀଯସା ।
ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ଚ ସମ୍ଵାଦଂଵାଲିନଶ୍ଚଵଧଂରଣେ ॥ 8 ॥
ମୈଥିଲ୍ଯନ୍ଵେଷଣଞ୍ଚୈଵଯଥାଚାଧିଗତାତ୍ଵଯା ।
ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵାମହାତୋଯମାପଗାପତିମଵ୍ଯଯମ୍ ॥ 9 ॥
ଉପଯାନଂସମୁଦ୍ରସ୍ଯସାଗରସ୍ଯ ଚ ଦର୍ଶନମ୍ ।
ଯଥା ଚ କାରିତସ୍ସେତୂରାଵଣଶ୍ଚଯଥାହତଃ ॥ 10 ॥
ଵରଦାନମ୍ମହେନ୍ଦ୍ରେଣବ୍ରହ୍ମଣାଵରୁଣେନ ଚ ।
ମହାଦେଵପ୍ରସାଦାଚ୍ଛପିତ୍ରାମମସମାଗମମ୍ ॥ 11 ॥
ଉପଯାତଂ ଚ ମାଂସୌମ୍ଯ ଭରତାଯନିଵେଦଯ ।
ସହରାକ୍ଷସରାଜେନହରୀଣାମୀଶ୍ଵରେଣ ଚ ॥ 12 ॥
ଜିତ୍ଵାଶତ୍ରୁଗଣାନ୍ରାମଃପ୍ରାପ୍ଯଚାନୁତ୍ତମଂଯଶଃ ।
ଉପାଯାନଂସମୃଦ୍ଧାର୍ଥସ୍ସହମିତ୍ରୈର୍ମହାବଲୈଃ ॥ 13 ॥
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାଯମାକାରମ୍ଭଜତେଭରତସ୍ତତଃ ।
ସ ଚ ତେଵେଦିତଵ୍ଯଃସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଂଯଚ୍ଛାପିମାମ୍ପ୍ରତି ॥ 14 ॥
ଜ୍ଞେଯାଃସର୍ଵେ ଚ ଵୃତ୍ତାନ୍ତାଃଭରତସ୍ଯେଙ୍ଗିତାନି ଚ ।
ତତ୍ତ୍ଵେନମୁଖଵର୍ଣେନଦୃଷ୍ଟ୍ଯାଵ୍ଯାଭାଷିତେନ ଚ ॥ 15 ॥
ସର୍ଵକାଲସମୃଦ୍ଧଂହିହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସଙ୍କୁଲମ୍ ।
ପିତୃପୈତାମହଂରାଜ୍ଯଙ୍କସ୍ଯନାଵର୍ତଯେନ୍ମନଃ ॥ 16 ॥
ସଙ୍ଗତ୍ଯାଭରତ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜ୍ଯେନାର୍ଥୀସ୍ଵଯମ୍ଭଵେତ୍ ।
ପ୍ରଶାସ୍ତୁଵସୁଧାଂସର୍ଵାମଖିଲାଂରଘୁନନ୍ଦନଃ ॥ 17 ॥
ତସ୍ଯବୁଦ୍ଧିଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯଵ୍ଯଵସାଯଂ ଚ ଵାନର ।
ଯାଵନ୍ନଦୂରଂଯାତାଃସ୍ମକ୍ଷିପ୍ରମାଗନ୍ତୁମର୍ହସି ॥ 18 ॥
ଇତିପ୍ରତିସମାଦିଷ୍ଟୋହନୂମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ।
ମାନୁଷଃଧାରଯନୃପମଯୋଧ୍ଯାନ୍ତ୍ଵରିତୋଯଯୌ ॥ 19 ॥
ଅତୋତ୍ପପାତଵେଗେନହନୂମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ।
ଗରୁତ୍ମାନିଵଵେଗେନଜିଘୃକ୍ଷନ୍ପନ୍ନଗୋତ୍ତମମ୍ ॥ 20 ॥
ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵାପିତୃପଥଂଵିହଗେନ୍ଦ୍ରାଲଯଂଶୁଭମ୍ ।
ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋର୍ଭୀମଂସମତୀତ୍ଯସମାଗମମ୍ ॥ 21 ॥
ଶୃଙ୍ଗବେରପୁରମ୍ପ୍ରାପ୍ଯଗୁହମାସାଦ୍ଯଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।
ସ ଵାଚାଶୁଭଯାହୃଷ୍ଟୋହନୁମାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 22 ॥
ସଖାତୁତଵକାକୁତ୍ସ୍ଥୋରାମସ୍ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ ।
ସସୀତସ୍ସହସୌମିତ୍ରିସ୍ସତ୍ଵାଙ୍କୁଶଲମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 23 ॥
ପଞ୍ଚମୀମଦ୍ଯରଜନୀମୁଷିତ୍ଵାଵଚନାନ୍ମୁନେଃ ।
ଭରଦ୍ଵାଜାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତନ୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯଦ୍ଯୈଵରାଘଵମ୍ ॥ 24 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାମହାତେଜାସ୍ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ ।
ଉତ୍ପପାତମହାଵେଗାଦ୍ଵେଗଵାନ୍ଵିଚାରଯନ୍ ॥ 25 ॥
ସୋଽପଶ୍ଯଦ୍ରାମତୀର୍ଥଂ ଚ ନଦୀଂଵାଲୁକିନୀନ୍ତଥା ।
ଵରୂଥୀଙ୍ଗୋମତୀଞ୍ଚୈଵଭୀମଂଶାଲଵନନ୍ତଥା ॥ 26 ॥
ପ୍ରଜାଶ୍ଚବହୁସାହସ୍ରୀଃସ୍ଫୀତାନ୍ଜନପଦାନପି ।
ସଃଗତ୍ଵାଦୂରମଧ୍ଵାନନ୍ତ୍ଵରିତଃକପିକୁଞ୍ଜରଃ ॥ 27 ॥
ଆସସାଦଦ୍ରୁମାନ୍ ଫୁଲ୍ଲାନ୍ନନ୍ଦିଗ୍ରାମସମୀପଗାନ୍ ।
ସ୍ତ୍ରୀଭିସ୍ସପୁତ୍ରୈର୍ଵୃଦ୍ଧୈଶ୍ଚରମମାଣୈଃସ୍ଵଲଙ୍କୃତୈଃ ।
ସୁରାଧିପସ୍ଯୋପଵନେଯଥାଚୈତ୍ରରଥେଦ୍ରୁମାନ୍ ॥ 28 ॥
କ୍ରୋଶମାତ୍ରେତ୍ଵଯୋଧ୍ଯାଯାଚଶୀରକୃଷ୍ଣାଜିନମ୍ବରମ୍ ॥ 29 ॥
ଦଦର୍ଶଭରତନ୍ଦୀନଙ୍କୃଶମାଶ୍ରମଵାସିନମ୍ ।
ଜଟିଲମ୍ମଲଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗମ୍ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯସନକର୍ଶିତମ୍ ॥ 30 ॥
ଫଲମୂଲାଶିନନ୍ଦାନ୍ତନ୍ତାପସନ୍ଧର୍ମଚାରିଣମ୍ ।
ସମୁନ୍ନତଜଟାଭାରଂଵଲ୍କଲାଜିନଵାସସମ୍ ॥ 31 ॥
ନିଯତମ୍ଭାଵିତାତ୍ମାନମ୍ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସମତେଜସମ୍ ।
ପାଦୁକେତେପୁରସ୍କୃତ୍ଯପ୍ରଶାସନ୍ତଂଵସୁନ୍ଧରାମ୍ ॥ 32 ॥
ଚାତୁର୍ଵର୍ଣସ୍ଯଲୋକସ୍ଯତ୍ରାତାରମ୍ମହତୋଭଯାତ୍ ।
ଉପସ୍ଥିତମମାତ୍ଯୈଶ୍ଚଶୁଚିଭିଶ୍ଚପୁରୋହିତୈଃ ॥ 33 ॥
ବଲମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚଯୁକ୍ତୈଶ୍ଚକାଷାଯାମ୍ବରଦାରିଭିଃ ।
ନହିତେରାଜପୁତ୍ରନ୍ତଞ୍ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରମ୍ ॥ 34 ॥
ପରିଭୋକ୍ତୁଂଵ୍ଯଵସ୍ଯନ୍ତିପୌରାଵୈଧର୍ମଵତ୍ସଲାଃ ।
ତମ୍ଧର୍ମମିଵଧର୍ମଜ୍ଞନ୍ଦେହଵନ୍ତମିଵାପରମ୍ ॥ 35 ॥
ଉଵାଚପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂହନୂମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ।
ଵସନ୍ତନ୍ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେଯନ୍ତ୍ଵଞ୍ଚୀରଜଟାଧରମ୍ ॥ 36 ॥
ଅନୁଶୋଚସିକାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ସ ତ୍ଵାଙ୍କୌଶଲମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ପ୍ରିଯମାଖ୍ଯାମିତେଦେଵଶୋକନ୍ତ୍ଯଜସୁଦାରୁଣମ୍ ॥ 37 ॥
ଅସ୍ମିନ୍ମୁହୂର୍ତେଭ୍ରାତ୍ରାତ୍ଵଂରାମେଣସହସଙ୍ଗତଃ ।
ନିହତ୍ଯରାଵଣଂରାମଃପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ଚ ମୈଥିଲୀମ୍ ॥ 38 ॥
ଉପଯାତିସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଃସହମିତ୍ରୈର୍ମହାବଲୈଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚମହାତେଜାଵୈଦେହୀ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ ॥ 39 ॥
ସୀତାସମଗ୍ରାରାମେଣମହେନ୍ଦ୍ରେଣଶଚୀଯଥା ।
ଏଵମୁକ୍ତୋହନୁମତାଭରତଃକୈକଯୀସୁତଃ ॥ 40 ॥
ପପାତସହସାହୃଷ୍ଟୋହର୍ଷାନ୍ମୋହମୁପାଗମତ୍ ।
ତତୋମୁହୂର୍ତାଦୁତ୍ଥାଯପ୍ରତ୍ଯାଶ୍ଵସ୍ଯ ଚ ରାଘଵଃ ॥ 41 ॥
ହନୂମନ୍ତମୁଵାଚେଦମ୍ଭରତଃପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍ ।
ଅଶୋକଜୈଃପ୍ରୀତିମଯୈଃକପିମାଲିଙ୍ଗ୍ଯସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ ॥ 42 ॥
ସିଷେଚଭରତଃଶ୍ରୀମାନ୍ଵିପୁଲୈରଶ୍ରୁବିନ୍ଧୁଭିଃ ।
ଦେଵୋଵାମାନୁଷୋଵାତ୍ଵମନୁକ୍ରୋଶାଦିହାଗତଃ ॥ 43 ॥
ପ୍ରିଯାଖ୍ଯାନସ୍ଯତେସୌମ୍ଯଦଦାମିବ୍ରୁଵତଃପ୍ରିଯମ୍ ।
ଗଵାଂଶତସହସ୍ରଂ ଚ ଗ୍ରାମାଣାଂ ଚ ଶତମ୍ପରମ୍ ॥ 44 ॥
ସକୁଣ୍ଡଲାଶ୍ଶୁଭାଚାରାଭାର୍ଯାଃକନ୍ଯାସ୍ତୁଷୋଡଶ ।
ହେମଵର୍ଣାସ୍ସୁନାସୋରୂଶ୍ଶଶିସୌମ୍ଯାନନାଃସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥ 45 ॥
ସର୍ଵାଭରଣସମ୍ପନ୍ନାସ୍ସମ୍ପନ୍ନାଃକୁଲଜାତିଭିଃ ।
ନିଶମ୍ଯରାମାଗମନନ୍ନୃପାତ୍ମଜଃକପିପ୍ରଵୀରସ୍ଯତଦାଦ୍ଭୁତୋପମମ୍ ।
ପ୍ରହର୍ଷିତୋରାମଦିଦୃକ୍ଷ୍ଯାଽଭଵତ୍ପୁନଶ୍ଚହର୍ଷାଦିଦମବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ ॥ 46 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
ayodhyāntusamālokyacintayāmāsarāghavaḥ |
priyakāmaḥpriyaṃrāmastatastvaritavikramaḥ || 1 ||
cintayitvātatodṛṣṭiṃvānareṣunyapātayat |
uvācadhīmāṃstejasvīhanūmantamplavaṅgamam || 2 ||
ayodhyāntvaritogatvāśīghramplavagasattama |
jānīhikachacitkuśalījanonṛpatimandire || 3 ||
śṛṅgaberipuramprāpyaguhaṅgahanagocaram |
niṣādādhipatimbrūhikuśalaṃvacanānmama || 4 ||
śrutvātumāṅkuśalinamarogaṃvigatajvaram |
bhaviṣyatiguhaḥprītassamamātmasamassakhā || 5 ||
ayodhyāyāścatemārgampravṛttimbharatasya ca |
nivedayiṣyatiprītoniṣādādhipatirguhaḥ || 6 ||
bharatastutvayāvācyaḥkuśalaṃvacanānmama |
siddhārthaṃśaṃsamāntasmaisabhāryaṃsahalakṣmaṇam || 7 ||
haraṇañcāpivaidehyārāvaṇenabalīyasā |
sugrīveṇa ca samvādaṃvālinaścavadhaṃraṇe || 8 ||
maithilyanveṣaṇañcaivayathācādhigatātvayā |
laṅghayitvāmahātoyamāpagāpatimavyayam || 9 ||
upayānaṃsamudrasyasāgarasya ca darśanam |
yathā ca kāritassetūrāvaṇaścayathāhataḥ || 10 ||
varadānammahendreṇabrahmaṇāvaruṇena ca |
mahādevaprasādācchapitrāmamasamāgamam || 11 ||
upayātaṃ ca māṃsaumya bharatāyanivedaya |
saharākṣasarājenaharīṇāmīśvareṇa ca || 12 ||
jitvāśatrugaṇānrāmaḥprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |
upāyānaṃsamṛddhārthassahamitrairmahābalaiḥ || 13 ||
etacchrutvāyamākārambhajatebharatastataḥ |
sa ca teveditavyaḥsyātsarvaṃyacchāpimāmprati || 14 ||
jñeyāḥsarve ca vṛttāntāḥbharatasyeṅgitāni ca |
tattvenamukhavarṇenadṛṣṭyāvyābhāṣitena ca || 15 ||
sarvakālasamṛddhaṃhihastyaśvarathasaṅkulam |
pitṛpaitāmahaṃrājyaṅkasyanāvartayenmanaḥ || 16 ||
saṅgatyābharatśrīmān rājyenārthīsvayambhavet |
praśāstuvasudhāṃsarvāmakhilāṃraghunandanaḥ || 17 ||
tasyabuddhiṃ ca vijñāyavyavasāyaṃ ca vānara |
yāvannadūraṃyātāḥsmakṣipramāgantumarhasi || 18 ||
itipratisamādiṣṭohanūmānmārutātmajaḥ |
mānuṣaḥdhārayanṛpamayodhyāntvaritoyayau || 19 ||
atotpapātavegenahanūmānmārutātmajaḥ |
garutmānivavegenajighṛkṣanpannagottamam || 20 ||
laṅghayitvāpitṛpathaṃvihagendrālayaṃśubham |
gaṅgāyamunayorbhīmaṃsamatītyasamāgamam || 21 ||
śṛṅgaberapuramprāpyaguhamāsādyavīryavān |
sa vācāśubhayāhṛṣṭohanumānidamabravīt || 22 ||
sakhātutavakākutsthorāmassatyaparākramaḥ |
sasītassahasaumitrissatvāṅkuśalamabravīt || 23 ||
pañcamīmadyarajanīmuṣitvāvacanānmuneḥ |
bharadvājābhyanujñātandrakṣyasyadyaivarāghavam || 24 ||
evamuktvāmahātejāssamprahṛṣṭatanūruhaḥ |
utpapātamahāvegādvegavānvicārayan || 25 ||
so'paśyadrāmatīrthaṃ ca nadīṃvālukinīntathā |
varūthīṅgomatīñcaivabhīmaṃśālavanantathā || 26 ||
prajāścabahusāhasrīḥsphītānjanapadānapi |
saḥgatvādūramadhvānantvaritaḥkapikuñjaraḥ || 27 ||
āsasādadrumān phullānnandigrāmasamīpagān |
strībhissaputrairvṛddhaiścaramamāṇaiḥsvalaṅkṛtaiḥ |
surādhipasyopavaneyathācaitrarathedrumān || 28 ||
krośamātretvayodhyāyācaśīrakṛṣṇājinambaram || 29 ||
dadarśabharatandīnaṅkṛśamāśramavāsinam |
jaṭilammaladigdhāṅgambhrātṛvyasanakarśitam || 30 ||
phalamūlāśinandāntantāpasandharmacāriṇam |
samunnatajaṭābhāraṃvalkalājinavāsasam || 31 ||
niyatambhāvitātmānambrahmarṣisamatejasam |
pāduketepuraskṛtyapraśāsantaṃvasundharām || 32 ||
cāturvarṇasyalokasyatrātārammahatobhayāt |
upasthitamamātyaiścaśucibhiścapurohitaiḥ || 33 ||
balamukhyaiścayuktaiścakāṣāyāmbaradāribhiḥ |
nahiterājaputrantañcīrakṛṣṇājināmbaram || 34 ||
paribhoktuṃvyavasyantipaurāvaidharmavatsalāḥ |
tamdharmamivadharmajñandehavantamivāparam || 35 ||
uvācaprāñjalirvākyaṃhanūmānmārutātmajaḥ |
vasantandaṇḍakāraṇyeyantvañcīrajaṭādharam || 36 ||
anuśocasikākutsthaṃ sa tvāṅkauśalamabravīt |
priyamākhyāmitedevaśokantyajasudāruṇam || 37 ||
asminmuhūrtebhrātrātvaṃrāmeṇasahasaṅgataḥ |
nihatyarāvaṇaṃrāmaḥpratilabhya ca maithilīm || 38 ||
upayātisamṛddhārthaḥsahamitrairmahābalaiḥ |
lakṣmaṇaścamahātejāvaidehī ca yaśasvinī || 39 ||
sītāsamagrārāmeṇamahendreṇaśacīyathā |
evamuktohanumatābharataḥkaikayīsutaḥ || 40 ||
papātasahasāhṛṣṭoharṣānmohamupāgamat |
tatomuhūrtādutthāyapratyāśvasya ca rāghavaḥ || 41 ||
hanūmantamuvācedambharataḥpriyavādinam |
aśokajaiḥprītimayaiḥkapimāliṅgyasambhramāt || 42 ||
siṣecabharataḥśrīmānvipulairaśrubindhubhiḥ |
devovāmānuṣovātvamanukrośādihāgataḥ || 43 ||
priyākhyānasyatesaumyadadāmibruvataḥpriyam |
gavāṃśatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śatamparam || 44 ||
sakuṇḍalāśśubhācārābhāryāḥkanyāstuṣoḍaśa |
hemavarṇāssunāsorūśśaśisaumyānanāḥstriyaḥ || 45 ||
sarvābharaṇasampannāssampannāḥkulajātibhiḥ |
niśamyarāmāgamanannṛpātmajaḥkapipravīrasyatadādbhutopamam |
praharṣitorāmadidṛkṣyā'bhavatpunaścaharṣādidamabravīdvacaḥ || 46 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ अष्टाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।
अयोध्यान्तुसमालोक्यचिन्तयामासराघवः ।
प्रियकामःप्रियंरामस्ततस्त्वरितविक्रमः ॥ 1 ॥
चिन्तयित्वाततोदृष्टिंवानरेषुन्यपातयत् ।
उवाचधीमांस्तेजस्वीहनूमन्तम्प्लवङ्गमम् ॥ 2 ॥
अयोध्यान्त्वरितोगत्वाशीघ्रम्प्लवगसत्तम ।
जानीहिकछचित्कुशलीजनोनृपतिमन्दिरे ॥ 3 ॥
शृङ्गबेरिपुरम्प्राप्यगुहङ्गहनगोचरम् ।
निषादाधिपतिम्ब्रूहिकुशलंवचनान्मम ॥ 4 ॥
श्रुत्वातुमाङ्कुशलिनमरोगंविगतज्वरम् ।
भविष्यतिगुहःप्रीतस्सममात्मसमस्सखा ॥ 5 ॥
अयोध्यायाश्चतेमार्गम्प्रवृत्तिम्भरतस्य च ।
निवेदयिष्यतिप्रीतोनिषादाधिपतिर्गुहः ॥ 6 ॥
भरतस्तुत्वयावाच्यःकुशलंवचनान्मम ।
सिद्धार्थंशंसमान्तस्मैसभार्यंसहलक्ष्मणम् ॥ 7 ॥
हरणञ्चापिवैदेह्यारावणेनबलीयसा ।
सुग्रीवेण च सम्वादंवालिनश्चवधंरणे ॥ 8 ॥
मैथिल्यन्वेषणञ्चैवयथाचाधिगतात्वया ।
लङ्घयित्वामहातोयमापगापतिमव्ययम् ॥ 9 ॥
उपयानंसमुद्रस्यसागरस्य च दर्शनम् ।
यथा च कारितस्सेतूरावणश्चयथाहतः ॥ 10 ॥
वरदानम्महेन्द्रेणब्रह्मणावरुणेन च ।
महादेवप्रसादाच्छपित्राममसमागमम् ॥ 11 ॥
उपयातं च मांसौम्य भरतायनिवेदय ।
सहराक्षसराजेनहरीणामीश्वरेण च ॥ 12 ॥
जित्वाशत्रुगणान्रामःप्राप्यचानुत्तमंयशः ।
उपायानंसमृद्धार्थस्सहमित्रैर्महाबलैः ॥ 13 ॥
एतच्छ्रुत्वायमाकारम्भजतेभरतस्ततः ।
स च तेवेदितव्यःस्यात्सर्वंयच्छापिमाम्प्रति ॥ 14 ॥
ज्ञेयाःसर्वे च वृत्तान्ताःभरतस्येङ्गितानि च ।
तत्त्वेनमुखवर्णेनदृष्ट्याव्याभाषितेन च ॥ 15 ॥
सर्वकालसमृद्धंहिहस्त्यश्वरथसङ्कुलम् ।
पितृपैतामहंराज्यङ्कस्यनावर्तयेन्मनः ॥ 16 ॥
सङ्गत्याभरत्श्रीमान् राज्येनार्थीस्वयम्भवेत् ।
प्रशास्तुवसुधांसर्वामखिलांरघुनन्दनः ॥ 17 ॥
तस्यबुद्धिं च विज्ञायव्यवसायं च वानर ।
यावन्नदूरंयाताःस्मक्षिप्रमागन्तुमर्हसि ॥ 18 ॥
इतिप्रतिसमादिष्टोहनूमान्मारुतात्मजः ।
मानुषःधारयनृपमयोध्यान्त्वरितोययौ ॥ 19 ॥
अतोत्पपातवेगेनहनूमान्मारुतात्मजः ।
गरुत्मानिववेगेनजिघृक्षन्पन्नगोत्तमम् ॥ 20 ॥
लङ्घयित्वापितृपथंविहगेन्द्रालयंशुभम् ।
गङ्गायमुनयोर्भीमंसमतीत्यसमागमम् ॥ 21 ॥
शृङ्गबेरपुरम्प्राप्यगुहमासाद्यवीर्यवान् ।
स वाचाशुभयाहृष्टोहनुमानिदमब्रवीत् ॥ 22 ॥
सखातुतवकाकुत्स्थोरामस्सत्यपराक्रमः ।
ससीतस्सहसौमित्रिस्सत्वाङ्कुशलमब्रवीत् ॥ 23 ॥
पञ्चमीमद्यरजनीमुषित्वावचनान्मुनेः ।
भरद्वाजाभ्यनुज्ञातन्द्रक्ष्यस्यद्यैवराघवम् ॥ 24 ॥
एवमुक्त्वामहातेजास्सम्प्रहृष्टतनूरुहः ।
उत्पपातमहावेगाद्वेगवान्विचारयन् ॥ 25 ॥
सोऽपश्यद्रामतीर्थं च नदींवालुकिनीन्तथा ।
वरूथीङ्गोमतीञ्चैवभीमंशालवनन्तथा ॥ 26 ॥
प्रजाश्चबहुसाहस्रीःस्फीतान्जनपदानपि ।
सःगत्वादूरमध्वानन्त्वरितःकपिकुञ्जरः ॥ 27 ॥
आससादद्रुमान् फुल्लान्नन्दिग्रामसमीपगान् ।
स्त्रीभिस्सपुत्रैर्वृद्धैश्चरममाणैःस्वलङ्कृतैः ।
सुराधिपस्योपवनेयथाचैत्ररथेद्रुमान् ॥ 28 ॥
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ॥ 29 ॥
ददर्शभरतन्दीनङ्कृशमाश्रमवासिनम् ।
जटिलम्मलदिग्धाङ्गम्भ्रातृव्यसनकर्शितम् ॥ 30 ॥
फलमूलाशिनन्दान्तन्तापसन्धर्मचारिणम् ।
समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ॥ 31 ॥
नियतम्भावितात्मानम्ब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।
पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ॥ 32 ॥
चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारम्महतोभयात् ।
उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ॥ 33 ॥
बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
नहितेराजपुत्रन्तञ्चीरकृष्णाजिनाम्बरम् ॥ 34 ॥
परिभोक्तुंव्यवस्यन्तिपौरावैधर्मवत्सलाः ।
तम्धर्ममिवधर्मज्ञन्देहवन्तमिवापरम् ॥ 35 ॥
उवाचप्राञ्जलिर्वाक्यंहनूमान्मारुतात्मजः ।
वसन्तन्दण्डकारण्येयन्त्वञ्चीरजटाधरम् ॥ 36 ॥
अनुशोचसिकाकुत्स्थं स त्वाङ्कौशलमब्रवीत् ।
प्रियमाख्यामितेदेवशोकन्त्यजसुदारुणम् ॥ 37 ॥
अस्मिन्मुहूर्तेभ्रात्रात्वंरामेणसहसङ्गतः ।
निहत्यरावणंरामःप्रतिलभ्य च मैथिलीम् ॥ 38 ॥
उपयातिसमृद्धार्थःसहमित्रैर्महाबलैः ।
लक्ष्मणश्चमहातेजावैदेही च यशस्विनी ॥ 39 ॥
सीतासमग्रारामेणमहेन्द्रेणशचीयथा ।
एवमुक्तोहनुमताभरतःकैकयीसुतः ॥ 40 ॥
पपातसहसाहृष्टोहर्षान्मोहमुपागमत् ।
ततोमुहूर्तादुत्थायप्रत्याश्वस्य च राघवः ॥ 41 ॥
हनूमन्तमुवाचेदम्भरतःप्रियवादिनम् ।
अशोकजैःप्रीतिमयैःकपिमालिङ्ग्यसम्भ्रमात् ॥ 42 ॥
सिषेचभरतःश्रीमान्विपुलैरश्रुबिन्धुभिः ।
देवोवामानुषोवात्वमनुक्रोशादिहागतः ॥ 43 ॥
प्रियाख्यानस्यतेसौम्यददामिब्रुवतःप्रियम् ।
गवांशतसहस्रं च ग्रामाणां च शतम्परम् ॥ 44 ॥
सकुण्डलाश्शुभाचाराभार्याःकन्यास्तुषोडश ।
हेमवर्णास्सुनासोरूश्शशिसौम्याननाःस्त्रियः ॥ 45 ॥
सर्वाभरणसम्पन्नास्सम्पन्नाःकुलजातिभिः ।
निशम्यरामागमनन्नृपात्मजःकपिप्रवीरस्यतदाद्भुतोपमम् ।
प्रहर्षितोरामदिदृक्ष्याऽभवत्पुनश्चहर्षादिदमब्रवीद्वचः ॥ 46 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
ayodhyāntusamālokyacintayāmāsarāghavaḥ |
priyakāmaḥpriyaṃrāmastatastvaritavikramaḥ || 1 ||
cintayitvātatodṛṣṭiṃvānareṣunyapātayat |
uvācadhīmāṃstejasvīhanūmantamplavaṅgamam || 2 ||
ayodhyāntvaritogatvāśīghramplavagasattama |
jānīhikachacitkuśalījanonṛpatimandire || 3 ||
śṛṅgaberipuramprāpyaguhaṅgahanagocaram |
niṣādādhipatimbrūhikuśalaṃvacanānmama || 4 ||
śrutvātumāṅkuśalinamarogaṃvigatajvaram |
bhaviṣyatiguhaḥprītassamamātmasamassakhā || 5 ||
ayodhyāyāścatemārgampravṛttimbharatasya ca |
nivedayiṣyatiprītoniṣādādhipatirguhaḥ || 6 ||
bharatastutvayāvācyaḥkuśalaṃvacanānmama |
siddhārthaṃśaṃsamāntasmaisabhāryaṃsahalakṣmaṇam || 7 ||
haraṇañcāpivaidehyārāvaṇenabalīyasā |
sugrīveṇa ca samvādaṃvālinaścavadhaṃraṇe || 8 ||
maithilyanveṣaṇañcaivayathācādhigatātvayā |
laṅghayitvāmahātoyamāpagāpatimavyayam || 9 ||
upayānaṃsamudrasyasāgarasya ca darśanam |
yathā ca kāritassetūrāvaṇaścayathāhataḥ || 10 ||
varadānammahendreṇabrahmaṇāvaruṇena ca |
mahādevaprasādācchapitrāmamasamāgamam || 11 ||
upayātaṃ ca māṃsaumya bharatāyanivedaya |
saharākṣasarājenaharīṇāmīśvareṇa ca || 12 ||
jitvāśatrugaṇānrāmaḥprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |
upāyānaṃsamṛddhārthassahamitrairmahābalaiḥ || 13 ||
etacchrutvāyamākārambhajatebharatastataḥ |
sa ca teveditavyaḥsyātsarvaṃyacchāpimāmprati || 14 ||
jñeyāḥsarve ca vṛttāntāḥbharatasyeṅgitāni ca |
tattvenamukhavarṇenadṛṣṭyāvyābhāṣitena ca || 15 ||
sarvakālasamṛddhaṃhihastyaśvarathasaṅkulam |
pitṛpaitāmahaṃrājyaṅkasyanāvartayenmanaḥ || 16 ||
saṅgatyābharatśrīmān rājyenārthīsvayambhavet |
praśāstuvasudhāṃsarvāmakhilāṃraghunandanaḥ || 17 ||
tasyabuddhiṃ ca vijñāyavyavasāyaṃ ca vānara |
yāvannadūraṃyātāḥsmakṣipramāgantumarhasi || 18 ||
itipratisamādiṣṭohanūmānmārutātmajaḥ |
mānuṣaḥdhārayanṛpamayodhyāntvaritoyayau || 19 ||
atotpapātavegenahanūmānmārutātmajaḥ |
garutmānivavegenajighṛkṣanpannagottamam || 20 ||
laṅghayitvāpitṛpathaṃvihagendrālayaṃśubham |
gaṅgāyamunayorbhīmaṃsamatītyasamāgamam || 21 ||
śṛṅgaberapuramprāpyaguhamāsādyavīryavān |
sa vācāśubhayāhṛṣṭohanumānidamabravīt || 22 ||
sakhātutavakākutsthorāmassatyaparākramaḥ |
sasītassahasaumitrissatvāṅkuśalamabravīt || 23 ||
pañcamīmadyarajanīmuṣitvāvacanānmuneḥ |
bharadvājābhyanujñātandrakṣyasyadyaivarāghavam || 24 ||
evamuktvāmahātejāssamprahṛṣṭatanūruhaḥ |
utpapātamahāvegādvegavānvicārayan || 25 ||
so'paśyadrāmatīrthaṃ ca nadīṃvālukinīntathā |
varūthīṅgomatīñcaivabhīmaṃśālavanantathā || 26 ||
prajāścabahusāhasrīḥsphītānjanapadānapi |
saḥgatvādūramadhvānantvaritaḥkapikuñjaraḥ || 27 ||
āsasādadrumān phullānnandigrāmasamīpagān |
strībhissaputrairvṛddhaiścaramamāṇaiḥsvalaṅkṛtaiḥ |
surādhipasyopavaneyathācaitrarathedrumān || 28 ||
krośamātretvayodhyāyācaśīrakṛṣṇājinambaram || 29 ||
dadarśabharatandīnaṅkṛśamāśramavāsinam |
jaṭilammaladigdhāṅgambhrātṛvyasanakarśitam || 30 ||
phalamūlāśinandāntantāpasandharmacāriṇam |
samunnatajaṭābhāraṃvalkalājinavāsasam || 31 ||
niyatambhāvitātmānambrahmarṣisamatejasam |
pāduketepuraskṛtyapraśāsantaṃvasundharām || 32 ||
cāturvarṇasyalokasyatrātārammahatobhayāt |
upasthitamamātyaiścaśucibhiścapurohitaiḥ || 33 ||
balamukhyaiścayuktaiścakāṣāyāmbaradāribhiḥ |
nahiterājaputrantañcīrakṛṣṇājināmbaram || 34 ||
paribhoktuṃvyavasyantipaurāvaidharmavatsalāḥ |
tamdharmamivadharmajñandehavantamivāparam || 35 ||
uvācaprāñjalirvākyaṃhanūmānmārutātmajaḥ |
vasantandaṇḍakāraṇyeyantvañcīrajaṭādharam || 36 ||
anuśocasikākutsthaṃ sa tvāṅkauśalamabravīt |
priyamākhyāmitedevaśokantyajasudāruṇam || 37 ||
asminmuhūrtebhrātrātvaṃrāmeṇasahasaṅgataḥ |
nihatyarāvaṇaṃrāmaḥpratilabhya ca maithilīm || 38 ||
upayātisamṛddhārthaḥsahamitrairmahābalaiḥ |
lakṣmaṇaścamahātejāvaidehī ca yaśasvinī || 39 ||
sītāsamagrārāmeṇamahendreṇaśacīyathā |
evamuktohanumatābharataḥkaikayīsutaḥ || 40 ||
papātasahasāhṛṣṭoharṣānmohamupāgamat |
tatomuhūrtādutthāyapratyāśvasya ca rāghavaḥ || 41 ||
hanūmantamuvācedambharataḥpriyavādinam |
aśokajaiḥprītimayaiḥkapimāliṅgyasambhramāt || 42 ||
siṣecabharataḥśrīmānvipulairaśrubindhubhiḥ |
devovāmānuṣovātvamanukrośādihāgataḥ || 43 ||
priyākhyānasyatesaumyadadāmibruvataḥpriyam |
gavāṃśatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śatamparam || 44 ||
sakuṇḍalāśśubhācārābhāryāḥkanyāstuṣoḍaśa |
hemavarṇāssunāsorūśśaśisaumyānanāḥstriyaḥ || 45 ||
sarvābharaṇasampannāssampannāḥkulajātibhiḥ |
niśamyarāmāgamanannṛpātmajaḥkapipravīrasyatadādbhutopamam |
praharṣitorāmadidṛkṣyā'bhavatpunaścaharṣādidamabravīdvacaḥ || 46 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.