6.60 Yuddhakanda - Shashtitama Sargah — Gujarati Script

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ ષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।

સપ્રવિશ્યપુરીંલઙ્કાંરામબાણભયાર્ધિતઃ ।

ભગ્નદર્પસ્તદારાજાબભૂવવ્યથિતેન્દ્રિયઃ ॥ 1 ॥

માતઙ્ગ ઇવ સિમ્હેન ગરુડેનેવ પન્નગઃ ।

અભિભૂતોઽભવદ્રાજા રાઘવેણ મહાત્મના ॥ 2 ॥

બ્રહ્મદણ્ડપ્રતીકાનાંવિદ્યુત્સદૃશવર્ચસામ્ ।

સ્મરન્રાઘવબાણાનાંવિવ્યથેરાક્ષસેશ્વરઃ ॥ 3 ॥

નકાઞ્ચનમયન્દિવ્યમાશ્રિત્યપરમાસનમ્ ।

વિપ્રેક્ષમાણોરક્ષાંસિરાવણોવાક્યમબ્રવીત્ ॥ 4 ॥

સર્વન્તત્ખલુમેમોઘંયત્તપ્તમ્પરમન્તપઃ ।

યત્સમાનોમહેન્દ્રેણમાનુષેણાસ્મિર્જિતઃ ॥ 5 ॥

ઇદન્તદ્બ્રહ્મણોઘોરંવાક્યમ્મામભ્યુપસ્થિતમ્ ।

માનુષેભ્યોવિજાનીહિભયન્ત્વમિતિતત્તથા ॥ 6 ॥

દેવદાનવગન્ધર્વૈર્યક્ષરાક્ષસપન્નગૈઃ ।

અવધ્યત્વમ્મયાપ્રાપ્તમ્માનુષેભ્યોનયાચિતમ્ ॥ 7 ॥

વિદિતં માનુષં મન્યે રામં દશરથાત્મજમ્ ।

ઇક્ષ્વાકુકુલજાતેન અનર્ણ્યેન યત્ પુરા ॥ 8 ॥

ઉત્પત્સ્યતેહિમદ્વંશેપુરુષોરાક્ષસાધનુ ।

યસ્ત્વાંસપુત્રંસામાત્યંસબલંસાશ્વસારથિમ્ ॥ 9 ॥

નિહનિષ્યતિસઙ્ગ્રામેત્વાઙ્કુલાધમ દુર્મતે ।

શપ્તોઽહંવેદવત્યાચયદાસાધર્ષિતાપુરા ॥ 10 ॥

સેયંસીતામહાભાગાજાતાજનકનન્દિની ।

ઉમાનન્દીશ્વરશ્ચાપિરમ્ભાવરુણકન્યકા ॥ 11 ॥

યથોક્તાસ્તન્મયાપ્રાપ્તન્નમિથ્યાઋષિભાષિતં એતદેવાભ્યુપાગમ્યયત્નઙ્કર્તુમહાર્હથ ॥ 12 ॥

રાક્ષસાશ્ચાપિતિષ્ઠન્તુચર્યાગોપુરમૂર્થસુ ।

સચાપ્રતિમગામ્ભીર્યોદેવદાનવદર્પહા ॥ 13 ॥

બ્રહ્મશાપાભિભૂતસ્તુકુમ્ભકર્ણોવિબોધ્યતામ્ ।

સપરાજિતમાત્માનમ્પ્રહસ્તઞ્ચનિષૂદિતમ્ ॥ 14 ॥

જ્ઞાત્વારક્ષોબલમ્ભીમમાદિદેશમહાબલઃ ।

દ્વારેષુયત્નઃક્રિયતામ્પ્રાકારશ્ચાધિરુહ્યતામ્ ॥ 15 ॥

નિદ્રાવશસમાવિષ્ટઃકુમ્ભકર્ણોવિબોદ્યતામ્ ।

સુખંસ્વપિતિનિશ્ચિન્તઃકાલોપહતચેતનઃ ॥ 16 ॥

નવષટ્ સપ્તચાષ્ટૌચમાસાન્ સ્વપિતિરાક્ષસઃ ।

મન્ત્રયિત્વાપ્રસુપ્તોઽયમિતસ્તુનવમેઽહનિ ॥ 17 ॥

તન્તુબોધયતક્ષિપ્રઙ્કુમ્ભકર્ણમ્મહાબલમ્ ।

સતુસઙ્ ખ્યેમહાબાહુઃકકુદસ્સર્વરક્ષસામ્ ॥ 18 ॥

વાનરાન્ રાજપુત્રૌચક્ષિપ્રમેવહનિષ્યતિ એષઃકેતુઃપરંસઙ્ ખ્યેમુખ્યોવૈસર્વરક્ષસામ્ ॥ 19 ॥

કુમ્ભકર્ણઃસદાશેતેમૂઢોગ્રામ્યસુખેરતઃ ।

રામેણહિનિરસ્તસ્યસઙ્ગ્રામેઽસ્મિન્ સુદારુણે ॥ 20 ॥

ભવિષ્યતિનમેશોકઃકુમ્ભકર્ણેવિબોધિતે ।

કિઙ્કરિષ્યામ્યહન્તેનશક્રતુલ્યબલેનહિ ॥ 21 ॥

ઈદૃશેવ્યસનેઘોરેયોનસાહ્યાયકલ્પતે ।

તેતુતદ્વચનંશ્રુત્વારાક્ષસેન્દ્રસ્યરાક્ષસાઃ ॥ 22 ॥

જગ્મુઃપરમસમ્ભ્રાન્તાઃકુમ્ભકર્ણનિવેશનમ્ ।

તામ્પ્રવિશ્યમહાદ્વારંસર્વતોયોજનાયતામ્ ॥ 23 ॥

કુમ્ભકર્ણગુહાંરમ્યાંસર્વગન્ધપ્રવાહિનીમ્ ।

કુમ્ભકર્ણસ્યનિઃશ્વાસાદવધૂતામહાબલાઃ ॥ 24 ॥

પ્રતિષ્ઠમાનાઃકૃચ્છ્રેણયત્નાત્પ્રવિવિશુર્ગુહામ્ ।

તામ્પ્રવિશ્યગુહાંરમ્યાંશુભાઙ્કાઞ્ચનકુટ્ટિમામ્ ॥ 25 ॥

દદૃશુર્નૈરૃતવ્યાઘ્રંશયાનમ્ભીમવિદર્શનમ્ ।

તેતુતંવિકૃતંસુપ્તંવિકીર્ણમિવપર્વતમ્ ॥ 26 ॥

કુમ્ભકર્ણમ્મહાનિદ્રંસહિતાઃપ્રત્યબોધયન્ ।

ઊર્ધ્વરોમાઞ્ચિતતનુંશ્વસન્તમિવપન્નગમ્ ।

ભ્રામયન્તં ન્વિશ્શ્વસૈઃશયાનં ભીમવિદર્શમમ્ ॥ 27 ॥

ભીમનાસાપુટન્તન્તુપાતાલોવિપુલાનનમ્ ।

શયનેન્યસ્તસર્વાઙ્ગમ્મેદોરુધિરગન્ધિનમ્ ॥ 28 ॥

કાઞ્ચનાઙ્ગદનદ્ધાઙ્ગઙ્કિરીટિનમરિન્દમમ્ ।

દદૃશુર્નૈરૃતવ્યાઘ્રઙ્કુમ્ભકર્ણમરિન્દમમ્ ॥ 29 ॥

તતશ્ચક્રુર્મહાત્માનઙ્કુમ્ભકર્ણાગ્રતસ્તદાચાગ્રતઃ ॥ 30 ॥

માંસાનામ્મેરુસઙ્કાશંરાશિમ્પરમતર્પણમ્ ।

મૃગાણામ્મહિષાણાઞ્ચવરાહાણાઞ્ચસઞ્ચયાન્ ॥ 31 ॥

ચક્રુર્નૈરૃતશાર્દૂલારાશિમન્નસ્યચાદ્ભુતમ્ ।

તતશ્શોણિતકુમ્ભાંશ્ચમદ્યાનિવિવિધાનિચ ॥ 32 ॥

પુરસ્તાત્કુમ્ભકર્ણસ્યચક્રુસ્ત્રિદશશત્રવઃ ।

લિલિપુશ્ચપરાર્ધ્યેનચન્દનેનપરન્તપમ્ ॥ 33 ॥

દિવ્યૈરાશ્વાસયામામાસુર્માલ્યૈર્ગન્ધૈસ્સુગન્ધિભિઃ ।

ધૂપંસુગન્ધાંશ્ચસસૃજુસ્તુષ્ટવુશ્ચપરન્તતમ્ ॥ 34 ॥

જલદાઇવચાનેદુર્યાતુધાનાસ્તતસ્તતઃ ।

શઙ્ખાન્નાપૂરયામાસુશ્શશાઙ્કસદૃશપ્રભાન્ ॥ 35 ॥

તુમુલંયુગપચ્છાપિવિનેદુશ્ચાપ્યમર્ષિતાઃ ।

નેદુરાસ્ફોટયામાસુશ્ચિક્ષિપુસ્તેનિશાચરાઃ ॥ 36 ॥

કુમ્ભકર્ણવિબોધાર્થં ચક્રુસ્તેવિપુલં સ્વનમ્ ।

સશઙ્ખભેરીપણવપ્રણાદ ।

માસ્ફોટિતક્ષ્વેલિતસિમ્હનાદમ્ ।

દિશો દ્રવન્તસ્ત્રિદિવં કિરન્તઃ ।

શ્રુત્વા વિહમ્ગાઃ સહસા નિપેતુઃ ॥ 37 ॥

યદાભૃશન્તૈર્નિનદૈર્મહાત્માનકુમ્બકર્ણોબુબુધેપ્રસુપ્તઃ ।

તતોમુસુણ્ઠીર્મુસલાનિસર્વેરક્ષોગણાસ્તેજગૃહુર્ગદાશ્ચ ॥ 38 ॥

તંશૈલશૃઙ્ગૈર્મુસલૈર્ગદાભિર્વૃક્ષૈસ્તરૈર્મુદ્ગરમુષ્ટિભિશ્ચ ।

સુખપ્રસુપ્તમ્ભુવિકુમ્ભકર્ણંરક્ષાંસ્યુદગ્રાણિતદાનિજઘ્નુઃ ॥ 39 ॥

તસ્યનિઃશ્વાસવાતેનકુમ્ભકર્ણસ્યરક્ષસઃ ।

રાક્ષસાબલવન્તોઽપિસ્થાતુનાશક્નુવન્પુરઃ ॥ 40 ॥

તતઃપરિહિતાગાઢંરાક્ષસાભીમવિક્રમાઃ ।

મૃદઙ્ગપણવાન્ ભેરીશ્શઙ્ખકુમ્ભગણાંસ્તથા ॥ 41 ॥

દશરાક્ષસસાહસ્રંયુગપત્પર્યવારયન્ ।

નીલાઞ્જનચયાકારન્તેતુતમ્પ્રત્યબોધયન્ ॥ 42 ॥

અભિઘ્નન્તોનદન્તશ્ચનૈવસંવિવિદેતુસઃ ।

યદાચૈનન્નશેકુસ્તેપ્રતિબોધયિતુન્તદા ॥ 43 ॥

તતોગુરુતરંયત્નન્દારુણંસમુપાક્રમન્ ।

આશ્વાનુષ્ટ્રાન્ ખરન્નાગાન્ જઘ્નુર્દણ્ડકશાઙ્કુશૈઃ ॥ 44 ॥

ભેરીશઙ્ખમૃદઙ્ગાંશ્ચસર્વપ્રાણૈરવાદયન્ ।

નિજઘ્નુશ્ચાસ્યગાત્રાણિમહાકાષ્ઠકઙ્કરૈઃ ॥ 45 ॥

મુદ્ગરૈર્મુસલૈશ્ચાપિસર્વપ્રાણસમુદ્યતૈઃ ।

તેનનાદેવમહતાલઙ્કાસમભિપૂરિતા ॥ 46 ॥

સપર્વતવનાસર્વાસોઽપિનૈવપ્રબુધ્યતે ।

તતસ્સહસ્રમ્ભેરીણાંયુગસત્સમહન્યત ॥ 47 ॥

મૃષ્ટકાઞ્ચનકોણાનામાસક્તાનાંસમન્તતઃ ।

એવમપ્યન્તિદ્રિસ્તુયદાનૈવપ્રબુધ્યત ॥ 48 ॥

શાપસ્યવશમાપન્નસ્તતઃક્રુદ્ધાનિશાચરાઃ ।

મહાક્રોધસમાવિષ્ટાસ્સર્વેભીમપરાક્રમાઃ ॥ 49 ॥

તદ્રક્ષોબોધયિષ્યન્તશ્ચક્રુરન્યેપરાક્રમમ્ ।

અન્યેભેરીસ્સમાજઘ્નુરન્યેચક્રુર્મહાસ્વનમ્ ॥ 50 ॥

કેશાનન્યેપ્રલુલુપુઃકર્ણાવન્યેદશન્તિચ ।

ઉદકુમ્બશતાન્યન્યેસમસિઞ્ચન્તકર્ણયોઃ ॥ 51 ॥

નકુમ્ભકર્ણઃપસ્પન્દેમહાનિદ્રાવશઙ્ગતઃ ।

અન્યેચબલિનસ્તસ્યકૂટમુદ્ગરપાણયઃ ॥ 52 ॥

મૂર્ધ્નિવક્ષસિગાત્રેષુપાતન્ કૂટમુદ્ગરાન્ ।

રજ્જુબન્ધનબદ્ધાભિશ્શતઘ્નીભિશ્ચસર્વશઃ ॥ 53 ॥

વધ્યમાનોમહાકાયોનપ્રાબુધ્યતરાક્ષસઃ ।

વારણાનાંસહસ્રઞ્ચશરીરેઽસ્યપ્રધાવિતમ્ ॥ 54 ॥

કુમ્બકર્ણસ્તદાબુદ્ ધ્વાસ્પર્શમ્પરમબુધ્યત ।

સપાત્યમાનૈર્ગિરિશૃઙ્ગવૃક્ષૈરચિન્તયંસ્તાન્વિપુલાન્ પ્રહારાન્ ।

નિદ્રાક્ષ્યાત્ ક્ષુદ્ભયપીડિતશ્ચવિજૃમ્ભમાણસ્સહસોત્પપાપ ॥ 55 ॥

સનાગભોગાચલશૃઙ્ગકલ્પૌવિક્ષિપ્યબાહૂગિરશૃઙ્ગસારૌ ।

નિવૃત્યવક્ત્રંવડવામુખાભન્નિશાચરોઽસૌવિકૃતઞ્જજૃમ્ભે ॥ 56 ॥

તસ્ય જાજૃમ્ભમાણસ્ય વક્ત્રં પાતાલસમ્નિભમ્ ।

દદ્Rઉશે મેરુશૃઙ્ગાગ્રે દિવાકર ઇવોદિતઃ ॥ 57 ॥

સજૃમ્ભમાણોઽતિબલઃપ્રદ્ધોનિશાચરઃ ।

નિઃશ્વાસશ્ચાસ્યસઞ્જજ્ઞેપર્વતાદિવમારુતઃ ॥ 58 ॥

રૂપમુત્તિષ્ઠતસ્તસ્યકુમ્ભકર્ણસ્યતદ્બભૌ ।

તપાન્તેસબલાકસ્યમેઘસ્યેવવિવર્ષતઃ ॥ 59 ॥

તસ્યદીપ્તાગ્નિસદૃશેવિદ્યુત્સદૃશવર્ચસી ।

દદૃશાતેમહાનેત્રેદીપ્તાવિવમહાગ્રહૌ ॥ 60 ॥

તતસ્ત્વદર્શયન્ સર્વાન્ભક્ષ્યાંશ્ચવિવિધાન્ બહૂન્ ।

વરાહાન્મહિષાંશ્ચૈવબભક્ષસમહાબલઃ ॥ 61 ॥

આદદુન્ભુક્ષિતોમાંસંશોણિતન્તૃષિતઃપિબન્ ।

મેદઃકુમ્ભાંશ્ચમદ્યાંશ્ચપપૌશક્રરિપુસ્તદા ॥ 62 ॥

તતસ્તૃપ્ત ઇતિ જ્ઞાત્વા સમુત્પેરુર્નિશાચરાઃ ।

શિરોભિશ્ચ પ્રણમ્યૈનં સર્વતઃ પર્યવારયન્ ॥ 63 ॥

નિદ્રાવિશદનેત્રસ્તુકલુષીકૃતલોચનઃ ।

ચારયન્ સર્વતોદૃષ્ટિન્તાન્ દદર્શનિશાચરાન્ ॥ 64 ॥

સસર્વાન્ સાન્ત્વયામાસનૈરૃતાન્ નૈરૃતર્ષભઃ ।

બોધનાદ્વિસ્મિતશ્ચાપિરાક્ષસાનિદમબ્રવીત્ ॥ 65 ॥

કિમર્થમહમાદૃત્યભવદ્ભિઃપ્રતિબોધિતઃ ।

કચ્છિત્સુકુશલંરાજ્ઞોભયંવાનેષનકિમ્ ॥ 66 ॥

અથવાધ્રુવમન્યેભ્યોભયમ્પરમુપસ્થિતમ્ ।

યદર્થમેવત્વરિતૈર્ભવદ્ભિઃપ્રતિબોધિતઃ ॥ 67 ॥

અદ્યરાક્ષસરાજસ્યભયમુત્પાટયામ્યહમ્ ।

દારયિષ્યેમહેન્દ્રંવાશાતયિષ્યેતથાનલમ્ ॥ 68 ॥

નહ્યલ્પકારણેસુપ્તમ્બોધયિષ્યતિમાઙ્ગુરુઃ ।

તદાખ્યાતાર્થતત્ત્વેનમત્પ્રબોધનકારણમ્ ॥ 69 ॥

એવમ્બ્રુવાણંસમ્રબ્ધઙ્કુમ્ભકર્ણમરિન્દમમ્ ।

યૂપાક્ષઃસચિવોરાજ્ઞઃકૃતાઞ્જલિરભાષત ॥ 70 ॥

નનોદેવકૃતઙ્કિઞ્ચિદ્ભયમસ્તિકદાચન ।

માનુષાન્નોભયંરાજંસ્તુમુલંસમ્પ્રબાધતે ॥ 71 ॥

નદૈત્યદાનવેભ્યોવાભયમસ્તિહિતાદૃશમ્ ।

યાદૃશમ્માનુષંરાજન્ ભયમસ્માનુપસ્થિતમ્ ॥ 72 ॥

વાનરૈઃપર્વતાકારૈર્લઙ્કેયમ્પરિવારિતા ।

સીતાહરણસન્તપ્તાદ્રામાન્નસ્તુમુલમ્ભયમ્ ॥ 73 ॥

એકેનવાનરેણેયમ્પૂર્વન્દગ્ધામહાપુરી ।

કુમારોનિહતશ્ચાક્ષસ્સાનુયાત્રઃસકુઞ્જરઃ ॥ 74 ॥

સ્વયંરક્ષોધિપશ્ચાપિપૌલસ્ત્યોદેવકણ્ટકઃ ।

મૃતેતિસંયુગેમુક્તોરામેણાદિત્યતેજસા ॥ 75 ॥

યન્ન દેવૈઃ કૃતો રાજા નાપિ દૈત્યૈર્ન દાનવૈઃ ।

કૃતઃ સ ઇહ રામેણ વિમુક્તઃ પ્રાણસંશયાત્ ॥ 76 ॥

સયૂપાક્ષ્વચશ્શ્રુત્વાભ્રાતુર્યુધિપરાભવમ્ ।

કુમ્ભકર્ણોવિવૃત્તાક્ષોયૂપાક્ષમિદમબ્રવીત્ ॥ 77 ॥

સર્વમદ્યૈવયૂપાક્ષહરિસૈન્યંસલક્ષ્મણમ્ ।

રાઘવઞ્ચરણેજિત્વાતતોદ્રક્ષ્યામિરાવણમ્ ॥ 78 ॥

રાક્ષસાંસ્તર્પયિષ્યામિહરીણામ્માંસશોણિતૈઃ ।

રામલક્ષ્મણયોશ્ચાપિસ્વયમ્પાસ્યામિશોણિતમ્ ॥ 79 ॥

તત્તસ્યવાક્યમ્બ્રુવતોનિશમ્યસગર્વિતંરોષવિવૃદ્ધદોષમ્ ।

મહોદરોનૈરૃતયોધમુખ્યઃકૃતાઞ્જલિર્વાક્યમિદમ્બભાષે ॥ 80 ॥

રાવણસ્યવચઃશ્રુત્વાગુણદોષૌવિમૃશ્યચ ।

પશ્ચાદપિમહાબાહો શત્રૂન્યુધિવિજેષ્યસિ ॥ 81 ॥

મહોદરવચશ્શ્રુત્વારાક્ષસૈઃપરિવારિતઃ ।

કુમ્ભકર્ણોમહાતેજાસ્સમ્પ્રતસ્થેમહાબલઃ ॥ 82 ॥

સુપ્તમુત્થાપ્યભીમાક્ષમ્ભીમરૂપપરાક્રમમ્ ।

રાક્ષસાસ્ત્વરિતાજુગ્મર્દશગ્રીન્વિવેશનમ્ ॥ 83 ॥

તતોગત્વાદશગ્રીવમાસીનમ્પરમાસને ।

ઊચુર્બદ્ધાઞ્જલિપુટાસ્સર્વએવનિશાચરાઃ ॥ 84 ॥

પ્રબુદ્ધોઽયઙ્કુમ્ભકર્ણભ્રાતાતેરાક્ષસેશ્વર ।

કથન્તત્રૈવનિર્યાતુદ્રક્ષ્યસેતમિહાગતમ્ ॥ 85 ॥

રાવણસ્ત્વબ્રવીદ્ધૃષ્ટોરાક્ષસાંસ્તાનુપસ્થિતાન્ ।

દ્રષ્ટુમેનમિહેચ્છામિયથાન્યાયઞ્ચપૂજ્યતામ્ ॥ 86 ॥

તથેત્યુક્ત્વાતુતેસર્વેપુનરાગમ્યરાક્ષસાઃ ।

કુમ્ભકર્ણમિદંવાક્યમૂચૂરાવણચોદિતાઃ ॥ 87 ॥

દ્રષ્ટુન્ત્વાઙ્કાઙ્ક્ષતેરાજાસર્વરાક્ષસપુઙ્ગવઃ ।

ગમનેક્રિયતામ્બુદ્ધિર્ભ્રાતરંસમ્પ્રહર્ષયઃ ॥ 88 ॥

કુમ્ભકર્ણસ્તુદુર્ધર્ષોભ્રાતુરાજ્ઞાયશાસનમ્ ।

તથેત્યુક્ત્વામહાવીર્યશ્શયનાદુત્પપાતહ ॥ 89 ॥

પ્રક્ષાલ્ય વદનં હ્Rષ્ટઃ સ્નાતઃ પરમભૂષિતઃ ।

પિપાસુસ્ત્વરયામાસ પાનં બલસમીરણમ્ ॥ 90 ॥

તતસ્તેત્વરિતાસ્તત્રરાક્ષસારાવણાજ્ઞયા ।

મદ્યકુમ્ભાંશ્ચવિવિધાન્ ક્ષિપ્રમેવોપહારયન્ ॥ 91 ॥

પીત્વાઘટસહસ્રેદ્વેગમનાયોપચક્રમે ।

ઈષત્સમુત્કટોમત્તસ્તેજોબલસમન્વિતઃ ॥ 92 ॥

કુમ્ભકર્ણોબભૌહૃષ્ટઃકાલાન્તકયમોપમઃ ।

ભ્રાતુસ્સભવનઙ્ગચ્છન્રક્ષોબલસમન્વિતઃ ॥ 93 ॥

કુમ્ભકર્ણઃ પદન્યાસૈરકમ્પયત મેદિનીમ્ ।

સ રાજમાર્ગં વપુષા પ્રકાશયન્ ।

સહસ્રરસ્મિર્ધરણીમિવાંશુભિઃ ।

જગામ તત્રાઞ્જલિમાલયા વૃતઃ ।

શતક્રતુર્ગેહમિવ સ્વયમ્ભુવઃ ॥ 94 ॥

તંરાજમાર્ગસ્થમમિત્રઘાતિનંવનૌકસસ્તેસહસાબહિસ્સ્થિતાઃ ।

દૃષ્ટવાઽપ્રમેયઙ્ગિરિશૃઙ્ગકલ્પંવિતત્રસુસ્તેહરિયૂથપાલાઃ ॥ 95 ॥

કેચિચ્છરણ્યંશરણંસ્મરામંવ્રજન્તિકેચિદ્ વ્યથિતાઃપતન્તિ ।

કેચિદ્ધશસ્મવ્યથિતાઃપતન્તિકેચિદ્ભયાર્તાભુવિશેરતેસ્મ ॥ 96 ॥

તમદ્રિશૃઙ્ગપ્રતિમઙ્કિરીટિનંસ્પૃશન્તમાદિત્યમિવાઽત્મતેજસા ।

વનૌકસઃપ્રેક્ષ્યવિવૃદ્ધમદ્ભુતં 3 ભયાર્ધિતાદુદ્રુવિરેતતસ્તતઃ ॥ 97 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ṣaṣṭitamassargaḥ |

sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrāmabāṇabhayārdhitaḥ |

bhagnadarpastadārājābabhūvavyathitendriyaḥ || 1 ||

mātaṅga iva simhena garuḍeneva pannagaḥ |

abhibhūto'bhavadrājā rāghaveṇa mahātmanā || 2 ||

brahmadaṇḍapratīkānāṃvidyutsadṛśavarcasām |

smaranrāghavabāṇānāṃvivyatherākṣaseśvaraḥ || 3 ||

nakāñcanamayandivyamāśrityaparamāsanam |

viprekṣamāṇorakṣāṃsirāvaṇovākyamabravīt || 4 ||

sarvantatkhalumemoghaṃyattaptamparamantapaḥ |

yatsamānomahendreṇamānuṣeṇāsmirjitaḥ || 5 ||

idantadbrahmaṇoghoraṃvākyammāmabhyupasthitam |

mānuṣebhyovijānīhibhayantvamititattathā || 6 ||

devadānavagandharvairyakṣarākṣasapannagaiḥ |

avadhyatvammayāprāptammānuṣebhyonayācitam || 7 ||

viditaṃ mānuṣaṃ manye rāmaṃ daśarathātmajam |

ikṣvākukulajātena anarṇyena yat purā || 8 ||

utpatsyatehimadvaṃśepuruṣorākṣasādhanu |

yastvāṃsaputraṃsāmātyaṃsabalaṃsāśvasārathim || 9 ||

nihaniṣyatisaṅgrāmetvāṅkulādhama durmate |

śapto'haṃvedavatyācayadāsādharṣitāpurā || 10 ||

seyaṃsītāmahābhāgājātājanakanandinī |

umānandīśvaraścāpirambhāvaruṇakanyakā || 11 ||

yathoktāstanmayāprāptannamithyāṛṣibhāṣitaṃ etadevābhyupāgamyayatnaṅkartumahārhatha || 12 ||

rākṣasāścāpitiṣṭhantucaryāgopuramūrthasu |

sacāpratimagāmbhīryodevadānavadarpahā || 13 ||

brahmaśāpābhibhūtastukumbhakarṇovibodhyatām |

saparājitamātmānamprahastañcaniṣūditam || 14 ||

jñātvārakṣobalambhīmamādideśamahābalaḥ |

dvāreṣuyatnaḥkriyatāmprākāraścādhiruhyatām || 15 ||

nidrāvaśasamāviṣṭaḥkumbhakarṇovibodyatām |

sukhaṃsvapitiniścintaḥkālopahatacetanaḥ || 16 ||

navaṣaṭ saptacāṣṭaucamāsān svapitirākṣasaḥ |

mantrayitvāprasupto'yamitastunavame'hani || 17 ||

tantubodhayatakṣipraṅkumbhakarṇammahābalam |

satusaṅ khyemahābāhuḥkakudassarvarakṣasām || 18 ||

vānarān rājaputraucakṣipramevahaniṣyati eṣaḥketuḥparaṃsaṅ khyemukhyovaisarvarakṣasām || 19 ||

kumbhakarṇaḥsadāśetemūḍhogrāmyasukherataḥ |

rāmeṇahinirastasyasaṅgrāme'smin sudāruṇe || 20 ||

bhaviṣyatinameśokaḥkumbhakarṇevibodhite |

kiṅkariṣyāmyahantenaśakratulyabalenahi || 21 ||

īdṛśevyasaneghoreyonasāhyāyakalpate |

tetutadvacanaṃśrutvārākṣasendrasyarākṣasāḥ || 22 ||

jagmuḥparamasambhrāntāḥkumbhakarṇaniveśanam |

tāmpraviśyamahādvāraṃsarvatoyojanāyatām || 23 ||

kumbhakarṇaguhāṃramyāṃsarvagandhapravāhinīm |

kumbhakarṇasyaniḥśvāsādavadhūtāmahābalāḥ || 24 ||

pratiṣṭhamānāḥkṛcchreṇayatnātpraviviśurguhām |

tāmpraviśyaguhāṃramyāṃśubhāṅkāñcanakuṭṭimām || 25 ||

dadṛśurnairṛtavyāghraṃśayānambhīmavidarśanam |

tetutaṃvikṛtaṃsuptaṃvikīrṇamivaparvatam || 26 ||

kumbhakarṇammahānidraṃsahitāḥpratyabodhayan |

ūrdhvaromāñcitatanuṃśvasantamivapannagam |

bhrāmayantaṃ nviśśvasaiḥśayānaṃ bhīmavidarśamam || 27 ||

bhīmanāsāpuṭantantupātālovipulānanam |

śayanenyastasarvāṅgammedorudhiragandhinam || 28 ||

kāñcanāṅgadanaddhāṅgaṅkirīṭinamarindamam |

dadṛśurnairṛtavyāghraṅkumbhakarṇamarindamam || 29 ||

tataścakrurmahātmānaṅkumbhakarṇāgratastadācāgrataḥ || 30 ||

māṃsānāmmerusaṅkāśaṃrāśimparamatarpaṇam |

mṛgāṇāmmahiṣāṇāñcavarāhāṇāñcasañcayān || 31 ||

cakrurnairṛtaśārdūlārāśimannasyacādbhutam |

tataśśoṇitakumbhāṃścamadyānivividhānica || 32 ||

purastātkumbhakarṇasyacakrustridaśaśatravaḥ |

lilipuścaparārdhyenacandanenaparantapam || 33 ||

divyairāśvāsayāmāmāsurmālyairgandhaissugandhibhiḥ |

dhūpaṃsugandhāṃścasasṛjustuṣṭavuścaparantatam || 34 ||

jaladāivacāneduryātudhānāstatastataḥ |

śaṅkhānnāpūrayāmāsuśśaśāṅkasadṛśaprabhān || 35 ||

tumulaṃyugapacchāpivineduścāpyamarṣitāḥ |

nedurāsphoṭayāmāsuścikṣipusteniśācarāḥ || 36 ||

kumbhakarṇavibodhārthaṃ cakrustevipulaṃ svanam |

saśaṅkhabherīpaṇavapraṇāda |

māsphoṭitakṣvelitasimhanādam |

diśo dravantastridivaṃ kirantaḥ |

śrutvā vihamgāḥ sahasā nipetuḥ || 37 ||

yadābhṛśantairninadairmahātmānakumbakarṇobubudheprasuptaḥ |

tatomusuṇṭhīrmusalānisarverakṣogaṇāstejagṛhurgadāśca || 38 ||

taṃśailaśṛṅgairmusalairgadābhirvṛkṣaistarairmudgaramuṣṭibhiśca |

sukhaprasuptambhuvikumbhakarṇaṃrakṣāṃsyudagrāṇitadānijaghnuḥ || 39 ||

tasyaniḥśvāsavātenakumbhakarṇasyarakṣasaḥ |

rākṣasābalavanto'pisthātunāśaknuvanpuraḥ || 40 ||

tataḥparihitāgāḍhaṃrākṣasābhīmavikramāḥ |

mṛdaṅgapaṇavān bherīśśaṅkhakumbhagaṇāṃstathā || 41 ||

daśarākṣasasāhasraṃyugapatparyavārayan |

nīlāñjanacayākārantetutampratyabodhayan || 42 ||

abhighnantonadantaścanaivasaṃvividetusaḥ |

yadācainannaśekustepratibodhayituntadā || 43 ||

tatogurutaraṃyatnandāruṇaṃsamupākraman |

āśvānuṣṭrān kharannāgān jaghnurdaṇḍakaśāṅkuśaiḥ || 44 ||

bherīśaṅkhamṛdaṅgāṃścasarvaprāṇairavādayan |

nijaghnuścāsyagātrāṇimahākāṣṭhakaṅkaraiḥ || 45 ||

mudgarairmusalaiścāpisarvaprāṇasamudyataiḥ |

tenanādevamahatālaṅkāsamabhipūritā || 46 ||

saparvatavanāsarvāso'pinaivaprabudhyate |

tatassahasrambherīṇāṃyugasatsamahanyata || 47 ||

mṛṣṭakāñcanakoṇānāmāsaktānāṃsamantataḥ |

evamapyantidristuyadānaivaprabudhyata || 48 ||

śāpasyavaśamāpannastataḥkruddhāniśācarāḥ |

mahākrodhasamāviṣṭāssarvebhīmaparākramāḥ || 49 ||

tadrakṣobodhayiṣyantaścakruranyeparākramam |

anyebherīssamājaghnuranyecakrurmahāsvanam || 50 ||

keśānanyepralulupuḥkarṇāvanyedaśantica |

udakumbaśatānyanyesamasiñcantakarṇayoḥ || 51 ||

nakumbhakarṇaḥpaspandemahānidrāvaśaṅgataḥ |

anyecabalinastasyakūṭamudgarapāṇayaḥ || 52 ||

mūrdhnivakṣasigātreṣupātan kūṭamudgarān |

rajjubandhanabaddhābhiśśataghnībhiścasarvaśaḥ || 53 ||

vadhyamānomahākāyonaprābudhyatarākṣasaḥ |

vāraṇānāṃsahasrañcaśarīre'syapradhāvitam || 54 ||

kumbakarṇastadābud dhvāsparśamparamabudhyata |

sapātyamānairgiriśṛṅgavṛkṣairacintayaṃstānvipulān prahārān |

nidrākṣyāt kṣudbhayapīḍitaścavijṛmbhamāṇassahasotpapāpa || 55 ||

sanāgabhogācalaśṛṅgakalpauvikṣipyabāhūgiraśṛṅgasārau |

nivṛtyavaktraṃvaḍavāmukhābhanniśācaro'sauvikṛtañjajṛmbhe || 56 ||

tasya jājṛmbhamāṇasya vaktraṃ pātālasamnibham |

dadRuśe meruśṛṅgāgre divākara ivoditaḥ || 57 ||

sajṛmbhamāṇo'tibalaḥpraddhoniśācaraḥ |

niḥśvāsaścāsyasañjajñeparvatādivamārutaḥ || 58 ||

rūpamuttiṣṭhatastasyakumbhakarṇasyatadbabhau |

tapāntesabalākasyameghasyevavivarṣataḥ || 59 ||

tasyadīptāgnisadṛśevidyutsadṛśavarcasī |

dadṛśātemahānetredīptāvivamahāgrahau || 60 ||

tatastvadarśayan sarvānbhakṣyāṃścavividhān bahūn |

varāhānmahiṣāṃścaivababhakṣasamahābalaḥ || 61 ||

ādadunbhukṣitomāṃsaṃśoṇitantṛṣitaḥpiban |

medaḥkumbhāṃścamadyāṃścapapauśakraripustadā || 62 ||

tatastṛpta iti jñātvā samutperurniśācarāḥ |

śirobhiśca praṇamyainaṃ sarvataḥ paryavārayan || 63 ||

nidrāviśadanetrastukaluṣīkṛtalocanaḥ |

cārayan sarvatodṛṣṭintān dadarśaniśācarān || 64 ||

sasarvān sāntvayāmāsanairṛtān nairṛtarṣabhaḥ |

bodhanādvismitaścāpirākṣasānidamabravīt || 65 ||

kimarthamahamādṛtyabhavadbhiḥpratibodhitaḥ |

kacchitsukuśalaṃrājñobhayaṃvāneṣanakim || 66 ||

athavādhruvamanyebhyobhayamparamupasthitam |

yadarthamevatvaritairbhavadbhiḥpratibodhitaḥ || 67 ||

adyarākṣasarājasyabhayamutpāṭayāmyaham |

dārayiṣyemahendraṃvāśātayiṣyetathānalam || 68 ||

nahyalpakāraṇesuptambodhayiṣyatimāṅguruḥ |

tadākhyātārthatattvenamatprabodhanakāraṇam || 69 ||

evambruvāṇaṃsamrabdhaṅkumbhakarṇamarindamam |

yūpākṣaḥsacivorājñaḥkṛtāñjalirabhāṣata || 70 ||

nanodevakṛtaṅkiñcidbhayamastikadācana |

mānuṣānnobhayaṃrājaṃstumulaṃsamprabādhate || 71 ||

nadaityadānavebhyovābhayamastihitādṛśam |

yādṛśammānuṣaṃrājan bhayamasmānupasthitam || 72 ||

vānaraiḥparvatākārairlaṅkeyamparivāritā |

sītāharaṇasantaptādrāmānnastumulambhayam || 73 ||

ekenavānareṇeyampūrvandagdhāmahāpurī |

kumāronihataścākṣassānuyātraḥsakuñjaraḥ || 74 ||

svayaṃrakṣodhipaścāpipaulastyodevakaṇṭakaḥ |

mṛtetisaṃyugemuktorāmeṇādityatejasā || 75 ||

yanna devaiḥ kṛto rājā nāpi daityairna dānavaiḥ |

kṛtaḥ sa iha rāmeṇa vimuktaḥ prāṇasaṃśayāt || 76 ||

sayūpākṣvacaśśrutvābhrāturyudhiparābhavam |

kumbhakarṇovivṛttākṣoyūpākṣamidamabravīt || 77 ||

sarvamadyaivayūpākṣaharisainyaṃsalakṣmaṇam |

rāghavañcaraṇejitvātatodrakṣyāmirāvaṇam || 78 ||

rākṣasāṃstarpayiṣyāmiharīṇāmmāṃsaśoṇitaiḥ |

rāmalakṣmaṇayoścāpisvayampāsyāmiśoṇitam || 79 ||

tattasyavākyambruvatoniśamyasagarvitaṃroṣavivṛddhadoṣam |

mahodaronairṛtayodhamukhyaḥkṛtāñjalirvākyamidambabhāṣe || 80 ||

rāvaṇasyavacaḥśrutvāguṇadoṣauvimṛśyaca |

paścādapimahābāho śatrūnyudhivijeṣyasi || 81 ||

mahodaravacaśśrutvārākṣasaiḥparivāritaḥ |

kumbhakarṇomahātejāssampratasthemahābalaḥ || 82 ||

suptamutthāpyabhīmākṣambhīmarūpaparākramam |

rākṣasāstvaritājugmardaśagrīnviveśanam || 83 ||

tatogatvādaśagrīvamāsīnamparamāsane |

ūcurbaddhāñjalipuṭāssarvaevaniśācarāḥ || 84 ||

prabuddho'yaṅkumbhakarṇabhrātāterākṣaseśvara |

kathantatraivaniryātudrakṣyasetamihāgatam || 85 ||

rāvaṇastvabravīddhṛṣṭorākṣasāṃstānupasthitān |

draṣṭumenamihecchāmiyathānyāyañcapūjyatām || 86 ||

tathetyuktvātutesarvepunarāgamyarākṣasāḥ |

kumbhakarṇamidaṃvākyamūcūrāvaṇacoditāḥ || 87 ||

draṣṭuntvāṅkāṅkṣaterājāsarvarākṣasapuṅgavaḥ |

gamanekriyatāmbuddhirbhrātaraṃsampraharṣayaḥ || 88 ||

kumbhakarṇastudurdharṣobhrāturājñāyaśāsanam |

tathetyuktvāmahāvīryaśśayanādutpapātaha || 89 ||

prakṣālya vadanaṃ hRṣṭaḥ snātaḥ paramabhūṣitaḥ |

pipāsustvarayāmāsa pānaṃ balasamīraṇam || 90 ||

tatastetvaritāstatrarākṣasārāvaṇājñayā |

madyakumbhāṃścavividhān kṣipramevopahārayan || 91 ||

pītvāghaṭasahasredvegamanāyopacakrame |

īṣatsamutkaṭomattastejobalasamanvitaḥ || 92 ||

kumbhakarṇobabhauhṛṣṭaḥkālāntakayamopamaḥ |

bhrātussabhavanaṅgacchanrakṣobalasamanvitaḥ || 93 ||

kumbhakarṇaḥ padanyāsairakampayata medinīm |

sa rājamārgaṃ vapuṣā prakāśayan |

sahasrarasmirdharaṇīmivāṃśubhiḥ |

jagāma tatrāñjalimālayā vṛtaḥ |

śatakraturgehamiva svayambhuvaḥ || 94 ||

taṃrājamārgasthamamitraghātinaṃvanaukasastesahasābahissthitāḥ |

dṛṣṭavā'prameyaṅgiriśṛṅgakalpaṃvitatrasustehariyūthapālāḥ || 95 ||

keciccharaṇyaṃśaraṇaṃsmarāmaṃvrajantikecid vyathitāḥpatanti |

keciddhaśasmavyathitāḥpatantikecidbhayārtābhuviśeratesma || 96 ||

tamadriśṛṅgapratimaṅkirīṭinaṃspṛśantamādityamivā'tmatejasā |

vanaukasaḥprekṣyavivṛddhamadbhutaṃ 3 bhayārdhitādudruviretatastataḥ || 97 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṣṭitamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ षष्टितमस्सर्गः ।

सप्रविश्यपुरींलङ्कांरामबाणभयार्धितः ।

भग्नदर्पस्तदाराजाबभूवव्यथितेन्द्रियः ॥ 1 ॥

मातङ्ग इव सिम्हेन गरुडेनेव पन्नगः ।

अभिभूतोऽभवद्राजा राघवेण महात्मना ॥ 2 ॥

ब्रह्मदण्डप्रतीकानांविद्युत्सदृशवर्चसाम् ।

स्मरन्राघवबाणानांविव्यथेराक्षसेश्वरः ॥ 3 ॥

नकाञ्चनमयन्दिव्यमाश्रित्यपरमासनम् ।

विप्रेक्षमाणोरक्षांसिरावणोवाक्यमब्रवीत् ॥ 4 ॥

सर्वन्तत्खलुमेमोघंयत्तप्तम्परमन्तपः ।

यत्समानोमहेन्द्रेणमानुषेणास्मिर्जितः ॥ 5 ॥

इदन्तद्ब्रह्मणोघोरंवाक्यम्मामभ्युपस्थितम् ।

मानुषेभ्योविजानीहिभयन्त्वमितितत्तथा ॥ 6 ॥

देवदानवगन्धर्वैर्यक्षराक्षसपन्नगैः ।

अवध्यत्वम्मयाप्राप्तम्मानुषेभ्योनयाचितम् ॥ 7 ॥

विदितं मानुषं मन्ये रामं दशरथात्मजम् ।

इक्ष्वाकुकुलजातेन अनर्ण्येन यत् पुरा ॥ 8 ॥

उत्पत्स्यतेहिमद्वंशेपुरुषोराक्षसाधनु ।

यस्त्वांसपुत्रंसामात्यंसबलंसाश्वसारथिम् ॥ 9 ॥

निहनिष्यतिसङ्ग्रामेत्वाङ्कुलाधम दुर्मते ।

शप्तोऽहंवेदवत्याचयदासाधर्षितापुरा ॥ 10 ॥

सेयंसीतामहाभागाजाताजनकनन्दिनी ।

उमानन्दीश्वरश्चापिरम्भावरुणकन्यका ॥ 11 ॥

यथोक्तास्तन्मयाप्राप्तन्नमिथ्याऋषिभाषितं एतदेवाभ्युपागम्ययत्नङ्कर्तुमहार्हथ ॥ 12 ॥

राक्षसाश्चापितिष्ठन्तुचर्यागोपुरमूर्थसु ।

सचाप्रतिमगाम्भीर्योदेवदानवदर्पहा ॥ 13 ॥

ब्रह्मशापाभिभूतस्तुकुम्भकर्णोविबोध्यताम् ।

सपराजितमात्मानम्प्रहस्तञ्चनिषूदितम् ॥ 14 ॥

ज्ञात्वारक्षोबलम्भीममादिदेशमहाबलः ।

द्वारेषुयत्नःक्रियताम्प्राकारश्चाधिरुह्यताम् ॥ 15 ॥

निद्रावशसमाविष्टःकुम्भकर्णोविबोद्यताम् ।

सुखंस्वपितिनिश्चिन्तःकालोपहतचेतनः ॥ 16 ॥

नवषट् सप्तचाष्टौचमासान् स्वपितिराक्षसः ।

मन्त्रयित्वाप्रसुप्तोऽयमितस्तुनवमेऽहनि ॥ 17 ॥

तन्तुबोधयतक्षिप्रङ्कुम्भकर्णम्महाबलम् ।

सतुसङ् ख्येमहाबाहुःककुदस्सर्वरक्षसाम् ॥ 18 ॥

वानरान् राजपुत्रौचक्षिप्रमेवहनिष्यति एषःकेतुःपरंसङ् ख्येमुख्योवैसर्वरक्षसाम् ॥ 19 ॥

कुम्भकर्णःसदाशेतेमूढोग्राम्यसुखेरतः ।

रामेणहिनिरस्तस्यसङ्ग्रामेऽस्मिन् सुदारुणे ॥ 20 ॥

भविष्यतिनमेशोकःकुम्भकर्णेविबोधिते ।

किङ्करिष्याम्यहन्तेनशक्रतुल्यबलेनहि ॥ 21 ॥

ईदृशेव्यसनेघोरेयोनसाह्यायकल्पते ।

तेतुतद्वचनंश्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्यराक्षसाः ॥ 22 ॥

जग्मुःपरमसम्भ्रान्ताःकुम्भकर्णनिवेशनम् ।

ताम्प्रविश्यमहाद्वारंसर्वतोयोजनायताम् ॥ 23 ॥

कुम्भकर्णगुहांरम्यांसर्वगन्धप्रवाहिनीम् ।

कुम्भकर्णस्यनिःश्वासादवधूतामहाबलाः ॥ 24 ॥

प्रतिष्ठमानाःकृच्छ्रेणयत्नात्प्रविविशुर्गुहाम् ।

ताम्प्रविश्यगुहांरम्यांशुभाङ्काञ्चनकुट्टिमाम् ॥ 25 ॥

ददृशुर्नैरृतव्याघ्रंशयानम्भीमविदर्शनम् ।

तेतुतंविकृतंसुप्तंविकीर्णमिवपर्वतम् ॥ 26 ॥

कुम्भकर्णम्महानिद्रंसहिताःप्रत्यबोधयन् ।

ऊर्ध्वरोमाञ्चिततनुंश्वसन्तमिवपन्नगम् ।

भ्रामयन्तं न्विश्श्वसैःशयानं भीमविदर्शमम् ॥ 27 ॥

भीमनासापुटन्तन्तुपातालोविपुलाननम् ।

शयनेन्यस्तसर्वाङ्गम्मेदोरुधिरगन्धिनम् ॥ 28 ॥

काञ्चनाङ्गदनद्धाङ्गङ्किरीटिनमरिन्दमम् ।

ददृशुर्नैरृतव्याघ्रङ्कुम्भकर्णमरिन्दमम् ॥ 29 ॥

ततश्चक्रुर्महात्मानङ्कुम्भकर्णाग्रतस्तदाचाग्रतः ॥ 30 ॥

मांसानाम्मेरुसङ्काशंराशिम्परमतर्पणम् ।

मृगाणाम्महिषाणाञ्चवराहाणाञ्चसञ्चयान् ॥ 31 ॥

चक्रुर्नैरृतशार्दूलाराशिमन्नस्यचाद्भुतम् ।

ततश्शोणितकुम्भांश्चमद्यानिविविधानिच ॥ 32 ॥

पुरस्तात्कुम्भकर्णस्यचक्रुस्त्रिदशशत्रवः ।

लिलिपुश्चपरार्ध्येनचन्दनेनपरन्तपम् ॥ 33 ॥

दिव्यैराश्वासयामामासुर्माल्यैर्गन्धैस्सुगन्धिभिः ।

धूपंसुगन्धांश्चससृजुस्तुष्टवुश्चपरन्ततम् ॥ 34 ॥

जलदाइवचानेदुर्यातुधानास्ततस्ततः ।

शङ्खान्नापूरयामासुश्शशाङ्कसदृशप्रभान् ॥ 35 ॥

तुमुलंयुगपच्छापिविनेदुश्चाप्यमर्षिताः ।

नेदुरास्फोटयामासुश्चिक्षिपुस्तेनिशाचराः ॥ 36 ॥

कुम्भकर्णविबोधार्थं चक्रुस्तेविपुलं स्वनम् ।

सशङ्खभेरीपणवप्रणाद ।

मास्फोटितक्ष्वेलितसिम्हनादम् ।

दिशो द्रवन्तस्त्रिदिवं किरन्तः ।

श्रुत्वा विहम्गाः सहसा निपेतुः ॥ 37 ॥

यदाभृशन्तैर्निनदैर्महात्मानकुम्बकर्णोबुबुधेप्रसुप्तः ।

ततोमुसुण्ठीर्मुसलानिसर्वेरक्षोगणास्तेजगृहुर्गदाश्च ॥ 38 ॥

तंशैलशृङ्गैर्मुसलैर्गदाभिर्वृक्षैस्तरैर्मुद्गरमुष्टिभिश्च ।

सुखप्रसुप्तम्भुविकुम्भकर्णंरक्षांस्युदग्राणितदानिजघ्नुः ॥ 39 ॥

तस्यनिःश्वासवातेनकुम्भकर्णस्यरक्षसः ।

राक्षसाबलवन्तोऽपिस्थातुनाशक्नुवन्पुरः ॥ 40 ॥

ततःपरिहितागाढंराक्षसाभीमविक्रमाः ।

मृदङ्गपणवान् भेरीश्शङ्खकुम्भगणांस्तथा ॥ 41 ॥

दशराक्षससाहस्रंयुगपत्पर्यवारयन् ।

नीलाञ्जनचयाकारन्तेतुतम्प्रत्यबोधयन् ॥ 42 ॥

अभिघ्नन्तोनदन्तश्चनैवसंविविदेतुसः ।

यदाचैनन्नशेकुस्तेप्रतिबोधयितुन्तदा ॥ 43 ॥

ततोगुरुतरंयत्नन्दारुणंसमुपाक्रमन् ।

आश्वानुष्ट्रान् खरन्नागान् जघ्नुर्दण्डकशाङ्कुशैः ॥ 44 ॥

भेरीशङ्खमृदङ्गांश्चसर्वप्राणैरवादयन् ।

निजघ्नुश्चास्यगात्राणिमहाकाष्ठकङ्करैः ॥ 45 ॥

मुद्गरैर्मुसलैश्चापिसर्वप्राणसमुद्यतैः ।

तेननादेवमहतालङ्कासमभिपूरिता ॥ 46 ॥

सपर्वतवनासर्वासोऽपिनैवप्रबुध्यते ।

ततस्सहस्रम्भेरीणांयुगसत्समहन्यत ॥ 47 ॥

मृष्टकाञ्चनकोणानामासक्तानांसमन्ततः ।

एवमप्यन्तिद्रिस्तुयदानैवप्रबुध्यत ॥ 48 ॥

शापस्यवशमापन्नस्ततःक्रुद्धानिशाचराः ।

महाक्रोधसमाविष्टास्सर्वेभीमपराक्रमाः ॥ 49 ॥

तद्रक्षोबोधयिष्यन्तश्चक्रुरन्येपराक्रमम् ।

अन्येभेरीस्समाजघ्नुरन्येचक्रुर्महास्वनम् ॥ 50 ॥

केशानन्येप्रलुलुपुःकर्णावन्येदशन्तिच ।

उदकुम्बशतान्यन्येसमसिञ्चन्तकर्णयोः ॥ 51 ॥

नकुम्भकर्णःपस्पन्देमहानिद्रावशङ्गतः ।

अन्येचबलिनस्तस्यकूटमुद्गरपाणयः ॥ 52 ॥

मूर्ध्निवक्षसिगात्रेषुपातन् कूटमुद्गरान् ।

रज्जुबन्धनबद्धाभिश्शतघ्नीभिश्चसर्वशः ॥ 53 ॥

वध्यमानोमहाकायोनप्राबुध्यतराक्षसः ।

वारणानांसहस्रञ्चशरीरेऽस्यप्रधावितम् ॥ 54 ॥

कुम्बकर्णस्तदाबुद् ध्वास्पर्शम्परमबुध्यत ।

सपात्यमानैर्गिरिशृङ्गवृक्षैरचिन्तयंस्तान्विपुलान् प्रहारान् ।

निद्राक्ष्यात् क्षुद्भयपीडितश्चविजृम्भमाणस्सहसोत्पपाप ॥ 55 ॥

सनागभोगाचलशृङ्गकल्पौविक्षिप्यबाहूगिरशृङ्गसारौ ।

निवृत्यवक्त्रंवडवामुखाभन्निशाचरोऽसौविकृतञ्जजृम्भे ॥ 56 ॥

तस्य जाजृम्भमाणस्य वक्त्रं पातालसम्निभम् ।

दद्Rउशे मेरुशृङ्गाग्रे दिवाकर इवोदितः ॥ 57 ॥

सजृम्भमाणोऽतिबलःप्रद्धोनिशाचरः ।

निःश्वासश्चास्यसञ्जज्ञेपर्वतादिवमारुतः ॥ 58 ॥

रूपमुत्तिष्ठतस्तस्यकुम्भकर्णस्यतद्बभौ ।

तपान्तेसबलाकस्यमेघस्येवविवर्षतः ॥ 59 ॥

तस्यदीप्ताग्निसदृशेविद्युत्सदृशवर्चसी ।

ददृशातेमहानेत्रेदीप्ताविवमहाग्रहौ ॥ 60 ॥

ततस्त्वदर्शयन् सर्वान्भक्ष्यांश्चविविधान् बहून् ।

वराहान्महिषांश्चैवबभक्षसमहाबलः ॥ 61 ॥

आददुन्भुक्षितोमांसंशोणितन्तृषितःपिबन् ।

मेदःकुम्भांश्चमद्यांश्चपपौशक्ररिपुस्तदा ॥ 62 ॥

ततस्तृप्त इति ज्ञात्वा समुत्पेरुर्निशाचराः ।

शिरोभिश्च प्रणम्यैनं सर्वतः पर्यवारयन् ॥ 63 ॥

निद्राविशदनेत्रस्तुकलुषीकृतलोचनः ।

चारयन् सर्वतोदृष्टिन्तान् ददर्शनिशाचरान् ॥ 64 ॥

ससर्वान् सान्त्वयामासनैरृतान् नैरृतर्षभः ।

बोधनाद्विस्मितश्चापिराक्षसानिदमब्रवीत् ॥ 65 ॥

किमर्थमहमादृत्यभवद्भिःप्रतिबोधितः ।

कच्छित्सुकुशलंराज्ञोभयंवानेषनकिम् ॥ 66 ॥

अथवाध्रुवमन्येभ्योभयम्परमुपस्थितम् ।

यदर्थमेवत्वरितैर्भवद्भिःप्रतिबोधितः ॥ 67 ॥

अद्यराक्षसराजस्यभयमुत्पाटयाम्यहम् ।

दारयिष्येमहेन्द्रंवाशातयिष्येतथानलम् ॥ 68 ॥

नह्यल्पकारणेसुप्तम्बोधयिष्यतिमाङ्गुरुः ।

तदाख्यातार्थतत्त्वेनमत्प्रबोधनकारणम् ॥ 69 ॥

एवम्ब्रुवाणंसम्रब्धङ्कुम्भकर्णमरिन्दमम् ।

यूपाक्षःसचिवोराज्ञःकृताञ्जलिरभाषत ॥ 70 ॥

ननोदेवकृतङ्किञ्चिद्भयमस्तिकदाचन ।

मानुषान्नोभयंराजंस्तुमुलंसम्प्रबाधते ॥ 71 ॥

नदैत्यदानवेभ्योवाभयमस्तिहितादृशम् ।

यादृशम्मानुषंराजन् भयमस्मानुपस्थितम् ॥ 72 ॥

वानरैःपर्वताकारैर्लङ्केयम्परिवारिता ।

सीताहरणसन्तप्ताद्रामान्नस्तुमुलम्भयम् ॥ 73 ॥

एकेनवानरेणेयम्पूर्वन्दग्धामहापुरी ।

कुमारोनिहतश्चाक्षस्सानुयात्रःसकुञ्जरः ॥ 74 ॥

स्वयंरक्षोधिपश्चापिपौलस्त्योदेवकण्टकः ।

मृतेतिसंयुगेमुक्तोरामेणादित्यतेजसा ॥ 75 ॥

यन्न देवैः कृतो राजा नापि दैत्यैर्न दानवैः ।

कृतः स इह रामेण विमुक्तः प्राणसंशयात् ॥ 76 ॥

सयूपाक्ष्वचश्श्रुत्वाभ्रातुर्युधिपराभवम् ।

कुम्भकर्णोविवृत्ताक्षोयूपाक्षमिदमब्रवीत् ॥ 77 ॥

सर्वमद्यैवयूपाक्षहरिसैन्यंसलक्ष्मणम् ।

राघवञ्चरणेजित्वाततोद्रक्ष्यामिरावणम् ॥ 78 ॥

राक्षसांस्तर्पयिष्यामिहरीणाम्मांसशोणितैः ।

रामलक्ष्मणयोश्चापिस्वयम्पास्यामिशोणितम् ॥ 79 ॥

तत्तस्यवाक्यम्ब्रुवतोनिशम्यसगर्वितंरोषविवृद्धदोषम् ।

महोदरोनैरृतयोधमुख्यःकृताञ्जलिर्वाक्यमिदम्बभाषे ॥ 80 ॥

रावणस्यवचःश्रुत्वागुणदोषौविमृश्यच ।

पश्चादपिमहाबाहो शत्रून्युधिविजेष्यसि ॥ 81 ॥

महोदरवचश्श्रुत्वाराक्षसैःपरिवारितः ।

कुम्भकर्णोमहातेजास्सम्प्रतस्थेमहाबलः ॥ 82 ॥

सुप्तमुत्थाप्यभीमाक्षम्भीमरूपपराक्रमम् ।

राक्षसास्त्वरिताजुग्मर्दशग्रीन्विवेशनम् ॥ 83 ॥

ततोगत्वादशग्रीवमासीनम्परमासने ।

ऊचुर्बद्धाञ्जलिपुटास्सर्वएवनिशाचराः ॥ 84 ॥

प्रबुद्धोऽयङ्कुम्भकर्णभ्रातातेराक्षसेश्वर ।

कथन्तत्रैवनिर्यातुद्रक्ष्यसेतमिहागतम् ॥ 85 ॥

रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टोराक्षसांस्तानुपस्थितान् ।

द्रष्टुमेनमिहेच्छामियथान्यायञ्चपूज्यताम् ॥ 86 ॥

तथेत्युक्त्वातुतेसर्वेपुनरागम्यराक्षसाः ।

कुम्भकर्णमिदंवाक्यमूचूरावणचोदिताः ॥ 87 ॥

द्रष्टुन्त्वाङ्काङ्क्षतेराजासर्वराक्षसपुङ्गवः ।

गमनेक्रियताम्बुद्धिर्भ्रातरंसम्प्रहर्षयः ॥ 88 ॥

कुम्भकर्णस्तुदुर्धर्षोभ्रातुराज्ञायशासनम् ।

तथेत्युक्त्वामहावीर्यश्शयनादुत्पपातह ॥ 89 ॥

प्रक्षाल्य वदनं ह्Rष्टः स्नातः परमभूषितः ।

पिपासुस्त्वरयामास पानं बलसमीरणम् ॥ 90 ॥

ततस्तेत्वरितास्तत्रराक्षसारावणाज्ञया ।

मद्यकुम्भांश्चविविधान् क्षिप्रमेवोपहारयन् ॥ 91 ॥

पीत्वाघटसहस्रेद्वेगमनायोपचक्रमे ।

ईषत्समुत्कटोमत्तस्तेजोबलसमन्वितः ॥ 92 ॥

कुम्भकर्णोबभौहृष्टःकालान्तकयमोपमः ।

भ्रातुस्सभवनङ्गच्छन्रक्षोबलसमन्वितः ॥ 93 ॥

कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम् ।

स राजमार्गं वपुषा प्रकाशयन् ।

सहस्ररस्मिर्धरणीमिवांशुभिः ।

जगाम तत्राञ्जलिमालया वृतः ।

शतक्रतुर्गेहमिव स्वयम्भुवः ॥ 94 ॥

तंराजमार्गस्थममित्रघातिनंवनौकसस्तेसहसाबहिस्स्थिताः ।

दृष्टवाऽप्रमेयङ्गिरिशृङ्गकल्पंवितत्रसुस्तेहरियूथपालाः ॥ 95 ॥

केचिच्छरण्यंशरणंस्मरामंव्रजन्तिकेचिद् व्यथिताःपतन्ति ।

केचिद्धशस्मव्यथिताःपतन्तिकेचिद्भयार्ताभुविशेरतेस्म ॥ 96 ॥

तमद्रिशृङ्गप्रतिमङ्किरीटिनंस्पृशन्तमादित्यमिवाऽत्मतेजसा ।

वनौकसःप्रेक्ष्यविवृद्धमद्भुतं 3 भयार्धितादुद्रुविरेततस्ततः ॥ 97 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षष्टितमस्सर्गः ॥