શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ એકોનવિંશસ્સર્ગઃ ।
રાઘવેણાભયેદત્તેસન્નતોરાવણાનુજઃ ।
વિભીષણોમહાપ્રાજ્ઞોભૂમિંસમવલોકયન્ ॥ 1 ॥
ખાત્પપાતાવનીંહૃષ્ટોભક્તેરનુચરૈસ્સહ ।
સતરામસ્યપરમાત્માનિપપાતવિભીષણઃ ॥ 2 ॥
પાદયોશ્શરણાન્વેષીચતુર્ભિસ્સહરાક્ષસૈઃ ।
અબ્રવીચ્ચતદાવાક્યંરામમ્પ્રતિવિભીષણઃ ॥ 3 ॥
ધર્મયુક્તઞ્ચયુક્તઞ્ચસામ્પ્રતંસમ્પ્રહર્ષણમ્ ।
અનુજોરાવણસ્યાહન્તેનચાપ્યવમાનિતઃ ।
ભવન્તંસર્વભૂતાનાંશરણ્યંશરણાગતઃ ॥ 4 ॥
પરિત્યક્તામયાલઙ્કમિત્રાણિચધનાનિચ ।
ભવદ્ગતંહિમેરાજ્યઞ્જીવિતઞ્ચસુખાનિચ ॥ 5 ॥
તથ્યતદ્વચનંશ્રુત્વારામોવચનમબ્રવીત્ ॥ 6 ॥
વચસાસાન્ત્વયિત્વૈનંલોચનાભ્યામ્પિબન્નિવ ।
આખ્યાહિમમતત્ત્વેનરાક્ષસાનામ્બલાબલમ્ ॥ 7 ॥
એવમુક્તન્તદારક્ષોરામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ।
રાવણસ્યબલંસર્વમાખ્યાતુમુપચક્રમે ॥ 8 ॥
અવધ્યસ્સર્વભૂતાનાઙ્ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્ ।
રાજપુત્રદશગ્રીવોવરદાનાત્સ્વયમ્ભુવઃ ॥ 9 ॥
રાવણાનન્તરોભ્રાતામમજ્યેષ્ઠશ્ચવીર્યવાન્ ।
કુમ્ભકર્ણોમહાતેજાશ્શક્રપ્રતિબલોયુધિ ॥ 10 ॥
રામસેનાપતિસ્તસ્યપ્રહાસ્તોયદિવાશ્રુતઃ ।
કૈલાસેયેનસઙ્ગ્રામેમણિભદ્રઃપરાજિતઃ ॥ 11 ॥
બદ્દગોધાઙ્ગુલિત્રશ્ચ અવધ્યકવચો યુધિ ।
ધનુરાદાય યસ્તિષ્ઠન્નદૃશ્યો ભવતીન્દ્રજિત્ ॥ 12 ॥
સઙ્ગ્રામસમયવ્યૂહેતર્પયિત્વાહુતાશનમ્ ।
અન્તર્ધાનગતશ્શત્રૂનિન્દ્રજિદ્ હન્તિરાઘવઃ ॥ 13 ॥
મહોદરમહાપાર્શ્વૌરાક્ષસશ્ચાપ્યકમ્પનઃ ।
અનીકસ્થાસ્તુતસ્યૈતેલોકપાલસમાયુધિ ॥ 14 ॥
દશકોટિસહસ્રાણિરક્ષસાઙ્કામરૂપિણામ્ ।
માંસશોણિતભક્ષ્યાણાંલઙ્કાપુરનિવાસિનામ્ ॥ 15 ॥
સતૈસ્તુસહિતોરાજાલોકપાલાનયોધયત્ ।
સહદેવૈસ્તુતેભગ્નારાવણેનમહાત્મના ॥ 16 ॥
વિભીષણવચઃ શ્રુત્વારામોદૃઢપરાક્રમઃ ।
અન્વીક્ષ્યમનસાસર્વમિદંવચનમબ્રવીત્ ॥ 17 ॥
યાનિકર્માપદાનાનિરાવણસ્યવિભીષણઃ ।
અખ્યાતાનિચતત્ત્વેનહ્યવગચ્છામિતાન્યહમ્ ॥ 18 ॥
અહંહત્વાદશગ્રીવંસપ્રહસ્તંસબાન્ધવમ્ ।
રાજાનન્ત્વાઙ્કરિષ્યામિસત્યમેતદ્બ્રવીમિતે ॥ 19 ॥
રસાતલં વા પ્રવિશેત્પાતાલં વાપિ રાવણઃ ।
પિતામહસકાશં વા ન મે જીવન્વિમોક્ષ્યતે ॥ 20 ॥
અહત્વારાવણંસઙ્ ખ્યેસપુત્રજનબાન્ધવમ્ ।
અયોધ્યાન્નપ્રવેક્ષ્યામિત્રિભિસ્તૈર્ભ્રાતૃભિશ્શપે ॥ 21 ॥
શ્રુત્વાતુવચનન્તસ્યરામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ ।
શિરસાવન્દ્યધર્માત્માવક્તુમેવોપચક્રમે ॥ 22 ॥
રાક્ષસાનાંવધેસાહ્યંલઙ્કાયાશ્ચપ્રધર્ષણે ।
કરિષ્યામિયથાપ્રાણમ્પ્રવેક્ષ્યામિચવાહિનીમ્ ॥ 23 ॥
ઇતિબ્રુવાણાંરામસ્તુપરિષ્વજ્યવિભીષણમ્ ।
અબ્રવીલ્લક્ષ્મણમ્પ્રીતસ્સમુદ્રાજ્જલમાનય ॥ 24 ॥
તેનચેમમ્મહાપ્રાજ્ઞમભિષિઞ્ચવિભીષણમ્ ।
રાજાનંરક્ષસાઙ્ક્ષિપ્રમ્પ્રસન્નેમયિમાનદ ॥ 25 ॥
એવમુક્તસ્તુસૌમિત્રિરભ્યષિઞ્ચદ્વિભીષણમ્ ।
મધ્યેવાનરમુખ્યાનાંરાજાનંરામશાસનાત્ ॥ 26 ॥
તમ્પ્રસાદન્તુરામસ્યદૃષ્ટવાસદ્યઃપ્લવઙ્ગમાઃ ।
પ્રચુક્રુશુર્મહાત્માનંસાધુસાધ્વિતિચાબ્રુવન્ ॥ 27 ॥
અથાબ્રવીદ્ હનૂમાંશ્ચસુગ્રીવશ્ચવિભીષણમ્ ।
કથંસાગરમક્ષોભ્યન્તરામવરુણાલયમ્ ॥ 28 ॥
સૈન્યૈઃપરિવૃતાસ્સર્વેવાનરાણામ્મહૌજસામ્ ।
ઉપાયન્નાધિગચ્છામોયથાનદનદીપતિમ્ ।
તરામતરસાસર્વેસસૈન્યાવરુણાલયમ્ ॥ 29 ॥
એવમુક્તસ્તુધર્મજ્ઞઃપ્રત્યુવાચવિભીષણઃ ।
સમુદ્રંરાઘવોરાજાશરણઙ્ગન્તુમર્હતિ ॥ 30 ॥
ખાનિતસ્સગરેણાયમપ્રમેયોમહોદધિઃ ।
કર્તુમર્હતિરામસ્યજ્ઞાતેઃ કાર્યમ્મહામતિઃ ॥ 31 ॥
એવંવિભીષણેનોક્તોરાક્ષસેનવિપશ્ચિતા ।
અજગામાથસુગ્રીવોયત્રરામસ્સલક્ષ્મણઃ ॥ 32 ॥
તતશ્ચાખ્યાતુમારેભેવિભીષણવચશ્શુભમ્ ।
સુગ્રીવોવિપુલગ્રીવોસ્સાગરસ્યોપવેશનમ્ ॥ 33 ॥
પ્રકૃત્યાધર્મશીલસ્યરાઘવસ્યાપ્યરોચત ॥ 34 ॥
વિભીષણસ્યમન્ત્રોઽયમ્મમલક્ષ્મણ રોચતે ।
સુગ્રીવઃપણ્ડિતોનિત્યમ્ભવાન્મન્ત્રવિચક્ષણઃ ॥ 35 ॥
ઉભાભ્યાંસમ્પ્રધાર્યાર્થંરોચતેયત્તદુચ્યતામ્ ।
એવમુક્તૌતતોવીરાવુભૌસુગ્રીવલક્ષ્મણૌ ।
સમુદાચારસંયુક્તમિદંવચનમૂચતુઃ ॥ 36 ॥
કિમર્થનૌનરવ્યાઘ્રઃ નરોચિષ્યતિરાઘવઃ ।
વિભીષણેનયચ્ચોક્તમસ્મિન્ કાલેસુખાવહમ્ ॥ 37 ॥
અબધ્વાસાગરેસેતુઙ્ઘોરેઽસ્મિન્વરુણાલયે ।
લઙ્કાનાસાદિતુંશક્યાસેન્દ્રૈરપિસુરાસુરૈઃ ॥ 38 ॥
વિભીષણસ્યશૂરસ્યયથાર્થઙ્ક્રિયતાંવચઃ ॥ 39 ॥
અલઙ્કાલાત્યયઙ્કૃત્વાસાગરોઽયન્નિયુજ્યતામ્ ।
યથાસૈન્યેનગચ્છામપુરીંરાવણપાલિતામ્ ॥ 40 ॥
એવમુક્તઃકુશાસ્તીર્નોતીરેનદનદીપતેઃ ।
સંવિવેશતદારામોવેદ્યામિવહુતાશનઃ ॥ 41 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનવિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
rāghaveṇābhayedattesannatorāvaṇānujaḥ |
vibhīṣaṇomahāprājñobhūmiṃsamavalokayan || 1 ||
khātpapātāvanīṃhṛṣṭobhakteranucaraissaha |
satarāmasyaparamātmānipapātavibhīṣaṇaḥ || 2 ||
pādayośśaraṇānveṣīcaturbhissaharākṣasaiḥ |
abravīccatadāvākyaṃrāmamprativibhīṣaṇaḥ || 3 ||
dharmayuktañcayuktañcasāmprataṃsampraharṣaṇam |
anujorāvaṇasyāhantenacāpyavamānitaḥ |
bhavantaṃsarvabhūtānāṃśaraṇyaṃśaraṇāgataḥ || 4 ||
parityaktāmayālaṅkamitrāṇicadhanānica |
bhavadgataṃhimerājyañjīvitañcasukhānica || 5 ||
tathyatadvacanaṃśrutvārāmovacanamabravīt || 6 ||
vacasāsāntvayitvainaṃlocanābhyāmpibanniva |
ākhyāhimamatattvenarākṣasānāmbalābalam || 7 ||
evamuktantadārakṣorāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
rāvaṇasyabalaṃsarvamākhyātumupacakrame || 8 ||
avadhyassarvabhūtānāṅgandharvoragarakṣasām |
rājaputradaśagrīvovaradānātsvayambhuvaḥ || 9 ||
rāvaṇānantarobhrātāmamajyeṣṭhaścavīryavān |
kumbhakarṇomahātejāśśakrapratibaloyudhi || 10 ||
rāmasenāpatistasyaprahāstoyadivāśrutaḥ |
kailāseyenasaṅgrāmemaṇibhadraḥparājitaḥ || 11 ||
baddagodhāṅgulitraśca avadhyakavaco yudhi |
dhanurādāya yastiṣṭhannadṛśyo bhavatīndrajit || 12 ||
saṅgrāmasamayavyūhetarpayitvāhutāśanam |
antardhānagataśśatrūnindrajid hantirāghavaḥ || 13 ||
mahodaramahāpārśvaurākṣasaścāpyakampanaḥ |
anīkasthāstutasyaitelokapālasamāyudhi || 14 ||
daśakoṭisahasrāṇirakṣasāṅkāmarūpiṇām |
māṃsaśoṇitabhakṣyāṇāṃlaṅkāpuranivāsinām || 15 ||
sataistusahitorājālokapālānayodhayat |
sahadevaistutebhagnārāvaṇenamahātmanā || 16 ||
vibhīṣaṇavacaḥ śrutvārāmodṛḍhaparākramaḥ |
anvīkṣyamanasāsarvamidaṃvacanamabravīt || 17 ||
yānikarmāpadānānirāvaṇasyavibhīṣaṇaḥ |
akhyātānicatattvenahyavagacchāmitānyaham || 18 ||
ahaṃhatvādaśagrīvaṃsaprahastaṃsabāndhavam |
rājānantvāṅkariṣyāmisatyametadbravīmite || 19 ||
rasātalaṃ vā praviśetpātālaṃ vāpi rāvaṇaḥ |
pitāmahasakāśaṃ vā na me jīvanvimokṣyate || 20 ||
ahatvārāvaṇaṃsaṅ khyesaputrajanabāndhavam |
ayodhyānnapravekṣyāmitribhistairbhrātṛbhiśśape || 21 ||
śrutvātuvacanantasyarāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
śirasāvandyadharmātmāvaktumevopacakrame || 22 ||
rākṣasānāṃvadhesāhyaṃlaṅkāyāścapradharṣaṇe |
kariṣyāmiyathāprāṇampravekṣyāmicavāhinīm || 23 ||
itibruvāṇāṃrāmastupariṣvajyavibhīṣaṇam |
abravīllakṣmaṇamprītassamudrājjalamānaya || 24 ||
tenacemammahāprājñamabhiṣiñcavibhīṣaṇam |
rājānaṃrakṣasāṅkṣipramprasannemayimānada || 25 ||
evamuktastusaumitrirabhyaṣiñcadvibhīṣaṇam |
madhyevānaramukhyānāṃrājānaṃrāmaśāsanāt || 26 ||
tamprasādanturāmasyadṛṣṭavāsadyaḥplavaṅgamāḥ |
pracukruśurmahātmānaṃsādhusādhviticābruvan || 27 ||
athābravīd hanūmāṃścasugrīvaścavibhīṣaṇam |
kathaṃsāgaramakṣobhyantarāmavaruṇālayam || 28 ||
sainyaiḥparivṛtāssarvevānarāṇāmmahaujasām |
upāyannādhigacchāmoyathānadanadīpatim |
tarāmatarasāsarvesasainyāvaruṇālayam || 29 ||
evamuktastudharmajñaḥpratyuvācavibhīṣaṇaḥ |
samudraṃrāghavorājāśaraṇaṅgantumarhati || 30 ||
khānitassagareṇāyamaprameyomahodadhiḥ |
kartumarhatirāmasyajñāteḥ kāryammahāmatiḥ || 31 ||
evaṃvibhīṣaṇenoktorākṣasenavipaścitā |
ajagāmāthasugrīvoyatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 32 ||
tataścākhyātumārebhevibhīṣaṇavacaśśubham |
sugrīvovipulagrīvossāgarasyopaveśanam || 33 ||
prakṛtyādharmaśīlasyarāghavasyāpyarocata || 34 ||
vibhīṣaṇasyamantro'yammamalakṣmaṇa rocate |
sugrīvaḥpaṇḍitonityambhavānmantravicakṣaṇaḥ || 35 ||
ubhābhyāṃsampradhāryārthaṃrocateyattaducyatām |
evamuktautatovīrāvubhausugrīvalakṣmaṇau |
samudācārasaṃyuktamidaṃvacanamūcatuḥ || 36 ||
kimarthanaunaravyāghraḥ narociṣyatirāghavaḥ |
vibhīṣaṇenayaccoktamasmin kālesukhāvaham || 37 ||
abadhvāsāgaresetuṅghore'sminvaruṇālaye |
laṅkānāsādituṃśakyāsendrairapisurāsuraiḥ || 38 ||
vibhīṣaṇasyaśūrasyayathārthaṅkriyatāṃvacaḥ || 39 ||
alaṅkālātyayaṅkṛtvāsāgaro'yanniyujyatām |
yathāsainyenagacchāmapurīṃrāvaṇapālitām || 40 ||
evamuktaḥkuśāstīrnotīrenadanadīpateḥ |
saṃviveśatadārāmovedyāmivahutāśanaḥ || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकोनविंशस्सर्गः ।
राघवेणाभयेदत्तेसन्नतोरावणानुजः ।
विभीषणोमहाप्राज्ञोभूमिंसमवलोकयन् ॥ 1 ॥
खात्पपातावनींहृष्टोभक्तेरनुचरैस्सह ।
सतरामस्यपरमात्मानिपपातविभीषणः ॥ 2 ॥
पादयोश्शरणान्वेषीचतुर्भिस्सहराक्षसैः ।
अब्रवीच्चतदावाक्यंरामम्प्रतिविभीषणः ॥ 3 ॥
धर्मयुक्तञ्चयुक्तञ्चसाम्प्रतंसम्प्रहर्षणम् ।
अनुजोरावणस्याहन्तेनचाप्यवमानितः ।
भवन्तंसर्वभूतानांशरण्यंशरणागतः ॥ 4 ॥
परित्यक्तामयालङ्कमित्राणिचधनानिच ।
भवद्गतंहिमेराज्यञ्जीवितञ्चसुखानिच ॥ 5 ॥
तथ्यतद्वचनंश्रुत्वारामोवचनमब्रवीत् ॥ 6 ॥
वचसासान्त्वयित्वैनंलोचनाभ्याम्पिबन्निव ।
आख्याहिममतत्त्वेनराक्षसानाम्बलाबलम् ॥ 7 ॥
एवमुक्तन्तदारक्षोरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
रावणस्यबलंसर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ 8 ॥
अवध्यस्सर्वभूतानाङ्गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
राजपुत्रदशग्रीवोवरदानात्स्वयम्भुवः ॥ 9 ॥
रावणानन्तरोभ्राताममज्येष्ठश्चवीर्यवान् ।
कुम्भकर्णोमहातेजाश्शक्रप्रतिबलोयुधि ॥ 10 ॥
रामसेनापतिस्तस्यप्रहास्तोयदिवाश्रुतः ।
कैलासेयेनसङ्ग्रामेमणिभद्रःपराजितः ॥ 11 ॥
बद्दगोधाङ्गुलित्रश्च अवध्यकवचो युधि ।
धनुरादाय यस्तिष्ठन्नदृश्यो भवतीन्द्रजित् ॥ 12 ॥
सङ्ग्रामसमयव्यूहेतर्पयित्वाहुताशनम् ।
अन्तर्धानगतश्शत्रूनिन्द्रजिद् हन्तिराघवः ॥ 13 ॥
महोदरमहापार्श्वौराक्षसश्चाप्यकम्पनः ।
अनीकस्थास्तुतस्यैतेलोकपालसमायुधि ॥ 14 ॥
दशकोटिसहस्राणिरक्षसाङ्कामरूपिणाम् ।
मांसशोणितभक्ष्याणांलङ्कापुरनिवासिनाम् ॥ 15 ॥
सतैस्तुसहितोराजालोकपालानयोधयत् ।
सहदेवैस्तुतेभग्नारावणेनमहात्मना ॥ 16 ॥
विभीषणवचः श्रुत्वारामोदृढपराक्रमः ।
अन्वीक्ष्यमनसासर्वमिदंवचनमब्रवीत् ॥ 17 ॥
यानिकर्मापदानानिरावणस्यविभीषणः ।
अख्यातानिचतत्त्वेनह्यवगच्छामितान्यहम् ॥ 18 ॥
अहंहत्वादशग्रीवंसप्रहस्तंसबान्धवम् ।
राजानन्त्वाङ्करिष्यामिसत्यमेतद्ब्रवीमिते ॥ 19 ॥
रसातलं वा प्रविशेत्पातालं वापि रावणः ।
पितामहसकाशं वा न मे जीवन्विमोक्ष्यते ॥ 20 ॥
अहत्वारावणंसङ् ख्येसपुत्रजनबान्धवम् ।
अयोध्यान्नप्रवेक्ष्यामित्रिभिस्तैर्भ्रातृभिश्शपे ॥ 21 ॥
श्रुत्वातुवचनन्तस्यरामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
शिरसावन्द्यधर्मात्मावक्तुमेवोपचक्रमे ॥ 22 ॥
राक्षसानांवधेसाह्यंलङ्कायाश्चप्रधर्षणे ।
करिष्यामियथाप्राणम्प्रवेक्ष्यामिचवाहिनीम् ॥ 23 ॥
इतिब्रुवाणांरामस्तुपरिष्वज्यविभीषणम् ।
अब्रवील्लक्ष्मणम्प्रीतस्समुद्राज्जलमानय ॥ 24 ॥
तेनचेमम्महाप्राज्ञमभिषिञ्चविभीषणम् ।
राजानंरक्षसाङ्क्षिप्रम्प्रसन्नेमयिमानद ॥ 25 ॥
एवमुक्तस्तुसौमित्रिरभ्यषिञ्चद्विभीषणम् ।
मध्येवानरमुख्यानांराजानंरामशासनात् ॥ 26 ॥
तम्प्रसादन्तुरामस्यदृष्टवासद्यःप्लवङ्गमाः ।
प्रचुक्रुशुर्महात्मानंसाधुसाध्वितिचाब्रुवन् ॥ 27 ॥
अथाब्रवीद् हनूमांश्चसुग्रीवश्चविभीषणम् ।
कथंसागरमक्षोभ्यन्तरामवरुणालयम् ॥ 28 ॥
सैन्यैःपरिवृतास्सर्वेवानराणाम्महौजसाम् ।
उपायन्नाधिगच्छामोयथानदनदीपतिम् ।
तरामतरसासर्वेससैन्यावरुणालयम् ॥ 29 ॥
एवमुक्तस्तुधर्मज्ञःप्रत्युवाचविभीषणः ।
समुद्रंराघवोराजाशरणङ्गन्तुमर्हति ॥ 30 ॥
खानितस्सगरेणायमप्रमेयोमहोदधिः ।
कर्तुमर्हतिरामस्यज्ञातेः कार्यम्महामतिः ॥ 31 ॥
एवंविभीषणेनोक्तोराक्षसेनविपश्चिता ।
अजगामाथसुग्रीवोयत्ररामस्सलक्ष्मणः ॥ 32 ॥
ततश्चाख्यातुमारेभेविभीषणवचश्शुभम् ।
सुग्रीवोविपुलग्रीवोस्सागरस्योपवेशनम् ॥ 33 ॥
प्रकृत्याधर्मशीलस्यराघवस्याप्यरोचत ॥ 34 ॥
विभीषणस्यमन्त्रोऽयम्ममलक्ष्मण रोचते ।
सुग्रीवःपण्डितोनित्यम्भवान्मन्त्रविचक्षणः ॥ 35 ॥
उभाभ्यांसम्प्रधार्यार्थंरोचतेयत्तदुच्यताम् ।
एवमुक्तौततोवीरावुभौसुग्रीवलक्ष्मणौ ।
समुदाचारसंयुक्तमिदंवचनमूचतुः ॥ 36 ॥
किमर्थनौनरव्याघ्रः नरोचिष्यतिराघवः ।
विभीषणेनयच्चोक्तमस्मिन् कालेसुखावहम् ॥ 37 ॥
अबध्वासागरेसेतुङ्घोरेऽस्मिन्वरुणालये ।
लङ्कानासादितुंशक्यासेन्द्रैरपिसुरासुरैः ॥ 38 ॥
विभीषणस्यशूरस्ययथार्थङ्क्रियतांवचः ॥ 39 ॥
अलङ्कालात्ययङ्कृत्वासागरोऽयन्नियुज्यताम् ।
यथासैन्येनगच्छामपुरींरावणपालिताम् ॥ 40 ॥
एवमुक्तःकुशास्तीर्नोतीरेनदनदीपतेः ।
संविवेशतदारामोवेद्यामिवहुताशनः ॥ 41 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
rāghaveṇābhayedattesannatorāvaṇānujaḥ |
vibhīṣaṇomahāprājñobhūmiṃsamavalokayan || 1 ||
khātpapātāvanīṃhṛṣṭobhakteranucaraissaha |
satarāmasyaparamātmānipapātavibhīṣaṇaḥ || 2 ||
pādayośśaraṇānveṣīcaturbhissaharākṣasaiḥ |
abravīccatadāvākyaṃrāmamprativibhīṣaṇaḥ || 3 ||
dharmayuktañcayuktañcasāmprataṃsampraharṣaṇam |
anujorāvaṇasyāhantenacāpyavamānitaḥ |
bhavantaṃsarvabhūtānāṃśaraṇyaṃśaraṇāgataḥ || 4 ||
parityaktāmayālaṅkamitrāṇicadhanānica |
bhavadgataṃhimerājyañjīvitañcasukhānica || 5 ||
tathyatadvacanaṃśrutvārāmovacanamabravīt || 6 ||
vacasāsāntvayitvainaṃlocanābhyāmpibanniva |
ākhyāhimamatattvenarākṣasānāmbalābalam || 7 ||
evamuktantadārakṣorāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
rāvaṇasyabalaṃsarvamākhyātumupacakrame || 8 ||
avadhyassarvabhūtānāṅgandharvoragarakṣasām |
rājaputradaśagrīvovaradānātsvayambhuvaḥ || 9 ||
rāvaṇānantarobhrātāmamajyeṣṭhaścavīryavān |
kumbhakarṇomahātejāśśakrapratibaloyudhi || 10 ||
rāmasenāpatistasyaprahāstoyadivāśrutaḥ |
kailāseyenasaṅgrāmemaṇibhadraḥparājitaḥ || 11 ||
baddagodhāṅgulitraśca avadhyakavaco yudhi |
dhanurādāya yastiṣṭhannadṛśyo bhavatīndrajit || 12 ||
saṅgrāmasamayavyūhetarpayitvāhutāśanam |
antardhānagataśśatrūnindrajid hantirāghavaḥ || 13 ||
mahodaramahāpārśvaurākṣasaścāpyakampanaḥ |
anīkasthāstutasyaitelokapālasamāyudhi || 14 ||
daśakoṭisahasrāṇirakṣasāṅkāmarūpiṇām |
māṃsaśoṇitabhakṣyāṇāṃlaṅkāpuranivāsinām || 15 ||
sataistusahitorājālokapālānayodhayat |
sahadevaistutebhagnārāvaṇenamahātmanā || 16 ||
vibhīṣaṇavacaḥ śrutvārāmodṛḍhaparākramaḥ |
anvīkṣyamanasāsarvamidaṃvacanamabravīt || 17 ||
yānikarmāpadānānirāvaṇasyavibhīṣaṇaḥ |
akhyātānicatattvenahyavagacchāmitānyaham || 18 ||
ahaṃhatvādaśagrīvaṃsaprahastaṃsabāndhavam |
rājānantvāṅkariṣyāmisatyametadbravīmite || 19 ||
rasātalaṃ vā praviśetpātālaṃ vāpi rāvaṇaḥ |
pitāmahasakāśaṃ vā na me jīvanvimokṣyate || 20 ||
ahatvārāvaṇaṃsaṅ khyesaputrajanabāndhavam |
ayodhyānnapravekṣyāmitribhistairbhrātṛbhiśśape || 21 ||
śrutvātuvacanantasyarāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
śirasāvandyadharmātmāvaktumevopacakrame || 22 ||
rākṣasānāṃvadhesāhyaṃlaṅkāyāścapradharṣaṇe |
kariṣyāmiyathāprāṇampravekṣyāmicavāhinīm || 23 ||
itibruvāṇāṃrāmastupariṣvajyavibhīṣaṇam |
abravīllakṣmaṇamprītassamudrājjalamānaya || 24 ||
tenacemammahāprājñamabhiṣiñcavibhīṣaṇam |
rājānaṃrakṣasāṅkṣipramprasannemayimānada || 25 ||
evamuktastusaumitrirabhyaṣiñcadvibhīṣaṇam |
madhyevānaramukhyānāṃrājānaṃrāmaśāsanāt || 26 ||
tamprasādanturāmasyadṛṣṭavāsadyaḥplavaṅgamāḥ |
pracukruśurmahātmānaṃsādhusādhviticābruvan || 27 ||
athābravīd hanūmāṃścasugrīvaścavibhīṣaṇam |
kathaṃsāgaramakṣobhyantarāmavaruṇālayam || 28 ||
sainyaiḥparivṛtāssarvevānarāṇāmmahaujasām |
upāyannādhigacchāmoyathānadanadīpatim |
tarāmatarasāsarvesasainyāvaruṇālayam || 29 ||
evamuktastudharmajñaḥpratyuvācavibhīṣaṇaḥ |
samudraṃrāghavorājāśaraṇaṅgantumarhati || 30 ||
khānitassagareṇāyamaprameyomahodadhiḥ |
kartumarhatirāmasyajñāteḥ kāryammahāmatiḥ || 31 ||
evaṃvibhīṣaṇenoktorākṣasenavipaścitā |
ajagāmāthasugrīvoyatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 32 ||
tataścākhyātumārebhevibhīṣaṇavacaśśubham |
sugrīvovipulagrīvossāgarasyopaveśanam || 33 ||
prakṛtyādharmaśīlasyarāghavasyāpyarocata || 34 ||
vibhīṣaṇasyamantro'yammamalakṣmaṇa rocate |
sugrīvaḥpaṇḍitonityambhavānmantravicakṣaṇaḥ || 35 ||
ubhābhyāṃsampradhāryārthaṃrocateyattaducyatām |
evamuktautatovīrāvubhausugrīvalakṣmaṇau |
samudācārasaṃyuktamidaṃvacanamūcatuḥ || 36 ||
kimarthanaunaravyāghraḥ narociṣyatirāghavaḥ |
vibhīṣaṇenayaccoktamasmin kālesukhāvaham || 37 ||
abadhvāsāgaresetuṅghore'sminvaruṇālaye |
laṅkānāsādituṃśakyāsendrairapisurāsuraiḥ || 38 ||
vibhīṣaṇasyaśūrasyayathārthaṅkriyatāṃvacaḥ || 39 ||
alaṅkālātyayaṅkṛtvāsāgaro'yanniyujyatām |
yathāsainyenagacchāmapurīṃrāvaṇapālitām || 40 ||
evamuktaḥkuśāstīrnotīrenadanadīpateḥ |
saṃviveśatadārāmovedyāmivahutāśanaḥ || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.