ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਤ੍ਰਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਯੁਧ੍ਯਤਾਨ੍ਤੁਤਤਸ੍ਤੇषਾਂਵਾਨਰਾਣਾਮ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।
ਰਕ੍षਸਾਂਸਮ੍ਬਭੂਵਾਥਬਲਕੋਪਸ੍ਸੁਦਾਰੁਣਃ ॥ 1 ॥
ਤੇਹਯੈਃਕਾਞ੍ਚਨਾਪੀਡੈਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖੋਪਮੈਃ ।
ਰਥੈਸ਼੍ਚਾਦਿਤ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ੈਃਕਵਚੈਸ਼੍ਚਮਨੋਰਮੈਃ ॥ 2 ॥
ਨਿਰ੍ਯਯੂਰਾਕ੍षਸਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਨਾਦਯਨ੍ਤੋਦਿਸ਼ੋਦਸ਼ ।
ਰਾਕ੍षਸਾਭੀਮਕਰ੍ਮਾਣੋਰਾਵਣਸ੍ਯਜਯੈषਿਣਃ ॥ 3 ॥
ਵਾਨਰਾਣਾਮਪਿਚਮੂਰ੍ਬृਹਤੀਜਯਮਿਚ੍ਛਤਾਮ੍ ।
ਅਭ੍ਯਧਾਵਤਤਾਂਸੇਨਾਂਰਕ੍षਸਾਙ੍ਕਾਮਰੂਪਿਣਮ੍ ॥ 4 ॥
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇਤੇषਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਭਿਧਾਵਤਾਮ੍ ।
ਰਕ੍षਸਾਂਵਾਨਰਾਣਾਞ੍ਚਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਯੁਦ੍ਧਮਵਰ੍ਤਤ ॥ 5 ॥
ਅਙ੍ਗਦੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ਸਾਰ੍ਧਂਵਾਲਿਪੁਤ੍ਰੇਣਰਾਕ੍षਸਃ ।
ਆਯੁਧ੍ਯਤਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਤ੍ਰ਼੍ਯਮ੍ਬਕੇਣਯਥਾऽਨ੍ਤਕਃ ॥ 6 ॥
ਪ੍ਰਜਙ੍ਘੇਨਚਸਮ੍ਪਾਤਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਨ੍ਦੁਰ੍ਮਰ੍षਣੋਰਣੇ ।
ਜਮ੍ਬੁਮਾਲਿਨਮਾਰਬ੍ਧੋਹਨੁਮਾਨਪਿਵਾਨਰਃ ॥ 7 ॥
ਸਙ੍ਗਤਸ੍ਤੁਮਹਾਕ੍ਰੋਧੋਰਾਕ੍षਸੋਰਾਵਣਾਨੁਜਃ ।
ਸਮਰੇਤੀਕ੍ष੍ਣਵੇਗੇਨਮਿਤ੍ਰਘ੍ਨੇਨਵਿਭੀषਣਃ ॥ 8 ॥
ਤਪਨੇਨਗਜਸ੍ਸਾਰ੍ਧਂਰਾਕ੍षਸੇਨਮਹਾਬਲਃ ।
ਨਿਕੁਮ੍ਭੇਨਮਹਾਤੇਜਾਨੀਲੋऽਪਿਸਮਯੁਧ੍ਯਤ ॥ 9 ॥
ਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤੁਸੁਗ੍ਰੀਵਃਪ੍ਰਘਸੇਨਸਮਾਗਤਃ ।
ਸਙ੍ਗਤਃਸਮਰੇਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਵਿਰੂਪਾਕ੍षੇਣਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ॥ 10 ॥
ਅਗ੍ਨਿਕੇਤੁਸ਼੍ਚਸੁਦੁਰ੍ਧਰ੍षੋਰਸ਼੍ਮਿਕੇਤੁਸ਼੍ਚਰਾਕ੍षਸਃ ।
ਸੁਪ੍ਤਘ੍ਨੋਯਜ੍ਞਕੋਪਸ਼੍ਚਰਾਮੇਣਸਹਸਙ੍ਗਤਾਃ ॥ 11 ॥
ਵਜ੍ਰਮੁष੍ਟਿਸ੍ਤੁਮੈਨ੍ਦੇਨਦ੍ਵਿਵਿਦੇਨਾਸ਼ਨਿਪ੍ਰਭਃ ।
ਰਾਕ੍षਸਾਭ੍ਯਾਂਸੁਘੋਰਾਭ੍ਯਾਙ੍ਕਪਿਮੁਖ੍ਯੌਸਮਾਗਤੌ ॥ 12 ॥
ਵੀਰਹ੍ ਪ੍ਰਤਪਨੋ ਘੋਰੋ ਰਾਕ੍षਸੋ ਰਣ ਦੁਰ੍ਧਰਃ ।
ਸਮਰੇ ਤੀਕ੍ष੍ਣ ਵੇਗੇਨ ਨਲੇਨ ਸਮਯੁਧ੍ਯਤ ॥ 13 ॥
ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਸੁषੇਣ;ਇਤਿ ਵਿਸ਼ਰੁਤਃ ।
ਸ ਵਿਦ੍ਯੁਨ੍ ਮਾਲਿਨਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਅਯੁਧ੍ਯਤ ਮਹਾ ਕਪਿਃ ॥ 14 ॥
ਵਾਨਰਾਸ਼੍ਚਾਪਰੇਭੀਮਾਰਾਕ੍षਸੈਰਪਰੈਸ੍ਸਹ ।
ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਂਸਮੀਯੁਸ੍ਸਹਸਾਯੁਦ੍ਧਾਯਬਹੁਭਿਸ੍ਸਹ ॥ 15 ॥
ਤਤ੍ਰਾਸੀਤ੍ਸੁਮਹਦ੍ਯੁਦ੍ਧਨ੍ਤੁਮੁਲਂਰੋਮਹਰ੍षਣਮ੍ ।
ਰਕ੍षਸਾਂਵਾਨਰਾਣਾਞ੍ਚਵੀਰਾਣਾਞ੍ਜਯਮਿਚ੍ਛਤਾਮ੍ ॥ 16 ॥
ਹਰਿਰਾਕ੍षਸਦੇਹੇਭ੍ਯਃਪ੍ਰਭੂਤਾਃਕੇਸ਼ਸ਼ਾਦ੍ਵਲਾਃ ।
ਸ਼ਰੀਰਸਙ੍ਘਾਟਾਵਹਾਃਪ੍ਰਸੁਸ੍ਰੁਸ਼੍ਸ਼ੋਣਿਤਾਪਗਾਃ ॥ 17 ॥
ਅਜਘਾਨੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਵਜ੍ਰੇਣੇਵਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਃ ।
ਅਙ੍ਗਦਙ੍ਗਦਯਾਵੀਰਂਸ਼ਤ੍ਰੁਸੈਨ੍ਯਵਿਦਾਰਣਮ੍ ॥ 18 ॥
ਤਸ੍ਯਕਾਞ੍ਚਨਚਿਤ੍ਰਾਙ੍ਗਂਰਥਂਸਾਸ਼੍ਵਂਸਸਾਰਥਿਮ੍ ।
ਜਘਾਨਸਮਰੇਸ਼੍ਰੀਮਾਨਙ੍ਗਦੋਵੇਗਵਾਨ੍ਕਪਿਃ ॥ 19 ॥
ਸਮ੍ਪਾਤਿਸ੍ਤੁਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਭਾਣੈਃਪ੍ਰਜਙ੍ਘੇਨਸਮਾਹਤਃ ।
ਨਿਜਘਾਨਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣੇਨਪ੍ਰਜਙ੍ਘਂਰਣਮੂਰ੍ਧਨਿ ॥ 20 ॥
ਜਮ੍ਬੁਮਾਲੀਰਥਸ੍ਥਸ੍ਤੁਰਥਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਮਹਾਬਲਃ ।
ਬਿਬੇਦਸਮਰੇਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਹਨੂਮਨ੍ਤਂਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਰੇ ॥ 21 ॥
ਤਸ੍ਯਤਂਰਥਮਾਸ੍ਥਾਯਹਨੂਮਾਨ੍ ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਪ੍ਰਮਮਾਥਤਲੇਨਾਸ਼ੁਸਹਤੇਨੈਵਰਕ੍षਸਾ ॥ 22 ॥
ਨਦਨ੍ ਪ੍ਰਤਪਨੋਘੋਰੋਨਲਂਸੋਪ੍ਯਨ੍ਵਧਾਵਤ ।
ਨਲਃਪ੍ਰਤਪਨਸ੍ਯਾਸ਼ੁਪਾਤਯਾਮਾਸਚਕ੍षੁषੀ ॥ 23 ॥
ਭਿਨ੍ਨਗਾਤ੍ਰਸ਼੍ਸ਼ਰੈਸ੍ਤੀਕ੍ष੍ਣੈਃਕ੍षਿਪ੍ਰਹਸ੍ਤੇਨਰਕ੍षਸਾ ।
ਗ੍ਰਸਨ੍ਤਮਿਵਸੈਨ੍ਯਾਨਿਪ੍ਰਘਸਂਵਾਨਰਾਧਿਪਃ ॥ 24 ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣੇਨਨਿਰ੍ਭਿਭੇਦਜਘਾਨਚ ।
ਅਗ੍ਨਿਕੇਤੁਸ਼੍ਚਦੁਰ੍ਧਰ੍षੋਰਸ਼੍ਮਿਕੇਤੁਸ਼੍ਚਰਾਕ੍षਸਃ ॥ 25 ॥
ਸੁਪ੍ਤਘ੍ਨੋਯਜ੍ਞਕੋਪਸ਼੍ਚਰਾਮਨ੍ਨਿਰ੍ਭਿਭਿਦੁਸ਼੍ਸ਼ਰੈਃ ।
ਤੇषਾਞ੍ਚਤੁਰ੍ਣਾਂਰਾਮਸ੍ਤੁਸ਼ਿਰਾਂਸਿਨਿਸ਼ਿਤੈਸ਼੍ਸ਼ਰੈਃ ।
ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚਿਚ੍ਛੇਦਘੋਰੈਰਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖੋਪਮੈਃ ॥ 26 ॥
ਵਜ੍ਰ ਮੁष੍ਟਿਸ੍ ਤੁ ਮੈਨ੍ਦੇਨ ਮੁष੍ਟਿਨਾ ਨਿਹਤੋ ਰਣੇ ।
ਪਪਾਤ ਸਰਥਹ੍ ਸਾਸ਼ਵਹ੍ ਪੁਰਾਟ੍ਟ ਇਵ ਭੂ ਤਲੇ ॥ 27 ॥
ਨਿਕੁਮ੍ਬਸ੍ਤੁਰਣੇਨੀਲਨ੍ਨੀਲਾਞ੍ਜਨਚਯਪ੍ਰਭਮ੍ ।
ਨਿਰ੍ਬਿਭੇਦਸ਼ਰੈਸ੍ਤੀਕ੍ष੍ਣੈਃਕਰੈਰ੍ਮੇਘਮਿਵਾਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ ॥ 28 ॥
ਪੁਨਸ਼੍ਸ਼ਰਸ਼ਤੇਨਾਥਕ੍षਿਪ੍ਰਹਸ੍ਤੋਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ।
ਬਿਭੇਦਸਮਰੇਨੀਲਨ੍ਨਿਕੁਮ੍ਭਃਪ੍ਰਜਹਾਸਚ ॥ 29 ॥
ਤਸ੍ਯੈਵਰਥਚਕ੍ਰੇਣਨੀਲੋਵਿष੍ਣੁਰਿਵਾਹਵੇ ।
ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚਿਚ੍ਛੇਦਸਮਰੇਨਿਕੁਮ੍ਭਸ੍ਯਚਸਾਰਥੇਃ ॥ 30 ॥
ਵਜ੍ਰਾਸ਼ਨਿਸਮਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋਦ੍ਵਿਵਿਦੋऽਪ੍ਯਸ਼ਨਿਪ੍ਰਭਮ੍ ।
ਜਘਾਨਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗੇਣਮਿषਤਾਂਸਰ੍ਵਰਕ੍षਸਾਮ੍ ॥ 31 ॥
ਦ੍ਵਿਦਿਧਂਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਨ੍ਤੁਨਗਯੋਧਿਨਮਾਹਵੇ ।
ਸ਼ਰੈਰਸ਼ਨਿਸਙ੍ਕਾਸ਼ੈਸ੍ਸਵਿਵ੍ਯਾਧਾਸ਼ਨਿਪ੍ਰਭਃ ॥ 32 ॥
ਸਸ਼ਰੈਰਭਿਵਿਦ੍ਧਾਙ੍ਗੋਦ੍ਵਿਵਿਦਃਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਛਿਤਃ ।
ਸਾਲੇਨਸਰਥਂਸਾਸ਼੍ਵਨ੍ਨਿਜਘਾਨਾਸ਼ਨਿਪ੍ਰਭਮ੍ ॥ 33 ॥
ਵਿਦ੍ਯੁਨ੍ਮਾਲੀਰਥਸ੍ਥਸ੍ਤੁਸ਼ਰੈਃਕਾਞ੍ਚਨਭੂषਣੈਃ ।
ਸੁषੇਣਨ੍ਤਾਡਯਾਮਾਸਨਨਾਦਚਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ॥ 34 ॥
ਤਂਰਥਸ੍ਥਮਥੋਦृष੍ਟਵਾਸੁषੇਣੋਵਾਨਰੋਤ੍ਤਮਃ ।
ਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗੇਣਮਹਤਾਰਥਮਾਸ਼ੁਨ੍ਯਪਾਤਯਤ੍ ॥ 35 ॥
ਲਾਘਵੇਨਤੁਸਂਯੁਕ੍ਤੋਵਿਦ੍ਯੁਨ੍ਮਾਲੀਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ।
ਅਪਕ੍ਰਮ੍ਯਰਥਾਤ੍ਤੂਰ੍ਣਙ੍ਗਦਾਪਾਣਿਃਕ੍षਿਤੌਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 36 ॥
ਤਤਃਕ੍ਰੋਧਸਮਾਵਿष੍ਟਃਸੁषੇਣੋਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵਃ ।
ਸ਼ਿਲਾਂਸੁਮਹਤੀਙ੍ਗृਹ੍ਯਨਿਸ਼ਾਚਰਮਭਿਦ੍ਰਵਤ੍ ॥ 37 ॥
ਤਮਾਪਤਨ੍ਤਙ੍ਗਦਯਾਵਿਦ੍ਯੁਨ੍ਮਾਲੀਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ।
ਵਕ੍षਸ੍ਯਭਿਜਘਾਨਾਸ਼ੁਸੁषੇਣਂਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵਃ ॥ 38 ॥
ਗਦਾਪ੍ਰਹਾਰਨ੍ਤਙ੍ਘੋਰਮਚ੍ਨਿਤ੍ਯਪ੍ਲਵਗੋਤ੍ਤਮਃ ।
ਤਾਂਸ਼ਿਲਾਮ੍ਪਾਤਯਾਮਾਸਤਸ੍ਯੋਰਸਿਮਹਾਮृਧੇ ॥ 39 ॥
ਸ਼ਿਲਾਪ੍ਰਹਾਰਭਿਹਤੋਵਿਦ੍ਯੁਨ੍ਮਾਲੀਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ।
ਨਿष੍ਪਿष੍ਟਹृਦਯੋਭੂਮੌਗਤਾਸੁਰ੍ਨਿਪਪਾਤਹ ॥ 40 ॥
ਏਵਨ੍ਤੈਰ੍ਵਾਨਰੈਸ਼੍ਸ਼ੂਰੈਸ਼੍ਸ਼ੂਰਾਸ੍ਤੇਰਜਨੀਚਰਾਃ ।
ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੇਵਿਮृਦਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰਦੈਤ੍ਯਾਇਵਦਿਵੌਕਸੈਃ ॥ 41 ॥
ਭਗ੍ਨੈਖਡਗੈਰ੍ਗਦਾਭਿਸ਼੍ਚਸ਼ਕ੍ਤਿਤੋਮਰਪਟ੍ਟਸੈਃ ।
ਅਪਵਿਦ੍ਧੈਸ਼੍ਚਾਭਿਨ੍ਨੈਸ਼੍ਚਰਥੈਸ੍ਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਮਿਕੈਰ੍ਹਯੈਃ ॥ 42 ॥
ਨਿਹਤੈਃਕੁਞ੍ਜਰੈਰ੍ਮਤ੍ਸ੍ਸੈਸ੍ਤਥਾਵਾਨਰਰਾਕ੍षਸੈਃ ।
ਚਕ੍ਰਾਕ੍षਯੁਗਦਣ੍ਡੈਸ਼੍ਚਭਗ੍ਨੈਰ੍ਧਰਣਿਸਂਸ਼੍ਰਿਤੈਃ ॥ 43 ॥
ਬਭੂਵਾਯੋਧਨਙ੍ਘੋਰਙ੍ਗੋਮਾਯੁਗਣਸੇਵਿਤਮ੍ ।
ਕਬਨ੍ਧਾਨਿਸਮੁਤ੍ਪੇਤੁਰ੍ਦਿਕ੍षੁਵਾਨਰਰਕ੍षਸਾਮ੍ ॥ 44 ॥
ਵਿਮਰ੍ਦੇਤੁਮੁਲੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਵਾਸੁਰਰਣੋਪਮੇ ।
ਵਿਦਾਰ੍ਯਮਾਣਾਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵੈਸ੍ਤਦਾਨਿਸ਼ਾਚਰਾਸ਼੍ਸ਼ੋਣਿਤਦਿਗ੍ਧਗਾਤ੍ਰਾਃ ।
ਪੁਨਃਸੁਯੁਦ੍ਧਨ੍ਤਰਸਾਸਮਾਸ੍ਥਿਤਾਦਿਵਾਕਰਸ੍ਯਾਸ੍ਤਮਯਾਭਿਕਾਙ੍ਕ੍षਿਣਃ ॥ 45 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha tricatvāriṃśassargaḥ |
yudhyatāntutatasteṣāṃvānarāṇāmmahātmanām |
rakṣasāṃsambabhūvāthabalakopassudāruṇaḥ || 1 ||
tehayaiḥkāñcanāpīḍairdhvaścāgniśikhopamaiḥ |
rathaiścādityasaṅkāśaiḥkavacaiścamanoramaiḥ || 2 ||
niryayūrākṣasavyāghrānādayantodiśodaśa |
rākṣasābhīmakarmāṇorāvaṇasyajayaiṣiṇaḥ || 3 ||
vānarāṇāmapicamūrbṛhatījayamicchatām |
abhyadhāvatatāṃsenāṃrakṣasāṅkāmarūpiṇam || 4 ||
etasminnantareteṣāmanyonyamabhidhāvatām |
rakṣasāṃvānarāṇāñcadvandvayuddhamavartata || 5 ||
aṅgadendrajitsārdhaṃvāliputreṇarākṣasaḥ |
āyudhyatamahātejāstṟyambakeṇayathā'ntakaḥ || 6 ||
prajaṅghenacasampātirnityandurmarṣaṇoraṇe |
jambumālinamārabdhohanumānapivānaraḥ || 7 ||
saṅgatastumahākrodhorākṣasorāvaṇānujaḥ |
samaretīkṣṇavegenamitraghnenavibhīṣaṇaḥ || 8 ||
tapanenagajassārdhaṃrākṣasenamahābalaḥ |
nikumbhenamahātejānīlo'pisamayudhyata || 9 ||
vānarendrastusugrīvaḥpraghasenasamāgataḥ |
saṅgataḥsamareśrīmānvirūpākṣeṇalakṣmaṇaḥ || 10 ||
agniketuścasudurdharṣoraśmiketuścarākṣasaḥ |
suptaghnoyajñakopaścarāmeṇasahasaṅgatāḥ || 11 ||
vajramuṣṭistumaindenadvividenāśaniprabhaḥ |
rākṣasābhyāṃsughorābhyāṅkapimukhyausamāgatau || 12 ||
vīrah pratapano ghoro rākṣaso raṇa durdharaḥ |
samare tīkṣṇa vegena nalena samayudhyata || 13 ||
dharmasya putro balavān suṣeṇa;iti viśarutaḥ |
sa vidyun mālinā sārdhaṃ ayudhyata mahā kapiḥ || 14 ||
vānarāścāparebhīmārākṣasairaparaissaha |
dvandvaṃsamīyussahasāyuddhāyabahubhissaha || 15 ||
tatrāsītsumahadyuddhantumulaṃromaharṣaṇam |
rakṣasāṃvānarāṇāñcavīrāṇāñjayamicchatām || 16 ||
harirākṣasadehebhyaḥprabhūtāḥkeśaśādvalāḥ |
śarīrasaṅghāṭāvahāḥprasusruśśoṇitāpagāḥ || 17 ||
ajaghānendrajitkruddhovajreṇevaśatakratuḥ |
aṅgadaṅgadayāvīraṃśatrusainyavidāraṇam || 18 ||
tasyakāñcanacitrāṅgaṃrathaṃsāśvaṃsasārathim |
jaghānasamareśrīmānaṅgadovegavānkapiḥ || 19 ||
sampātistutribhirbhāṇaiḥprajaṅghenasamāhataḥ |
nijaghānaśvakarṇenaprajaṅghaṃraṇamūrdhani || 20 ||
jambumālīrathasthasturathaśaktyāmahābalaḥ |
bibedasamarekruddhohanūmantaṃstanāntare || 21 ||
tasyataṃrathamāsthāyahanūmān mārutātmajaḥ |
pramamāthatalenāśusahatenaivarakṣasā || 22 ||
nadan pratapanoghoronalaṃsopyanvadhāvata |
nalaḥpratapanasyāśupātayāmāsacakṣuṣī || 23 ||
bhinnagātraśśaraistīkṣṇaiḥkṣiprahastenarakṣasā |
grasantamivasainyānipraghasaṃvānarādhipaḥ || 24 ||
sugrīvassaptaparṇenanirbhibhedajaghānaca |
agniketuścadurdharṣoraśmiketuścarākṣasaḥ || 25 ||
suptaghnoyajñakopaścarāmannirbhibhiduśśaraiḥ |
teṣāñcaturṇāṃrāmastuśirāṃsiniśitaiśśaraiḥ |
kruddhaścaturbhiścicchedaghorairagniśikhopamaiḥ || 26 ||
vajra muṣṭis tu maindena muṣṭinā nihato raṇe |
papāta sarathah sāśavah purāṭṭa iva bhū tale || 27 ||
nikumbasturaṇenīlannīlāñjanacayaprabham |
nirbibhedaśaraistīkṣṇaiḥkarairmeghamivāṃśumān || 28 ||
punaśśaraśatenāthakṣiprahastoniśācaraḥ |
bibhedasamarenīlannikumbhaḥprajahāsaca || 29 ||
tasyaivarathacakreṇanīloviṣṇurivāhave |
śiraścicchedasamarenikumbhasyacasāratheḥ || 30 ||
vajrāśanisamasparśodvivido'pyaśaniprabham |
jaghānagiriśṛṅgeṇamiṣatāṃsarvarakṣasām || 31 ||
dvididhaṃvānarendrantunagayodhinamāhave |
śarairaśanisaṅkāśaissavivyādhāśaniprabhaḥ || 32 ||
saśarairabhividdhāṅgodvividaḥkrodhamūrchitaḥ |
sālenasarathaṃsāśvannijaghānāśaniprabham || 33 ||
vidyunmālīrathasthastuśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
suṣeṇantāḍayāmāsananādacamuhurmuhuḥ || 34 ||
taṃrathasthamathodṛṣṭavāsuṣeṇovānarottamaḥ |
giriśṛṅgeṇamahatārathamāśunyapātayat || 35 ||
lāghavenatusaṃyuktovidyunmālīniśācaraḥ |
apakramyarathāttūrṇaṅgadāpāṇiḥkṣitausthitaḥ || 36 ||
tataḥkrodhasamāviṣṭaḥsuṣeṇoharipuṅgavaḥ |
śilāṃsumahatīṅgṛhyaniśācaramabhidravat || 37 ||
tamāpatantaṅgadayāvidyunmālīniśācaraḥ |
vakṣasyabhijaghānāśusuṣeṇaṃharipuṅgavaḥ || 38 ||
gadāprahārantaṅghoramacnityaplavagottamaḥ |
tāṃśilāmpātayāmāsatasyorasimahāmṛdhe || 39 ||
śilāprahārabhihatovidyunmālīniśācaraḥ |
niṣpiṣṭahṛdayobhūmaugatāsurnipapātaha || 40 ||
evantairvānaraiśśūraiśśūrāsterajanīcarāḥ |
dvandvevimṛditāstatradaityāivadivaukasaiḥ || 41 ||
bhagnaikhaḍagairgadābhiścaśaktitomarapaṭṭasaiḥ |
apaviddhaiścābhinnaiścarathaissāṅgrāmikairhayaiḥ || 42 ||
nihataiḥkuñjarairmatssaistathāvānararākṣasaiḥ |
cakrākṣayugadaṇḍaiścabhagnairdharaṇisaṃśritaiḥ || 43 ||
babhūvāyodhanaṅghoraṅgomāyugaṇasevitam |
kabandhānisamutpeturdikṣuvānararakṣasām || 44 ||
vimardetumuletasmindevāsuraraṇopame |
vidāryamāṇāharipuṅgavaistadāniśācarāśśoṇitadigdhagātrāḥ |
punaḥsuyuddhantarasāsamāsthitādivākarasyāstamayābhikāṅkṣiṇaḥ || 45 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ।
युध्यतान्तुततस्तेषांवानराणाम्महात्मनाम् ।
रक्षसांसम्बभूवाथबलकोपस्सुदारुणः ॥ 1 ॥
तेहयैःकाञ्चनापीडैर्ध्वश्चाग्निशिखोपमैः ।
रथैश्चादित्यसङ्काशैःकवचैश्चमनोरमैः ॥ 2 ॥
निर्ययूराक्षसव्याघ्रानादयन्तोदिशोदश ।
राक्षसाभीमकर्माणोरावणस्यजयैषिणः ॥ 3 ॥
वानराणामपिचमूर्बृहतीजयमिच्छताम् ।
अभ्यधावततांसेनांरक्षसाङ्कामरूपिणम् ॥ 4 ॥
एतस्मिन्नन्तरेतेषामन्योन्यमभिधावताम् ।
रक्षसांवानराणाञ्चद्वन्द्वयुद्धमवर्तत ॥ 5 ॥
अङ्गदेन्द्रजित्सार्धंवालिपुत्रेणराक्षसः ।
आयुध्यतमहातेजास्त्ऱ्यम्बकेणयथाऽन्तकः ॥ 6 ॥
प्रजङ्घेनचसम्पातिर्नित्यन्दुर्मर्षणोरणे ।
जम्बुमालिनमारब्धोहनुमानपिवानरः ॥ 7 ॥
सङ्गतस्तुमहाक्रोधोराक्षसोरावणानुजः ।
समरेतीक्ष्णवेगेनमित्रघ्नेनविभीषणः ॥ 8 ॥
तपनेनगजस्सार्धंराक्षसेनमहाबलः ।
निकुम्भेनमहातेजानीलोऽपिसमयुध्यत ॥ 9 ॥
वानरेन्द्रस्तुसुग्रीवःप्रघसेनसमागतः ।
सङ्गतःसमरेश्रीमान्विरूपाक्षेणलक्ष्मणः ॥ 10 ॥
अग्निकेतुश्चसुदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षसः ।
सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चरामेणसहसङ्गताः ॥ 11 ॥
वज्रमुष्टिस्तुमैन्देनद्विविदेनाशनिप्रभः ।
राक्षसाभ्यांसुघोराभ्याङ्कपिमुख्यौसमागतौ ॥ 12 ॥
वीरह् प्रतपनो घोरो राक्षसो रण दुर्धरः ।
समरे तीक्ष्ण वेगेन नलेन समयुध्यत ॥ 13 ॥
धर्मस्य पुत्रो बलवान् सुषेण;इति विशरुतः ।
स विद्युन् मालिना सार्धं अयुध्यत महा कपिः ॥ 14 ॥
वानराश्चापरेभीमाराक्षसैरपरैस्सह ।
द्वन्द्वंसमीयुस्सहसायुद्धायबहुभिस्सह ॥ 15 ॥
तत्रासीत्सुमहद्युद्धन्तुमुलंरोमहर्षणम् ।
रक्षसांवानराणाञ्चवीराणाञ्जयमिच्छताम् ॥ 16 ॥
हरिराक्षसदेहेभ्यःप्रभूताःकेशशाद्वलाः ।
शरीरसङ्घाटावहाःप्रसुस्रुश्शोणितापगाः ॥ 17 ॥
अजघानेन्द्रजित्क्रुद्धोवज्रेणेवशतक्रतुः ।
अङ्गदङ्गदयावीरंशत्रुसैन्यविदारणम् ॥ 18 ॥
तस्यकाञ्चनचित्राङ्गंरथंसाश्वंससारथिम् ।
जघानसमरेश्रीमानङ्गदोवेगवान्कपिः ॥ 19 ॥
सम्पातिस्तुत्रिभिर्भाणैःप्रजङ्घेनसमाहतः ।
निजघानश्वकर्णेनप्रजङ्घंरणमूर्धनि ॥ 20 ॥
जम्बुमालीरथस्थस्तुरथशक्त्यामहाबलः ।
बिबेदसमरेक्रुद्धोहनूमन्तंस्तनान्तरे ॥ 21 ॥
तस्यतंरथमास्थायहनूमान् मारुतात्मजः ।
प्रममाथतलेनाशुसहतेनैवरक्षसा ॥ 22 ॥
नदन् प्रतपनोघोरोनलंसोप्यन्वधावत ।
नलःप्रतपनस्याशुपातयामासचक्षुषी ॥ 23 ॥
भिन्नगात्रश्शरैस्तीक्ष्णैःक्षिप्रहस्तेनरक्षसा ।
ग्रसन्तमिवसैन्यानिप्रघसंवानराधिपः ॥ 24 ॥
सुग्रीवस्सप्तपर्णेननिर्भिभेदजघानच ।
अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षसः ॥ 25 ॥
सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चरामन्निर्भिभिदुश्शरैः ।
तेषाञ्चतुर्णांरामस्तुशिरांसिनिशितैश्शरैः ।
क्रुद्धश्चतुर्भिश्चिच्छेदघोरैरग्निशिखोपमैः ॥ 26 ॥
वज्र मुष्टिस् तु मैन्देन मुष्टिना निहतो रणे ।
पपात सरथह् साशवह् पुराट्ट इव भू तले ॥ 27 ॥
निकुम्बस्तुरणेनीलन्नीलाञ्जनचयप्रभम् ।
निर्बिभेदशरैस्तीक्ष्णैःकरैर्मेघमिवांशुमान् ॥ 28 ॥
पुनश्शरशतेनाथक्षिप्रहस्तोनिशाचरः ।
बिभेदसमरेनीलन्निकुम्भःप्रजहासच ॥ 29 ॥
तस्यैवरथचक्रेणनीलोविष्णुरिवाहवे ।
शिरश्चिच्छेदसमरेनिकुम्भस्यचसारथेः ॥ 30 ॥
वज्राशनिसमस्पर्शोद्विविदोऽप्यशनिप्रभम् ।
जघानगिरिशृङ्गेणमिषतांसर्वरक्षसाम् ॥ 31 ॥
द्विदिधंवानरेन्द्रन्तुनगयोधिनमाहवे ।
शरैरशनिसङ्काशैस्सविव्याधाशनिप्रभः ॥ 32 ॥
सशरैरभिविद्धाङ्गोद्विविदःक्रोधमूर्छितः ।
सालेनसरथंसाश्वन्निजघानाशनिप्रभम् ॥ 33 ॥
विद्युन्मालीरथस्थस्तुशरैःकाञ्चनभूषणैः ।
सुषेणन्ताडयामासननादचमुहुर्मुहुः ॥ 34 ॥
तंरथस्थमथोदृष्टवासुषेणोवानरोत्तमः ।
गिरिशृङ्गेणमहतारथमाशुन्यपातयत् ॥ 35 ॥
लाघवेनतुसंयुक्तोविद्युन्मालीनिशाचरः ।
अपक्रम्यरथात्तूर्णङ्गदापाणिःक्षितौस्थितः ॥ 36 ॥
ततःक्रोधसमाविष्टःसुषेणोहरिपुङ्गवः ।
शिलांसुमहतीङ्गृह्यनिशाचरमभिद्रवत् ॥ 37 ॥
तमापतन्तङ्गदयाविद्युन्मालीनिशाचरः ।
वक्षस्यभिजघानाशुसुषेणंहरिपुङ्गवः ॥ 38 ॥
गदाप्रहारन्तङ्घोरमच्नित्यप्लवगोत्तमः ।
तांशिलाम्पातयामासतस्योरसिमहामृधे ॥ 39 ॥
शिलाप्रहारभिहतोविद्युन्मालीनिशाचरः ।
निष्पिष्टहृदयोभूमौगतासुर्निपपातह ॥ 40 ॥
एवन्तैर्वानरैश्शूरैश्शूरास्तेरजनीचराः ।
द्वन्द्वेविमृदितास्तत्रदैत्याइवदिवौकसैः ॥ 41 ॥
भग्नैखडगैर्गदाभिश्चशक्तितोमरपट्टसैः ।
अपविद्धैश्चाभिन्नैश्चरथैस्साङ्ग्रामिकैर्हयैः ॥ 42 ॥
निहतैःकुञ्जरैर्मत्स्सैस्तथावानरराक्षसैः ।
चक्राक्षयुगदण्डैश्चभग्नैर्धरणिसंश्रितैः ॥ 43 ॥
बभूवायोधनङ्घोरङ्गोमायुगणसेवितम् ।
कबन्धानिसमुत्पेतुर्दिक्षुवानररक्षसाम् ॥ 44 ॥
विमर्देतुमुलेतस्मिन्देवासुररणोपमे ।
विदार्यमाणाहरिपुङ्गवैस्तदानिशाचराश्शोणितदिग्धगात्राः ।
पुनःसुयुद्धन्तरसासमास्थितादिवाकरस्यास्तमयाभिकाङ्क्षिणः ॥ 45 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha tricatvāriṃśassargaḥ |
yudhyatāntutatasteṣāṃvānarāṇāmmahātmanām |
rakṣasāṃsambabhūvāthabalakopassudāruṇaḥ || 1 ||
tehayaiḥkāñcanāpīḍairdhvaścāgniśikhopamaiḥ |
rathaiścādityasaṅkāśaiḥkavacaiścamanoramaiḥ || 2 ||
niryayūrākṣasavyāghrānādayantodiśodaśa |
rākṣasābhīmakarmāṇorāvaṇasyajayaiṣiṇaḥ || 3 ||
vānarāṇāmapicamūrbṛhatījayamicchatām |
abhyadhāvatatāṃsenāṃrakṣasāṅkāmarūpiṇam || 4 ||
etasminnantareteṣāmanyonyamabhidhāvatām |
rakṣasāṃvānarāṇāñcadvandvayuddhamavartata || 5 ||
aṅgadendrajitsārdhaṃvāliputreṇarākṣasaḥ |
āyudhyatamahātejāstṟyambakeṇayathā'ntakaḥ || 6 ||
prajaṅghenacasampātirnityandurmarṣaṇoraṇe |
jambumālinamārabdhohanumānapivānaraḥ || 7 ||
saṅgatastumahākrodhorākṣasorāvaṇānujaḥ |
samaretīkṣṇavegenamitraghnenavibhīṣaṇaḥ || 8 ||
tapanenagajassārdhaṃrākṣasenamahābalaḥ |
nikumbhenamahātejānīlo'pisamayudhyata || 9 ||
vānarendrastusugrīvaḥpraghasenasamāgataḥ |
saṅgataḥsamareśrīmānvirūpākṣeṇalakṣmaṇaḥ || 10 ||
agniketuścasudurdharṣoraśmiketuścarākṣasaḥ |
suptaghnoyajñakopaścarāmeṇasahasaṅgatāḥ || 11 ||
vajramuṣṭistumaindenadvividenāśaniprabhaḥ |
rākṣasābhyāṃsughorābhyāṅkapimukhyausamāgatau || 12 ||
vīrah pratapano ghoro rākṣaso raṇa durdharaḥ |
samare tīkṣṇa vegena nalena samayudhyata || 13 ||
dharmasya putro balavān suṣeṇa;iti viśarutaḥ |
sa vidyun mālinā sārdhaṃ ayudhyata mahā kapiḥ || 14 ||
vānarāścāparebhīmārākṣasairaparaissaha |
dvandvaṃsamīyussahasāyuddhāyabahubhissaha || 15 ||
tatrāsītsumahadyuddhantumulaṃromaharṣaṇam |
rakṣasāṃvānarāṇāñcavīrāṇāñjayamicchatām || 16 ||
harirākṣasadehebhyaḥprabhūtāḥkeśaśādvalāḥ |
śarīrasaṅghāṭāvahāḥprasusruśśoṇitāpagāḥ || 17 ||
ajaghānendrajitkruddhovajreṇevaśatakratuḥ |
aṅgadaṅgadayāvīraṃśatrusainyavidāraṇam || 18 ||
tasyakāñcanacitrāṅgaṃrathaṃsāśvaṃsasārathim |
jaghānasamareśrīmānaṅgadovegavānkapiḥ || 19 ||
sampātistutribhirbhāṇaiḥprajaṅghenasamāhataḥ |
nijaghānaśvakarṇenaprajaṅghaṃraṇamūrdhani || 20 ||
jambumālīrathasthasturathaśaktyāmahābalaḥ |
bibedasamarekruddhohanūmantaṃstanāntare || 21 ||
tasyataṃrathamāsthāyahanūmān mārutātmajaḥ |
pramamāthatalenāśusahatenaivarakṣasā || 22 ||
nadan pratapanoghoronalaṃsopyanvadhāvata |
nalaḥpratapanasyāśupātayāmāsacakṣuṣī || 23 ||
bhinnagātraśśaraistīkṣṇaiḥkṣiprahastenarakṣasā |
grasantamivasainyānipraghasaṃvānarādhipaḥ || 24 ||
sugrīvassaptaparṇenanirbhibhedajaghānaca |
agniketuścadurdharṣoraśmiketuścarākṣasaḥ || 25 ||
suptaghnoyajñakopaścarāmannirbhibhiduśśaraiḥ |
teṣāñcaturṇāṃrāmastuśirāṃsiniśitaiśśaraiḥ |
kruddhaścaturbhiścicchedaghorairagniśikhopamaiḥ || 26 ||
vajra muṣṭis tu maindena muṣṭinā nihato raṇe |
papāta sarathah sāśavah purāṭṭa iva bhū tale || 27 ||
nikumbasturaṇenīlannīlāñjanacayaprabham |
nirbibhedaśaraistīkṣṇaiḥkarairmeghamivāṃśumān || 28 ||
punaśśaraśatenāthakṣiprahastoniśācaraḥ |
bibhedasamarenīlannikumbhaḥprajahāsaca || 29 ||
tasyaivarathacakreṇanīloviṣṇurivāhave |
śiraścicchedasamarenikumbhasyacasāratheḥ || 30 ||
vajrāśanisamasparśodvivido'pyaśaniprabham |
jaghānagiriśṛṅgeṇamiṣatāṃsarvarakṣasām || 31 ||
dvididhaṃvānarendrantunagayodhinamāhave |
śarairaśanisaṅkāśaissavivyādhāśaniprabhaḥ || 32 ||
saśarairabhividdhāṅgodvividaḥkrodhamūrchitaḥ |
sālenasarathaṃsāśvannijaghānāśaniprabham || 33 ||
vidyunmālīrathasthastuśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
suṣeṇantāḍayāmāsananādacamuhurmuhuḥ || 34 ||
taṃrathasthamathodṛṣṭavāsuṣeṇovānarottamaḥ |
giriśṛṅgeṇamahatārathamāśunyapātayat || 35 ||
lāghavenatusaṃyuktovidyunmālīniśācaraḥ |
apakramyarathāttūrṇaṅgadāpāṇiḥkṣitausthitaḥ || 36 ||
tataḥkrodhasamāviṣṭaḥsuṣeṇoharipuṅgavaḥ |
śilāṃsumahatīṅgṛhyaniśācaramabhidravat || 37 ||
tamāpatantaṅgadayāvidyunmālīniśācaraḥ |
vakṣasyabhijaghānāśusuṣeṇaṃharipuṅgavaḥ || 38 ||
gadāprahārantaṅghoramacnityaplavagottamaḥ |
tāṃśilāmpātayāmāsatasyorasimahāmṛdhe || 39 ||
śilāprahārabhihatovidyunmālīniśācaraḥ |
niṣpiṣṭahṛdayobhūmaugatāsurnipapātaha || 40 ||
evantairvānaraiśśūraiśśūrāsterajanīcarāḥ |
dvandvevimṛditāstatradaityāivadivaukasaiḥ || 41 ||
bhagnaikhaḍagairgadābhiścaśaktitomarapaṭṭasaiḥ |
apaviddhaiścābhinnaiścarathaissāṅgrāmikairhayaiḥ || 42 ||
nihataiḥkuñjarairmatssaistathāvānararākṣasaiḥ |
cakrākṣayugadaṇḍaiścabhagnairdharaṇisaṃśritaiḥ || 43 ||
babhūvāyodhanaṅghoraṅgomāyugaṇasevitam |
kabandhānisamutpeturdikṣuvānararakṣasām || 44 ||
vimardetumuletasmindevāsuraraṇopame |
vidāryamāṇāharipuṅgavaistadāniśācarāśśoṇitadigdhagātrāḥ |
punaḥsuyuddhantarasāsamāsthitādivākarasyāstamayābhikāṅkṣiṇaḥ || 45 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.