6.43 Yuddhakanda - Trichatvarimsha Sargah

ॐ

6.43 યુદ્ધકાણ્ડ - ત્રિચત્વારિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ ત્રિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।

યુધ્યતાન્તુતતસ્તેષાંવાનરાણામ્મહાત્મનામ્ ।

રક્ષસાંસમ્બભૂવાથબલકોપસ્સુદારુણઃ ॥ 1 ॥

તેહયૈઃકાઞ્ચનાપીડૈર્ધ્વશ્ચાગ્નિશિખોપમૈઃ ।

રથૈશ્ચાદિત્યસઙ્કાશૈઃકવચૈશ્ચમનોરમૈઃ ॥ 2 ॥

નિર્યયૂરાક્ષસવ્યાઘ્રાનાદયન્તોદિશોદશ ।

રાક્ષસાભીમકર્માણોરાવણસ્યજયૈષિણઃ ॥ 3 ॥

વાનરાણામપિચમૂર્બૃહતીજયમિચ્છતામ્ ।

અભ્યધાવતતાંસેનાંરક્ષસાઙ્કામરૂપિણમ્ ॥ 4 ॥

એતસ્મિન્નન્તરેતેષામન્યોન્યમભિધાવતામ્ ।

રક્ષસાંવાનરાણાઞ્ચદ્વન્દ્વયુદ્ધમવર્તત ॥ 5 ॥

અઙ્ગદેન્દ્રજિત્સાર્ધંવાલિપુત્રેણરાક્ષસઃ ।

આયુધ્યતમહાતેજાસ્ત્ર઼્યમ્બકેણયથાઽન્તકઃ ॥ 6 ॥

પ્રજઙ્ઘેનચસમ્પાતિર્નિત્યન્દુર્મર્ષણોરણે ।

જમ્બુમાલિનમારબ્ધોહનુમાનપિવાનરઃ ॥ 7 ॥

સઙ્ગતસ્તુમહાક્રોધોરાક્ષસોરાવણાનુજઃ ।

સમરેતીક્ષ્ણવેગેનમિત્રઘ્નેનવિભીષણઃ ॥ 8 ॥

તપનેનગજસ્સાર્ધંરાક્ષસેનમહાબલઃ ।

નિકુમ્ભેનમહાતેજાનીલોઽપિસમયુધ્યત ॥ 9 ॥

વાનરેન્દ્રસ્તુસુગ્રીવઃપ્રઘસેનસમાગતઃ ।

સઙ્ગતઃસમરેશ્રીમાન્વિરૂપાક્ષેણલક્ષ્મણઃ ॥ 10 ॥

અગ્નિકેતુશ્ચસુદુર્ધર્ષોરશ્મિકેતુશ્ચરાક્ષસઃ ।

સુપ્તઘ્નોયજ્ઞકોપશ્ચરામેણસહસઙ્ગતાઃ ॥ 11 ॥

વજ્રમુષ્ટિસ્તુમૈન્દેનદ્વિવિદેનાશનિપ્રભઃ ।

રાક્ષસાભ્યાંસુઘોરાભ્યાઙ્કપિમુખ્યૌસમાગતૌ ॥ 12 ॥

વીરહ્ પ્રતપનો ઘોરો રાક્ષસો રણ દુર્ધરઃ ।

સમરે તીક્ષ્ણ વેગેન નલેન સમયુધ્યત ॥ 13 ॥

ધર્મસ્ય પુત્રો બલવાન્ સુષેણ;ઇતિ વિશરુતઃ ।

સ વિદ્યુન્ માલિના સાર્ધં અયુધ્યત મહા કપિઃ ॥ 14 ॥

વાનરાશ્ચાપરેભીમારાક્ષસૈરપરૈસ્સહ ।

દ્વન્દ્વંસમીયુસ્સહસાયુદ્ધાયબહુભિસ્સહ ॥ 15 ॥

તત્રાસીત્સુમહદ્યુદ્ધન્તુમુલંરોમહર્ષણમ્ ।

રક્ષસાંવાનરાણાઞ્ચવીરાણાઞ્જયમિચ્છતામ્ ॥ 16 ॥

હરિરાક્ષસદેહેભ્યઃપ્રભૂતાઃકેશશાદ્વલાઃ ।

શરીરસઙ્ઘાટાવહાઃપ્રસુસ્રુશ્શોણિતાપગાઃ ॥ 17 ॥

અજઘાનેન્દ્રજિત્ક્રુદ્ધોવજ્રેણેવશતક્રતુઃ ।

અઙ્ગદઙ્ગદયાવીરંશત્રુસૈન્યવિદારણમ્ ॥ 18 ॥

તસ્યકાઞ્ચનચિત્રાઙ્ગંરથંસાશ્વંસસારથિમ્ ।

જઘાનસમરેશ્રીમાનઙ્ગદોવેગવાન્કપિઃ ॥ 19 ॥

સમ્પાતિસ્તુત્રિભિર્ભાણૈઃપ્રજઙ્ઘેનસમાહતઃ ।

નિજઘાનશ્વકર્ણેનપ્રજઙ્ઘંરણમૂર્ધનિ ॥ 20 ॥

જમ્બુમાલીરથસ્થસ્તુરથશક્ત્યામહાબલઃ ।

બિબેદસમરેક્રુદ્ધોહનૂમન્તંસ્તનાન્તરે ॥ 21 ॥

તસ્યતંરથમાસ્થાયહનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ ।

પ્રમમાથતલેનાશુસહતેનૈવરક્ષસા ॥ 22 ॥

નદન્ પ્રતપનોઘોરોનલંસોપ્યન્વધાવત ।

નલઃપ્રતપનસ્યાશુપાતયામાસચક્ષુષી ॥ 23 ॥

ભિન્નગાત્રશ્શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃક્ષિપ્રહસ્તેનરક્ષસા ।

ગ્રસન્તમિવસૈન્યાનિપ્રઘસંવાનરાધિપઃ ॥ 24 ॥

સુગ્રીવસ્સપ્તપર્ણેનનિર્ભિભેદજઘાનચ ।

અગ્નિકેતુશ્ચદુર્ધર્ષોરશ્મિકેતુશ્ચરાક્ષસઃ ॥ 25 ॥

સુપ્તઘ્નોયજ્ઞકોપશ્ચરામન્નિર્ભિભિદુશ્શરૈઃ ।

તેષાઞ્ચતુર્ણાંરામસ્તુશિરાંસિનિશિતૈશ્શરૈઃ ।

ક્રુદ્ધશ્ચતુર્ભિશ્ચિચ્છેદઘોરૈરગ્નિશિખોપમૈઃ ॥ 26 ॥

વજ્ર મુષ્ટિસ્ તુ મૈન્દેન મુષ્ટિના નિહતો રણે ।

પપાત સરથહ્ સાશવહ્ પુરાટ્ટ ઇવ ભૂ તલે ॥ 27 ॥

નિકુમ્બસ્તુરણેનીલન્નીલાઞ્જનચયપ્રભમ્ ।

નિર્બિભેદશરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃકરૈર્મેઘમિવાંશુમાન્ ॥ 28 ॥

પુનશ્શરશતેનાથક્ષિપ્રહસ્તોનિશાચરઃ ।

બિભેદસમરેનીલન્નિકુમ્ભઃપ્રજહાસચ ॥ 29 ॥

તસ્યૈવરથચક્રેણનીલોવિષ્ણુરિવાહવે ।

શિરશ્ચિચ્છેદસમરેનિકુમ્ભસ્યચસારથેઃ ॥ 30 ॥

વજ્રાશનિસમસ્પર્શોદ્વિવિદોઽપ્યશનિપ્રભમ્ ।

જઘાનગિરિશૃઙ્ગેણમિષતાંસર્વરક્ષસામ્ ॥ 31 ॥

દ્વિદિધંવાનરેન્દ્રન્તુનગયોધિનમાહવે ।

શરૈરશનિસઙ્કાશૈસ્સવિવ્યાધાશનિપ્રભઃ ॥ 32 ॥

સશરૈરભિવિદ્ધાઙ્ગોદ્વિવિદઃક્રોધમૂર્છિતઃ ।

સાલેનસરથંસાશ્વન્નિજઘાનાશનિપ્રભમ્ ॥ 33 ॥

વિદ્યુન્માલીરથસ્થસ્તુશરૈઃકાઞ્ચનભૂષણૈઃ ।

સુષેણન્તાડયામાસનનાદચમુહુર્મુહુઃ ॥ 34 ॥

તંરથસ્થમથોદૃષ્ટવાસુષેણોવાનરોત્તમઃ ।

ગિરિશૃઙ્ગેણમહતારથમાશુન્યપાતયત્ ॥ 35 ॥

લાઘવેનતુસંયુક્તોવિદ્યુન્માલીનિશાચરઃ ।

અપક્રમ્યરથાત્તૂર્ણઙ્ગદાપાણિઃક્ષિતૌસ્થિતઃ ॥ 36 ॥

તતઃક્રોધસમાવિષ્ટઃસુષેણોહરિપુઙ્ગવઃ ।

શિલાંસુમહતીઙ્ગૃહ્યનિશાચરમભિદ્રવત્ ॥ 37 ॥

તમાપતન્તઙ્ગદયાવિદ્યુન્માલીનિશાચરઃ ।

વક્ષસ્યભિજઘાનાશુસુષેણંહરિપુઙ્ગવઃ ॥ 38 ॥

ગદાપ્રહારન્તઙ્ઘોરમચ્નિત્યપ્લવગોત્તમઃ ।

તાંશિલામ્પાતયામાસતસ્યોરસિમહામૃધે ॥ 39 ॥

શિલાપ્રહારભિહતોવિદ્યુન્માલીનિશાચરઃ ।

નિષ્પિષ્ટહૃદયોભૂમૌગતાસુર્નિપપાતહ ॥ 40 ॥

એવન્તૈર્વાનરૈશ્શૂરૈશ્શૂરાસ્તેરજનીચરાઃ ।

દ્વન્દ્વેવિમૃદિતાસ્તત્રદૈત્યાઇવદિવૌકસૈઃ ॥ 41 ॥

ભગ્નૈખડગૈર્ગદાભિશ્ચશક્તિતોમરપટ્ટસૈઃ ।

અપવિદ્ધૈશ્ચાભિન્નૈશ્ચરથૈસ્સાઙ્ગ્રામિકૈર્હયૈઃ ॥ 42 ॥

નિહતૈઃકુઞ્જરૈર્મત્સ્સૈસ્તથાવાનરરાક્ષસૈઃ ।

ચક્રાક્ષયુગદણ્ડૈશ્ચભગ્નૈર્ધરણિસંશ્રિતૈઃ ॥ 43 ॥

બભૂવાયોધનઙ્ઘોરઙ્ગોમાયુગણસેવિતમ્ ।

કબન્ધાનિસમુત્પેતુર્દિક્ષુવાનરરક્ષસામ્ ॥ 44 ॥

વિમર્દેતુમુલેતસ્મિન્દેવાસુરરણોપમે ।

વિદાર્યમાણાહરિપુઙ્ગવૈસ્તદાનિશાચરાશ્શોણિતદિગ્ધગાત્રાઃ ।

પુનઃસુયુદ્ધન્તરસાસમાસ્થિતાદિવાકરસ્યાસ્તમયાભિકાઙ્ક્ષિણઃ ॥ 45 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ત્રિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha tricatvāriṃśassargaḥ |

yudhyatāntutatasteṣāṃvānarāṇāmmahātmanām |

rakṣasāṃsambabhūvāthabalakopassudāruṇaḥ || 1 ||

tehayaiḥkāñcanāpīḍairdhvaścāgniśikhopamaiḥ |

rathaiścādityasaṅkāśaiḥkavacaiścamanoramaiḥ || 2 ||

niryayūrākṣasavyāghrānādayantodiśodaśa |

rākṣasābhīmakarmāṇorāvaṇasyajayaiṣiṇaḥ || 3 ||

vānarāṇāmapicamūrbṛhatījayamicchatām |

abhyadhāvatatāṃsenāṃrakṣasāṅkāmarūpiṇam || 4 ||

etasminnantareteṣāmanyonyamabhidhāvatām |

rakṣasāṃvānarāṇāñcadvandvayuddhamavartata || 5 ||

aṅgadendrajitsārdhaṃvāliputreṇarākṣasaḥ |

āyudhyatamahātejāstṟyambakeṇayathā'ntakaḥ || 6 ||

prajaṅghenacasampātirnityandurmarṣaṇoraṇe |

jambumālinamārabdhohanumānapivānaraḥ || 7 ||

saṅgatastumahākrodhorākṣasorāvaṇānujaḥ |

samaretīkṣṇavegenamitraghnenavibhīṣaṇaḥ || 8 ||

tapanenagajassārdhaṃrākṣasenamahābalaḥ |

nikumbhenamahātejānīlo'pisamayudhyata || 9 ||

vānarendrastusugrīvaḥpraghasenasamāgataḥ |

saṅgataḥsamareśrīmānvirūpākṣeṇalakṣmaṇaḥ || 10 ||

agniketuścasudurdharṣoraśmiketuścarākṣasaḥ |

suptaghnoyajñakopaścarāmeṇasahasaṅgatāḥ || 11 ||

vajramuṣṭistumaindenadvividenāśaniprabhaḥ |

rākṣasābhyāṃsughorābhyāṅkapimukhyausamāgatau || 12 ||

vīrah pratapano ghoro rākṣaso raṇa durdharaḥ |

samare tīkṣṇa vegena nalena samayudhyata || 13 ||

dharmasya putro balavān suṣeṇa;iti viśarutaḥ |

sa vidyun mālinā sārdhaṃ ayudhyata mahā kapiḥ || 14 ||

vānarāścāparebhīmārākṣasairaparaissaha |

dvandvaṃsamīyussahasāyuddhāyabahubhissaha || 15 ||

tatrāsītsumahadyuddhantumulaṃromaharṣaṇam |

rakṣasāṃvānarāṇāñcavīrāṇāñjayamicchatām || 16 ||

harirākṣasadehebhyaḥprabhūtāḥkeśaśādvalāḥ |

śarīrasaṅghāṭāvahāḥprasusruśśoṇitāpagāḥ || 17 ||

ajaghānendrajitkruddhovajreṇevaśatakratuḥ |

aṅgadaṅgadayāvīraṃśatrusainyavidāraṇam || 18 ||

tasyakāñcanacitrāṅgaṃrathaṃsāśvaṃsasārathim |

jaghānasamareśrīmānaṅgadovegavānkapiḥ || 19 ||

sampātistutribhirbhāṇaiḥprajaṅghenasamāhataḥ |

nijaghānaśvakarṇenaprajaṅghaṃraṇamūrdhani || 20 ||

jambumālīrathasthasturathaśaktyāmahābalaḥ |

bibedasamarekruddhohanūmantaṃstanāntare || 21 ||

tasyataṃrathamāsthāyahanūmān mārutātmajaḥ |

pramamāthatalenāśusahatenaivarakṣasā || 22 ||

nadan pratapanoghoronalaṃsopyanvadhāvata |

nalaḥpratapanasyāśupātayāmāsacakṣuṣī || 23 ||

bhinnagātraśśaraistīkṣṇaiḥkṣiprahastenarakṣasā |

grasantamivasainyānipraghasaṃvānarādhipaḥ || 24 ||

sugrīvassaptaparṇenanirbhibhedajaghānaca |

agniketuścadurdharṣoraśmiketuścarākṣasaḥ || 25 ||

suptaghnoyajñakopaścarāmannirbhibhiduśśaraiḥ |

teṣāñcaturṇāṃrāmastuśirāṃsiniśitaiśśaraiḥ |

kruddhaścaturbhiścicchedaghorairagniśikhopamaiḥ || 26 ||

vajra muṣṭis tu maindena muṣṭinā nihato raṇe |

papāta sarathah sāśavah purāṭṭa iva bhū tale || 27 ||

nikumbasturaṇenīlannīlāñjanacayaprabham |

nirbibhedaśaraistīkṣṇaiḥkarairmeghamivāṃśumān || 28 ||

punaśśaraśatenāthakṣiprahastoniśācaraḥ |

bibhedasamarenīlannikumbhaḥprajahāsaca || 29 ||

tasyaivarathacakreṇanīloviṣṇurivāhave |

śiraścicchedasamarenikumbhasyacasāratheḥ || 30 ||

vajrāśanisamasparśodvivido'pyaśaniprabham |

jaghānagiriśṛṅgeṇamiṣatāṃsarvarakṣasām || 31 ||

dvididhaṃvānarendrantunagayodhinamāhave |

śarairaśanisaṅkāśaissavivyādhāśaniprabhaḥ || 32 ||

saśarairabhividdhāṅgodvividaḥkrodhamūrchitaḥ |

sālenasarathaṃsāśvannijaghānāśaniprabham || 33 ||

vidyunmālīrathasthastuśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |

suṣeṇantāḍayāmāsananādacamuhurmuhuḥ || 34 ||

taṃrathasthamathodṛṣṭavāsuṣeṇovānarottamaḥ |

giriśṛṅgeṇamahatārathamāśunyapātayat || 35 ||

lāghavenatusaṃyuktovidyunmālīniśācaraḥ |

apakramyarathāttūrṇaṅgadāpāṇiḥkṣitausthitaḥ || 36 ||

tataḥkrodhasamāviṣṭaḥsuṣeṇoharipuṅgavaḥ |

śilāṃsumahatīṅgṛhyaniśācaramabhidravat || 37 ||

tamāpatantaṅgadayāvidyunmālīniśācaraḥ |

vakṣasyabhijaghānāśusuṣeṇaṃharipuṅgavaḥ || 38 ||

gadāprahārantaṅghoramacnityaplavagottamaḥ |

tāṃśilāmpātayāmāsatasyorasimahāmṛdhe || 39 ||

śilāprahārabhihatovidyunmālīniśācaraḥ |

niṣpiṣṭahṛdayobhūmaugatāsurnipapātaha || 40 ||

evantairvānaraiśśūraiśśūrāsterajanīcarāḥ |

dvandvevimṛditāstatradaityāivadivaukasaiḥ || 41 ||

bhagnaikhaḍagairgadābhiścaśaktitomarapaṭṭasaiḥ |

apaviddhaiścābhinnaiścarathaissāṅgrāmikairhayaiḥ || 42 ||

nihataiḥkuñjarairmatssaistathāvānararākṣasaiḥ |

cakrākṣayugadaṇḍaiścabhagnairdharaṇisaṃśritaiḥ || 43 ||

babhūvāyodhanaṅghoraṅgomāyugaṇasevitam |

kabandhānisamutpeturdikṣuvānararakṣasām || 44 ||

vimardetumuletasmindevāsuraraṇopame |

vidāryamāṇāharipuṅgavaistadāniśācarāśśoṇitadigdhagātrāḥ |

punaḥsuyuddhantarasāsamāsthitādivākarasyāstamayābhikāṅkṣiṇaḥ || 45 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||