6.128 Yuddhakanda - Ashtavimshatyadhikashatatama Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ යුද්ධකාණ්ඩම් .

අථ අෂ්ටාවිංශත්යධිකශතතමස්සර්ගඃ .

අයෝධ්යාන්තුසමාලෝක්යචින්තයාමාසරාඝවඃ .

ප්රියකාමඃප්රියංරාමස්තතස්ත්වරිතවික්රමඃ .. 1 ..

චින්තයිත්වාතතෝදෘෂ්ටිංවානරේෂුන්යපාතයත් .

උවාචධීමාංස්තේජස්වීහනූමන්තම්ප්ලවඞ්ගමම් .. 2 ..

අයෝධ්යාන්ත්වරිතෝගත්වාශීඝ්රම්ප්ලවගසත්තම .

ජානීහිකඡචිත්කුශලීජනෝනෘපතිමන්දිරේ .. 3 ..

ශෘඞ්ගබේරිපුරම්ප්රාප්යගුහඞ්ගහනගෝචරම් .

නිෂාදාධිපතිම්බ්රූහිකුශලංවචනාන්මම .. 4 ..

ශ්රුත්වාතුමාඞ්කුශලිනමරෝගංවිගතජ්වරම් .

භවිෂ්යතිගුහඃප්රීතස්සමමාත්මසමස්සඛා .. 5 ..

අයෝධ්යායාශ්චතේමාර්ගම්ප්රවෘත්තිම්භරතස්ය ච .

නිවේදයිෂ්යතිප්රීතෝනිෂාදාධිපතිර්ගුහඃ .. 6 ..

භරතස්තුත්වයාවාච්යඃකුශලංවචනාන්මම .

සිද්ධාර්ථංශංසමාන්තස්මෛසභාර්යංසහලක්ෂ්මණම් .. 7 ..

හරණඤ්චාපිවෛදේහ්යාරාවණේනබලීයසා .

සුග්රීවේණ ච සම්වාදංවාලිනශ්චවධංරණේ .. 8 ..

මෛථිල්යන්වේෂණඤ්චෛවයථාචාධිගතාත්වයා .

ලඞ්ඝයිත්වාමහාතෝයමාපගාපතිමව්යයම් .. 9 ..

උපයානංසමුද්රස්යසාගරස්ය ච දර්ශනම් .

යථා ච කාරිතස්සේතූරාවණශ්චයථාහතඃ .. 10 ..

වරදානම්මහේන්ද්රේණබ්රහ්මණාවරුණේන ච .

මහාදේවප්රසාදාච්ඡපිත්රාමමසමාගමම් .. 11 ..

උපයාතං ච මාංසෞම්ය භරතායනිවේදය .

සහරාක්ෂසරාජේනහරීණාමීශ්වරේණ ච .. 12 ..

ජිත්වාශත්රුගණාන්රාමඃප්රාප්යචානුත්තමංයශඃ .

උපායානංසමෘද්ධාර්ථස්සහමිත්රෛර්මහාබලෛඃ .. 13 ..

ඒතච්ඡ්රුත්වායමාකාරම්භජතේභරතස්තතඃ .

ස ච තේවේදිතව්යඃස්යාත්සර්වංයච්ඡාපිමාම්ප්රති .. 14 ..

ජ්ඤේයාඃසර්වේ ච වෘත්තාන්තාඃභරතස්යේඞ්ගිතානි ච .

තත්ත්වේනමුඛවර්ණේනදෘෂ්ට්යාව්යාභාෂිතේන ච .. 15 ..

සර්වකාලසමෘද්ධංහිහස්ත්යශ්වරථසඞ්කුලම් .

පිතෘපෛතාමහංරාජ්යඞ්කස්යනාවර්තයේන්මනඃ .. 16 ..

සඞ්ගත්යාභරත්ශ්රීමාන් රාජ්යේනාර්ථීස්වයම්භවේත් .

ප්රශාස්තුවසුධාංසර්වාමඛිලාංරඝුනන්දනඃ .. 17 ..

තස්යබුද්ධිං ච විජ්ඤායව්යවසායං ච වානර .

යාවන්නදූරංයාතාඃස්මක්ෂිප්රමාගන්තුමර්හසි .. 18 ..

ඉතිප්රතිසමාදිෂ්ටෝහනූමාන්මාරුතාත්මජඃ .

මානුෂඃධාරයනෘපමයෝධ්යාන්ත්වරිතෝයයෞ .. 19 ..

අතෝත්පපාතවේගේනහනූමාන්මාරුතාත්මජඃ .

ගරුත්මානිවවේගේනජිඝෘක්ෂන්පන්නගෝත්තමම් .. 20 ..

ලඞ්ඝයිත්වාපිතෘපථංවිහගේන්ද්රාලයංශුභම් .

ගඞ්ගායමුනයෝර්භීමංසමතීත්යසමාගමම් .. 21 ..

ශෘඞ්ගබේරපුරම්ප්රාප්යගුහමාසාද්යවීර්යවාන් .

ස වාචාශුභයාහෘෂ්ටෝහනුමානිදමබ්රවීත් .. 22 ..

සඛාතුතවකාකුත්ස්ථෝරාමස්සත්යපරාක්රමඃ .

සසීතස්සහසෞමිත්රිස්සත්වාඞ්කුශලමබ්රවීත් .. 23 ..

පඤ්චමීමද්යරජනීමුෂිත්වාවචනාන්මුනේඃ .

භරද්වාජාභ්යනුජ්ඤාතන්ද්රක්ෂ්යස්යද්යෛවරාඝවම් .. 24 ..

ඒවමුක්ත්වාමහාතේජාස්සම්ප්රහෘෂ්ටතනූරුහඃ .

උත්පපාතමහාවේගාද්වේගවාන්විචාරයන් .. 25 ..

සෝ(අ)පශ්යද්රාමතීර්ථං ච නදීංවාලුකිනීන්තථා .

වරූථීඞ්ගෝමතීඤ්චෛවභීමංශාලවනන්තථා .. 26 ..

ප්රජාශ්චබහුසාහස්රීඃස්ඵීතාන්ජනපදානපි .

සඃගත්වාදූරමධ්වානන්ත්වරිතඃකපිකුඤ්ජරඃ .. 27 ..

ආසසාදද්රුමාන් ඵුල්ලාන්නන්දිග්රාමසමීපගාන් .

ස්ත්රීභිස්සපුත්රෛර්වෘද්ධෛශ්චරමමාණෛඃස්වලඞ්කෘතෛඃ .

සුරාධිපස්යෝපවනේයථාචෛත්රරථේද්රුමාන් .. 28 ..

ක්රෝශමාත්රේත්වයෝධ්යායාචශීරකෘෂ්ණාජිනම්බරම් .. 29 ..

දදර්ශභරතන්දීනඞ්කෘශමාශ්රමවාසිනම් .

ජටිලම්මලදිග්ධාඞ්ගම්භ්රාතෘව්යසනකර්ශිතම් .. 30 ..

ඵලමූලාශිනන්දාන්තන්තාපසන්ධර්මචාරිණම් .

සමුන්නතජටාභාරංවල්කලාජිනවාසසම් .. 31 ..

නියතම්භාවිතාත්මානම්බ්රහ්මර්ෂිසමතේජසම් .

පාදුකේතේපුරස්කෘත්යප්රශාසන්තංවසුන්ධරාම් .. 32 ..

චාතුර්වර්ණස්යලෝකස්යත්රාතාරම්මහතෝභයාත් .

උපස්ථිතමමාත්යෛශ්චශුචිභිශ්චපුරෝහිතෛඃ .. 33 ..

බලමුඛ්යෛශ්චයුක්තෛශ්චකාෂායාම්බරදාරිභිඃ .

නහිතේරාජපුත්රන්තඤ්චීරකෘෂ්ණාජිනාම්බරම් .. 34 ..

පරිභෝක්තුංව්යවස්යන්තිපෞරාවෛධර්මවත්සලාඃ .

තම්ධර්මමිවධර්මජ්ඤන්දේහවන්තමිවාපරම් .. 35 ..

උවාචප්රාඤ්ජලිර්වාක්යංහනූමාන්මාරුතාත්මජඃ .

වසන්තන්දණ්ඩකාරණ්යේයන්ත්වඤ්චීරජටාධරම් .. 36 ..

අනුශෝචසිකාකුත්ස්ථං ස ත්වාඞ්කෞශලමබ්රවීත් .

ප්රියමාඛ්යාමිතේදේවශෝකන්ත්යජසුදාරුණම් .. 37 ..

අස්මින්මුහූර්තේභ්රාත්රාත්වංරාමේණසහසඞ්ගතඃ .

නිහත්යරාවණංරාමඃප්රතිලභ්ය ච මෛථිලීම් .. 38 ..

උපයාතිසමෘද්ධාර්ථඃසහමිත්රෛර්මහාබලෛඃ .

ලක්ෂ්මණශ්චමහාතේජාවෛදේහී ච යශස්විනී .. 39 ..

සීතාසමග්රාරාමේණමහේන්ද්රේණශචීයථා .

ඒවමුක්තෝහනුමතාභරතඃකෛකයීසුතඃ .. 40 ..

පපාතසහසාහෘෂ්ටෝහර්ෂාන්මෝහමුපාගමත් .

තතෝමුහූර්තාදුත්ථායප්රත්යාශ්වස්ය ච රාඝවඃ .. 41 ..

හනූමන්තමුවාචේදම්භරතඃප්රියවාදිනම් .

අශෝකජෛඃප්රීතිමයෛඃකපිමාලිඞ්ග්යසම්භ්රමාත් .. 42 ..

සිෂේචභරතඃශ්රීමාන්විපුලෛරශ්රුබින්ධුභිඃ .

දේවෝවාමානුෂෝවාත්වමනුක්රෝශාදිහාගතඃ .. 43 ..

ප්රියාඛ්යානස්යතේසෞම්යදදාමිබ්රුවතඃප්රියම් .

ගවාංශතසහස්රං ච ග්රාමාණාං ච ශතම්පරම් .. 44 ..

සකුණ්ඩලාශ්ශුභාචාරාභාර්යාඃකන්යාස්තුෂෝඩශ .

හේමවර්ණාස්සුනාසෝරූශ්ශශිසෞම්යානනාඃස්ත්රියඃ .. 45 ..

සර්වාභරණසම්පන්නාස්සම්පන්නාඃකුලජාතිභිඃ .

නිශම්යරාමාගමනන්නෘපාත්මජඃකපිප්රවීරස්යතදාද්භුතෝපමම් .

ප්රහර්ෂිතෝරාමදිදෘක්ෂ්යා(අ)භවත්පුනශ්චහර්ෂාදිදමබ්රවීද්වචඃ .. 46 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ යුද්ධකාණ්ඩේ අෂ්ටාවිංශත්යධිකශතතමස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |

ayodhyāntusamālokyacintayāmāsarāghavaḥ |

priyakāmaḥpriyaṃrāmastatastvaritavikramaḥ || 1 ||

cintayitvātatodṛṣṭiṃvānareṣunyapātayat |

uvācadhīmāṃstejasvīhanūmantamplavaṅgamam || 2 ||

ayodhyāntvaritogatvāśīghramplavagasattama |

jānīhikachacitkuśalījanonṛpatimandire || 3 ||

śṛṅgaberipuramprāpyaguhaṅgahanagocaram |

niṣādādhipatimbrūhikuśalaṃvacanānmama || 4 ||

śrutvātumāṅkuśalinamarogaṃvigatajvaram |

bhaviṣyatiguhaḥprītassamamātmasamassakhā || 5 ||

ayodhyāyāścatemārgampravṛttimbharatasya ca |

nivedayiṣyatiprītoniṣādādhipatirguhaḥ || 6 ||

bharatastutvayāvācyaḥkuśalaṃvacanānmama |

siddhārthaṃśaṃsamāntasmaisabhāryaṃsahalakṣmaṇam || 7 ||

haraṇañcāpivaidehyārāvaṇenabalīyasā |

sugrīveṇa ca samvādaṃvālinaścavadhaṃraṇe || 8 ||

maithilyanveṣaṇañcaivayathācādhigatātvayā |

laṅghayitvāmahātoyamāpagāpatimavyayam || 9 ||

upayānaṃsamudrasyasāgarasya ca darśanam |

yathā ca kāritassetūrāvaṇaścayathāhataḥ || 10 ||

varadānammahendreṇabrahmaṇāvaruṇena ca |

mahādevaprasādācchapitrāmamasamāgamam || 11 ||

upayātaṃ ca māṃsaumya bharatāyanivedaya |

saharākṣasarājenaharīṇāmīśvareṇa ca || 12 ||

jitvāśatrugaṇānrāmaḥprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |

upāyānaṃsamṛddhārthassahamitrairmahābalaiḥ || 13 ||

etacchrutvāyamākārambhajatebharatastataḥ |

sa ca teveditavyaḥsyātsarvaṃyacchāpimāmprati || 14 ||

jñeyāḥsarve ca vṛttāntāḥbharatasyeṅgitāni ca |

tattvenamukhavarṇenadṛṣṭyāvyābhāṣitena ca || 15 ||

sarvakālasamṛddhaṃhihastyaśvarathasaṅkulam |

pitṛpaitāmahaṃrājyaṅkasyanāvartayenmanaḥ || 16 ||

saṅgatyābharatśrīmān rājyenārthīsvayambhavet |

praśāstuvasudhāṃsarvāmakhilāṃraghunandanaḥ || 17 ||

tasyabuddhiṃ ca vijñāyavyavasāyaṃ ca vānara |

yāvannadūraṃyātāḥsmakṣipramāgantumarhasi || 18 ||

itipratisamādiṣṭohanūmānmārutātmajaḥ |

mānuṣaḥdhārayanṛpamayodhyāntvaritoyayau || 19 ||

atotpapātavegenahanūmānmārutātmajaḥ |

garutmānivavegenajighṛkṣanpannagottamam || 20 ||

laṅghayitvāpitṛpathaṃvihagendrālayaṃśubham |

gaṅgāyamunayorbhīmaṃsamatītyasamāgamam || 21 ||

śṛṅgaberapuramprāpyaguhamāsādyavīryavān |

sa vācāśubhayāhṛṣṭohanumānidamabravīt || 22 ||

sakhātutavakākutsthorāmassatyaparākramaḥ |

sasītassahasaumitrissatvāṅkuśalamabravīt || 23 ||

pañcamīmadyarajanīmuṣitvāvacanānmuneḥ |

bharadvājābhyanujñātandrakṣyasyadyaivarāghavam || 24 ||

evamuktvāmahātejāssamprahṛṣṭatanūruhaḥ |

utpapātamahāvegādvegavānvicārayan || 25 ||

so'paśyadrāmatīrthaṃ ca nadīṃvālukinīntathā |

varūthīṅgomatīñcaivabhīmaṃśālavanantathā || 26 ||

prajāścabahusāhasrīḥsphītānjanapadānapi |

saḥgatvādūramadhvānantvaritaḥkapikuñjaraḥ || 27 ||

āsasādadrumān phullānnandigrāmasamīpagān |

strībhissaputrairvṛddhaiścaramamāṇaiḥsvalaṅkṛtaiḥ |

surādhipasyopavaneyathācaitrarathedrumān || 28 ||

krośamātretvayodhyāyācaśīrakṛṣṇājinambaram || 29 ||

dadarśabharatandīnaṅkṛśamāśramavāsinam |

jaṭilammaladigdhāṅgambhrātṛvyasanakarśitam || 30 ||

phalamūlāśinandāntantāpasandharmacāriṇam |

samunnatajaṭābhāraṃvalkalājinavāsasam || 31 ||

niyatambhāvitātmānambrahmarṣisamatejasam |

pāduketepuraskṛtyapraśāsantaṃvasundharām || 32 ||

cāturvarṇasyalokasyatrātārammahatobhayāt |

upasthitamamātyaiścaśucibhiścapurohitaiḥ || 33 ||

balamukhyaiścayuktaiścakāṣāyāmbaradāribhiḥ |

nahiterājaputrantañcīrakṛṣṇājināmbaram || 34 ||

paribhoktuṃvyavasyantipaurāvaidharmavatsalāḥ |

tamdharmamivadharmajñandehavantamivāparam || 35 ||

uvācaprāñjalirvākyaṃhanūmānmārutātmajaḥ |

vasantandaṇḍakāraṇyeyantvañcīrajaṭādharam || 36 ||

anuśocasikākutsthaṃ sa tvāṅkauśalamabravīt |

priyamākhyāmitedevaśokantyajasudāruṇam || 37 ||

asminmuhūrtebhrātrātvaṃrāmeṇasahasaṅgataḥ |

nihatyarāvaṇaṃrāmaḥpratilabhya ca maithilīm || 38 ||

upayātisamṛddhārthaḥsahamitrairmahābalaiḥ |

lakṣmaṇaścamahātejāvaidehī ca yaśasvinī || 39 ||

sītāsamagrārāmeṇamahendreṇaśacīyathā |

evamuktohanumatābharataḥkaikayīsutaḥ || 40 ||

papātasahasāhṛṣṭoharṣānmohamupāgamat |

tatomuhūrtādutthāyapratyāśvasya ca rāghavaḥ || 41 ||

hanūmantamuvācedambharataḥpriyavādinam |

aśokajaiḥprītimayaiḥkapimāliṅgyasambhramāt || 42 ||

siṣecabharataḥśrīmānvipulairaśrubindhubhiḥ |

devovāmānuṣovātvamanukrośādihāgataḥ || 43 ||

priyākhyānasyatesaumyadadāmibruvataḥpriyam |

gavāṃśatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śatamparam || 44 ||

sakuṇḍalāśśubhācārābhāryāḥkanyāstuṣoḍaśa |

hemavarṇāssunāsorūśśaśisaumyānanāḥstriyaḥ || 45 ||

sarvābharaṇasampannāssampannāḥkulajātibhiḥ |

niśamyarāmāgamanannṛpātmajaḥkapipravīrasyatadādbhutopamam |

praharṣitorāmadidṛkṣyā'bhavatpunaścaharṣādidamabravīdvacaḥ || 46 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ अष्टाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।

अयोध्यान्तुसमालोक्यचिन्तयामासराघवः ।

प्रियकामःप्रियंरामस्ततस्त्वरितविक्रमः ॥ 1 ॥

चिन्तयित्वाततोदृष्टिंवानरेषुन्यपातयत् ।

उवाचधीमांस्तेजस्वीहनूमन्तम्प्लवङ्गमम् ॥ 2 ॥

अयोध्यान्त्वरितोगत्वाशीघ्रम्प्लवगसत्तम ।

जानीहिकछचित्कुशलीजनोनृपतिमन्दिरे ॥ 3 ॥

शृङ्गबेरिपुरम्प्राप्यगुहङ्गहनगोचरम् ।

निषादाधिपतिम्ब्रूहिकुशलंवचनान्मम ॥ 4 ॥

श्रुत्वातुमाङ्कुशलिनमरोगंविगतज्वरम् ।

भविष्यतिगुहःप्रीतस्सममात्मसमस्सखा ॥ 5 ॥

अयोध्यायाश्चतेमार्गम्प्रवृत्तिम्भरतस्य च ।

निवेदयिष्यतिप्रीतोनिषादाधिपतिर्गुहः ॥ 6 ॥

भरतस्तुत्वयावाच्यःकुशलंवचनान्मम ।

सिद्धार्थंशंसमान्तस्मैसभार्यंसहलक्ष्मणम् ॥ 7 ॥

हरणञ्चापिवैदेह्यारावणेनबलीयसा ।

सुग्रीवेण च सम्वादंवालिनश्चवधंरणे ॥ 8 ॥

मैथिल्यन्वेषणञ्चैवयथाचाधिगतात्वया ।

लङ्घयित्वामहातोयमापगापतिमव्ययम् ॥ 9 ॥

उपयानंसमुद्रस्यसागरस्य च दर्शनम् ।

यथा च कारितस्सेतूरावणश्चयथाहतः ॥ 10 ॥

वरदानम्महेन्द्रेणब्रह्मणावरुणेन च ।

महादेवप्रसादाच्छपित्राममसमागमम् ॥ 11 ॥

उपयातं च मांसौम्य भरतायनिवेदय ।

सहराक्षसराजेनहरीणामीश्वरेण च ॥ 12 ॥

जित्वाशत्रुगणान्रामःप्राप्यचानुत्तमंयशः ।

उपायानंसमृद्धार्थस्सहमित्रैर्महाबलैः ॥ 13 ॥

एतच्छ्रुत्वायमाकारम्भजतेभरतस्ततः ।

स च तेवेदितव्यःस्यात्सर्वंयच्छापिमाम्प्रति ॥ 14 ॥

ज्ञेयाःसर्वे च वृत्तान्ताःभरतस्येङ्गितानि च ।

तत्त्वेनमुखवर्णेनदृष्ट्याव्याभाषितेन च ॥ 15 ॥

सर्वकालसमृद्धंहिहस्त्यश्वरथसङ्कुलम् ।

पितृपैतामहंराज्यङ्कस्यनावर्तयेन्मनः ॥ 16 ॥

सङ्गत्याभरत्श्रीमान् राज्येनार्थीस्वयम्भवेत् ।

प्रशास्तुवसुधांसर्वामखिलांरघुनन्दनः ॥ 17 ॥

तस्यबुद्धिं च विज्ञायव्यवसायं च वानर ।

यावन्नदूरंयाताःस्मक्षिप्रमागन्तुमर्हसि ॥ 18 ॥

इतिप्रतिसमादिष्टोहनूमान्मारुतात्मजः ।

मानुषःधारयनृपमयोध्यान्त्वरितोययौ ॥ 19 ॥

अतोत्पपातवेगेनहनूमान्मारुतात्मजः ।

गरुत्मानिववेगेनजिघृक्षन्पन्नगोत्तमम् ॥ 20 ॥

लङ्घयित्वापितृपथंविहगेन्द्रालयंशुभम् ।

गङ्गायमुनयोर्भीमंसमतीत्यसमागमम् ॥ 21 ॥

शृङ्गबेरपुरम्प्राप्यगुहमासाद्यवीर्यवान् ।

स वाचाशुभयाहृष्टोहनुमानिदमब्रवीत् ॥ 22 ॥

सखातुतवकाकुत्स्थोरामस्सत्यपराक्रमः ।

ससीतस्सहसौमित्रिस्सत्वाङ्कुशलमब्रवीत् ॥ 23 ॥

पञ्चमीमद्यरजनीमुषित्वावचनान्मुनेः ।

भरद्वाजाभ्यनुज्ञातन्द्रक्ष्यस्यद्यैवराघवम् ॥ 24 ॥

एवमुक्त्वामहातेजास्सम्प्रहृष्टतनूरुहः ।

उत्पपातमहावेगाद्वेगवान्विचारयन् ॥ 25 ॥

सोऽपश्यद्रामतीर्थं च नदींवालुकिनीन्तथा ।

वरूथीङ्गोमतीञ्चैवभीमंशालवनन्तथा ॥ 26 ॥

प्रजाश्चबहुसाहस्रीःस्फीतान्जनपदानपि ।

सःगत्वादूरमध्वानन्त्वरितःकपिकुञ्जरः ॥ 27 ॥

आससादद्रुमान् फुल्लान्नन्दिग्रामसमीपगान् ।

स्त्रीभिस्सपुत्रैर्वृद्धैश्चरममाणैःस्वलङ्कृतैः ।

सुराधिपस्योपवनेयथाचैत्ररथेद्रुमान् ॥ 28 ॥

क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ॥ 29 ॥

ददर्शभरतन्दीनङ्कृशमाश्रमवासिनम् ।

जटिलम्मलदिग्धाङ्गम्भ्रातृव्यसनकर्शितम् ॥ 30 ॥

फलमूलाशिनन्दान्तन्तापसन्धर्मचारिणम् ।

समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ॥ 31 ॥

नियतम्भावितात्मानम्ब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।

पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ॥ 32 ॥

चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारम्महतोभयात् ।

उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ॥ 33 ॥

बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।

नहितेराजपुत्रन्तञ्चीरकृष्णाजिनाम्बरम् ॥ 34 ॥

परिभोक्तुंव्यवस्यन्तिपौरावैधर्मवत्सलाः ।

तम्धर्ममिवधर्मज्ञन्देहवन्तमिवापरम् ॥ 35 ॥

उवाचप्राञ्जलिर्वाक्यंहनूमान्मारुतात्मजः ।

वसन्तन्दण्डकारण्येयन्त्वञ्चीरजटाधरम् ॥ 36 ॥

अनुशोचसिकाकुत्स्थं स त्वाङ्कौशलमब्रवीत् ।

प्रियमाख्यामितेदेवशोकन्त्यजसुदारुणम् ॥ 37 ॥

अस्मिन्मुहूर्तेभ्रात्रात्वंरामेणसहसङ्गतः ।

निहत्यरावणंरामःप्रतिलभ्य च मैथिलीम् ॥ 38 ॥

उपयातिसमृद्धार्थःसहमित्रैर्महाबलैः ।

लक्ष्मणश्चमहातेजावैदेही च यशस्विनी ॥ 39 ॥

सीतासमग्रारामेणमहेन्द्रेणशचीयथा ।

एवमुक्तोहनुमताभरतःकैकयीसुतः ॥ 40 ॥

पपातसहसाहृष्टोहर्षान्मोहमुपागमत् ।

ततोमुहूर्तादुत्थायप्रत्याश्वस्य च राघवः ॥ 41 ॥

हनूमन्तमुवाचेदम्भरतःप्रियवादिनम् ।

अशोकजैःप्रीतिमयैःकपिमालिङ्ग्यसम्भ्रमात् ॥ 42 ॥

सिषेचभरतःश्रीमान्विपुलैरश्रुबिन्धुभिः ।

देवोवामानुषोवात्वमनुक्रोशादिहागतः ॥ 43 ॥

प्रियाख्यानस्यतेसौम्यददामिब्रुवतःप्रियम् ।

गवांशतसहस्रं च ग्रामाणां च शतम्परम् ॥ 44 ॥

सकुण्डलाश्शुभाचाराभार्याःकन्यास्तुषोडश ।

हेमवर्णास्सुनासोरूश्शशिसौम्याननाःस्त्रियः ॥ 45 ॥

सर्वाभरणसम्पन्नास्सम्पन्नाःकुलजातिभिः ।

निशम्यरामागमनन्नृपात्मजःकपिप्रवीरस्यतदाद्भुतोपमम् ।

प्रहर्षितोरामदिदृक्ष्याऽभवत्पुनश्चहर्षादिदमब्रवीद्वचः ॥ 46 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥