6.19 Yuddhakanda - Ekonavimsha Sargah

ॐ

6.19 યુદ્ધકાણ્ડ - એકોનવિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ એકોનવિંશસ્સર્ગઃ ।

રાઘવેણાભયેદત્તેસન્નતોરાવણાનુજઃ ।

વિભીષણોમહાપ્રાજ્ઞોભૂમિંસમવલોકયન્ ॥ 1 ॥

ખાત્પપાતાવનીંહૃષ્ટોભક્તેરનુચરૈસ્સહ ।

સતરામસ્યપરમાત્માનિપપાતવિભીષણઃ ॥ 2 ॥

પાદયોશ્શરણાન્વેષીચતુર્ભિસ્સહરાક્ષસૈઃ ।

અબ્રવીચ્ચતદાવાક્યંરામમ્પ્રતિવિભીષણઃ ॥ 3 ॥

ધર્મયુક્તઞ્ચયુક્તઞ્ચસામ્પ્રતંસમ્પ્રહર્ષણમ્ ।

અનુજોરાવણસ્યાહન્તેનચાપ્યવમાનિતઃ ।

ભવન્તંસર્વભૂતાનાંશરણ્યંશરણાગતઃ ॥ 4 ॥

પરિત્યક્તામયાલઙ્કમિત્રાણિચધનાનિચ ।

ભવદ્ગતંહિમેરાજ્યઞ્જીવિતઞ્ચસુખાનિચ ॥ 5 ॥

તથ્યતદ્વચનંશ્રુત્વારામોવચનમબ્રવીત્ ॥ 6 ॥

વચસાસાન્ત્વયિત્વૈનંલોચનાભ્યામ્પિબન્નિવ ।

આખ્યાહિમમતત્ત્વેનરાક્ષસાનામ્બલાબલમ્ ॥ 7 ॥

એવમુક્તન્તદારક્ષોરામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ।

રાવણસ્યબલંસર્વમાખ્યાતુમુપચક્રમે ॥ 8 ॥

અવધ્યસ્સર્વભૂતાનાઙ્ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્ ।

રાજપુત્રદશગ્રીવોવરદાનાત્સ્વયમ્ભુવઃ ॥ 9 ॥

રાવણાનન્તરોભ્રાતામમજ્યેષ્ઠશ્ચવીર્યવાન્ ।

કુમ્ભકર્ણોમહાતેજાશ્શક્રપ્રતિબલોયુધિ ॥ 10 ॥

રામસેનાપતિસ્તસ્યપ્રહાસ્તોયદિવાશ્રુતઃ ।

કૈલાસેયેનસઙ્ગ્રામેમણિભદ્રઃપરાજિતઃ ॥ 11 ॥

બદ્દગોધાઙ્ગુલિત્રશ્ચ અવધ્યકવચો યુધિ ।

ધનુરાદાય યસ્તિષ્ઠન્નદૃશ્યો ભવતીન્દ્રજિત્ ॥ 12 ॥

સઙ્ગ્રામસમયવ્યૂહેતર્પયિત્વાહુતાશનમ્ ।

અન્તર્ધાનગતશ્શત્રૂનિન્દ્રજિદ્ હન્તિરાઘવઃ ॥ 13 ॥

મહોદરમહાપાર્શ્વૌરાક્ષસશ્ચાપ્યકમ્પનઃ ।

અનીકસ્થાસ્તુતસ્યૈતેલોકપાલસમાયુધિ ॥ 14 ॥

દશકોટિસહસ્રાણિરક્ષસાઙ્કામરૂપિણામ્ ।

માંસશોણિતભક્ષ્યાણાંલઙ્કાપુરનિવાસિનામ્ ॥ 15 ॥

સતૈસ્તુસહિતોરાજાલોકપાલાનયોધયત્ ।

સહદેવૈસ્તુતેભગ્નારાવણેનમહાત્મના ॥ 16 ॥

વિભીષણવચઃ શ્રુત્વારામોદૃઢપરાક્રમઃ ।

અન્વીક્ષ્યમનસાસર્વમિદંવચનમબ્રવીત્ ॥ 17 ॥

યાનિકર્માપદાનાનિરાવણસ્યવિભીષણઃ ।

અખ્યાતાનિચતત્ત્વેનહ્યવગચ્છામિતાન્યહમ્ ॥ 18 ॥

અહંહત્વાદશગ્રીવંસપ્રહસ્તંસબાન્ધવમ્ ।

રાજાનન્ત્વાઙ્કરિષ્યામિસત્યમેતદ્બ્રવીમિતે ॥ 19 ॥

રસાતલં વા પ્રવિશેત્પાતાલં વાપિ રાવણઃ ।

પિતામહસકાશં વા ન મે જીવન્વિમોક્ષ્યતે ॥ 20 ॥

અહત્વારાવણંસઙ્ ખ્યેસપુત્રજનબાન્ધવમ્ ।

અયોધ્યાન્નપ્રવેક્ષ્યામિત્રિભિસ્તૈર્ભ્રાતૃભિશ્શપે ॥ 21 ॥

શ્રુત્વાતુવચનન્તસ્યરામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ ।

શિરસાવન્દ્યધર્માત્માવક્તુમેવોપચક્રમે ॥ 22 ॥

રાક્ષસાનાંવધેસાહ્યંલઙ્કાયાશ્ચપ્રધર્ષણે ।

કરિષ્યામિયથાપ્રાણમ્પ્રવેક્ષ્યામિચવાહિનીમ્ ॥ 23 ॥

ઇતિબ્રુવાણાંરામસ્તુપરિષ્વજ્યવિભીષણમ્ ।

અબ્રવીલ્લક્ષ્મણમ્પ્રીતસ્સમુદ્રાજ્જલમાનય ॥ 24 ॥

તેનચેમમ્મહાપ્રાજ્ઞમભિષિઞ્ચવિભીષણમ્ ।

રાજાનંરક્ષસાઙ્ક્ષિપ્રમ્પ્રસન્નેમયિમાનદ ॥ 25 ॥

એવમુક્તસ્તુસૌમિત્રિરભ્યષિઞ્ચદ્વિભીષણમ્ ।

મધ્યેવાનરમુખ્યાનાંરાજાનંરામશાસનાત્ ॥ 26 ॥

તમ્પ્રસાદન્તુરામસ્યદૃષ્ટવાસદ્યઃપ્લવઙ્ગમાઃ ।

પ્રચુક્રુશુર્મહાત્માનંસાધુસાધ્વિતિચાબ્રુવન્ ॥ 27 ॥

અથાબ્રવીદ્ હનૂમાંશ્ચસુગ્રીવશ્ચવિભીષણમ્ ।

કથંસાગરમક્ષોભ્યન્તરામવરુણાલયમ્ ॥ 28 ॥

સૈન્યૈઃપરિવૃતાસ્સર્વેવાનરાણામ્મહૌજસામ્ ।

ઉપાયન્નાધિગચ્છામોયથાનદનદીપતિમ્ ।

તરામતરસાસર્વેસસૈન્યાવરુણાલયમ્ ॥ 29 ॥

એવમુક્તસ્તુધર્મજ્ઞઃપ્રત્યુવાચવિભીષણઃ ।

સમુદ્રંરાઘવોરાજાશરણઙ્ગન્તુમર્હતિ ॥ 30 ॥

ખાનિતસ્સગરેણાયમપ્રમેયોમહોદધિઃ ।

કર્તુમર્હતિરામસ્યજ્ઞાતેઃ કાર્યમ્મહામતિઃ ॥ 31 ॥

એવંવિભીષણેનોક્તોરાક્ષસેનવિપશ્ચિતા ।

અજગામાથસુગ્રીવોયત્રરામસ્સલક્ષ્મણઃ ॥ 32 ॥

તતશ્ચાખ્યાતુમારેભેવિભીષણવચશ્શુભમ્ ।

સુગ્રીવોવિપુલગ્રીવોસ્સાગરસ્યોપવેશનમ્ ॥ 33 ॥

પ્રકૃત્યાધર્મશીલસ્યરાઘવસ્યાપ્યરોચત ॥ 34 ॥

વિભીષણસ્યમન્ત્રોઽયમ્મમલક્ષ્મણ રોચતે ।

સુગ્રીવઃપણ્ડિતોનિત્યમ્ભવાન્મન્ત્રવિચક્ષણઃ ॥ 35 ॥

ઉભાભ્યાંસમ્પ્રધાર્યાર્થંરોચતેયત્તદુચ્યતામ્ ।

એવમુક્તૌતતોવીરાવુભૌસુગ્રીવલક્ષ્મણૌ ।

સમુદાચારસંયુક્તમિદંવચનમૂચતુઃ ॥ 36 ॥

કિમર્થનૌનરવ્યાઘ્રઃ નરોચિષ્યતિરાઘવઃ ।

વિભીષણેનયચ્ચોક્તમસ્મિન્ કાલેસુખાવહમ્ ॥ 37 ॥

અબધ્વાસાગરેસેતુઙ્ઘોરેઽસ્મિન્વરુણાલયે ।

લઙ્કાનાસાદિતુંશક્યાસેન્દ્રૈરપિસુરાસુરૈઃ ॥ 38 ॥

વિભીષણસ્યશૂરસ્યયથાર્થઙ્ક્રિયતાંવચઃ ॥ 39 ॥

અલઙ્કાલાત્યયઙ્કૃત્વાસાગરોઽયન્નિયુજ્યતામ્ ।

યથાસૈન્યેનગચ્છામપુરીંરાવણપાલિતામ્ ॥ 40 ॥

એવમુક્તઃકુશાસ્તીર્નોતીરેનદનદીપતેઃ ।

સંવિવેશતદારામોવેદ્યામિવહુતાશનઃ ॥ 41 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનવિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ekonaviṃśassargaḥ |

rāghaveṇābhayedattesannatorāvaṇānujaḥ |

vibhīṣaṇomahāprājñobhūmiṃsamavalokayan || 1 ||

khātpapātāvanīṃhṛṣṭobhakteranucaraissaha |

satarāmasyaparamātmānipapātavibhīṣaṇaḥ || 2 ||

pādayośśaraṇānveṣīcaturbhissaharākṣasaiḥ |

abravīccatadāvākyaṃrāmamprativibhīṣaṇaḥ || 3 ||

dharmayuktañcayuktañcasāmprataṃsampraharṣaṇam |

anujorāvaṇasyāhantenacāpyavamānitaḥ |

bhavantaṃsarvabhūtānāṃśaraṇyaṃśaraṇāgataḥ || 4 ||

parityaktāmayālaṅkamitrāṇicadhanānica |

bhavadgataṃhimerājyañjīvitañcasukhānica || 5 ||

tathyatadvacanaṃśrutvārāmovacanamabravīt || 6 ||

vacasāsāntvayitvainaṃlocanābhyāmpibanniva |

ākhyāhimamatattvenarākṣasānāmbalābalam || 7 ||

evamuktantadārakṣorāmeṇākliṣṭakarmaṇā |

rāvaṇasyabalaṃsarvamākhyātumupacakrame || 8 ||

avadhyassarvabhūtānāṅgandharvoragarakṣasām |

rājaputradaśagrīvovaradānātsvayambhuvaḥ || 9 ||

rāvaṇānantarobhrātāmamajyeṣṭhaścavīryavān |

kumbhakarṇomahātejāśśakrapratibaloyudhi || 10 ||

rāmasenāpatistasyaprahāstoyadivāśrutaḥ |

kailāseyenasaṅgrāmemaṇibhadraḥparājitaḥ || 11 ||

baddagodhāṅgulitraśca avadhyakavaco yudhi |

dhanurādāya yastiṣṭhannadṛśyo bhavatīndrajit || 12 ||

saṅgrāmasamayavyūhetarpayitvāhutāśanam |

antardhānagataśśatrūnindrajid hantirāghavaḥ || 13 ||

mahodaramahāpārśvaurākṣasaścāpyakampanaḥ |

anīkasthāstutasyaitelokapālasamāyudhi || 14 ||

daśakoṭisahasrāṇirakṣasāṅkāmarūpiṇām |

māṃsaśoṇitabhakṣyāṇāṃlaṅkāpuranivāsinām || 15 ||

sataistusahitorājālokapālānayodhayat |

sahadevaistutebhagnārāvaṇenamahātmanā || 16 ||

vibhīṣaṇavacaḥ śrutvārāmodṛḍhaparākramaḥ |

anvīkṣyamanasāsarvamidaṃvacanamabravīt || 17 ||

yānikarmāpadānānirāvaṇasyavibhīṣaṇaḥ |

akhyātānicatattvenahyavagacchāmitānyaham || 18 ||

ahaṃhatvādaśagrīvaṃsaprahastaṃsabāndhavam |

rājānantvāṅkariṣyāmisatyametadbravīmite || 19 ||

rasātalaṃ vā praviśetpātālaṃ vāpi rāvaṇaḥ |

pitāmahasakāśaṃ vā na me jīvanvimokṣyate || 20 ||

ahatvārāvaṇaṃsaṅ khyesaputrajanabāndhavam |

ayodhyānnapravekṣyāmitribhistairbhrātṛbhiśśape || 21 ||

śrutvātuvacanantasyarāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |

śirasāvandyadharmātmāvaktumevopacakrame || 22 ||

rākṣasānāṃvadhesāhyaṃlaṅkāyāścapradharṣaṇe |

kariṣyāmiyathāprāṇampravekṣyāmicavāhinīm || 23 ||

itibruvāṇāṃrāmastupariṣvajyavibhīṣaṇam |

abravīllakṣmaṇamprītassamudrājjalamānaya || 24 ||

tenacemammahāprājñamabhiṣiñcavibhīṣaṇam |

rājānaṃrakṣasāṅkṣipramprasannemayimānada || 25 ||

evamuktastusaumitrirabhyaṣiñcadvibhīṣaṇam |

madhyevānaramukhyānāṃrājānaṃrāmaśāsanāt || 26 ||

tamprasādanturāmasyadṛṣṭavāsadyaḥplavaṅgamāḥ |

pracukruśurmahātmānaṃsādhusādhviticābruvan || 27 ||

athābravīd hanūmāṃścasugrīvaścavibhīṣaṇam |

kathaṃsāgaramakṣobhyantarāmavaruṇālayam || 28 ||

sainyaiḥparivṛtāssarvevānarāṇāmmahaujasām |

upāyannādhigacchāmoyathānadanadīpatim |

tarāmatarasāsarvesasainyāvaruṇālayam || 29 ||

evamuktastudharmajñaḥpratyuvācavibhīṣaṇaḥ |

samudraṃrāghavorājāśaraṇaṅgantumarhati || 30 ||

khānitassagareṇāyamaprameyomahodadhiḥ |

kartumarhatirāmasyajñāteḥ kāryammahāmatiḥ || 31 ||

evaṃvibhīṣaṇenoktorākṣasenavipaścitā |

ajagāmāthasugrīvoyatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 32 ||

tataścākhyātumārebhevibhīṣaṇavacaśśubham |

sugrīvovipulagrīvossāgarasyopaveśanam || 33 ||

prakṛtyādharmaśīlasyarāghavasyāpyarocata || 34 ||

vibhīṣaṇasyamantro'yammamalakṣmaṇa rocate |

sugrīvaḥpaṇḍitonityambhavānmantravicakṣaṇaḥ || 35 ||

ubhābhyāṃsampradhāryārthaṃrocateyattaducyatām |

evamuktautatovīrāvubhausugrīvalakṣmaṇau |

samudācārasaṃyuktamidaṃvacanamūcatuḥ || 36 ||

kimarthanaunaravyāghraḥ narociṣyatirāghavaḥ |

vibhīṣaṇenayaccoktamasmin kālesukhāvaham || 37 ||

abadhvāsāgaresetuṅghore'sminvaruṇālaye |

laṅkānāsādituṃśakyāsendrairapisurāsuraiḥ || 38 ||

vibhīṣaṇasyaśūrasyayathārthaṅkriyatāṃvacaḥ || 39 ||

alaṅkālātyayaṅkṛtvāsāgaro'yanniyujyatām |

yathāsainyenagacchāmapurīṃrāvaṇapālitām || 40 ||

evamuktaḥkuśāstīrnotīrenadanadīpateḥ |

saṃviveśatadārāmovedyāmivahutāśanaḥ || 41 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||