6.128 யுத்தகாண்ட - அஷ்டாவிம்ஶத்யதிகஶததம ஸர்கஃ

6.128 Yuddhakanda - Ashtavimshatyadhikashatatama Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Tamil script
📄 Download PDF
ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே யுத்தகாண்டம் ।
அத அஷ்டாவிம்ஶத்யதிகஶததமஸ்ஸர்கஃ ।
அயோத்யாந்துஸமாலோக்யசிந்தயாமாஸராகவஃ ।
ப்ரியகாமஃப்ரியம்ராமஸ்ததஸ்த்வரிதவிக்ரமஃ ॥ 1 ॥
சிந்தயித்வாததோத்ரு'ஷ்டிம்வாநரேஷுந்யபாதயத் ।
உவாசதீமாம்ஸ்தேஜஸ்வீஹநூமந்தம்ப்லவங்கமம் ॥ 2 ॥
அயோத்யாந்த்வரிதோகத்வாஶீக்ரம்ப்லவகஸத்தம ।
ஜாநீஹிகசசித்குஶலீஜநோந்ரு'பதிமந்திரே ॥ 3 ॥
ஶ்ரு'ங்கபேரிபுரம்ப்ராப்யகுஹங்கஹநகோசரம் ।
நிஷாதாதிபதிம்ப்ரூஹிகுஶலம்வசநாந்மம ॥ 4 ॥
ஶ்ருத்வாதுமாங்குஶலிநமரோகம்விகதஜ்வரம் ।
பவிஷ்யதிகுஹஃப்ரீதஸ்ஸமமாத்மஸமஸ்ஸகா ॥ 5 ॥
அயோத்யாயாஶ்சதேமார்கம்ப்ரவ்ரு'த்திம்பரதஸ்ய ச ।
நிவேதயிஷ்யதிப்ரீதோநிஷாதாதிபதிர்குஹஃ ॥ 6 ॥
பரதஸ்துத்வயாவாச்யஃகுஶலம்வசநாந்மம ।
ஸித்தார்தம்ஶம்ஸமாந்தஸ்மைஸபார்யம்ஸஹலக்ஷ்மணம் ॥ 7 ॥
ஹரணஞ்சாபிவைதேஹ்யாராவணேநபலீயஸா ।
ஸுக்ரீவேண ச ஸம்வாதம்வாலிநஶ்சவதம்ரணே ॥ 8 ॥
மைதில்யந்வேஷணஞ்சைவயதாசாதிகதாத்வயா ।
லங்கயித்வாமஹாதோயமாபகாபதிமவ்யயம் ॥ 9 ॥
உபயாநம்ஸமுத்ரஸ்யஸாகரஸ்ய ச தர்ஶநம் ।
யதா ச காரிதஸ்ஸேதூராவணஶ்சயதாஹதஃ ॥ 10 ॥
வரதாநம்மஹேந்த்ரேணப்ரஹ்மணாவருணேந ச ।
மஹாதேவப்ரஸாதாச்சபித்ராமமஸமாகமம் ॥ 11 ॥
உபயாதம் ச மாம்ஸௌம்ய பரதாயநிவேதய ।
ஸஹராக்ஷஸராஜேநஹரீணாமீஶ்வரேண ச ॥ 12 ॥
ஜித்வாஶத்ருகணாந்ராமஃப்ராப்யசாநுத்தமம்யஶஃ ।
உபாயாநம்ஸம்ரு'த்தார்தஸ்ஸஹமித்ரைர்மஹாபலைஃ ॥ 13 ॥
ஏதச்ச்ருத்வாயமாகாரம்பஜதேபரதஸ்ததஃ ।
ஸ ச தேவேதிதவ்யஃஸ்யாத்ஸர்வம்யச்சாபிமாம்ப்ரதி ॥ 14 ॥
ஜ்ஞேயாஃஸர்வே ச வ்ரு'த்தாந்தாஃபரதஸ்யேங்கிதாநி ச ।
தத்த்வேநமுகவர்ணேநத்ரு'ஷ்ட்யாவ்யாபாஷிதேந ச ॥ 15 ॥
ஸர்வகாலஸம்ரு'த்தம்ஹிஹஸ்த்யஶ்வரதஸங்குலம் ।
பித்ரு'பைதாமஹம்ராஜ்யங்கஸ்யநாவர்தயேந்மநஃ ॥ 16 ॥
ஸங்கத்யாபரத்ஶ்ரீமாந் ராஜ்யேநார்தீஸ்வயம்பவேத் ।
ப்ரஶாஸ்துவஸுதாம்ஸர்வாமகிலாம்ரகுநந்தநஃ ॥ 17 ॥
தஸ்யபுத்திம் ச விஜ்ஞாயவ்யவஸாயம் ச வாநர ।
யாவந்நதூரம்யாதாஃஸ்மக்ஷிப்ரமாகந்துமர்ஹஸி ॥ 18 ॥
இதிப்ரதிஸமாதிஷ்டோஹநூமாந்மாருதாத்மஜஃ ।
மாநுஷஃதாரயந்ரு'பமயோத்யாந்த்வரிதோயயௌ ॥ 19 ॥
அதோத்பபாதவேகேநஹநூமாந்மாருதாத்மஜஃ ।
கருத்மாநிவவேகேநஜிக்ரு'க்ஷந்பந்நகோத்தமம் ॥ 20 ॥
லங்கயித்வாபித்ரு'பதம்விஹகேந்த்ராலயம்ஶுபம் ।
கங்காயமுநயோர்பீமம்ஸமதீத்யஸமாகமம் ॥ 21 ॥
ஶ்ரு'ங்கபேரபுரம்ப்ராப்யகுஹமாஸாத்யவீர்யவாந் ।
ஸ வாசாஶுபயாஹ்ரு'ஷ்டோஹநுமாநிதமப்ரவீத் ॥ 22 ॥
ஸகாதுதவகாகுத்ஸ்தோராமஸ்ஸத்யபராக்ரமஃ ।
ஸஸீதஸ்ஸஹஸௌமித்ரிஸ்ஸத்வாங்குஶலமப்ரவீத் ॥ 23 ॥
பஞ்சமீமத்யரஜநீமுஷித்வாவசநாந்முநேஃ ।
பரத்வாஜாப்யநுஜ்ஞாதந்த்ரக்ஷ்யஸ்யத்யைவராகவம் ॥ 24 ॥
ஏவமுக்த்வாமஹாதேஜாஸ்ஸம்ப்ரஹ்ரு'ஷ்டதநூருஹஃ ।
உத்பபாதமஹாவேகாத்வேகவாந்விசாரயந் ॥ 25 ॥
ஸோऽபஶ்யத்ராமதீர்தம் ச நதீம்வாலுகிநீந்ததா ।
வரூதீங்கோமதீஞ்சைவபீமம்ஶாலவநந்ததா ॥ 26 ॥
ப்ரஜாஶ்சபஹுஸாஹஸ்ரீஃஸ்பீதாந்ஜநபதாநபி ।
ஸஃகத்வாதூரமத்வாநந்த்வரிதஃகபிகுஞ்ஜரஃ ॥ 27 ॥
ஆஸஸாதத்ருமாந் புல்லாந்நந்திக்ராமஸமீபகாந் ।
ஸ்த்ரீபிஸ்ஸபுத்ரைர்வ்ரு'த்தைஶ்சரமமாணைஃஸ்வலங்க்ரு'தைஃ ।
ஸுராதிபஸ்யோபவநேயதாசைத்ரரதேத்ருமாந் ॥ 28 ॥
க்ரோஶமாத்ரேத்வயோத்யாயாசஶீரக்ரு'ஷ்ணாஜிநம்பரம் ॥ 29 ॥
ததர்ஶபரதந்தீநங்க்ரு'ஶமாஶ்ரமவாஸிநம் ।
ஜடிலம்மலதிக்தாங்கம்ப்ராத்ரு'வ்யஸநகர்ஶிதம் ॥ 30 ॥
பலமூலாஶிநந்தாந்தந்தாபஸந்தர்மசாரிணம் ।
ஸமுந்நதஜடாபாரம்வல்கலாஜிநவாஸஸம் ॥ 31 ॥
நியதம்பாவிதாத்மாநம்ப்ரஹ்மர்ஷிஸமதேஜஸம் ।
பாதுகேதேபுரஸ்க்ரு'த்யப்ரஶாஸந்தம்வஸுந்தராம் ॥ 32 ॥
சாதுர்வர்ணஸ்யலோகஸ்யத்ராதாரம்மஹதோபயாத் ।
உபஸ்திதமமாத்யைஶ்சஶுசிபிஶ்சபுரோஹிதைஃ ॥ 33 ॥
பலமுக்யைஶ்சயுக்தைஶ்சகாஷாயாம்பரதாரிபிஃ ।
நஹிதேராஜபுத்ரந்தஞ்சீரக்ரு'ஷ்ணாஜிநாம்பரம் ॥ 34 ॥
பரிபோக்தும்வ்யவஸ்யந்திபௌராவைதர்மவத்ஸலாஃ ।
தம்தர்மமிவதர்மஜ்ஞந்தேஹவந்தமிவாபரம் ॥ 35 ॥
உவாசப்ராஞ்ஜலிர்வாக்யம்ஹநூமாந்மாருதாத்மஜஃ ।
வஸந்தந்தண்டகாரண்யேயந்த்வஞ்சீரஜடாதரம் ॥ 36 ॥
அநுஶோசஸிகாகுத்ஸ்தம் ஸ த்வாங்கௌஶலமப்ரவீத் ।
ப்ரியமாக்யாமிதேதேவஶோகந்த்யஜஸுதாருணம் ॥ 37 ॥
அஸ்மிந்முஹூர்தேப்ராத்ராத்வம்ராமேணஸஹஸங்கதஃ ।
நிஹத்யராவணம்ராமஃப்ரதிலப்ய ச மைதிலீம் ॥ 38 ॥
உபயாதிஸம்ரு'த்தார்தஃஸஹமித்ரைர்மஹாபலைஃ ।
லக்ஷ்மணஶ்சமஹாதேஜாவைதேஹீ ச யஶஸ்விநீ ॥ 39 ॥
ஸீதாஸமக்ராராமேணமஹேந்த்ரேணஶசீயதா ।
ஏவமுக்தோஹநுமதாபரதஃகைகயீஸுதஃ ॥ 40 ॥
பபாதஸஹஸாஹ்ரு'ஷ்டோஹர்ஷாந்மோஹமுபாகமத் ।
ததோமுஹூர்தாதுத்தாயப்ரத்யாஶ்வஸ்ய ச ராகவஃ ॥ 41 ॥
ஹநூமந்தமுவாசேதம்பரதஃப்ரியவாதிநம் ।
அஶோகஜைஃப்ரீதிமயைஃகபிமாலிங்க்யஸம்ப்ரமாத் ॥ 42 ॥
ஸிஷேசபரதஃஶ்ரீமாந்விபுலைரஶ்ருபிந்துபிஃ ।
தேவோவாமாநுஷோவாத்வமநுக்ரோஶாதிஹாகதஃ ॥ 43 ॥
ப்ரியாக்யாநஸ்யதேஸௌம்யததாமிப்ருவதஃப்ரியம் ।
கவாம்ஶதஸஹஸ்ரம் ச க்ராமாணாம் ச ஶதம்பரம் ॥ 44 ॥
ஸகுண்டலாஶ்ஶுபாசாராபார்யாஃகந்யாஸ்துஷோடஶ ।
ஹேமவர்ணாஸ்ஸுநாஸோரூஶ்ஶஶிஸௌம்யாநநாஃஸ்த்ரியஃ ॥ 45 ॥
ஸர்வாபரணஸம்பந்நாஸ்ஸம்பந்நாஃகுலஜாதிபிஃ ।
நிஶம்யராமாகமநந்ந்ரு'பாத்மஜஃகபிப்ரவீரஸ்யததாத்புதோபமம் ।
ப்ரஹர்ஷிதோராமதித்ரு'க்ஷ்யாऽபவத்புநஶ்சஹர்ஷாதிதமப்ரவீத்வசஃ ॥ 46 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே யுத்தகாண்டே அஷ்டாவிம்ஶத்யதிகஶததமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
ayodhyāntusamālokyacintayāmāsarāghavaḥ |
priyakāmaḥpriyaṃrāmastatastvaritavikramaḥ || 1 ||
cintayitvātatodṛṣṭiṃvānareṣunyapātayat |
uvācadhīmāṃstejasvīhanūmantamplavaṅgamam || 2 ||
ayodhyāntvaritogatvāśīghramplavagasattama |
jānīhikachacitkuśalījanonṛpatimandire || 3 ||
śṛṅgaberipuramprāpyaguhaṅgahanagocaram |
niṣādādhipatimbrūhikuśalaṃvacanānmama || 4 ||
śrutvātumāṅkuśalinamarogaṃvigatajvaram |
bhaviṣyatiguhaḥprītassamamātmasamassakhā || 5 ||
ayodhyāyāścatemārgampravṛttimbharatasya ca |
nivedayiṣyatiprītoniṣādādhipatirguhaḥ || 6 ||
bharatastutvayāvācyaḥkuśalaṃvacanānmama |
siddhārthaṃśaṃsamāntasmaisabhāryaṃsahalakṣmaṇam || 7 ||
haraṇañcāpivaidehyārāvaṇenabalīyasā |
sugrīveṇa ca samvādaṃvālinaścavadhaṃraṇe || 8 ||
maithilyanveṣaṇañcaivayathācādhigatātvayā |
laṅghayitvāmahātoyamāpagāpatimavyayam || 9 ||
upayānaṃsamudrasyasāgarasya ca darśanam |
yathā ca kāritassetūrāvaṇaścayathāhataḥ || 10 ||
varadānammahendreṇabrahmaṇāvaruṇena ca |
mahādevaprasādācchapitrāmamasamāgamam || 11 ||
upayātaṃ ca māṃsaumya bharatāyanivedaya |
saharākṣasarājenaharīṇāmīśvareṇa ca || 12 ||
jitvāśatrugaṇānrāmaḥprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |
upāyānaṃsamṛddhārthassahamitrairmahābalaiḥ || 13 ||
etacchrutvāyamākārambhajatebharatastataḥ |
sa ca teveditavyaḥsyātsarvaṃyacchāpimāmprati || 14 ||
jñeyāḥsarve ca vṛttāntāḥbharatasyeṅgitāni ca |
tattvenamukhavarṇenadṛṣṭyāvyābhāṣitena ca || 15 ||
sarvakālasamṛddhaṃhihastyaśvarathasaṅkulam |
pitṛpaitāmahaṃrājyaṅkasyanāvartayenmanaḥ || 16 ||
saṅgatyābharatśrīmān rājyenārthīsvayambhavet |
praśāstuvasudhāṃsarvāmakhilāṃraghunandanaḥ || 17 ||
tasyabuddhiṃ ca vijñāyavyavasāyaṃ ca vānara |
yāvannadūraṃyātāḥsmakṣipramāgantumarhasi || 18 ||
itipratisamādiṣṭohanūmānmārutātmajaḥ |
mānuṣaḥdhārayanṛpamayodhyāntvaritoyayau || 19 ||
atotpapātavegenahanūmānmārutātmajaḥ |
garutmānivavegenajighṛkṣanpannagottamam || 20 ||
laṅghayitvāpitṛpathaṃvihagendrālayaṃśubham |
gaṅgāyamunayorbhīmaṃsamatītyasamāgamam || 21 ||
śṛṅgaberapuramprāpyaguhamāsādyavīryavān |
sa vācāśubhayāhṛṣṭohanumānidamabravīt || 22 ||
sakhātutavakākutsthorāmassatyaparākramaḥ |
sasītassahasaumitrissatvāṅkuśalamabravīt || 23 ||
pañcamīmadyarajanīmuṣitvāvacanānmuneḥ |
bharadvājābhyanujñātandrakṣyasyadyaivarāghavam || 24 ||
evamuktvāmahātejāssamprahṛṣṭatanūruhaḥ |
utpapātamahāvegādvegavānvicārayan || 25 ||
so'paśyadrāmatīrthaṃ ca nadīṃvālukinīntathā |
varūthīṅgomatīñcaivabhīmaṃśālavanantathā || 26 ||
prajāścabahusāhasrīḥsphītānjanapadānapi |
saḥgatvādūramadhvānantvaritaḥkapikuñjaraḥ || 27 ||
āsasādadrumān phullānnandigrāmasamīpagān |
strībhissaputrairvṛddhaiścaramamāṇaiḥsvalaṅkṛtaiḥ |
surādhipasyopavaneyathācaitrarathedrumān || 28 ||
krośamātretvayodhyāyācaśīrakṛṣṇājinambaram || 29 ||
dadarśabharatandīnaṅkṛśamāśramavāsinam |
jaṭilammaladigdhāṅgambhrātṛvyasanakarśitam || 30 ||
phalamūlāśinandāntantāpasandharmacāriṇam |
samunnatajaṭābhāraṃvalkalājinavāsasam || 31 ||
niyatambhāvitātmānambrahmarṣisamatejasam |
pāduketepuraskṛtyapraśāsantaṃvasundharām || 32 ||
cāturvarṇasyalokasyatrātārammahatobhayāt |
upasthitamamātyaiścaśucibhiścapurohitaiḥ || 33 ||
balamukhyaiścayuktaiścakāṣāyāmbaradāribhiḥ |
nahiterājaputrantañcīrakṛṣṇājināmbaram || 34 ||
paribhoktuṃvyavasyantipaurāvaidharmavatsalāḥ |
tamdharmamivadharmajñandehavantamivāparam || 35 ||
uvācaprāñjalirvākyaṃhanūmānmārutātmajaḥ |
vasantandaṇḍakāraṇyeyantvañcīrajaṭādharam || 36 ||
anuśocasikākutsthaṃ sa tvāṅkauśalamabravīt |
priyamākhyāmitedevaśokantyajasudāruṇam || 37 ||
asminmuhūrtebhrātrātvaṃrāmeṇasahasaṅgataḥ |
nihatyarāvaṇaṃrāmaḥpratilabhya ca maithilīm || 38 ||
upayātisamṛddhārthaḥsahamitrairmahābalaiḥ |
lakṣmaṇaścamahātejāvaidehī ca yaśasvinī || 39 ||
sītāsamagrārāmeṇamahendreṇaśacīyathā |
evamuktohanumatābharataḥkaikayīsutaḥ || 40 ||
papātasahasāhṛṣṭoharṣānmohamupāgamat |
tatomuhūrtādutthāyapratyāśvasya ca rāghavaḥ || 41 ||
hanūmantamuvācedambharataḥpriyavādinam |
aśokajaiḥprītimayaiḥkapimāliṅgyasambhramāt || 42 ||
siṣecabharataḥśrīmānvipulairaśrubindhubhiḥ |
devovāmānuṣovātvamanukrośādihāgataḥ || 43 ||
priyākhyānasyatesaumyadadāmibruvataḥpriyam |
gavāṃśatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śatamparam || 44 ||
sakuṇḍalāśśubhācārābhāryāḥkanyāstuṣoḍaśa |
hemavarṇāssunāsorūśśaśisaumyānanāḥstriyaḥ || 45 ||
sarvābharaṇasampannāssampannāḥkulajātibhiḥ |
niśamyarāmāgamanannṛpātmajaḥkapipravīrasyatadādbhutopamam |
praharṣitorāmadidṛkṣyā'bhavatpunaścaharṣādidamabravīdvacaḥ || 46 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ अष्टाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।
अयोध्यान्तुसमालोक्यचिन्तयामासराघवः ।
प्रियकामःप्रियंरामस्ततस्त्वरितविक्रमः ॥ 1 ॥
चिन्तयित्वाततोदृष्टिंवानरेषुन्यपातयत् ।
उवाचधीमांस्तेजस्वीहनूमन्तम्प्लवङ्गमम् ॥ 2 ॥
अयोध्यान्त्वरितोगत्वाशीघ्रम्प्लवगसत्तम ।
जानीहिकछचित्कुशलीजनोनृपतिमन्दिरे ॥ 3 ॥
शृङ्गबेरिपुरम्प्राप्यगुहङ्गहनगोचरम् ।
निषादाधिपतिम्ब्रूहिकुशलंवचनान्मम ॥ 4 ॥
श्रुत्वातुमाङ्कुशलिनमरोगंविगतज्वरम् ।
भविष्यतिगुहःप्रीतस्सममात्मसमस्सखा ॥ 5 ॥
अयोध्यायाश्चतेमार्गम्प्रवृत्तिम्भरतस्य च ।
निवेदयिष्यतिप्रीतोनिषादाधिपतिर्गुहः ॥ 6 ॥
भरतस्तुत्वयावाच्यःकुशलंवचनान्मम ।
सिद्धार्थंशंसमान्तस्मैसभार्यंसहलक्ष्मणम् ॥ 7 ॥
हरणञ्चापिवैदेह्यारावणेनबलीयसा ।
सुग्रीवेण च सम्वादंवालिनश्चवधंरणे ॥ 8 ॥
मैथिल्यन्वेषणञ्चैवयथाचाधिगतात्वया ।
लङ्घयित्वामहातोयमापगापतिमव्ययम् ॥ 9 ॥
उपयानंसमुद्रस्यसागरस्य च दर्शनम् ।
यथा च कारितस्सेतूरावणश्चयथाहतः ॥ 10 ॥
वरदानम्महेन्द्रेणब्रह्मणावरुणेन च ।
महादेवप्रसादाच्छपित्राममसमागमम् ॥ 11 ॥
उपयातं च मांसौम्य भरतायनिवेदय ।
सहराक्षसराजेनहरीणामीश्वरेण च ॥ 12 ॥
जित्वाशत्रुगणान्रामःप्राप्यचानुत्तमंयशः ।
उपायानंसमृद्धार्थस्सहमित्रैर्महाबलैः ॥ 13 ॥
एतच्छ्रुत्वायमाकारम्भजतेभरतस्ततः ।
स च तेवेदितव्यःस्यात्सर्वंयच्छापिमाम्प्रति ॥ 14 ॥
ज्ञेयाःसर्वे च वृत्तान्ताःभरतस्येङ्गितानि च ।
तत्त्वेनमुखवर्णेनदृष्ट्याव्याभाषितेन च ॥ 15 ॥
सर्वकालसमृद्धंहिहस्त्यश्वरथसङ्कुलम् ।
पितृपैतामहंराज्यङ्कस्यनावर्तयेन्मनः ॥ 16 ॥
सङ्गत्याभरत्श्रीमान् राज्येनार्थीस्वयम्भवेत् ।
प्रशास्तुवसुधांसर्वामखिलांरघुनन्दनः ॥ 17 ॥
तस्यबुद्धिं च विज्ञायव्यवसायं च वानर ।
यावन्नदूरंयाताःस्मक्षिप्रमागन्तुमर्हसि ॥ 18 ॥
इतिप्रतिसमादिष्टोहनूमान्मारुतात्मजः ।
मानुषःधारयनृपमयोध्यान्त्वरितोययौ ॥ 19 ॥
अतोत्पपातवेगेनहनूमान्मारुतात्मजः ।
गरुत्मानिववेगेनजिघृक्षन्पन्नगोत्तमम् ॥ 20 ॥
लङ्घयित्वापितृपथंविहगेन्द्रालयंशुभम् ।
गङ्गायमुनयोर्भीमंसमतीत्यसमागमम् ॥ 21 ॥
शृङ्गबेरपुरम्प्राप्यगुहमासाद्यवीर्यवान् ।
स वाचाशुभयाहृष्टोहनुमानिदमब्रवीत् ॥ 22 ॥
सखातुतवकाकुत्स्थोरामस्सत्यपराक्रमः ।
ससीतस्सहसौमित्रिस्सत्वाङ्कुशलमब्रवीत् ॥ 23 ॥
पञ्चमीमद्यरजनीमुषित्वावचनान्मुनेः ।
भरद्वाजाभ्यनुज्ञातन्द्रक्ष्यस्यद्यैवराघवम् ॥ 24 ॥
एवमुक्त्वामहातेजास्सम्प्रहृष्टतनूरुहः ।
उत्पपातमहावेगाद्वेगवान्विचारयन् ॥ 25 ॥
सोऽपश्यद्रामतीर्थं च नदींवालुकिनीन्तथा ।
वरूथीङ्गोमतीञ्चैवभीमंशालवनन्तथा ॥ 26 ॥
प्रजाश्चबहुसाहस्रीःस्फीतान्जनपदानपि ।
सःगत्वादूरमध्वानन्त्वरितःकपिकुञ्जरः ॥ 27 ॥
आससादद्रुमान् फुल्लान्नन्दिग्रामसमीपगान् ।
स्त्रीभिस्सपुत्रैर्वृद्धैश्चरममाणैःस्वलङ्कृतैः ।
सुराधिपस्योपवनेयथाचैत्ररथेद्रुमान् ॥ 28 ॥
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ॥ 29 ॥
ददर्शभरतन्दीनङ्कृशमाश्रमवासिनम् ।
जटिलम्मलदिग्धाङ्गम्भ्रातृव्यसनकर्शितम् ॥ 30 ॥
फलमूलाशिनन्दान्तन्तापसन्धर्मचारिणम् ।
समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ॥ 31 ॥
नियतम्भावितात्मानम्ब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।
पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ॥ 32 ॥
चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारम्महतोभयात् ।
उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ॥ 33 ॥
बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
नहितेराजपुत्रन्तञ्चीरकृष्णाजिनाम्बरम् ॥ 34 ॥
परिभोक्तुंव्यवस्यन्तिपौरावैधर्मवत्सलाः ।
तम्धर्ममिवधर्मज्ञन्देहवन्तमिवापरम् ॥ 35 ॥
उवाचप्राञ्जलिर्वाक्यंहनूमान्मारुतात्मजः ।
वसन्तन्दण्डकारण्येयन्त्वञ्चीरजटाधरम् ॥ 36 ॥
अनुशोचसिकाकुत्स्थं स त्वाङ्कौशलमब्रवीत् ।
प्रियमाख्यामितेदेवशोकन्त्यजसुदारुणम् ॥ 37 ॥
अस्मिन्मुहूर्तेभ्रात्रात्वंरामेणसहसङ्गतः ।
निहत्यरावणंरामःप्रतिलभ्य च मैथिलीम् ॥ 38 ॥
उपयातिसमृद्धार्थःसहमित्रैर्महाबलैः ।
लक्ष्मणश्चमहातेजावैदेही च यशस्विनी ॥ 39 ॥
सीतासमग्रारामेणमहेन्द्रेणशचीयथा ।
एवमुक्तोहनुमताभरतःकैकयीसुतः ॥ 40 ॥
पपातसहसाहृष्टोहर्षान्मोहमुपागमत् ।
ततोमुहूर्तादुत्थायप्रत्याश्वस्य च राघवः ॥ 41 ॥
हनूमन्तमुवाचेदम्भरतःप्रियवादिनम् ।
अशोकजैःप्रीतिमयैःकपिमालिङ्ग्यसम्भ्रमात् ॥ 42 ॥
सिषेचभरतःश्रीमान्विपुलैरश्रुबिन्धुभिः ।
देवोवामानुषोवात्वमनुक्रोशादिहागतः ॥ 43 ॥
प्रियाख्यानस्यतेसौम्यददामिब्रुवतःप्रियम् ।
गवांशतसहस्रं च ग्रामाणां च शतम्परम् ॥ 44 ॥
सकुण्डलाश्शुभाचाराभार्याःकन्यास्तुषोडश ।
हेमवर्णास्सुनासोरूश्शशिसौम्याननाःस्त्रियः ॥ 45 ॥
सर्वाभरणसम्पन्नास्सम्पन्नाःकुलजातिभिः ।
निशम्यरामागमनन्नृपात्मजःकपिप्रवीरस्यतदाद्भुतोपमम् ।
प्रहर्षितोरामदिदृक्ष्याऽभवत्पुनश्चहर्षादिदमब्रवीद्वचः ॥ 46 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
ayodhyāntusamālokyacintayāmāsarāghavaḥ |
priyakāmaḥpriyaṃrāmastatastvaritavikramaḥ || 1 ||
cintayitvātatodṛṣṭiṃvānareṣunyapātayat |
uvācadhīmāṃstejasvīhanūmantamplavaṅgamam || 2 ||
ayodhyāntvaritogatvāśīghramplavagasattama |
jānīhikachacitkuśalījanonṛpatimandire || 3 ||
śṛṅgaberipuramprāpyaguhaṅgahanagocaram |
niṣādādhipatimbrūhikuśalaṃvacanānmama || 4 ||
śrutvātumāṅkuśalinamarogaṃvigatajvaram |
bhaviṣyatiguhaḥprītassamamātmasamassakhā || 5 ||
ayodhyāyāścatemārgampravṛttimbharatasya ca |
nivedayiṣyatiprītoniṣādādhipatirguhaḥ || 6 ||
bharatastutvayāvācyaḥkuśalaṃvacanānmama |
siddhārthaṃśaṃsamāntasmaisabhāryaṃsahalakṣmaṇam || 7 ||
haraṇañcāpivaidehyārāvaṇenabalīyasā |
sugrīveṇa ca samvādaṃvālinaścavadhaṃraṇe || 8 ||
maithilyanveṣaṇañcaivayathācādhigatātvayā |
laṅghayitvāmahātoyamāpagāpatimavyayam || 9 ||
upayānaṃsamudrasyasāgarasya ca darśanam |
yathā ca kāritassetūrāvaṇaścayathāhataḥ || 10 ||
varadānammahendreṇabrahmaṇāvaruṇena ca |
mahādevaprasādācchapitrāmamasamāgamam || 11 ||
upayātaṃ ca māṃsaumya bharatāyanivedaya |
saharākṣasarājenaharīṇāmīśvareṇa ca || 12 ||
jitvāśatrugaṇānrāmaḥprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |
upāyānaṃsamṛddhārthassahamitrairmahābalaiḥ || 13 ||
etacchrutvāyamākārambhajatebharatastataḥ |
sa ca teveditavyaḥsyātsarvaṃyacchāpimāmprati || 14 ||
jñeyāḥsarve ca vṛttāntāḥbharatasyeṅgitāni ca |
tattvenamukhavarṇenadṛṣṭyāvyābhāṣitena ca || 15 ||
sarvakālasamṛddhaṃhihastyaśvarathasaṅkulam |
pitṛpaitāmahaṃrājyaṅkasyanāvartayenmanaḥ || 16 ||
saṅgatyābharatśrīmān rājyenārthīsvayambhavet |
praśāstuvasudhāṃsarvāmakhilāṃraghunandanaḥ || 17 ||
tasyabuddhiṃ ca vijñāyavyavasāyaṃ ca vānara |
yāvannadūraṃyātāḥsmakṣipramāgantumarhasi || 18 ||
itipratisamādiṣṭohanūmānmārutātmajaḥ |
mānuṣaḥdhārayanṛpamayodhyāntvaritoyayau || 19 ||
atotpapātavegenahanūmānmārutātmajaḥ |
garutmānivavegenajighṛkṣanpannagottamam || 20 ||
laṅghayitvāpitṛpathaṃvihagendrālayaṃśubham |
gaṅgāyamunayorbhīmaṃsamatītyasamāgamam || 21 ||
śṛṅgaberapuramprāpyaguhamāsādyavīryavān |
sa vācāśubhayāhṛṣṭohanumānidamabravīt || 22 ||
sakhātutavakākutsthorāmassatyaparākramaḥ |
sasītassahasaumitrissatvāṅkuśalamabravīt || 23 ||
pañcamīmadyarajanīmuṣitvāvacanānmuneḥ |
bharadvājābhyanujñātandrakṣyasyadyaivarāghavam || 24 ||
evamuktvāmahātejāssamprahṛṣṭatanūruhaḥ |
utpapātamahāvegādvegavānvicārayan || 25 ||
so'paśyadrāmatīrthaṃ ca nadīṃvālukinīntathā |
varūthīṅgomatīñcaivabhīmaṃśālavanantathā || 26 ||
prajāścabahusāhasrīḥsphītānjanapadānapi |
saḥgatvādūramadhvānantvaritaḥkapikuñjaraḥ || 27 ||
āsasādadrumān phullānnandigrāmasamīpagān |
strībhissaputrairvṛddhaiścaramamāṇaiḥsvalaṅkṛtaiḥ |
surādhipasyopavaneyathācaitrarathedrumān || 28 ||
krośamātretvayodhyāyācaśīrakṛṣṇājinambaram || 29 ||
dadarśabharatandīnaṅkṛśamāśramavāsinam |
jaṭilammaladigdhāṅgambhrātṛvyasanakarśitam || 30 ||
phalamūlāśinandāntantāpasandharmacāriṇam |
samunnatajaṭābhāraṃvalkalājinavāsasam || 31 ||
niyatambhāvitātmānambrahmarṣisamatejasam |
pāduketepuraskṛtyapraśāsantaṃvasundharām || 32 ||
cāturvarṇasyalokasyatrātārammahatobhayāt |
upasthitamamātyaiścaśucibhiścapurohitaiḥ || 33 ||
balamukhyaiścayuktaiścakāṣāyāmbaradāribhiḥ |
nahiterājaputrantañcīrakṛṣṇājināmbaram || 34 ||
paribhoktuṃvyavasyantipaurāvaidharmavatsalāḥ |
tamdharmamivadharmajñandehavantamivāparam || 35 ||
uvācaprāñjalirvākyaṃhanūmānmārutātmajaḥ |
vasantandaṇḍakāraṇyeyantvañcīrajaṭādharam || 36 ||
anuśocasikākutsthaṃ sa tvāṅkauśalamabravīt |
priyamākhyāmitedevaśokantyajasudāruṇam || 37 ||
asminmuhūrtebhrātrātvaṃrāmeṇasahasaṅgataḥ |
nihatyarāvaṇaṃrāmaḥpratilabhya ca maithilīm || 38 ||
upayātisamṛddhārthaḥsahamitrairmahābalaiḥ |
lakṣmaṇaścamahātejāvaidehī ca yaśasvinī || 39 ||
sītāsamagrārāmeṇamahendreṇaśacīyathā |
evamuktohanumatābharataḥkaikayīsutaḥ || 40 ||
papātasahasāhṛṣṭoharṣānmohamupāgamat |
tatomuhūrtādutthāyapratyāśvasya ca rāghavaḥ || 41 ||
hanūmantamuvācedambharataḥpriyavādinam |
aśokajaiḥprītimayaiḥkapimāliṅgyasambhramāt || 42 ||
siṣecabharataḥśrīmānvipulairaśrubindhubhiḥ |
devovāmānuṣovātvamanukrośādihāgataḥ || 43 ||
priyākhyānasyatesaumyadadāmibruvataḥpriyam |
gavāṃśatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śatamparam || 44 ||
sakuṇḍalāśśubhācārābhāryāḥkanyāstuṣoḍaśa |
hemavarṇāssunāsorūśśaśisaumyānanāḥstriyaḥ || 45 ||
sarvābharaṇasampannāssampannāḥkulajātibhiḥ |
niśamyarāmāgamanannṛpātmajaḥkapipravīrasyatadādbhutopamam |
praharṣitorāmadidṛkṣyā'bhavatpunaścaharṣādidamabravīdvacaḥ || 46 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in