શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ અષ્ટાવિંશત્યધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।
અયોધ્યાન્તુસમાલોક્યચિન્તયામાસરાઘવઃ ।
પ્રિયકામઃપ્રિયંરામસ્તતસ્ત્વરિતવિક્રમઃ ॥ 1 ॥
ચિન્તયિત્વાતતોદૃષ્ટિંવાનરેષુન્યપાતયત્ ।
ઉવાચધીમાંસ્તેજસ્વીહનૂમન્તમ્પ્લવઙ્ગમમ્ ॥ 2 ॥
અયોધ્યાન્ત્વરિતોગત્વાશીઘ્રમ્પ્લવગસત્તમ ।
જાનીહિકછચિત્કુશલીજનોનૃપતિમન્દિરે ॥ 3 ॥
શૃઙ્ગબેરિપુરમ્પ્રાપ્યગુહઙ્ગહનગોચરમ્ ।
નિષાદાધિપતિમ્બ્રૂહિકુશલંવચનાન્મમ ॥ 4 ॥
શ્રુત્વાતુમાઙ્કુશલિનમરોગંવિગતજ્વરમ્ ।
ભવિષ્યતિગુહઃપ્રીતસ્સમમાત્મસમસ્સખા ॥ 5 ॥
અયોધ્યાયાશ્ચતેમાર્ગમ્પ્રવૃત્તિમ્ભરતસ્ય ચ ।
નિવેદયિષ્યતિપ્રીતોનિષાદાધિપતિર્ગુહઃ ॥ 6 ॥
ભરતસ્તુત્વયાવાચ્યઃકુશલંવચનાન્મમ ।
સિદ્ધાર્થંશંસમાન્તસ્મૈસભાર્યંસહલક્ષ્મણમ્ ॥ 7 ॥
હરણઞ્ચાપિવૈદેહ્યારાવણેનબલીયસા ।
સુગ્રીવેણ ચ સમ્વાદંવાલિનશ્ચવધંરણે ॥ 8 ॥
મૈથિલ્યન્વેષણઞ્ચૈવયથાચાધિગતાત્વયા ।
લઙ્ઘયિત્વામહાતોયમાપગાપતિમવ્યયમ્ ॥ 9 ॥
ઉપયાનંસમુદ્રસ્યસાગરસ્ય ચ દર્શનમ્ ।
યથા ચ કારિતસ્સેતૂરાવણશ્ચયથાહતઃ ॥ 10 ॥
વરદાનમ્મહેન્દ્રેણબ્રહ્મણાવરુણેન ચ ।
મહાદેવપ્રસાદાચ્છપિત્રામમસમાગમમ્ ॥ 11 ॥
ઉપયાતં ચ માંસૌમ્ય ભરતાયનિવેદય ।
સહરાક્ષસરાજેનહરીણામીશ્વરેણ ચ ॥ 12 ॥
જિત્વાશત્રુગણાન્રામઃપ્રાપ્યચાનુત્તમંયશઃ ।
ઉપાયાનંસમૃદ્ધાર્થસ્સહમિત્રૈર્મહાબલૈઃ ॥ 13 ॥
એતચ્છ્રુત્વાયમાકારમ્ભજતેભરતસ્તતઃ ।
સ ચ તેવેદિતવ્યઃસ્યાત્સર્વંયચ્છાપિમામ્પ્રતિ ॥ 14 ॥
જ્ઞેયાઃસર્વે ચ વૃત્તાન્તાઃભરતસ્યેઙ્ગિતાનિ ચ ।
તત્ત્વેનમુખવર્ણેનદૃષ્ટ્યાવ્યાભાષિતેન ચ ॥ 15 ॥
સર્વકાલસમૃદ્ધંહિહસ્ત્યશ્વરથસઙ્કુલમ્ ।
પિતૃપૈતામહંરાજ્યઙ્કસ્યનાવર્તયેન્મનઃ ॥ 16 ॥
સઙ્ગત્યાભરત્શ્રીમાન્ રાજ્યેનાર્થીસ્વયમ્ભવેત્ ।
પ્રશાસ્તુવસુધાંસર્વામખિલાંરઘુનન્દનઃ ॥ 17 ॥
તસ્યબુદ્ધિં ચ વિજ્ઞાયવ્યવસાયં ચ વાનર ।
યાવન્નદૂરંયાતાઃસ્મક્ષિપ્રમાગન્તુમર્હસિ ॥ 18 ॥
ઇતિપ્રતિસમાદિષ્ટોહનૂમાન્મારુતાત્મજઃ ।
માનુષઃધારયનૃપમયોધ્યાન્ત્વરિતોયયૌ ॥ 19 ॥
અતોત્પપાતવેગેનહનૂમાન્મારુતાત્મજઃ ।
ગરુત્માનિવવેગેનજિઘૃક્ષન્પન્નગોત્તમમ્ ॥ 20 ॥
લઙ્ઘયિત્વાપિતૃપથંવિહગેન્દ્રાલયંશુભમ્ ।
ગઙ્ગાયમુનયોર્ભીમંસમતીત્યસમાગમમ્ ॥ 21 ॥
શૃઙ્ગબેરપુરમ્પ્રાપ્યગુહમાસાદ્યવીર્યવાન્ ।
સ વાચાશુભયાહૃષ્ટોહનુમાનિદમબ્રવીત્ ॥ 22 ॥
સખાતુતવકાકુત્સ્થોરામસ્સત્યપરાક્રમઃ ।
સસીતસ્સહસૌમિત્રિસ્સત્વાઙ્કુશલમબ્રવીત્ ॥ 23 ॥
પઞ્ચમીમદ્યરજનીમુષિત્વાવચનાન્મુનેઃ ।
ભરદ્વાજાભ્યનુજ્ઞાતન્દ્રક્ષ્યસ્યદ્યૈવરાઘવમ્ ॥ 24 ॥
એવમુક્ત્વામહાતેજાસ્સમ્પ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ ।
ઉત્પપાતમહાવેગાદ્વેગવાન્વિચારયન્ ॥ 25 ॥
સોઽપશ્યદ્રામતીર્થં ચ નદીંવાલુકિનીન્તથા ।
વરૂથીઙ્ગોમતીઞ્ચૈવભીમંશાલવનન્તથા ॥ 26 ॥
પ્રજાશ્ચબહુસાહસ્રીઃસ્ફીતાન્જનપદાનપિ ।
સઃગત્વાદૂરમધ્વાનન્ત્વરિતઃકપિકુઞ્જરઃ ॥ 27 ॥
આસસાદદ્રુમાન્ ફુલ્લાન્નન્દિગ્રામસમીપગાન્ ।
સ્ત્રીભિસ્સપુત્રૈર્વૃદ્ધૈશ્ચરમમાણૈઃસ્વલઙ્કૃતૈઃ ।
સુરાધિપસ્યોપવનેયથાચૈત્રરથેદ્રુમાન્ ॥ 28 ॥
ક્રોશમાત્રેત્વયોધ્યાયાચશીરકૃષ્ણાજિનમ્બરમ્ ॥ 29 ॥
દદર્શભરતન્દીનઙ્કૃશમાશ્રમવાસિનમ્ ।
જટિલમ્મલદિગ્ધાઙ્ગમ્ભ્રાતૃવ્યસનકર્શિતમ્ ॥ 30 ॥
ફલમૂલાશિનન્દાન્તન્તાપસન્ધર્મચારિણમ્ ।
સમુન્નતજટાભારંવલ્કલાજિનવાસસમ્ ॥ 31 ॥
નિયતમ્ભાવિતાત્માનમ્બ્રહ્મર્ષિસમતેજસમ્ ।
પાદુકેતેપુરસ્કૃત્યપ્રશાસન્તંવસુન્ધરામ્ ॥ 32 ॥
ચાતુર્વર્ણસ્યલોકસ્યત્રાતારમ્મહતોભયાત્ ।
ઉપસ્થિતમમાત્યૈશ્ચશુચિભિશ્ચપુરોહિતૈઃ ॥ 33 ॥
બલમુખ્યૈશ્ચયુક્તૈશ્ચકાષાયામ્બરદારિભિઃ ।
નહિતેરાજપુત્રન્તઞ્ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરમ્ ॥ 34 ॥
પરિભોક્તુંવ્યવસ્યન્તિપૌરાવૈધર્મવત્સલાઃ ।
તમ્ધર્મમિવધર્મજ્ઞન્દેહવન્તમિવાપરમ્ ॥ 35 ॥
ઉવાચપ્રાઞ્જલિર્વાક્યંહનૂમાન્મારુતાત્મજઃ ।
વસન્તન્દણ્ડકારણ્યેયન્ત્વઞ્ચીરજટાધરમ્ ॥ 36 ॥
અનુશોચસિકાકુત્સ્થં સ ત્વાઙ્કૌશલમબ્રવીત્ ।
પ્રિયમાખ્યામિતેદેવશોકન્ત્યજસુદારુણમ્ ॥ 37 ॥
અસ્મિન્મુહૂર્તેભ્રાત્રાત્વંરામેણસહસઙ્ગતઃ ।
નિહત્યરાવણંરામઃપ્રતિલભ્ય ચ મૈથિલીમ્ ॥ 38 ॥
ઉપયાતિસમૃદ્ધાર્થઃસહમિત્રૈર્મહાબલૈઃ ।
લક્ષ્મણશ્ચમહાતેજાવૈદેહી ચ યશસ્વિની ॥ 39 ॥
સીતાસમગ્રારામેણમહેન્દ્રેણશચીયથા ।
એવમુક્તોહનુમતાભરતઃકૈકયીસુતઃ ॥ 40 ॥
પપાતસહસાહૃષ્ટોહર્ષાન્મોહમુપાગમત્ ।
તતોમુહૂર્તાદુત્થાયપ્રત્યાશ્વસ્ય ચ રાઘવઃ ॥ 41 ॥
હનૂમન્તમુવાચેદમ્ભરતઃપ્રિયવાદિનમ્ ।
અશોકજૈઃપ્રીતિમયૈઃકપિમાલિઙ્ગ્યસમ્ભ્રમાત્ ॥ 42 ॥
સિષેચભરતઃશ્રીમાન્વિપુલૈરશ્રુબિન્ધુભિઃ ।
દેવોવામાનુષોવાત્વમનુક્રોશાદિહાગતઃ ॥ 43 ॥
પ્રિયાખ્યાનસ્યતેસૌમ્યદદામિબ્રુવતઃપ્રિયમ્ ।
ગવાંશતસહસ્રં ચ ગ્રામાણાં ચ શતમ્પરમ્ ॥ 44 ॥
સકુણ્ડલાશ્શુભાચારાભાર્યાઃકન્યાસ્તુષોડશ ।
હેમવર્ણાસ્સુનાસોરૂશ્શશિસૌમ્યાનનાઃસ્ત્રિયઃ ॥ 45 ॥
સર્વાભરણસમ્પન્નાસ્સમ્પન્નાઃકુલજાતિભિઃ ।
નિશમ્યરામાગમનન્નૃપાત્મજઃકપિપ્રવીરસ્યતદાદ્ભુતોપમમ્ ।
પ્રહર્ષિતોરામદિદૃક્ષ્યાઽભવત્પુનશ્ચહર્ષાદિદમબ્રવીદ્વચઃ ॥ 46 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે અષ્ટાવિંશત્યધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
ayodhyāntusamālokyacintayāmāsarāghavaḥ |
priyakāmaḥpriyaṃrāmastatastvaritavikramaḥ || 1 ||
cintayitvātatodṛṣṭiṃvānareṣunyapātayat |
uvācadhīmāṃstejasvīhanūmantamplavaṅgamam || 2 ||
ayodhyāntvaritogatvāśīghramplavagasattama |
jānīhikachacitkuśalījanonṛpatimandire || 3 ||
śṛṅgaberipuramprāpyaguhaṅgahanagocaram |
niṣādādhipatimbrūhikuśalaṃvacanānmama || 4 ||
śrutvātumāṅkuśalinamarogaṃvigatajvaram |
bhaviṣyatiguhaḥprītassamamātmasamassakhā || 5 ||
ayodhyāyāścatemārgampravṛttimbharatasya ca |
nivedayiṣyatiprītoniṣādādhipatirguhaḥ || 6 ||
bharatastutvayāvācyaḥkuśalaṃvacanānmama |
siddhārthaṃśaṃsamāntasmaisabhāryaṃsahalakṣmaṇam || 7 ||
haraṇañcāpivaidehyārāvaṇenabalīyasā |
sugrīveṇa ca samvādaṃvālinaścavadhaṃraṇe || 8 ||
maithilyanveṣaṇañcaivayathācādhigatātvayā |
laṅghayitvāmahātoyamāpagāpatimavyayam || 9 ||
upayānaṃsamudrasyasāgarasya ca darśanam |
yathā ca kāritassetūrāvaṇaścayathāhataḥ || 10 ||
varadānammahendreṇabrahmaṇāvaruṇena ca |
mahādevaprasādācchapitrāmamasamāgamam || 11 ||
upayātaṃ ca māṃsaumya bharatāyanivedaya |
saharākṣasarājenaharīṇāmīśvareṇa ca || 12 ||
jitvāśatrugaṇānrāmaḥprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |
upāyānaṃsamṛddhārthassahamitrairmahābalaiḥ || 13 ||
etacchrutvāyamākārambhajatebharatastataḥ |
sa ca teveditavyaḥsyātsarvaṃyacchāpimāmprati || 14 ||
jñeyāḥsarve ca vṛttāntāḥbharatasyeṅgitāni ca |
tattvenamukhavarṇenadṛṣṭyāvyābhāṣitena ca || 15 ||
sarvakālasamṛddhaṃhihastyaśvarathasaṅkulam |
pitṛpaitāmahaṃrājyaṅkasyanāvartayenmanaḥ || 16 ||
saṅgatyābharatśrīmān rājyenārthīsvayambhavet |
praśāstuvasudhāṃsarvāmakhilāṃraghunandanaḥ || 17 ||
tasyabuddhiṃ ca vijñāyavyavasāyaṃ ca vānara |
yāvannadūraṃyātāḥsmakṣipramāgantumarhasi || 18 ||
itipratisamādiṣṭohanūmānmārutātmajaḥ |
mānuṣaḥdhārayanṛpamayodhyāntvaritoyayau || 19 ||
atotpapātavegenahanūmānmārutātmajaḥ |
garutmānivavegenajighṛkṣanpannagottamam || 20 ||
laṅghayitvāpitṛpathaṃvihagendrālayaṃśubham |
gaṅgāyamunayorbhīmaṃsamatītyasamāgamam || 21 ||
śṛṅgaberapuramprāpyaguhamāsādyavīryavān |
sa vācāśubhayāhṛṣṭohanumānidamabravīt || 22 ||
sakhātutavakākutsthorāmassatyaparākramaḥ |
sasītassahasaumitrissatvāṅkuśalamabravīt || 23 ||
pañcamīmadyarajanīmuṣitvāvacanānmuneḥ |
bharadvājābhyanujñātandrakṣyasyadyaivarāghavam || 24 ||
evamuktvāmahātejāssamprahṛṣṭatanūruhaḥ |
utpapātamahāvegādvegavānvicārayan || 25 ||
so'paśyadrāmatīrthaṃ ca nadīṃvālukinīntathā |
varūthīṅgomatīñcaivabhīmaṃśālavanantathā || 26 ||
prajāścabahusāhasrīḥsphītānjanapadānapi |
saḥgatvādūramadhvānantvaritaḥkapikuñjaraḥ || 27 ||
āsasādadrumān phullānnandigrāmasamīpagān |
strībhissaputrairvṛddhaiścaramamāṇaiḥsvalaṅkṛtaiḥ |
surādhipasyopavaneyathācaitrarathedrumān || 28 ||
krośamātretvayodhyāyācaśīrakṛṣṇājinambaram || 29 ||
dadarśabharatandīnaṅkṛśamāśramavāsinam |
jaṭilammaladigdhāṅgambhrātṛvyasanakarśitam || 30 ||
phalamūlāśinandāntantāpasandharmacāriṇam |
samunnatajaṭābhāraṃvalkalājinavāsasam || 31 ||
niyatambhāvitātmānambrahmarṣisamatejasam |
pāduketepuraskṛtyapraśāsantaṃvasundharām || 32 ||
cāturvarṇasyalokasyatrātārammahatobhayāt |
upasthitamamātyaiścaśucibhiścapurohitaiḥ || 33 ||
balamukhyaiścayuktaiścakāṣāyāmbaradāribhiḥ |
nahiterājaputrantañcīrakṛṣṇājināmbaram || 34 ||
paribhoktuṃvyavasyantipaurāvaidharmavatsalāḥ |
tamdharmamivadharmajñandehavantamivāparam || 35 ||
uvācaprāñjalirvākyaṃhanūmānmārutātmajaḥ |
vasantandaṇḍakāraṇyeyantvañcīrajaṭādharam || 36 ||
anuśocasikākutsthaṃ sa tvāṅkauśalamabravīt |
priyamākhyāmitedevaśokantyajasudāruṇam || 37 ||
asminmuhūrtebhrātrātvaṃrāmeṇasahasaṅgataḥ |
nihatyarāvaṇaṃrāmaḥpratilabhya ca maithilīm || 38 ||
upayātisamṛddhārthaḥsahamitrairmahābalaiḥ |
lakṣmaṇaścamahātejāvaidehī ca yaśasvinī || 39 ||
sītāsamagrārāmeṇamahendreṇaśacīyathā |
evamuktohanumatābharataḥkaikayīsutaḥ || 40 ||
papātasahasāhṛṣṭoharṣānmohamupāgamat |
tatomuhūrtādutthāyapratyāśvasya ca rāghavaḥ || 41 ||
hanūmantamuvācedambharataḥpriyavādinam |
aśokajaiḥprītimayaiḥkapimāliṅgyasambhramāt || 42 ||
siṣecabharataḥśrīmānvipulairaśrubindhubhiḥ |
devovāmānuṣovātvamanukrośādihāgataḥ || 43 ||
priyākhyānasyatesaumyadadāmibruvataḥpriyam |
gavāṃśatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śatamparam || 44 ||
sakuṇḍalāśśubhācārābhāryāḥkanyāstuṣoḍaśa |
hemavarṇāssunāsorūśśaśisaumyānanāḥstriyaḥ || 45 ||
sarvābharaṇasampannāssampannāḥkulajātibhiḥ |
niśamyarāmāgamanannṛpātmajaḥkapipravīrasyatadādbhutopamam |
praharṣitorāmadidṛkṣyā'bhavatpunaścaharṣādidamabravīdvacaḥ || 46 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ अष्टाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।
अयोध्यान्तुसमालोक्यचिन्तयामासराघवः ।
प्रियकामःप्रियंरामस्ततस्त्वरितविक्रमः ॥ 1 ॥
चिन्तयित्वाततोदृष्टिंवानरेषुन्यपातयत् ।
उवाचधीमांस्तेजस्वीहनूमन्तम्प्लवङ्गमम् ॥ 2 ॥
अयोध्यान्त्वरितोगत्वाशीघ्रम्प्लवगसत्तम ।
जानीहिकछचित्कुशलीजनोनृपतिमन्दिरे ॥ 3 ॥
शृङ्गबेरिपुरम्प्राप्यगुहङ्गहनगोचरम् ।
निषादाधिपतिम्ब्रूहिकुशलंवचनान्मम ॥ 4 ॥
श्रुत्वातुमाङ्कुशलिनमरोगंविगतज्वरम् ।
भविष्यतिगुहःप्रीतस्सममात्मसमस्सखा ॥ 5 ॥
अयोध्यायाश्चतेमार्गम्प्रवृत्तिम्भरतस्य च ।
निवेदयिष्यतिप्रीतोनिषादाधिपतिर्गुहः ॥ 6 ॥
भरतस्तुत्वयावाच्यःकुशलंवचनान्मम ।
सिद्धार्थंशंसमान्तस्मैसभार्यंसहलक्ष्मणम् ॥ 7 ॥
हरणञ्चापिवैदेह्यारावणेनबलीयसा ।
सुग्रीवेण च सम्वादंवालिनश्चवधंरणे ॥ 8 ॥
मैथिल्यन्वेषणञ्चैवयथाचाधिगतात्वया ।
लङ्घयित्वामहातोयमापगापतिमव्ययम् ॥ 9 ॥
उपयानंसमुद्रस्यसागरस्य च दर्शनम् ।
यथा च कारितस्सेतूरावणश्चयथाहतः ॥ 10 ॥
वरदानम्महेन्द्रेणब्रह्मणावरुणेन च ।
महादेवप्रसादाच्छपित्राममसमागमम् ॥ 11 ॥
उपयातं च मांसौम्य भरतायनिवेदय ।
सहराक्षसराजेनहरीणामीश्वरेण च ॥ 12 ॥
जित्वाशत्रुगणान्रामःप्राप्यचानुत्तमंयशः ।
उपायानंसमृद्धार्थस्सहमित्रैर्महाबलैः ॥ 13 ॥
एतच्छ्रुत्वायमाकारम्भजतेभरतस्ततः ।
स च तेवेदितव्यःस्यात्सर्वंयच्छापिमाम्प्रति ॥ 14 ॥
ज्ञेयाःसर्वे च वृत्तान्ताःभरतस्येङ्गितानि च ।
तत्त्वेनमुखवर्णेनदृष्ट्याव्याभाषितेन च ॥ 15 ॥
सर्वकालसमृद्धंहिहस्त्यश्वरथसङ्कुलम् ।
पितृपैतामहंराज्यङ्कस्यनावर्तयेन्मनः ॥ 16 ॥
सङ्गत्याभरत्श्रीमान् राज्येनार्थीस्वयम्भवेत् ।
प्रशास्तुवसुधांसर्वामखिलांरघुनन्दनः ॥ 17 ॥
तस्यबुद्धिं च विज्ञायव्यवसायं च वानर ।
यावन्नदूरंयाताःस्मक्षिप्रमागन्तुमर्हसि ॥ 18 ॥
इतिप्रतिसमादिष्टोहनूमान्मारुतात्मजः ।
मानुषःधारयनृपमयोध्यान्त्वरितोययौ ॥ 19 ॥
अतोत्पपातवेगेनहनूमान्मारुतात्मजः ।
गरुत्मानिववेगेनजिघृक्षन्पन्नगोत्तमम् ॥ 20 ॥
लङ्घयित्वापितृपथंविहगेन्द्रालयंशुभम् ।
गङ्गायमुनयोर्भीमंसमतीत्यसमागमम् ॥ 21 ॥
शृङ्गबेरपुरम्प्राप्यगुहमासाद्यवीर्यवान् ।
स वाचाशुभयाहृष्टोहनुमानिदमब्रवीत् ॥ 22 ॥
सखातुतवकाकुत्स्थोरामस्सत्यपराक्रमः ।
ससीतस्सहसौमित्रिस्सत्वाङ्कुशलमब्रवीत् ॥ 23 ॥
पञ्चमीमद्यरजनीमुषित्वावचनान्मुनेः ।
भरद्वाजाभ्यनुज्ञातन्द्रक्ष्यस्यद्यैवराघवम् ॥ 24 ॥
एवमुक्त्वामहातेजास्सम्प्रहृष्टतनूरुहः ।
उत्पपातमहावेगाद्वेगवान्विचारयन् ॥ 25 ॥
सोऽपश्यद्रामतीर्थं च नदींवालुकिनीन्तथा ।
वरूथीङ्गोमतीञ्चैवभीमंशालवनन्तथा ॥ 26 ॥
प्रजाश्चबहुसाहस्रीःस्फीतान्जनपदानपि ।
सःगत्वादूरमध्वानन्त्वरितःकपिकुञ्जरः ॥ 27 ॥
आससादद्रुमान् फुल्लान्नन्दिग्रामसमीपगान् ।
स्त्रीभिस्सपुत्रैर्वृद्धैश्चरममाणैःस्वलङ्कृतैः ।
सुराधिपस्योपवनेयथाचैत्ररथेद्रुमान् ॥ 28 ॥
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ॥ 29 ॥
ददर्शभरतन्दीनङ्कृशमाश्रमवासिनम् ।
जटिलम्मलदिग्धाङ्गम्भ्रातृव्यसनकर्शितम् ॥ 30 ॥
फलमूलाशिनन्दान्तन्तापसन्धर्मचारिणम् ।
समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ॥ 31 ॥
नियतम्भावितात्मानम्ब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।
पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ॥ 32 ॥
चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारम्महतोभयात् ।
उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ॥ 33 ॥
बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
नहितेराजपुत्रन्तञ्चीरकृष्णाजिनाम्बरम् ॥ 34 ॥
परिभोक्तुंव्यवस्यन्तिपौरावैधर्मवत्सलाः ।
तम्धर्ममिवधर्मज्ञन्देहवन्तमिवापरम् ॥ 35 ॥
उवाचप्राञ्जलिर्वाक्यंहनूमान्मारुतात्मजः ।
वसन्तन्दण्डकारण्येयन्त्वञ्चीरजटाधरम् ॥ 36 ॥
अनुशोचसिकाकुत्स्थं स त्वाङ्कौशलमब्रवीत् ।
प्रियमाख्यामितेदेवशोकन्त्यजसुदारुणम् ॥ 37 ॥
अस्मिन्मुहूर्तेभ्रात्रात्वंरामेणसहसङ्गतः ।
निहत्यरावणंरामःप्रतिलभ्य च मैथिलीम् ॥ 38 ॥
उपयातिसमृद्धार्थःसहमित्रैर्महाबलैः ।
लक्ष्मणश्चमहातेजावैदेही च यशस्विनी ॥ 39 ॥
सीतासमग्रारामेणमहेन्द्रेणशचीयथा ।
एवमुक्तोहनुमताभरतःकैकयीसुतः ॥ 40 ॥
पपातसहसाहृष्टोहर्षान्मोहमुपागमत् ।
ततोमुहूर्तादुत्थायप्रत्याश्वस्य च राघवः ॥ 41 ॥
हनूमन्तमुवाचेदम्भरतःप्रियवादिनम् ।
अशोकजैःप्रीतिमयैःकपिमालिङ्ग्यसम्भ्रमात् ॥ 42 ॥
सिषेचभरतःश्रीमान्विपुलैरश्रुबिन्धुभिः ।
देवोवामानुषोवात्वमनुक्रोशादिहागतः ॥ 43 ॥
प्रियाख्यानस्यतेसौम्यददामिब्रुवतःप्रियम् ।
गवांशतसहस्रं च ग्रामाणां च शतम्परम् ॥ 44 ॥
सकुण्डलाश्शुभाचाराभार्याःकन्यास्तुषोडश ।
हेमवर्णास्सुनासोरूश्शशिसौम्याननाःस्त्रियः ॥ 45 ॥
सर्वाभरणसम्पन्नास्सम्पन्नाःकुलजातिभिः ।
निशम्यरामागमनन्नृपात्मजःकपिप्रवीरस्यतदाद्भुतोपमम् ।
प्रहर्षितोरामदिदृक्ष्याऽभवत्पुनश्चहर्षादिदमब्रवीद्वचः ॥ 46 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
ayodhyāntusamālokyacintayāmāsarāghavaḥ |
priyakāmaḥpriyaṃrāmastatastvaritavikramaḥ || 1 ||
cintayitvātatodṛṣṭiṃvānareṣunyapātayat |
uvācadhīmāṃstejasvīhanūmantamplavaṅgamam || 2 ||
ayodhyāntvaritogatvāśīghramplavagasattama |
jānīhikachacitkuśalījanonṛpatimandire || 3 ||
śṛṅgaberipuramprāpyaguhaṅgahanagocaram |
niṣādādhipatimbrūhikuśalaṃvacanānmama || 4 ||
śrutvātumāṅkuśalinamarogaṃvigatajvaram |
bhaviṣyatiguhaḥprītassamamātmasamassakhā || 5 ||
ayodhyāyāścatemārgampravṛttimbharatasya ca |
nivedayiṣyatiprītoniṣādādhipatirguhaḥ || 6 ||
bharatastutvayāvācyaḥkuśalaṃvacanānmama |
siddhārthaṃśaṃsamāntasmaisabhāryaṃsahalakṣmaṇam || 7 ||
haraṇañcāpivaidehyārāvaṇenabalīyasā |
sugrīveṇa ca samvādaṃvālinaścavadhaṃraṇe || 8 ||
maithilyanveṣaṇañcaivayathācādhigatātvayā |
laṅghayitvāmahātoyamāpagāpatimavyayam || 9 ||
upayānaṃsamudrasyasāgarasya ca darśanam |
yathā ca kāritassetūrāvaṇaścayathāhataḥ || 10 ||
varadānammahendreṇabrahmaṇāvaruṇena ca |
mahādevaprasādācchapitrāmamasamāgamam || 11 ||
upayātaṃ ca māṃsaumya bharatāyanivedaya |
saharākṣasarājenaharīṇāmīśvareṇa ca || 12 ||
jitvāśatrugaṇānrāmaḥprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |
upāyānaṃsamṛddhārthassahamitrairmahābalaiḥ || 13 ||
etacchrutvāyamākārambhajatebharatastataḥ |
sa ca teveditavyaḥsyātsarvaṃyacchāpimāmprati || 14 ||
jñeyāḥsarve ca vṛttāntāḥbharatasyeṅgitāni ca |
tattvenamukhavarṇenadṛṣṭyāvyābhāṣitena ca || 15 ||
sarvakālasamṛddhaṃhihastyaśvarathasaṅkulam |
pitṛpaitāmahaṃrājyaṅkasyanāvartayenmanaḥ || 16 ||
saṅgatyābharatśrīmān rājyenārthīsvayambhavet |
praśāstuvasudhāṃsarvāmakhilāṃraghunandanaḥ || 17 ||
tasyabuddhiṃ ca vijñāyavyavasāyaṃ ca vānara |
yāvannadūraṃyātāḥsmakṣipramāgantumarhasi || 18 ||
itipratisamādiṣṭohanūmānmārutātmajaḥ |
mānuṣaḥdhārayanṛpamayodhyāntvaritoyayau || 19 ||
atotpapātavegenahanūmānmārutātmajaḥ |
garutmānivavegenajighṛkṣanpannagottamam || 20 ||
laṅghayitvāpitṛpathaṃvihagendrālayaṃśubham |
gaṅgāyamunayorbhīmaṃsamatītyasamāgamam || 21 ||
śṛṅgaberapuramprāpyaguhamāsādyavīryavān |
sa vācāśubhayāhṛṣṭohanumānidamabravīt || 22 ||
sakhātutavakākutsthorāmassatyaparākramaḥ |
sasītassahasaumitrissatvāṅkuśalamabravīt || 23 ||
pañcamīmadyarajanīmuṣitvāvacanānmuneḥ |
bharadvājābhyanujñātandrakṣyasyadyaivarāghavam || 24 ||
evamuktvāmahātejāssamprahṛṣṭatanūruhaḥ |
utpapātamahāvegādvegavānvicārayan || 25 ||
so'paśyadrāmatīrthaṃ ca nadīṃvālukinīntathā |
varūthīṅgomatīñcaivabhīmaṃśālavanantathā || 26 ||
prajāścabahusāhasrīḥsphītānjanapadānapi |
saḥgatvādūramadhvānantvaritaḥkapikuñjaraḥ || 27 ||
āsasādadrumān phullānnandigrāmasamīpagān |
strībhissaputrairvṛddhaiścaramamāṇaiḥsvalaṅkṛtaiḥ |
surādhipasyopavaneyathācaitrarathedrumān || 28 ||
krośamātretvayodhyāyācaśīrakṛṣṇājinambaram || 29 ||
dadarśabharatandīnaṅkṛśamāśramavāsinam |
jaṭilammaladigdhāṅgambhrātṛvyasanakarśitam || 30 ||
phalamūlāśinandāntantāpasandharmacāriṇam |
samunnatajaṭābhāraṃvalkalājinavāsasam || 31 ||
niyatambhāvitātmānambrahmarṣisamatejasam |
pāduketepuraskṛtyapraśāsantaṃvasundharām || 32 ||
cāturvarṇasyalokasyatrātārammahatobhayāt |
upasthitamamātyaiścaśucibhiścapurohitaiḥ || 33 ||
balamukhyaiścayuktaiścakāṣāyāmbaradāribhiḥ |
nahiterājaputrantañcīrakṛṣṇājināmbaram || 34 ||
paribhoktuṃvyavasyantipaurāvaidharmavatsalāḥ |
tamdharmamivadharmajñandehavantamivāparam || 35 ||
uvācaprāñjalirvākyaṃhanūmānmārutātmajaḥ |
vasantandaṇḍakāraṇyeyantvañcīrajaṭādharam || 36 ||
anuśocasikākutsthaṃ sa tvāṅkauśalamabravīt |
priyamākhyāmitedevaśokantyajasudāruṇam || 37 ||
asminmuhūrtebhrātrātvaṃrāmeṇasahasaṅgataḥ |
nihatyarāvaṇaṃrāmaḥpratilabhya ca maithilīm || 38 ||
upayātisamṛddhārthaḥsahamitrairmahābalaiḥ |
lakṣmaṇaścamahātejāvaidehī ca yaśasvinī || 39 ||
sītāsamagrārāmeṇamahendreṇaśacīyathā |
evamuktohanumatābharataḥkaikayīsutaḥ || 40 ||
papātasahasāhṛṣṭoharṣānmohamupāgamat |
tatomuhūrtādutthāyapratyāśvasya ca rāghavaḥ || 41 ||
hanūmantamuvācedambharataḥpriyavādinam |
aśokajaiḥprītimayaiḥkapimāliṅgyasambhramāt || 42 ||
siṣecabharataḥśrīmānvipulairaśrubindhubhiḥ |
devovāmānuṣovātvamanukrośādihāgataḥ || 43 ||
priyākhyānasyatesaumyadadāmibruvataḥpriyam |
gavāṃśatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śatamparam || 44 ||
sakuṇḍalāśśubhācārābhāryāḥkanyāstuṣoḍaśa |
hemavarṇāssunāsorūśśaśisaumyānanāḥstriyaḥ || 45 ||
sarvābharaṇasampannāssampannāḥkulajātibhiḥ |
niśamyarāmāgamanannṛpātmajaḥkapipravīrasyatadādbhutopamam |
praharṣitorāmadidṛkṣyā'bhavatpunaścaharṣādidamabravīdvacaḥ || 46 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.