શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ ત્રિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
યુધ્યતાન્તુતતસ્તેષાંવાનરાણામ્મહાત્મનામ્ ।
રક્ષસાંસમ્બભૂવાથબલકોપસ્સુદારુણઃ ॥ 1 ॥
તેહયૈઃકાઞ્ચનાપીડૈર્ધ્વશ્ચાગ્નિશિખોપમૈઃ ।
રથૈશ્ચાદિત્યસઙ્કાશૈઃકવચૈશ્ચમનોરમૈઃ ॥ 2 ॥
નિર્યયૂરાક્ષસવ્યાઘ્રાનાદયન્તોદિશોદશ ।
રાક્ષસાભીમકર્માણોરાવણસ્યજયૈષિણઃ ॥ 3 ॥
વાનરાણામપિચમૂર્બૃહતીજયમિચ્છતામ્ ।
અભ્યધાવતતાંસેનાંરક્ષસાઙ્કામરૂપિણમ્ ॥ 4 ॥
એતસ્મિન્નન્તરેતેષામન્યોન્યમભિધાવતામ્ ।
રક્ષસાંવાનરાણાઞ્ચદ્વન્દ્વયુદ્ધમવર્તત ॥ 5 ॥
અઙ્ગદેન્દ્રજિત્સાર્ધંવાલિપુત્રેણરાક્ષસઃ ।
આયુધ્યતમહાતેજાસ્ત્ર઼્યમ્બકેણયથાઽન્તકઃ ॥ 6 ॥
પ્રજઙ્ઘેનચસમ્પાતિર્નિત્યન્દુર્મર્ષણોરણે ।
જમ્બુમાલિનમારબ્ધોહનુમાનપિવાનરઃ ॥ 7 ॥
સઙ્ગતસ્તુમહાક્રોધોરાક્ષસોરાવણાનુજઃ ।
સમરેતીક્ષ્ણવેગેનમિત્રઘ્નેનવિભીષણઃ ॥ 8 ॥
તપનેનગજસ્સાર્ધંરાક્ષસેનમહાબલઃ ।
નિકુમ્ભેનમહાતેજાનીલોઽપિસમયુધ્યત ॥ 9 ॥
વાનરેન્દ્રસ્તુસુગ્રીવઃપ્રઘસેનસમાગતઃ ।
સઙ્ગતઃસમરેશ્રીમાન્વિરૂપાક્ષેણલક્ષ્મણઃ ॥ 10 ॥
અગ્નિકેતુશ્ચસુદુર્ધર્ષોરશ્મિકેતુશ્ચરાક્ષસઃ ।
સુપ્તઘ્નોયજ્ઞકોપશ્ચરામેણસહસઙ્ગતાઃ ॥ 11 ॥
વજ્રમુષ્ટિસ્તુમૈન્દેનદ્વિવિદેનાશનિપ્રભઃ ।
રાક્ષસાભ્યાંસુઘોરાભ્યાઙ્કપિમુખ્યૌસમાગતૌ ॥ 12 ॥
વીરહ્ પ્રતપનો ઘોરો રાક્ષસો રણ દુર્ધરઃ ।
સમરે તીક્ષ્ણ વેગેન નલેન સમયુધ્યત ॥ 13 ॥
ધર્મસ્ય પુત્રો બલવાન્ સુષેણ;ઇતિ વિશરુતઃ ।
સ વિદ્યુન્ માલિના સાર્ધં અયુધ્યત મહા કપિઃ ॥ 14 ॥
વાનરાશ્ચાપરેભીમારાક્ષસૈરપરૈસ્સહ ।
દ્વન્દ્વંસમીયુસ્સહસાયુદ્ધાયબહુભિસ્સહ ॥ 15 ॥
તત્રાસીત્સુમહદ્યુદ્ધન્તુમુલંરોમહર્ષણમ્ ।
રક્ષસાંવાનરાણાઞ્ચવીરાણાઞ્જયમિચ્છતામ્ ॥ 16 ॥
હરિરાક્ષસદેહેભ્યઃપ્રભૂતાઃકેશશાદ્વલાઃ ।
શરીરસઙ્ઘાટાવહાઃપ્રસુસ્રુશ્શોણિતાપગાઃ ॥ 17 ॥
અજઘાનેન્દ્રજિત્ક્રુદ્ધોવજ્રેણેવશતક્રતુઃ ।
અઙ્ગદઙ્ગદયાવીરંશત્રુસૈન્યવિદારણમ્ ॥ 18 ॥
તસ્યકાઞ્ચનચિત્રાઙ્ગંરથંસાશ્વંસસારથિમ્ ।
જઘાનસમરેશ્રીમાનઙ્ગદોવેગવાન્કપિઃ ॥ 19 ॥
સમ્પાતિસ્તુત્રિભિર્ભાણૈઃપ્રજઙ્ઘેનસમાહતઃ ।
નિજઘાનશ્વકર્ણેનપ્રજઙ્ઘંરણમૂર્ધનિ ॥ 20 ॥
જમ્બુમાલીરથસ્થસ્તુરથશક્ત્યામહાબલઃ ।
બિબેદસમરેક્રુદ્ધોહનૂમન્તંસ્તનાન્તરે ॥ 21 ॥
તસ્યતંરથમાસ્થાયહનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ ।
પ્રમમાથતલેનાશુસહતેનૈવરક્ષસા ॥ 22 ॥
નદન્ પ્રતપનોઘોરોનલંસોપ્યન્વધાવત ।
નલઃપ્રતપનસ્યાશુપાતયામાસચક્ષુષી ॥ 23 ॥
ભિન્નગાત્રશ્શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃક્ષિપ્રહસ્તેનરક્ષસા ।
ગ્રસન્તમિવસૈન્યાનિપ્રઘસંવાનરાધિપઃ ॥ 24 ॥
સુગ્રીવસ્સપ્તપર્ણેનનિર્ભિભેદજઘાનચ ।
અગ્નિકેતુશ્ચદુર્ધર્ષોરશ્મિકેતુશ્ચરાક્ષસઃ ॥ 25 ॥
સુપ્તઘ્નોયજ્ઞકોપશ્ચરામન્નિર્ભિભિદુશ્શરૈઃ ।
તેષાઞ્ચતુર્ણાંરામસ્તુશિરાંસિનિશિતૈશ્શરૈઃ ।
ક્રુદ્ધશ્ચતુર્ભિશ્ચિચ્છેદઘોરૈરગ્નિશિખોપમૈઃ ॥ 26 ॥
વજ્ર મુષ્ટિસ્ તુ મૈન્દેન મુષ્ટિના નિહતો રણે ।
પપાત સરથહ્ સાશવહ્ પુરાટ્ટ ઇવ ભૂ તલે ॥ 27 ॥
નિકુમ્બસ્તુરણેનીલન્નીલાઞ્જનચયપ્રભમ્ ।
નિર્બિભેદશરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃકરૈર્મેઘમિવાંશુમાન્ ॥ 28 ॥
પુનશ્શરશતેનાથક્ષિપ્રહસ્તોનિશાચરઃ ।
બિભેદસમરેનીલન્નિકુમ્ભઃપ્રજહાસચ ॥ 29 ॥
તસ્યૈવરથચક્રેણનીલોવિષ્ણુરિવાહવે ।
શિરશ્ચિચ્છેદસમરેનિકુમ્ભસ્યચસારથેઃ ॥ 30 ॥
વજ્રાશનિસમસ્પર્શોદ્વિવિદોઽપ્યશનિપ્રભમ્ ।
જઘાનગિરિશૃઙ્ગેણમિષતાંસર્વરક્ષસામ્ ॥ 31 ॥
દ્વિદિધંવાનરેન્દ્રન્તુનગયોધિનમાહવે ।
શરૈરશનિસઙ્કાશૈસ્સવિવ્યાધાશનિપ્રભઃ ॥ 32 ॥
સશરૈરભિવિદ્ધાઙ્ગોદ્વિવિદઃક્રોધમૂર્છિતઃ ।
સાલેનસરથંસાશ્વન્નિજઘાનાશનિપ્રભમ્ ॥ 33 ॥
વિદ્યુન્માલીરથસ્થસ્તુશરૈઃકાઞ્ચનભૂષણૈઃ ।
સુષેણન્તાડયામાસનનાદચમુહુર્મુહુઃ ॥ 34 ॥
તંરથસ્થમથોદૃષ્ટવાસુષેણોવાનરોત્તમઃ ।
ગિરિશૃઙ્ગેણમહતારથમાશુન્યપાતયત્ ॥ 35 ॥
લાઘવેનતુસંયુક્તોવિદ્યુન્માલીનિશાચરઃ ।
અપક્રમ્યરથાત્તૂર્ણઙ્ગદાપાણિઃક્ષિતૌસ્થિતઃ ॥ 36 ॥
તતઃક્રોધસમાવિષ્ટઃસુષેણોહરિપુઙ્ગવઃ ।
શિલાંસુમહતીઙ્ગૃહ્યનિશાચરમભિદ્રવત્ ॥ 37 ॥
તમાપતન્તઙ્ગદયાવિદ્યુન્માલીનિશાચરઃ ।
વક્ષસ્યભિજઘાનાશુસુષેણંહરિપુઙ્ગવઃ ॥ 38 ॥
ગદાપ્રહારન્તઙ્ઘોરમચ્નિત્યપ્લવગોત્તમઃ ।
તાંશિલામ્પાતયામાસતસ્યોરસિમહામૃધે ॥ 39 ॥
શિલાપ્રહારભિહતોવિદ્યુન્માલીનિશાચરઃ ।
નિષ્પિષ્ટહૃદયોભૂમૌગતાસુર્નિપપાતહ ॥ 40 ॥
એવન્તૈર્વાનરૈશ્શૂરૈશ્શૂરાસ્તેરજનીચરાઃ ।
દ્વન્દ્વેવિમૃદિતાસ્તત્રદૈત્યાઇવદિવૌકસૈઃ ॥ 41 ॥
ભગ્નૈખડગૈર્ગદાભિશ્ચશક્તિતોમરપટ્ટસૈઃ ।
અપવિદ્ધૈશ્ચાભિન્નૈશ્ચરથૈસ્સાઙ્ગ્રામિકૈર્હયૈઃ ॥ 42 ॥
નિહતૈઃકુઞ્જરૈર્મત્સ્સૈસ્તથાવાનરરાક્ષસૈઃ ।
ચક્રાક્ષયુગદણ્ડૈશ્ચભગ્નૈર્ધરણિસંશ્રિતૈઃ ॥ 43 ॥
બભૂવાયોધનઙ્ઘોરઙ્ગોમાયુગણસેવિતમ્ ।
કબન્ધાનિસમુત્પેતુર્દિક્ષુવાનરરક્ષસામ્ ॥ 44 ॥
વિમર્દેતુમુલેતસ્મિન્દેવાસુરરણોપમે ।
વિદાર્યમાણાહરિપુઙ્ગવૈસ્તદાનિશાચરાશ્શોણિતદિગ્ધગાત્રાઃ ।
પુનઃસુયુદ્ધન્તરસાસમાસ્થિતાદિવાકરસ્યાસ્તમયાભિકાઙ્ક્ષિણઃ ॥ 45 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ત્રિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha tricatvāriṃśassargaḥ |
yudhyatāntutatasteṣāṃvānarāṇāmmahātmanām |
rakṣasāṃsambabhūvāthabalakopassudāruṇaḥ || 1 ||
tehayaiḥkāñcanāpīḍairdhvaścāgniśikhopamaiḥ |
rathaiścādityasaṅkāśaiḥkavacaiścamanoramaiḥ || 2 ||
niryayūrākṣasavyāghrānādayantodiśodaśa |
rākṣasābhīmakarmāṇorāvaṇasyajayaiṣiṇaḥ || 3 ||
vānarāṇāmapicamūrbṛhatījayamicchatām |
abhyadhāvatatāṃsenāṃrakṣasāṅkāmarūpiṇam || 4 ||
etasminnantareteṣāmanyonyamabhidhāvatām |
rakṣasāṃvānarāṇāñcadvandvayuddhamavartata || 5 ||
aṅgadendrajitsārdhaṃvāliputreṇarākṣasaḥ |
āyudhyatamahātejāstṟyambakeṇayathā'ntakaḥ || 6 ||
prajaṅghenacasampātirnityandurmarṣaṇoraṇe |
jambumālinamārabdhohanumānapivānaraḥ || 7 ||
saṅgatastumahākrodhorākṣasorāvaṇānujaḥ |
samaretīkṣṇavegenamitraghnenavibhīṣaṇaḥ || 8 ||
tapanenagajassārdhaṃrākṣasenamahābalaḥ |
nikumbhenamahātejānīlo'pisamayudhyata || 9 ||
vānarendrastusugrīvaḥpraghasenasamāgataḥ |
saṅgataḥsamareśrīmānvirūpākṣeṇalakṣmaṇaḥ || 10 ||
agniketuścasudurdharṣoraśmiketuścarākṣasaḥ |
suptaghnoyajñakopaścarāmeṇasahasaṅgatāḥ || 11 ||
vajramuṣṭistumaindenadvividenāśaniprabhaḥ |
rākṣasābhyāṃsughorābhyāṅkapimukhyausamāgatau || 12 ||
vīrah pratapano ghoro rākṣaso raṇa durdharaḥ |
samare tīkṣṇa vegena nalena samayudhyata || 13 ||
dharmasya putro balavān suṣeṇa;iti viśarutaḥ |
sa vidyun mālinā sārdhaṃ ayudhyata mahā kapiḥ || 14 ||
vānarāścāparebhīmārākṣasairaparaissaha |
dvandvaṃsamīyussahasāyuddhāyabahubhissaha || 15 ||
tatrāsītsumahadyuddhantumulaṃromaharṣaṇam |
rakṣasāṃvānarāṇāñcavīrāṇāñjayamicchatām || 16 ||
harirākṣasadehebhyaḥprabhūtāḥkeśaśādvalāḥ |
śarīrasaṅghāṭāvahāḥprasusruśśoṇitāpagāḥ || 17 ||
ajaghānendrajitkruddhovajreṇevaśatakratuḥ |
aṅgadaṅgadayāvīraṃśatrusainyavidāraṇam || 18 ||
tasyakāñcanacitrāṅgaṃrathaṃsāśvaṃsasārathim |
jaghānasamareśrīmānaṅgadovegavānkapiḥ || 19 ||
sampātistutribhirbhāṇaiḥprajaṅghenasamāhataḥ |
nijaghānaśvakarṇenaprajaṅghaṃraṇamūrdhani || 20 ||
jambumālīrathasthasturathaśaktyāmahābalaḥ |
bibedasamarekruddhohanūmantaṃstanāntare || 21 ||
tasyataṃrathamāsthāyahanūmān mārutātmajaḥ |
pramamāthatalenāśusahatenaivarakṣasā || 22 ||
nadan pratapanoghoronalaṃsopyanvadhāvata |
nalaḥpratapanasyāśupātayāmāsacakṣuṣī || 23 ||
bhinnagātraśśaraistīkṣṇaiḥkṣiprahastenarakṣasā |
grasantamivasainyānipraghasaṃvānarādhipaḥ || 24 ||
sugrīvassaptaparṇenanirbhibhedajaghānaca |
agniketuścadurdharṣoraśmiketuścarākṣasaḥ || 25 ||
suptaghnoyajñakopaścarāmannirbhibhiduśśaraiḥ |
teṣāñcaturṇāṃrāmastuśirāṃsiniśitaiśśaraiḥ |
kruddhaścaturbhiścicchedaghorairagniśikhopamaiḥ || 26 ||
vajra muṣṭis tu maindena muṣṭinā nihato raṇe |
papāta sarathah sāśavah purāṭṭa iva bhū tale || 27 ||
nikumbasturaṇenīlannīlāñjanacayaprabham |
nirbibhedaśaraistīkṣṇaiḥkarairmeghamivāṃśumān || 28 ||
punaśśaraśatenāthakṣiprahastoniśācaraḥ |
bibhedasamarenīlannikumbhaḥprajahāsaca || 29 ||
tasyaivarathacakreṇanīloviṣṇurivāhave |
śiraścicchedasamarenikumbhasyacasāratheḥ || 30 ||
vajrāśanisamasparśodvivido'pyaśaniprabham |
jaghānagiriśṛṅgeṇamiṣatāṃsarvarakṣasām || 31 ||
dvididhaṃvānarendrantunagayodhinamāhave |
śarairaśanisaṅkāśaissavivyādhāśaniprabhaḥ || 32 ||
saśarairabhividdhāṅgodvividaḥkrodhamūrchitaḥ |
sālenasarathaṃsāśvannijaghānāśaniprabham || 33 ||
vidyunmālīrathasthastuśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
suṣeṇantāḍayāmāsananādacamuhurmuhuḥ || 34 ||
taṃrathasthamathodṛṣṭavāsuṣeṇovānarottamaḥ |
giriśṛṅgeṇamahatārathamāśunyapātayat || 35 ||
lāghavenatusaṃyuktovidyunmālīniśācaraḥ |
apakramyarathāttūrṇaṅgadāpāṇiḥkṣitausthitaḥ || 36 ||
tataḥkrodhasamāviṣṭaḥsuṣeṇoharipuṅgavaḥ |
śilāṃsumahatīṅgṛhyaniśācaramabhidravat || 37 ||
tamāpatantaṅgadayāvidyunmālīniśācaraḥ |
vakṣasyabhijaghānāśusuṣeṇaṃharipuṅgavaḥ || 38 ||
gadāprahārantaṅghoramacnityaplavagottamaḥ |
tāṃśilāmpātayāmāsatasyorasimahāmṛdhe || 39 ||
śilāprahārabhihatovidyunmālīniśācaraḥ |
niṣpiṣṭahṛdayobhūmaugatāsurnipapātaha || 40 ||
evantairvānaraiśśūraiśśūrāsterajanīcarāḥ |
dvandvevimṛditāstatradaityāivadivaukasaiḥ || 41 ||
bhagnaikhaḍagairgadābhiścaśaktitomarapaṭṭasaiḥ |
apaviddhaiścābhinnaiścarathaissāṅgrāmikairhayaiḥ || 42 ||
nihataiḥkuñjarairmatssaistathāvānararākṣasaiḥ |
cakrākṣayugadaṇḍaiścabhagnairdharaṇisaṃśritaiḥ || 43 ||
babhūvāyodhanaṅghoraṅgomāyugaṇasevitam |
kabandhānisamutpeturdikṣuvānararakṣasām || 44 ||
vimardetumuletasmindevāsuraraṇopame |
vidāryamāṇāharipuṅgavaistadāniśācarāśśoṇitadigdhagātrāḥ |
punaḥsuyuddhantarasāsamāsthitādivākarasyāstamayābhikāṅkṣiṇaḥ || 45 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ।
युध्यतान्तुततस्तेषांवानराणाम्महात्मनाम् ।
रक्षसांसम्बभूवाथबलकोपस्सुदारुणः ॥ 1 ॥
तेहयैःकाञ्चनापीडैर्ध्वश्चाग्निशिखोपमैः ।
रथैश्चादित्यसङ्काशैःकवचैश्चमनोरमैः ॥ 2 ॥
निर्ययूराक्षसव्याघ्रानादयन्तोदिशोदश ।
राक्षसाभीमकर्माणोरावणस्यजयैषिणः ॥ 3 ॥
वानराणामपिचमूर्बृहतीजयमिच्छताम् ।
अभ्यधावततांसेनांरक्षसाङ्कामरूपिणम् ॥ 4 ॥
एतस्मिन्नन्तरेतेषामन्योन्यमभिधावताम् ।
रक्षसांवानराणाञ्चद्वन्द्वयुद्धमवर्तत ॥ 5 ॥
अङ्गदेन्द्रजित्सार्धंवालिपुत्रेणराक्षसः ।
आयुध्यतमहातेजास्त्ऱ्यम्बकेणयथाऽन्तकः ॥ 6 ॥
प्रजङ्घेनचसम्पातिर्नित्यन्दुर्मर्षणोरणे ।
जम्बुमालिनमारब्धोहनुमानपिवानरः ॥ 7 ॥
सङ्गतस्तुमहाक्रोधोराक्षसोरावणानुजः ।
समरेतीक्ष्णवेगेनमित्रघ्नेनविभीषणः ॥ 8 ॥
तपनेनगजस्सार्धंराक्षसेनमहाबलः ।
निकुम्भेनमहातेजानीलोऽपिसमयुध्यत ॥ 9 ॥
वानरेन्द्रस्तुसुग्रीवःप्रघसेनसमागतः ।
सङ्गतःसमरेश्रीमान्विरूपाक्षेणलक्ष्मणः ॥ 10 ॥
अग्निकेतुश्चसुदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षसः ।
सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चरामेणसहसङ्गताः ॥ 11 ॥
वज्रमुष्टिस्तुमैन्देनद्विविदेनाशनिप्रभः ।
राक्षसाभ्यांसुघोराभ्याङ्कपिमुख्यौसमागतौ ॥ 12 ॥
वीरह् प्रतपनो घोरो राक्षसो रण दुर्धरः ।
समरे तीक्ष्ण वेगेन नलेन समयुध्यत ॥ 13 ॥
धर्मस्य पुत्रो बलवान् सुषेण;इति विशरुतः ।
स विद्युन् मालिना सार्धं अयुध्यत महा कपिः ॥ 14 ॥
वानराश्चापरेभीमाराक्षसैरपरैस्सह ।
द्वन्द्वंसमीयुस्सहसायुद्धायबहुभिस्सह ॥ 15 ॥
तत्रासीत्सुमहद्युद्धन्तुमुलंरोमहर्षणम् ।
रक्षसांवानराणाञ्चवीराणाञ्जयमिच्छताम् ॥ 16 ॥
हरिराक्षसदेहेभ्यःप्रभूताःकेशशाद्वलाः ।
शरीरसङ्घाटावहाःप्रसुस्रुश्शोणितापगाः ॥ 17 ॥
अजघानेन्द्रजित्क्रुद्धोवज्रेणेवशतक्रतुः ।
अङ्गदङ्गदयावीरंशत्रुसैन्यविदारणम् ॥ 18 ॥
तस्यकाञ्चनचित्राङ्गंरथंसाश्वंससारथिम् ।
जघानसमरेश्रीमानङ्गदोवेगवान्कपिः ॥ 19 ॥
सम्पातिस्तुत्रिभिर्भाणैःप्रजङ्घेनसमाहतः ।
निजघानश्वकर्णेनप्रजङ्घंरणमूर्धनि ॥ 20 ॥
जम्बुमालीरथस्थस्तुरथशक्त्यामहाबलः ।
बिबेदसमरेक्रुद्धोहनूमन्तंस्तनान्तरे ॥ 21 ॥
तस्यतंरथमास्थायहनूमान् मारुतात्मजः ।
प्रममाथतलेनाशुसहतेनैवरक्षसा ॥ 22 ॥
नदन् प्रतपनोघोरोनलंसोप्यन्वधावत ।
नलःप्रतपनस्याशुपातयामासचक्षुषी ॥ 23 ॥
भिन्नगात्रश्शरैस्तीक्ष्णैःक्षिप्रहस्तेनरक्षसा ।
ग्रसन्तमिवसैन्यानिप्रघसंवानराधिपः ॥ 24 ॥
सुग्रीवस्सप्तपर्णेननिर्भिभेदजघानच ।
अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षसः ॥ 25 ॥
सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चरामन्निर्भिभिदुश्शरैः ।
तेषाञ्चतुर्णांरामस्तुशिरांसिनिशितैश्शरैः ।
क्रुद्धश्चतुर्भिश्चिच्छेदघोरैरग्निशिखोपमैः ॥ 26 ॥
वज्र मुष्टिस् तु मैन्देन मुष्टिना निहतो रणे ।
पपात सरथह् साशवह् पुराट्ट इव भू तले ॥ 27 ॥
निकुम्बस्तुरणेनीलन्नीलाञ्जनचयप्रभम् ।
निर्बिभेदशरैस्तीक्ष्णैःकरैर्मेघमिवांशुमान् ॥ 28 ॥
पुनश्शरशतेनाथक्षिप्रहस्तोनिशाचरः ।
बिभेदसमरेनीलन्निकुम्भःप्रजहासच ॥ 29 ॥
तस्यैवरथचक्रेणनीलोविष्णुरिवाहवे ।
शिरश्चिच्छेदसमरेनिकुम्भस्यचसारथेः ॥ 30 ॥
वज्राशनिसमस्पर्शोद्विविदोऽप्यशनिप्रभम् ।
जघानगिरिशृङ्गेणमिषतांसर्वरक्षसाम् ॥ 31 ॥
द्विदिधंवानरेन्द्रन्तुनगयोधिनमाहवे ।
शरैरशनिसङ्काशैस्सविव्याधाशनिप्रभः ॥ 32 ॥
सशरैरभिविद्धाङ्गोद्विविदःक्रोधमूर्छितः ।
सालेनसरथंसाश्वन्निजघानाशनिप्रभम् ॥ 33 ॥
विद्युन्मालीरथस्थस्तुशरैःकाञ्चनभूषणैः ।
सुषेणन्ताडयामासननादचमुहुर्मुहुः ॥ 34 ॥
तंरथस्थमथोदृष्टवासुषेणोवानरोत्तमः ।
गिरिशृङ्गेणमहतारथमाशुन्यपातयत् ॥ 35 ॥
लाघवेनतुसंयुक्तोविद्युन्मालीनिशाचरः ।
अपक्रम्यरथात्तूर्णङ्गदापाणिःक्षितौस्थितः ॥ 36 ॥
ततःक्रोधसमाविष्टःसुषेणोहरिपुङ्गवः ।
शिलांसुमहतीङ्गृह्यनिशाचरमभिद्रवत् ॥ 37 ॥
तमापतन्तङ्गदयाविद्युन्मालीनिशाचरः ।
वक्षस्यभिजघानाशुसुषेणंहरिपुङ्गवः ॥ 38 ॥
गदाप्रहारन्तङ्घोरमच्नित्यप्लवगोत्तमः ।
तांशिलाम्पातयामासतस्योरसिमहामृधे ॥ 39 ॥
शिलाप्रहारभिहतोविद्युन्मालीनिशाचरः ।
निष्पिष्टहृदयोभूमौगतासुर्निपपातह ॥ 40 ॥
एवन्तैर्वानरैश्शूरैश्शूरास्तेरजनीचराः ।
द्वन्द्वेविमृदितास्तत्रदैत्याइवदिवौकसैः ॥ 41 ॥
भग्नैखडगैर्गदाभिश्चशक्तितोमरपट्टसैः ।
अपविद्धैश्चाभिन्नैश्चरथैस्साङ्ग्रामिकैर्हयैः ॥ 42 ॥
निहतैःकुञ्जरैर्मत्स्सैस्तथावानरराक्षसैः ।
चक्राक्षयुगदण्डैश्चभग्नैर्धरणिसंश्रितैः ॥ 43 ॥
बभूवायोधनङ्घोरङ्गोमायुगणसेवितम् ।
कबन्धानिसमुत्पेतुर्दिक्षुवानररक्षसाम् ॥ 44 ॥
विमर्देतुमुलेतस्मिन्देवासुररणोपमे ।
विदार्यमाणाहरिपुङ्गवैस्तदानिशाचराश्शोणितदिग्धगात्राः ।
पुनःसुयुद्धन्तरसासमास्थितादिवाकरस्यास्तमयाभिकाङ्क्षिणः ॥ 45 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha tricatvāriṃśassargaḥ |
yudhyatāntutatasteṣāṃvānarāṇāmmahātmanām |
rakṣasāṃsambabhūvāthabalakopassudāruṇaḥ || 1 ||
tehayaiḥkāñcanāpīḍairdhvaścāgniśikhopamaiḥ |
rathaiścādityasaṅkāśaiḥkavacaiścamanoramaiḥ || 2 ||
niryayūrākṣasavyāghrānādayantodiśodaśa |
rākṣasābhīmakarmāṇorāvaṇasyajayaiṣiṇaḥ || 3 ||
vānarāṇāmapicamūrbṛhatījayamicchatām |
abhyadhāvatatāṃsenāṃrakṣasāṅkāmarūpiṇam || 4 ||
etasminnantareteṣāmanyonyamabhidhāvatām |
rakṣasāṃvānarāṇāñcadvandvayuddhamavartata || 5 ||
aṅgadendrajitsārdhaṃvāliputreṇarākṣasaḥ |
āyudhyatamahātejāstṟyambakeṇayathā'ntakaḥ || 6 ||
prajaṅghenacasampātirnityandurmarṣaṇoraṇe |
jambumālinamārabdhohanumānapivānaraḥ || 7 ||
saṅgatastumahākrodhorākṣasorāvaṇānujaḥ |
samaretīkṣṇavegenamitraghnenavibhīṣaṇaḥ || 8 ||
tapanenagajassārdhaṃrākṣasenamahābalaḥ |
nikumbhenamahātejānīlo'pisamayudhyata || 9 ||
vānarendrastusugrīvaḥpraghasenasamāgataḥ |
saṅgataḥsamareśrīmānvirūpākṣeṇalakṣmaṇaḥ || 10 ||
agniketuścasudurdharṣoraśmiketuścarākṣasaḥ |
suptaghnoyajñakopaścarāmeṇasahasaṅgatāḥ || 11 ||
vajramuṣṭistumaindenadvividenāśaniprabhaḥ |
rākṣasābhyāṃsughorābhyāṅkapimukhyausamāgatau || 12 ||
vīrah pratapano ghoro rākṣaso raṇa durdharaḥ |
samare tīkṣṇa vegena nalena samayudhyata || 13 ||
dharmasya putro balavān suṣeṇa;iti viśarutaḥ |
sa vidyun mālinā sārdhaṃ ayudhyata mahā kapiḥ || 14 ||
vānarāścāparebhīmārākṣasairaparaissaha |
dvandvaṃsamīyussahasāyuddhāyabahubhissaha || 15 ||
tatrāsītsumahadyuddhantumulaṃromaharṣaṇam |
rakṣasāṃvānarāṇāñcavīrāṇāñjayamicchatām || 16 ||
harirākṣasadehebhyaḥprabhūtāḥkeśaśādvalāḥ |
śarīrasaṅghāṭāvahāḥprasusruśśoṇitāpagāḥ || 17 ||
ajaghānendrajitkruddhovajreṇevaśatakratuḥ |
aṅgadaṅgadayāvīraṃśatrusainyavidāraṇam || 18 ||
tasyakāñcanacitrāṅgaṃrathaṃsāśvaṃsasārathim |
jaghānasamareśrīmānaṅgadovegavānkapiḥ || 19 ||
sampātistutribhirbhāṇaiḥprajaṅghenasamāhataḥ |
nijaghānaśvakarṇenaprajaṅghaṃraṇamūrdhani || 20 ||
jambumālīrathasthasturathaśaktyāmahābalaḥ |
bibedasamarekruddhohanūmantaṃstanāntare || 21 ||
tasyataṃrathamāsthāyahanūmān mārutātmajaḥ |
pramamāthatalenāśusahatenaivarakṣasā || 22 ||
nadan pratapanoghoronalaṃsopyanvadhāvata |
nalaḥpratapanasyāśupātayāmāsacakṣuṣī || 23 ||
bhinnagātraśśaraistīkṣṇaiḥkṣiprahastenarakṣasā |
grasantamivasainyānipraghasaṃvānarādhipaḥ || 24 ||
sugrīvassaptaparṇenanirbhibhedajaghānaca |
agniketuścadurdharṣoraśmiketuścarākṣasaḥ || 25 ||
suptaghnoyajñakopaścarāmannirbhibhiduśśaraiḥ |
teṣāñcaturṇāṃrāmastuśirāṃsiniśitaiśśaraiḥ |
kruddhaścaturbhiścicchedaghorairagniśikhopamaiḥ || 26 ||
vajra muṣṭis tu maindena muṣṭinā nihato raṇe |
papāta sarathah sāśavah purāṭṭa iva bhū tale || 27 ||
nikumbasturaṇenīlannīlāñjanacayaprabham |
nirbibhedaśaraistīkṣṇaiḥkarairmeghamivāṃśumān || 28 ||
punaśśaraśatenāthakṣiprahastoniśācaraḥ |
bibhedasamarenīlannikumbhaḥprajahāsaca || 29 ||
tasyaivarathacakreṇanīloviṣṇurivāhave |
śiraścicchedasamarenikumbhasyacasāratheḥ || 30 ||
vajrāśanisamasparśodvivido'pyaśaniprabham |
jaghānagiriśṛṅgeṇamiṣatāṃsarvarakṣasām || 31 ||
dvididhaṃvānarendrantunagayodhinamāhave |
śarairaśanisaṅkāśaissavivyādhāśaniprabhaḥ || 32 ||
saśarairabhividdhāṅgodvividaḥkrodhamūrchitaḥ |
sālenasarathaṃsāśvannijaghānāśaniprabham || 33 ||
vidyunmālīrathasthastuśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
suṣeṇantāḍayāmāsananādacamuhurmuhuḥ || 34 ||
taṃrathasthamathodṛṣṭavāsuṣeṇovānarottamaḥ |
giriśṛṅgeṇamahatārathamāśunyapātayat || 35 ||
lāghavenatusaṃyuktovidyunmālīniśācaraḥ |
apakramyarathāttūrṇaṅgadāpāṇiḥkṣitausthitaḥ || 36 ||
tataḥkrodhasamāviṣṭaḥsuṣeṇoharipuṅgavaḥ |
śilāṃsumahatīṅgṛhyaniśācaramabhidravat || 37 ||
tamāpatantaṅgadayāvidyunmālīniśācaraḥ |
vakṣasyabhijaghānāśusuṣeṇaṃharipuṅgavaḥ || 38 ||
gadāprahārantaṅghoramacnityaplavagottamaḥ |
tāṃśilāmpātayāmāsatasyorasimahāmṛdhe || 39 ||
śilāprahārabhihatovidyunmālīniśācaraḥ |
niṣpiṣṭahṛdayobhūmaugatāsurnipapātaha || 40 ||
evantairvānaraiśśūraiśśūrāsterajanīcarāḥ |
dvandvevimṛditāstatradaityāivadivaukasaiḥ || 41 ||
bhagnaikhaḍagairgadābhiścaśaktitomarapaṭṭasaiḥ |
apaviddhaiścābhinnaiścarathaissāṅgrāmikairhayaiḥ || 42 ||
nihataiḥkuñjarairmatssaistathāvānararākṣasaiḥ |
cakrākṣayugadaṇḍaiścabhagnairdharaṇisaṃśritaiḥ || 43 ||
babhūvāyodhanaṅghoraṅgomāyugaṇasevitam |
kabandhānisamutpeturdikṣuvānararakṣasām || 44 ||
vimardetumuletasmindevāsuraraṇopame |
vidāryamāṇāharipuṅgavaistadāniśācarāśśoṇitadigdhagātrāḥ |
punaḥsuyuddhantarasāsamāsthitādivākarasyāstamayābhikāṅkṣiṇaḥ || 45 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.