শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ ষষ্টিতমস্সর্গঃ ।
সপ্রবিশ্যপুরীংলঙ্কাংরামবাণভযার্ধিতঃ ।
ভগ্নদর্পস্তদারাজাবভূবব্যথিতেন্দ্রিযঃ ॥ 1 ॥
মাতঙ্গ ইব সিম্হেন গরুডেনেব পন্নগঃ ।
অভিভূতোঽভবদ্রাজা রাঘবেণ মহাত্মনা ॥ 2 ॥
ব্রহ্মদণ্ডপ্রতীকানাংবিদ্যুত্সদৃশবর্চসাম্ ।
স্মরন্রাঘববাণানাংবিব্যথেরাক্ষসেশ্বরঃ ॥ 3 ॥
নকাঞ্চনমযন্দিব্যমাশ্রিত্যপরমাসনম্ ।
বিপ্রেক্ষমাণোরক্ষাংসিরাবণোবাক্যমব্রবীত্ ॥ 4 ॥
সর্বন্তত্খলুমেমোঘংযত্তপ্তম্পরমন্তপঃ ।
যত্সমানোমহেন্দ্রেণমানুষেণাস্মির্জিতঃ ॥ 5 ॥
ইদন্তদ্ব্রহ্মণোঘোরংবাক্যম্মামভ্যুপস্থিতম্ ।
মানুষেভ্যোবিজানীহিভযন্ত্বমিতিতত্তথা ॥ 6 ॥
দেবদানবগন্ধর্বৈর্যক্ষরাক্ষসপন্নগৈঃ ।
অবধ্যত্বম্মযাপ্রাপ্তম্মানুষেভ্যোনযাচিতম্ ॥ 7 ॥
বিদিতং মানুষং মন্যে রামং দশরথাত্মজম্ ।
ইক্ষ্বাকুকুলজাতেন অনর্ণ্যেন যত্ পুরা ॥ 8 ॥
উত্পত্স্যতেহিমদ্বংশেপুরুষোরাক্ষসাধনু ।
যস্ত্বাংসপুত্রংসামাত্যংসবলংসাশ্বসারথিম্ ॥ 9 ॥
নিহনিষ্যতিসঙ্গ্রামেত্বাঙ্কুলাধম দুর্মতে ।
শপ্তোঽহংবেদবত্যাচযদাসাধর্ষিতাপুরা ॥ 10 ॥
সেযংসীতামহাভাগাজাতাজনকনন্দিনী ।
উমানন্দীশ্বরশ্চাপিরম্ভাবরুণকন্যকা ॥ 11 ॥
যথোক্তাস্তন্মযাপ্রাপ্তন্নমিথ্যাঋষিভাষিতং এতদেবাভ্যুপাগম্যযত্নঙ্কর্তুমহার্হথ ॥ 12 ॥
রাক্ষসাশ্চাপিতিষ্ঠন্তুচর্যাগোপুরমূর্থসু ।
সচাপ্রতিমগাম্ভীর্যোদেবদানবদর্পহা ॥ 13 ॥
ব্রহ্মশাপাভিভূতস্তুকুম্ভকর্ণোবিবোধ্যতাম্ ।
সপরাজিতমাত্মানম্প্রহস্তঞ্চনিষূদিতম্ ॥ 14 ॥
জ্ঞাত্বারক্ষোবলম্ভীমমাদিদেশমহাবলঃ ।
দ্বারেষুযত্নঃক্রিযতাম্প্রাকারশ্চাধিরুহ্যতাম্ ॥ 15 ॥
নিদ্রাবশসমাবিষ্টঃকুম্ভকর্ণোবিবোদ্যতাম্ ।
সুখংস্বপিতিনিশ্চিন্তঃকালোপহতচেতনঃ ॥ 16 ॥
নবষট্ সপ্তচাষ্টৌচমাসান্ স্বপিতিরাক্ষসঃ ।
মন্ত্রযিত্বাপ্রসুপ্তোঽযমিতস্তুনবমেঽহনি ॥ 17 ॥
তন্তুবোধযতক্ষিপ্রঙ্কুম্ভকর্ণম্মহাবলম্ ।
সতুসঙ্ খ্যেমহাবাহুঃককুদস্সর্বরক্ষসাম্ ॥ 18 ॥
বানরান্ রাজপুত্রৌচক্ষিপ্রমেবহনিষ্যতি এষঃকেতুঃপরংসঙ্ খ্যেমুখ্যোবৈসর্বরক্ষসাম্ ॥ 19 ॥
কুম্ভকর্ণঃসদাশেতেমূঢোগ্রাম্যসুখেরতঃ ।
রামেণহিনিরস্তস্যসঙ্গ্রামেঽস্মিন্ সুদারুণে ॥ 20 ॥
ভবিষ্যতিনমেশোকঃকুম্ভকর্ণেবিবোধিতে ।
কিঙ্করিষ্যাম্যহন্তেনশক্রতুল্যবলেনহি ॥ 21 ॥
ঈদৃশেব্যসনেঘোরেযোনসাহ্যাযকল্পতে ।
তেতুতদ্বচনংশ্রুত্বারাক্ষসেন্দ্রস্যরাক্ষসাঃ ॥ 22 ॥
জগ্মুঃপরমসম্ভ্রান্তাঃকুম্ভকর্ণনিবেশনম্ ।
তাম্প্রবিশ্যমহাদ্বারংসর্বতোযোজনাযতাম্ ॥ 23 ॥
কুম্ভকর্ণগুহাংরম্যাংসর্বগন্ধপ্রবাহিনীম্ ।
কুম্ভকর্ণস্যনিঃশ্বাসাদবধূতামহাবলাঃ ॥ 24 ॥
প্রতিষ্ঠমানাঃকৃচ্ছ্রেণযত্নাত্প্রবিবিশুর্গুহাম্ ।
তাম্প্রবিশ্যগুহাংরম্যাংশুভাঙ্কাঞ্চনকুট্টিমাম্ ॥ 25 ॥
দদৃশুর্নৈরৃতব্যাঘ্রংশযানম্ভীমবিদর্শনম্ ।
তেতুতংবিকৃতংসুপ্তংবিকীর্ণমিবপর্বতম্ ॥ 26 ॥
কুম্ভকর্ণম্মহানিদ্রংসহিতাঃপ্রত্যবোধযন্ ।
ঊর্ধ্বরোমাঞ্চিততনুংশ্বসন্তমিবপন্নগম্ ।
ভ্রামযন্তং ন্বিশ্শ্বসৈঃশযানং ভীমবিদর্শমম্ ॥ 27 ॥
ভীমনাসাপুটন্তন্তুপাতালোবিপুলাননম্ ।
শযনেন্যস্তসর্বাঙ্গম্মেদোরুধিরগন্ধিনম্ ॥ 28 ॥
কাঞ্চনাঙ্গদনদ্ধাঙ্গঙ্কিরীটিনমরিন্দমম্ ।
দদৃশুর্নৈরৃতব্যাঘ্রঙ্কুম্ভকর্ণমরিন্দমম্ ॥ 29 ॥
ততশ্চক্রুর্মহাত্মানঙ্কুম্ভকর্ণাগ্রতস্তদাচাগ্রতঃ ॥ 30 ॥
মাংসানাম্মেরুসঙ্কাশংরাশিম্পরমতর্পণম্ ।
মৃগাণাম্মহিষাণাঞ্চবরাহাণাঞ্চসঞ্চযান্ ॥ 31 ॥
চক্রুর্নৈরৃতশার্দূলারাশিমন্নস্যচাদ্ভুতম্ ।
ততশ্শোণিতকুম্ভাংশ্চমদ্যানিবিবিধানিচ ॥ 32 ॥
পুরস্তাত্কুম্ভকর্ণস্যচক্রুস্ত্রিদশশত্রবঃ ।
লিলিপুশ্চপরার্ধ্যেনচন্দনেনপরন্তপম্ ॥ 33 ॥
দিব্যৈরাশ্বাসযামামাসুর্মাল্যৈর্গন্ধৈস্সুগন্ধিভিঃ ।
ধূপংসুগন্ধাংশ্চসসৃজুস্তুষ্টবুশ্চপরন্ততম্ ॥ 34 ॥
জলদাইবচানেদুর্যাতুধানাস্ততস্ততঃ ।
শঙ্খান্নাপূরযামাসুশ্শশাঙ্কসদৃশপ্রভান্ ॥ 35 ॥
তুমুলংযুগপচ্ছাপিবিনেদুশ্চাপ্যমর্ষিতাঃ ।
নেদুরাস্ফোটযামাসুশ্চিক্ষিপুস্তেনিশাচরাঃ ॥ 36 ॥
কুম্ভকর্ণবিবোধার্থং চক্রুস্তেবিপুলং স্বনম্ ।
সশঙ্খভেরীপণবপ্রণাদ ।
মাস্ফোটিতক্ষ্বেলিতসিম্হনাদম্ ।
দিশো দ্রবন্তস্ত্রিদিবং কিরন্তঃ ।
শ্রুত্বা বিহম্গাঃ সহসা নিপেতুঃ ॥ 37 ॥
যদাভৃশন্তৈর্নিনদৈর্মহাত্মানকুম্বকর্ণোবুবুধেপ্রসুপ্তঃ ।
ততোমুসুণ্ঠীর্মুসলানিসর্বেরক্ষোগণাস্তেজগৃহুর্গদাশ্চ ॥ 38 ॥
তংশৈলশৃঙ্গৈর্মুসলৈর্গদাভির্বৃক্ষৈস্তরৈর্মুদ্গরমুষ্টিভিশ্চ ।
সুখপ্রসুপ্তম্ভুবিকুম্ভকর্ণংরক্ষাংস্যুদগ্রাণিতদানিজঘ্নুঃ ॥ 39 ॥
তস্যনিঃশ্বাসবাতেনকুম্ভকর্ণস্যরক্ষসঃ ।
রাক্ষসাবলবন্তোঽপিস্থাতুনাশক্নুবন্পুরঃ ॥ 40 ॥
ততঃপরিহিতাগাঢংরাক্ষসাভীমবিক্রমাঃ ।
মৃদঙ্গপণবান্ ভেরীশ্শঙ্খকুম্ভগণাংস্তথা ॥ 41 ॥
দশরাক্ষসসাহস্রংযুগপত্পর্যবারযন্ ।
নীলাঞ্জনচযাকারন্তেতুতম্প্রত্যবোধযন্ ॥ 42 ॥
অভিঘ্নন্তোনদন্তশ্চনৈবসংবিবিদেতুসঃ ।
যদাচৈনন্নশেকুস্তেপ্রতিবোধযিতুন্তদা ॥ 43 ॥
ততোগুরুতরংযত্নন্দারুণংসমুপাক্রমন্ ।
আশ্বানুষ্ট্রান্ খরন্নাগান্ জঘ্নুর্দণ্ডকশাঙ্কুশৈঃ ॥ 44 ॥
ভেরীশঙ্খমৃদঙ্গাংশ্চসর্বপ্রাণৈরবাদযন্ ।
নিজঘ্নুশ্চাস্যগাত্রাণিমহাকাষ্ঠকঙ্করৈঃ ॥ 45 ॥
মুদ্গরৈর্মুসলৈশ্চাপিসর্বপ্রাণসমুদ্যতৈঃ ।
তেননাদেবমহতালঙ্কাসমভিপূরিতা ॥ 46 ॥
সপর্বতবনাসর্বাসোঽপিনৈবপ্রবুধ্যতে ।
ততস্সহস্রম্ভেরীণাংযুগসত্সমহন্যত ॥ 47 ॥
মৃষ্টকাঞ্চনকোণানামাসক্তানাংসমন্ততঃ ।
এবমপ্যন্তিদ্রিস্তুযদানৈবপ্রবুধ্যত ॥ 48 ॥
শাপস্যবশমাপন্নস্ততঃক্রুদ্ধানিশাচরাঃ ।
মহাক্রোধসমাবিষ্টাস্সর্বেভীমপরাক্রমাঃ ॥ 49 ॥
তদ্রক্ষোবোধযিষ্যন্তশ্চক্রুরন্যেপরাক্রমম্ ।
অন্যেভেরীস্সমাজঘ্নুরন্যেচক্রুর্মহাস্বনম্ ॥ 50 ॥
কেশানন্যেপ্রলুলুপুঃকর্ণাবন্যেদশন্তিচ ।
উদকুম্বশতান্যন্যেসমসিঞ্চন্তকর্ণযোঃ ॥ 51 ॥
নকুম্ভকর্ণঃপস্পন্দেমহানিদ্রাবশঙ্গতঃ ।
অন্যেচবলিনস্তস্যকূটমুদ্গরপাণযঃ ॥ 52 ॥
মূর্ধ্নিবক্ষসিগাত্রেষুপাতন্ কূটমুদ্গরান্ ।
রজ্জুবন্ধনবদ্ধাভিশ্শতঘ্নীভিশ্চসর্বশঃ ॥ 53 ॥
বধ্যমানোমহাকাযোনপ্রাবুধ্যতরাক্ষসঃ ।
বারণানাংসহস্রঞ্চশরীরেঽস্যপ্রধাবিতম্ ॥ 54 ॥
কুম্বকর্ণস্তদাবুদ্ ধ্বাস্পর্শম্পরমবুধ্যত ।
সপাত্যমানৈর্গিরিশৃঙ্গবৃক্ষৈরচিন্তযংস্তান্বিপুলান্ প্রহারান্ ।
নিদ্রাক্ষ্যাত্ ক্ষুদ্ভযপীডিতশ্চবিজৃম্ভমাণস্সহসোত্পপাপ ॥ 55 ॥
সনাগভোগাচলশৃঙ্গকল্পৌবিক্ষিপ্যবাহূগিরশৃঙ্গসারৌ ।
নিবৃত্যবক্ত্রংবডবামুখাভন্নিশাচরোঽসৌবিকৃতঞ্জজৃম্ভে ॥ 56 ॥
তস্য জাজৃম্ভমাণস্য বক্ত্রং পাতালসম্নিভম্ ।
দদ্Rউশে মেরুশৃঙ্গাগ্রে দিবাকর ইবোদিতঃ ॥ 57 ॥
সজৃম্ভমাণোঽতিবলঃপ্রদ্ধোনিশাচরঃ ।
নিঃশ্বাসশ্চাস্যসঞ্জজ্ঞেপর্বতাদিবমারুতঃ ॥ 58 ॥
রূপমুত্তিষ্ঠতস্তস্যকুম্ভকর্ণস্যতদ্বভৌ ।
তপান্তেসবলাকস্যমেঘস্যেববিবর্ষতঃ ॥ 59 ॥
তস্যদীপ্তাগ্নিসদৃশেবিদ্যুত্সদৃশবর্চসী ।
দদৃশাতেমহানেত্রেদীপ্তাবিবমহাগ্রহৌ ॥ 60 ॥
ততস্ত্বদর্শযন্ সর্বান্ভক্ষ্যাংশ্চবিবিধান্ বহূন্ ।
বরাহান্মহিষাংশ্চৈববভক্ষসমহাবলঃ ॥ 61 ॥
আদদুন্ভুক্ষিতোমাংসংশোণিতন্তৃষিতঃপিবন্ ।
মেদঃকুম্ভাংশ্চমদ্যাংশ্চপপৌশক্ররিপুস্তদা ॥ 62 ॥
ততস্তৃপ্ত ইতি জ্ঞাত্বা সমুত্পেরুর্নিশাচরাঃ ।
শিরোভিশ্চ প্রণম্যৈনং সর্বতঃ পর্যবারযন্ ॥ 63 ॥
নিদ্রাবিশদনেত্রস্তুকলুষীকৃতলোচনঃ ।
চারযন্ সর্বতোদৃষ্টিন্তান্ দদর্শনিশাচরান্ ॥ 64 ॥
সসর্বান্ সান্ত্বযামাসনৈরৃতান্ নৈরৃতর্ষভঃ ।
বোধনাদ্বিস্মিতশ্চাপিরাক্ষসানিদমব্রবীত্ ॥ 65 ॥
কিমর্থমহমাদৃত্যভবদ্ভিঃপ্রতিবোধিতঃ ।
কচ্ছিত্সুকুশলংরাজ্ঞোভযংবানেষনকিম্ ॥ 66 ॥
অথবাধ্রুবমন্যেভ্যোভযম্পরমুপস্থিতম্ ।
যদর্থমেবত্বরিতৈর্ভবদ্ভিঃপ্রতিবোধিতঃ ॥ 67 ॥
অদ্যরাক্ষসরাজস্যভযমুত্পাটযাম্যহম্ ।
দারযিষ্যেমহেন্দ্রংবাশাতযিষ্যেতথানলম্ ॥ 68 ॥
নহ্যল্পকারণেসুপ্তম্বোধযিষ্যতিমাঙ্গুরুঃ ।
তদাখ্যাতার্থতত্ত্বেনমত্প্রবোধনকারণম্ ॥ 69 ॥
এবম্ব্রুবাণংসম্রব্ধঙ্কুম্ভকর্ণমরিন্দমম্ ।
যূপাক্ষঃসচিবোরাজ্ঞঃকৃতাঞ্জলিরভাষত ॥ 70 ॥
ননোদেবকৃতঙ্কিঞ্চিদ্ভযমস্তিকদাচন ।
মানুষান্নোভযংরাজংস্তুমুলংসম্প্রবাধতে ॥ 71 ॥
নদৈত্যদানবেভ্যোবাভযমস্তিহিতাদৃশম্ ।
যাদৃশম্মানুষংরাজন্ ভযমস্মানুপস্থিতম্ ॥ 72 ॥
বানরৈঃপর্বতাকারৈর্লঙ্কেযম্পরিবারিতা ।
সীতাহরণসন্তপ্তাদ্রামান্নস্তুমুলম্ভযম্ ॥ 73 ॥
একেনবানরেণেযম্পূর্বন্দগ্ধামহাপুরী ।
কুমারোনিহতশ্চাক্ষস্সানুযাত্রঃসকুঞ্জরঃ ॥ 74 ॥
স্বযংরক্ষোধিপশ্চাপিপৌলস্ত্যোদেবকণ্টকঃ ।
মৃতেতিসংযুগেমুক্তোরামেণাদিত্যতেজসা ॥ 75 ॥
যন্ন দেবৈঃ কৃতো রাজা নাপি দৈত্যৈর্ন দানবৈঃ ।
কৃতঃ স ইহ রামেণ বিমুক্তঃ প্রাণসংশযাত্ ॥ 76 ॥
সযূপাক্ষ্বচশ্শ্রুত্বাভ্রাতুর্যুধিপরাভবম্ ।
কুম্ভকর্ণোবিবৃত্তাক্ষোযূপাক্ষমিদমব্রবীত্ ॥ 77 ॥
সর্বমদ্যৈবযূপাক্ষহরিসৈন্যংসলক্ষ্মণম্ ।
রাঘবঞ্চরণেজিত্বাততোদ্রক্ষ্যামিরাবণম্ ॥ 78 ॥
রাক্ষসাংস্তর্পযিষ্যামিহরীণাম্মাংসশোণিতৈঃ ।
রামলক্ষ্মণযোশ্চাপিস্বযম্পাস্যামিশোণিতম্ ॥ 79 ॥
তত্তস্যবাক্যম্ব্রুবতোনিশম্যসগর্বিতংরোষবিবৃদ্ধদোষম্ ।
মহোদরোনৈরৃতযোধমুখ্যঃকৃতাঞ্জলির্বাক্যমিদম্বভাষে ॥ 80 ॥
রাবণস্যবচঃশ্রুত্বাগুণদোষৌবিমৃশ্যচ ।
পশ্চাদপিমহাবাহো শত্রূন্যুধিবিজেষ্যসি ॥ 81 ॥
মহোদরবচশ্শ্রুত্বারাক্ষসৈঃপরিবারিতঃ ।
কুম্ভকর্ণোমহাতেজাস্সম্প্রতস্থেমহাবলঃ ॥ 82 ॥
সুপ্তমুত্থাপ্যভীমাক্ষম্ভীমরূপপরাক্রমম্ ।
রাক্ষসাস্ত্বরিতাজুগ্মর্দশগ্রীন্বিবেশনম্ ॥ 83 ॥
ততোগত্বাদশগ্রীবমাসীনম্পরমাসনে ।
ঊচুর্বদ্ধাঞ্জলিপুটাস্সর্বএবনিশাচরাঃ ॥ 84 ॥
প্রবুদ্ধোঽযঙ্কুম্ভকর্ণভ্রাতাতেরাক্ষসেশ্বর ।
কথন্তত্রৈবনির্যাতুদ্রক্ষ্যসেতমিহাগতম্ ॥ 85 ॥
রাবণস্ত্বব্রবীদ্ধৃষ্টোরাক্ষসাংস্তানুপস্থিতান্ ।
দ্রষ্টুমেনমিহেচ্ছামিযথান্যাযঞ্চপূজ্যতাম্ ॥ 86 ॥
তথেত্যুক্ত্বাতুতেসর্বেপুনরাগম্যরাক্ষসাঃ ।
কুম্ভকর্ণমিদংবাক্যমূচূরাবণচোদিতাঃ ॥ 87 ॥
দ্রষ্টুন্ত্বাঙ্কাঙ্ক্ষতেরাজাসর্বরাক্ষসপুঙ্গবঃ ।
গমনেক্রিযতাম্বুদ্ধির্ভ্রাতরংসম্প্রহর্ষযঃ ॥ 88 ॥
কুম্ভকর্ণস্তুদুর্ধর্ষোভ্রাতুরাজ্ঞাযশাসনম্ ।
তথেত্যুক্ত্বামহাবীর্যশ্শযনাদুত্পপাতহ ॥ 89 ॥
প্রক্ষাল্য বদনং হ্Rষ্টঃ স্নাতঃ পরমভূষিতঃ ।
পিপাসুস্ত্বরযামাস পানং বলসমীরণম্ ॥ 90 ॥
ততস্তেত্বরিতাস্তত্ররাক্ষসারাবণাজ্ঞযা ।
মদ্যকুম্ভাংশ্চবিবিধান্ ক্ষিপ্রমেবোপহারযন্ ॥ 91 ॥
পীত্বাঘটসহস্রেদ্বেগমনাযোপচক্রমে ।
ঈষত্সমুত্কটোমত্তস্তেজোবলসমন্বিতঃ ॥ 92 ॥
কুম্ভকর্ণোবভৌহৃষ্টঃকালান্তকযমোপমঃ ।
ভ্রাতুস্সভবনঙ্গচ্ছন্রক্ষোবলসমন্বিতঃ ॥ 93 ॥
কুম্ভকর্ণঃ পদন্যাসৈরকম্পযত মেদিনীম্ ।
স রাজমার্গং বপুষা প্রকাশযন্ ।
সহস্ররস্মির্ধরণীমিবাংশুভিঃ ।
জগাম তত্রাঞ্জলিমালযা বৃতঃ ।
শতক্রতুর্গেহমিব স্বযম্ভুবঃ ॥ 94 ॥
তংরাজমার্গস্থমমিত্রঘাতিনংবনৌকসস্তেসহসাবহিস্স্থিতাঃ ।
দৃষ্টবাঽপ্রমেযঙ্গিরিশৃঙ্গকল্পংবিতত্রসুস্তেহরিযূথপালাঃ ॥ 95 ॥
কেচিচ্ছরণ্যংশরণংস্মরামংব্রজন্তিকেচিদ্ ব্যথিতাঃপতন্তি ।
কেচিদ্ধশস্মব্যথিতাঃপতন্তিকেচিদ্ভযার্তাভুবিশেরতেস্ম ॥ 96 ॥
তমদ্রিশৃঙ্গপ্রতিমঙ্কিরীটিনংস্পৃশন্তমাদিত্যমিবাঽত্মতেজসা ।
বনৌকসঃপ্রেক্ষ্যবিবৃদ্ধমদ্ভুতং 3 ভযার্ধিতাদুদ্রুবিরেততস্ততঃ ॥ 97 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে ষষ্টিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṣṭitamassargaḥ |
sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrāmabāṇabhayārdhitaḥ |
bhagnadarpastadārājābabhūvavyathitendriyaḥ || 1 ||
mātaṅga iva simhena garuḍeneva pannagaḥ |
abhibhūto'bhavadrājā rāghaveṇa mahātmanā || 2 ||
brahmadaṇḍapratīkānāṃvidyutsadṛśavarcasām |
smaranrāghavabāṇānāṃvivyatherākṣaseśvaraḥ || 3 ||
nakāñcanamayandivyamāśrityaparamāsanam |
viprekṣamāṇorakṣāṃsirāvaṇovākyamabravīt || 4 ||
sarvantatkhalumemoghaṃyattaptamparamantapaḥ |
yatsamānomahendreṇamānuṣeṇāsmirjitaḥ || 5 ||
idantadbrahmaṇoghoraṃvākyammāmabhyupasthitam |
mānuṣebhyovijānīhibhayantvamititattathā || 6 ||
devadānavagandharvairyakṣarākṣasapannagaiḥ |
avadhyatvammayāprāptammānuṣebhyonayācitam || 7 ||
viditaṃ mānuṣaṃ manye rāmaṃ daśarathātmajam |
ikṣvākukulajātena anarṇyena yat purā || 8 ||
utpatsyatehimadvaṃśepuruṣorākṣasādhanu |
yastvāṃsaputraṃsāmātyaṃsabalaṃsāśvasārathim || 9 ||
nihaniṣyatisaṅgrāmetvāṅkulādhama durmate |
śapto'haṃvedavatyācayadāsādharṣitāpurā || 10 ||
seyaṃsītāmahābhāgājātājanakanandinī |
umānandīśvaraścāpirambhāvaruṇakanyakā || 11 ||
yathoktāstanmayāprāptannamithyāṛṣibhāṣitaṃ etadevābhyupāgamyayatnaṅkartumahārhatha || 12 ||
rākṣasāścāpitiṣṭhantucaryāgopuramūrthasu |
sacāpratimagāmbhīryodevadānavadarpahā || 13 ||
brahmaśāpābhibhūtastukumbhakarṇovibodhyatām |
saparājitamātmānamprahastañcaniṣūditam || 14 ||
jñātvārakṣobalambhīmamādideśamahābalaḥ |
dvāreṣuyatnaḥkriyatāmprākāraścādhiruhyatām || 15 ||
nidrāvaśasamāviṣṭaḥkumbhakarṇovibodyatām |
sukhaṃsvapitiniścintaḥkālopahatacetanaḥ || 16 ||
navaṣaṭ saptacāṣṭaucamāsān svapitirākṣasaḥ |
mantrayitvāprasupto'yamitastunavame'hani || 17 ||
tantubodhayatakṣipraṅkumbhakarṇammahābalam |
satusaṅ khyemahābāhuḥkakudassarvarakṣasām || 18 ||
vānarān rājaputraucakṣipramevahaniṣyati eṣaḥketuḥparaṃsaṅ khyemukhyovaisarvarakṣasām || 19 ||
kumbhakarṇaḥsadāśetemūḍhogrāmyasukherataḥ |
rāmeṇahinirastasyasaṅgrāme'smin sudāruṇe || 20 ||
bhaviṣyatinameśokaḥkumbhakarṇevibodhite |
kiṅkariṣyāmyahantenaśakratulyabalenahi || 21 ||
īdṛśevyasaneghoreyonasāhyāyakalpate |
tetutadvacanaṃśrutvārākṣasendrasyarākṣasāḥ || 22 ||
jagmuḥparamasambhrāntāḥkumbhakarṇaniveśanam |
tāmpraviśyamahādvāraṃsarvatoyojanāyatām || 23 ||
kumbhakarṇaguhāṃramyāṃsarvagandhapravāhinīm |
kumbhakarṇasyaniḥśvāsādavadhūtāmahābalāḥ || 24 ||
pratiṣṭhamānāḥkṛcchreṇayatnātpraviviśurguhām |
tāmpraviśyaguhāṃramyāṃśubhāṅkāñcanakuṭṭimām || 25 ||
dadṛśurnairṛtavyāghraṃśayānambhīmavidarśanam |
tetutaṃvikṛtaṃsuptaṃvikīrṇamivaparvatam || 26 ||
kumbhakarṇammahānidraṃsahitāḥpratyabodhayan |
ūrdhvaromāñcitatanuṃśvasantamivapannagam |
bhrāmayantaṃ nviśśvasaiḥśayānaṃ bhīmavidarśamam || 27 ||
bhīmanāsāpuṭantantupātālovipulānanam |
śayanenyastasarvāṅgammedorudhiragandhinam || 28 ||
kāñcanāṅgadanaddhāṅgaṅkirīṭinamarindamam |
dadṛśurnairṛtavyāghraṅkumbhakarṇamarindamam || 29 ||
tataścakrurmahātmānaṅkumbhakarṇāgratastadācāgrataḥ || 30 ||
māṃsānāmmerusaṅkāśaṃrāśimparamatarpaṇam |
mṛgāṇāmmahiṣāṇāñcavarāhāṇāñcasañcayān || 31 ||
cakrurnairṛtaśārdūlārāśimannasyacādbhutam |
tataśśoṇitakumbhāṃścamadyānivividhānica || 32 ||
purastātkumbhakarṇasyacakrustridaśaśatravaḥ |
lilipuścaparārdhyenacandanenaparantapam || 33 ||
divyairāśvāsayāmāmāsurmālyairgandhaissugandhibhiḥ |
dhūpaṃsugandhāṃścasasṛjustuṣṭavuścaparantatam || 34 ||
jaladāivacāneduryātudhānāstatastataḥ |
śaṅkhānnāpūrayāmāsuśśaśāṅkasadṛśaprabhān || 35 ||
tumulaṃyugapacchāpivineduścāpyamarṣitāḥ |
nedurāsphoṭayāmāsuścikṣipusteniśācarāḥ || 36 ||
kumbhakarṇavibodhārthaṃ cakrustevipulaṃ svanam |
saśaṅkhabherīpaṇavapraṇāda |
māsphoṭitakṣvelitasimhanādam |
diśo dravantastridivaṃ kirantaḥ |
śrutvā vihamgāḥ sahasā nipetuḥ || 37 ||
yadābhṛśantairninadairmahātmānakumbakarṇobubudheprasuptaḥ |
tatomusuṇṭhīrmusalānisarverakṣogaṇāstejagṛhurgadāśca || 38 ||
taṃśailaśṛṅgairmusalairgadābhirvṛkṣaistarairmudgaramuṣṭibhiśca |
sukhaprasuptambhuvikumbhakarṇaṃrakṣāṃsyudagrāṇitadānijaghnuḥ || 39 ||
tasyaniḥśvāsavātenakumbhakarṇasyarakṣasaḥ |
rākṣasābalavanto'pisthātunāśaknuvanpuraḥ || 40 ||
tataḥparihitāgāḍhaṃrākṣasābhīmavikramāḥ |
mṛdaṅgapaṇavān bherīśśaṅkhakumbhagaṇāṃstathā || 41 ||
daśarākṣasasāhasraṃyugapatparyavārayan |
nīlāñjanacayākārantetutampratyabodhayan || 42 ||
abhighnantonadantaścanaivasaṃvividetusaḥ |
yadācainannaśekustepratibodhayituntadā || 43 ||
tatogurutaraṃyatnandāruṇaṃsamupākraman |
āśvānuṣṭrān kharannāgān jaghnurdaṇḍakaśāṅkuśaiḥ || 44 ||
bherīśaṅkhamṛdaṅgāṃścasarvaprāṇairavādayan |
nijaghnuścāsyagātrāṇimahākāṣṭhakaṅkaraiḥ || 45 ||
mudgarairmusalaiścāpisarvaprāṇasamudyataiḥ |
tenanādevamahatālaṅkāsamabhipūritā || 46 ||
saparvatavanāsarvāso'pinaivaprabudhyate |
tatassahasrambherīṇāṃyugasatsamahanyata || 47 ||
mṛṣṭakāñcanakoṇānāmāsaktānāṃsamantataḥ |
evamapyantidristuyadānaivaprabudhyata || 48 ||
śāpasyavaśamāpannastataḥkruddhāniśācarāḥ |
mahākrodhasamāviṣṭāssarvebhīmaparākramāḥ || 49 ||
tadrakṣobodhayiṣyantaścakruranyeparākramam |
anyebherīssamājaghnuranyecakrurmahāsvanam || 50 ||
keśānanyepralulupuḥkarṇāvanyedaśantica |
udakumbaśatānyanyesamasiñcantakarṇayoḥ || 51 ||
nakumbhakarṇaḥpaspandemahānidrāvaśaṅgataḥ |
anyecabalinastasyakūṭamudgarapāṇayaḥ || 52 ||
mūrdhnivakṣasigātreṣupātan kūṭamudgarān |
rajjubandhanabaddhābhiśśataghnībhiścasarvaśaḥ || 53 ||
vadhyamānomahākāyonaprābudhyatarākṣasaḥ |
vāraṇānāṃsahasrañcaśarīre'syapradhāvitam || 54 ||
kumbakarṇastadābud dhvāsparśamparamabudhyata |
sapātyamānairgiriśṛṅgavṛkṣairacintayaṃstānvipulān prahārān |
nidrākṣyāt kṣudbhayapīḍitaścavijṛmbhamāṇassahasotpapāpa || 55 ||
sanāgabhogācalaśṛṅgakalpauvikṣipyabāhūgiraśṛṅgasārau |
nivṛtyavaktraṃvaḍavāmukhābhanniśācaro'sauvikṛtañjajṛmbhe || 56 ||
tasya jājṛmbhamāṇasya vaktraṃ pātālasamnibham |
dadRuśe meruśṛṅgāgre divākara ivoditaḥ || 57 ||
sajṛmbhamāṇo'tibalaḥpraddhoniśācaraḥ |
niḥśvāsaścāsyasañjajñeparvatādivamārutaḥ || 58 ||
rūpamuttiṣṭhatastasyakumbhakarṇasyatadbabhau |
tapāntesabalākasyameghasyevavivarṣataḥ || 59 ||
tasyadīptāgnisadṛśevidyutsadṛśavarcasī |
dadṛśātemahānetredīptāvivamahāgrahau || 60 ||
tatastvadarśayan sarvānbhakṣyāṃścavividhān bahūn |
varāhānmahiṣāṃścaivababhakṣasamahābalaḥ || 61 ||
ādadunbhukṣitomāṃsaṃśoṇitantṛṣitaḥpiban |
medaḥkumbhāṃścamadyāṃścapapauśakraripustadā || 62 ||
tatastṛpta iti jñātvā samutperurniśācarāḥ |
śirobhiśca praṇamyainaṃ sarvataḥ paryavārayan || 63 ||
nidrāviśadanetrastukaluṣīkṛtalocanaḥ |
cārayan sarvatodṛṣṭintān dadarśaniśācarān || 64 ||
sasarvān sāntvayāmāsanairṛtān nairṛtarṣabhaḥ |
bodhanādvismitaścāpirākṣasānidamabravīt || 65 ||
kimarthamahamādṛtyabhavadbhiḥpratibodhitaḥ |
kacchitsukuśalaṃrājñobhayaṃvāneṣanakim || 66 ||
athavādhruvamanyebhyobhayamparamupasthitam |
yadarthamevatvaritairbhavadbhiḥpratibodhitaḥ || 67 ||
adyarākṣasarājasyabhayamutpāṭayāmyaham |
dārayiṣyemahendraṃvāśātayiṣyetathānalam || 68 ||
nahyalpakāraṇesuptambodhayiṣyatimāṅguruḥ |
tadākhyātārthatattvenamatprabodhanakāraṇam || 69 ||
evambruvāṇaṃsamrabdhaṅkumbhakarṇamarindamam |
yūpākṣaḥsacivorājñaḥkṛtāñjalirabhāṣata || 70 ||
nanodevakṛtaṅkiñcidbhayamastikadācana |
mānuṣānnobhayaṃrājaṃstumulaṃsamprabādhate || 71 ||
nadaityadānavebhyovābhayamastihitādṛśam |
yādṛśammānuṣaṃrājan bhayamasmānupasthitam || 72 ||
vānaraiḥparvatākārairlaṅkeyamparivāritā |
sītāharaṇasantaptādrāmānnastumulambhayam || 73 ||
ekenavānareṇeyampūrvandagdhāmahāpurī |
kumāronihataścākṣassānuyātraḥsakuñjaraḥ || 74 ||
svayaṃrakṣodhipaścāpipaulastyodevakaṇṭakaḥ |
mṛtetisaṃyugemuktorāmeṇādityatejasā || 75 ||
yanna devaiḥ kṛto rājā nāpi daityairna dānavaiḥ |
kṛtaḥ sa iha rāmeṇa vimuktaḥ prāṇasaṃśayāt || 76 ||
sayūpākṣvacaśśrutvābhrāturyudhiparābhavam |
kumbhakarṇovivṛttākṣoyūpākṣamidamabravīt || 77 ||
sarvamadyaivayūpākṣaharisainyaṃsalakṣmaṇam |
rāghavañcaraṇejitvātatodrakṣyāmirāvaṇam || 78 ||
rākṣasāṃstarpayiṣyāmiharīṇāmmāṃsaśoṇitaiḥ |
rāmalakṣmaṇayoścāpisvayampāsyāmiśoṇitam || 79 ||
tattasyavākyambruvatoniśamyasagarvitaṃroṣavivṛddhadoṣam |
mahodaronairṛtayodhamukhyaḥkṛtāñjalirvākyamidambabhāṣe || 80 ||
rāvaṇasyavacaḥśrutvāguṇadoṣauvimṛśyaca |
paścādapimahābāho śatrūnyudhivijeṣyasi || 81 ||
mahodaravacaśśrutvārākṣasaiḥparivāritaḥ |
kumbhakarṇomahātejāssampratasthemahābalaḥ || 82 ||
suptamutthāpyabhīmākṣambhīmarūpaparākramam |
rākṣasāstvaritājugmardaśagrīnviveśanam || 83 ||
tatogatvādaśagrīvamāsīnamparamāsane |
ūcurbaddhāñjalipuṭāssarvaevaniśācarāḥ || 84 ||
prabuddho'yaṅkumbhakarṇabhrātāterākṣaseśvara |
kathantatraivaniryātudrakṣyasetamihāgatam || 85 ||
rāvaṇastvabravīddhṛṣṭorākṣasāṃstānupasthitān |
draṣṭumenamihecchāmiyathānyāyañcapūjyatām || 86 ||
tathetyuktvātutesarvepunarāgamyarākṣasāḥ |
kumbhakarṇamidaṃvākyamūcūrāvaṇacoditāḥ || 87 ||
draṣṭuntvāṅkāṅkṣaterājāsarvarākṣasapuṅgavaḥ |
gamanekriyatāmbuddhirbhrātaraṃsampraharṣayaḥ || 88 ||
kumbhakarṇastudurdharṣobhrāturājñāyaśāsanam |
tathetyuktvāmahāvīryaśśayanādutpapātaha || 89 ||
prakṣālya vadanaṃ hRṣṭaḥ snātaḥ paramabhūṣitaḥ |
pipāsustvarayāmāsa pānaṃ balasamīraṇam || 90 ||
tatastetvaritāstatrarākṣasārāvaṇājñayā |
madyakumbhāṃścavividhān kṣipramevopahārayan || 91 ||
pītvāghaṭasahasredvegamanāyopacakrame |
īṣatsamutkaṭomattastejobalasamanvitaḥ || 92 ||
kumbhakarṇobabhauhṛṣṭaḥkālāntakayamopamaḥ |
bhrātussabhavanaṅgacchanrakṣobalasamanvitaḥ || 93 ||
kumbhakarṇaḥ padanyāsairakampayata medinīm |
sa rājamārgaṃ vapuṣā prakāśayan |
sahasrarasmirdharaṇīmivāṃśubhiḥ |
jagāma tatrāñjalimālayā vṛtaḥ |
śatakraturgehamiva svayambhuvaḥ || 94 ||
taṃrājamārgasthamamitraghātinaṃvanaukasastesahasābahissthitāḥ |
dṛṣṭavā'prameyaṅgiriśṛṅgakalpaṃvitatrasustehariyūthapālāḥ || 95 ||
keciccharaṇyaṃśaraṇaṃsmarāmaṃvrajantikecid vyathitāḥpatanti |
keciddhaśasmavyathitāḥpatantikecidbhayārtābhuviśeratesma || 96 ||
tamadriśṛṅgapratimaṅkirīṭinaṃspṛśantamādityamivā'tmatejasā |
vanaukasaḥprekṣyavivṛddhamadbhutaṃ 3 bhayārdhitādudruviretatastataḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ षष्टितमस्सर्गः ।
सप्रविश्यपुरींलङ्कांरामबाणभयार्धितः ।
भग्नदर्पस्तदाराजाबभूवव्यथितेन्द्रियः ॥ 1 ॥
मातङ्ग इव सिम्हेन गरुडेनेव पन्नगः ।
अभिभूतोऽभवद्राजा राघवेण महात्मना ॥ 2 ॥
ब्रह्मदण्डप्रतीकानांविद्युत्सदृशवर्चसाम् ।
स्मरन्राघवबाणानांविव्यथेराक्षसेश्वरः ॥ 3 ॥
नकाञ्चनमयन्दिव्यमाश्रित्यपरमासनम् ।
विप्रेक्षमाणोरक्षांसिरावणोवाक्यमब्रवीत् ॥ 4 ॥
सर्वन्तत्खलुमेमोघंयत्तप्तम्परमन्तपः ।
यत्समानोमहेन्द्रेणमानुषेणास्मिर्जितः ॥ 5 ॥
इदन्तद्ब्रह्मणोघोरंवाक्यम्मामभ्युपस्थितम् ।
मानुषेभ्योविजानीहिभयन्त्वमितितत्तथा ॥ 6 ॥
देवदानवगन्धर्वैर्यक्षराक्षसपन्नगैः ।
अवध्यत्वम्मयाप्राप्तम्मानुषेभ्योनयाचितम् ॥ 7 ॥
विदितं मानुषं मन्ये रामं दशरथात्मजम् ।
इक्ष्वाकुकुलजातेन अनर्ण्येन यत् पुरा ॥ 8 ॥
उत्पत्स्यतेहिमद्वंशेपुरुषोराक्षसाधनु ।
यस्त्वांसपुत्रंसामात्यंसबलंसाश्वसारथिम् ॥ 9 ॥
निहनिष्यतिसङ्ग्रामेत्वाङ्कुलाधम दुर्मते ।
शप्तोऽहंवेदवत्याचयदासाधर्षितापुरा ॥ 10 ॥
सेयंसीतामहाभागाजाताजनकनन्दिनी ।
उमानन्दीश्वरश्चापिरम्भावरुणकन्यका ॥ 11 ॥
यथोक्तास्तन्मयाप्राप्तन्नमिथ्याऋषिभाषितं एतदेवाभ्युपागम्ययत्नङ्कर्तुमहार्हथ ॥ 12 ॥
राक्षसाश्चापितिष्ठन्तुचर्यागोपुरमूर्थसु ।
सचाप्रतिमगाम्भीर्योदेवदानवदर्पहा ॥ 13 ॥
ब्रह्मशापाभिभूतस्तुकुम्भकर्णोविबोध्यताम् ।
सपराजितमात्मानम्प्रहस्तञ्चनिषूदितम् ॥ 14 ॥
ज्ञात्वारक्षोबलम्भीममादिदेशमहाबलः ।
द्वारेषुयत्नःक्रियताम्प्राकारश्चाधिरुह्यताम् ॥ 15 ॥
निद्रावशसमाविष्टःकुम्भकर्णोविबोद्यताम् ।
सुखंस्वपितिनिश्चिन्तःकालोपहतचेतनः ॥ 16 ॥
नवषट् सप्तचाष्टौचमासान् स्वपितिराक्षसः ।
मन्त्रयित्वाप्रसुप्तोऽयमितस्तुनवमेऽहनि ॥ 17 ॥
तन्तुबोधयतक्षिप्रङ्कुम्भकर्णम्महाबलम् ।
सतुसङ् ख्येमहाबाहुःककुदस्सर्वरक्षसाम् ॥ 18 ॥
वानरान् राजपुत्रौचक्षिप्रमेवहनिष्यति एषःकेतुःपरंसङ् ख्येमुख्योवैसर्वरक्षसाम् ॥ 19 ॥
कुम्भकर्णःसदाशेतेमूढोग्राम्यसुखेरतः ।
रामेणहिनिरस्तस्यसङ्ग्रामेऽस्मिन् सुदारुणे ॥ 20 ॥
भविष्यतिनमेशोकःकुम्भकर्णेविबोधिते ।
किङ्करिष्याम्यहन्तेनशक्रतुल्यबलेनहि ॥ 21 ॥
ईदृशेव्यसनेघोरेयोनसाह्यायकल्पते ।
तेतुतद्वचनंश्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्यराक्षसाः ॥ 22 ॥
जग्मुःपरमसम्भ्रान्ताःकुम्भकर्णनिवेशनम् ।
ताम्प्रविश्यमहाद्वारंसर्वतोयोजनायताम् ॥ 23 ॥
कुम्भकर्णगुहांरम्यांसर्वगन्धप्रवाहिनीम् ।
कुम्भकर्णस्यनिःश्वासादवधूतामहाबलाः ॥ 24 ॥
प्रतिष्ठमानाःकृच्छ्रेणयत्नात्प्रविविशुर्गुहाम् ।
ताम्प्रविश्यगुहांरम्यांशुभाङ्काञ्चनकुट्टिमाम् ॥ 25 ॥
ददृशुर्नैरृतव्याघ्रंशयानम्भीमविदर्शनम् ।
तेतुतंविकृतंसुप्तंविकीर्णमिवपर्वतम् ॥ 26 ॥
कुम्भकर्णम्महानिद्रंसहिताःप्रत्यबोधयन् ।
ऊर्ध्वरोमाञ्चिततनुंश्वसन्तमिवपन्नगम् ।
भ्रामयन्तं न्विश्श्वसैःशयानं भीमविदर्शमम् ॥ 27 ॥
भीमनासापुटन्तन्तुपातालोविपुलाननम् ।
शयनेन्यस्तसर्वाङ्गम्मेदोरुधिरगन्धिनम् ॥ 28 ॥
काञ्चनाङ्गदनद्धाङ्गङ्किरीटिनमरिन्दमम् ।
ददृशुर्नैरृतव्याघ्रङ्कुम्भकर्णमरिन्दमम् ॥ 29 ॥
ततश्चक्रुर्महात्मानङ्कुम्भकर्णाग्रतस्तदाचाग्रतः ॥ 30 ॥
मांसानाम्मेरुसङ्काशंराशिम्परमतर्पणम् ।
मृगाणाम्महिषाणाञ्चवराहाणाञ्चसञ्चयान् ॥ 31 ॥
चक्रुर्नैरृतशार्दूलाराशिमन्नस्यचाद्भुतम् ।
ततश्शोणितकुम्भांश्चमद्यानिविविधानिच ॥ 32 ॥
पुरस्तात्कुम्भकर्णस्यचक्रुस्त्रिदशशत्रवः ।
लिलिपुश्चपरार्ध्येनचन्दनेनपरन्तपम् ॥ 33 ॥
दिव्यैराश्वासयामामासुर्माल्यैर्गन्धैस्सुगन्धिभिः ।
धूपंसुगन्धांश्चससृजुस्तुष्टवुश्चपरन्ततम् ॥ 34 ॥
जलदाइवचानेदुर्यातुधानास्ततस्ततः ।
शङ्खान्नापूरयामासुश्शशाङ्कसदृशप्रभान् ॥ 35 ॥
तुमुलंयुगपच्छापिविनेदुश्चाप्यमर्षिताः ।
नेदुरास्फोटयामासुश्चिक्षिपुस्तेनिशाचराः ॥ 36 ॥
कुम्भकर्णविबोधार्थं चक्रुस्तेविपुलं स्वनम् ।
सशङ्खभेरीपणवप्रणाद ।
मास्फोटितक्ष्वेलितसिम्हनादम् ।
दिशो द्रवन्तस्त्रिदिवं किरन्तः ।
श्रुत्वा विहम्गाः सहसा निपेतुः ॥ 37 ॥
यदाभृशन्तैर्निनदैर्महात्मानकुम्बकर्णोबुबुधेप्रसुप्तः ।
ततोमुसुण्ठीर्मुसलानिसर्वेरक्षोगणास्तेजगृहुर्गदाश्च ॥ 38 ॥
तंशैलशृङ्गैर्मुसलैर्गदाभिर्वृक्षैस्तरैर्मुद्गरमुष्टिभिश्च ।
सुखप्रसुप्तम्भुविकुम्भकर्णंरक्षांस्युदग्राणितदानिजघ्नुः ॥ 39 ॥
तस्यनिःश्वासवातेनकुम्भकर्णस्यरक्षसः ।
राक्षसाबलवन्तोऽपिस्थातुनाशक्नुवन्पुरः ॥ 40 ॥
ततःपरिहितागाढंराक्षसाभीमविक्रमाः ।
मृदङ्गपणवान् भेरीश्शङ्खकुम्भगणांस्तथा ॥ 41 ॥
दशराक्षससाहस्रंयुगपत्पर्यवारयन् ।
नीलाञ्जनचयाकारन्तेतुतम्प्रत्यबोधयन् ॥ 42 ॥
अभिघ्नन्तोनदन्तश्चनैवसंविविदेतुसः ।
यदाचैनन्नशेकुस्तेप्रतिबोधयितुन्तदा ॥ 43 ॥
ततोगुरुतरंयत्नन्दारुणंसमुपाक्रमन् ।
आश्वानुष्ट्रान् खरन्नागान् जघ्नुर्दण्डकशाङ्कुशैः ॥ 44 ॥
भेरीशङ्खमृदङ्गांश्चसर्वप्राणैरवादयन् ।
निजघ्नुश्चास्यगात्राणिमहाकाष्ठकङ्करैः ॥ 45 ॥
मुद्गरैर्मुसलैश्चापिसर्वप्राणसमुद्यतैः ।
तेननादेवमहतालङ्कासमभिपूरिता ॥ 46 ॥
सपर्वतवनासर्वासोऽपिनैवप्रबुध्यते ।
ततस्सहस्रम्भेरीणांयुगसत्समहन्यत ॥ 47 ॥
मृष्टकाञ्चनकोणानामासक्तानांसमन्ततः ।
एवमप्यन्तिद्रिस्तुयदानैवप्रबुध्यत ॥ 48 ॥
शापस्यवशमापन्नस्ततःक्रुद्धानिशाचराः ।
महाक्रोधसमाविष्टास्सर्वेभीमपराक्रमाः ॥ 49 ॥
तद्रक्षोबोधयिष्यन्तश्चक्रुरन्येपराक्रमम् ।
अन्येभेरीस्समाजघ्नुरन्येचक्रुर्महास्वनम् ॥ 50 ॥
केशानन्येप्रलुलुपुःकर्णावन्येदशन्तिच ।
उदकुम्बशतान्यन्येसमसिञ्चन्तकर्णयोः ॥ 51 ॥
नकुम्भकर्णःपस्पन्देमहानिद्रावशङ्गतः ।
अन्येचबलिनस्तस्यकूटमुद्गरपाणयः ॥ 52 ॥
मूर्ध्निवक्षसिगात्रेषुपातन् कूटमुद्गरान् ।
रज्जुबन्धनबद्धाभिश्शतघ्नीभिश्चसर्वशः ॥ 53 ॥
वध्यमानोमहाकायोनप्राबुध्यतराक्षसः ।
वारणानांसहस्रञ्चशरीरेऽस्यप्रधावितम् ॥ 54 ॥
कुम्बकर्णस्तदाबुद् ध्वास्पर्शम्परमबुध्यत ।
सपात्यमानैर्गिरिशृङ्गवृक्षैरचिन्तयंस्तान्विपुलान् प्रहारान् ।
निद्राक्ष्यात् क्षुद्भयपीडितश्चविजृम्भमाणस्सहसोत्पपाप ॥ 55 ॥
सनागभोगाचलशृङ्गकल्पौविक्षिप्यबाहूगिरशृङ्गसारौ ।
निवृत्यवक्त्रंवडवामुखाभन्निशाचरोऽसौविकृतञ्जजृम्भे ॥ 56 ॥
तस्य जाजृम्भमाणस्य वक्त्रं पातालसम्निभम् ।
दद्Rउशे मेरुशृङ्गाग्रे दिवाकर इवोदितः ॥ 57 ॥
सजृम्भमाणोऽतिबलःप्रद्धोनिशाचरः ।
निःश्वासश्चास्यसञ्जज्ञेपर्वतादिवमारुतः ॥ 58 ॥
रूपमुत्तिष्ठतस्तस्यकुम्भकर्णस्यतद्बभौ ।
तपान्तेसबलाकस्यमेघस्येवविवर्षतः ॥ 59 ॥
तस्यदीप्ताग्निसदृशेविद्युत्सदृशवर्चसी ।
ददृशातेमहानेत्रेदीप्ताविवमहाग्रहौ ॥ 60 ॥
ततस्त्वदर्शयन् सर्वान्भक्ष्यांश्चविविधान् बहून् ।
वराहान्महिषांश्चैवबभक्षसमहाबलः ॥ 61 ॥
आददुन्भुक्षितोमांसंशोणितन्तृषितःपिबन् ।
मेदःकुम्भांश्चमद्यांश्चपपौशक्ररिपुस्तदा ॥ 62 ॥
ततस्तृप्त इति ज्ञात्वा समुत्पेरुर्निशाचराः ।
शिरोभिश्च प्रणम्यैनं सर्वतः पर्यवारयन् ॥ 63 ॥
निद्राविशदनेत्रस्तुकलुषीकृतलोचनः ।
चारयन् सर्वतोदृष्टिन्तान् ददर्शनिशाचरान् ॥ 64 ॥
ससर्वान् सान्त्वयामासनैरृतान् नैरृतर्षभः ।
बोधनाद्विस्मितश्चापिराक्षसानिदमब्रवीत् ॥ 65 ॥
किमर्थमहमादृत्यभवद्भिःप्रतिबोधितः ।
कच्छित्सुकुशलंराज्ञोभयंवानेषनकिम् ॥ 66 ॥
अथवाध्रुवमन्येभ्योभयम्परमुपस्थितम् ।
यदर्थमेवत्वरितैर्भवद्भिःप्रतिबोधितः ॥ 67 ॥
अद्यराक्षसराजस्यभयमुत्पाटयाम्यहम् ।
दारयिष्येमहेन्द्रंवाशातयिष्येतथानलम् ॥ 68 ॥
नह्यल्पकारणेसुप्तम्बोधयिष्यतिमाङ्गुरुः ।
तदाख्यातार्थतत्त्वेनमत्प्रबोधनकारणम् ॥ 69 ॥
एवम्ब्रुवाणंसम्रब्धङ्कुम्भकर्णमरिन्दमम् ।
यूपाक्षःसचिवोराज्ञःकृताञ्जलिरभाषत ॥ 70 ॥
ननोदेवकृतङ्किञ्चिद्भयमस्तिकदाचन ।
मानुषान्नोभयंराजंस्तुमुलंसम्प्रबाधते ॥ 71 ॥
नदैत्यदानवेभ्योवाभयमस्तिहितादृशम् ।
यादृशम्मानुषंराजन् भयमस्मानुपस्थितम् ॥ 72 ॥
वानरैःपर्वताकारैर्लङ्केयम्परिवारिता ।
सीताहरणसन्तप्ताद्रामान्नस्तुमुलम्भयम् ॥ 73 ॥
एकेनवानरेणेयम्पूर्वन्दग्धामहापुरी ।
कुमारोनिहतश्चाक्षस्सानुयात्रःसकुञ्जरः ॥ 74 ॥
स्वयंरक्षोधिपश्चापिपौलस्त्योदेवकण्टकः ।
मृतेतिसंयुगेमुक्तोरामेणादित्यतेजसा ॥ 75 ॥
यन्न देवैः कृतो राजा नापि दैत्यैर्न दानवैः ।
कृतः स इह रामेण विमुक्तः प्राणसंशयात् ॥ 76 ॥
सयूपाक्ष्वचश्श्रुत्वाभ्रातुर्युधिपराभवम् ।
कुम्भकर्णोविवृत्ताक्षोयूपाक्षमिदमब्रवीत् ॥ 77 ॥
सर्वमद्यैवयूपाक्षहरिसैन्यंसलक्ष्मणम् ।
राघवञ्चरणेजित्वाततोद्रक्ष्यामिरावणम् ॥ 78 ॥
राक्षसांस्तर्पयिष्यामिहरीणाम्मांसशोणितैः ।
रामलक्ष्मणयोश्चापिस्वयम्पास्यामिशोणितम् ॥ 79 ॥
तत्तस्यवाक्यम्ब्रुवतोनिशम्यसगर्वितंरोषविवृद्धदोषम् ।
महोदरोनैरृतयोधमुख्यःकृताञ्जलिर्वाक्यमिदम्बभाषे ॥ 80 ॥
रावणस्यवचःश्रुत्वागुणदोषौविमृश्यच ।
पश्चादपिमहाबाहो शत्रून्युधिविजेष्यसि ॥ 81 ॥
महोदरवचश्श्रुत्वाराक्षसैःपरिवारितः ।
कुम्भकर्णोमहातेजास्सम्प्रतस्थेमहाबलः ॥ 82 ॥
सुप्तमुत्थाप्यभीमाक्षम्भीमरूपपराक्रमम् ।
राक्षसास्त्वरिताजुग्मर्दशग्रीन्विवेशनम् ॥ 83 ॥
ततोगत्वादशग्रीवमासीनम्परमासने ।
ऊचुर्बद्धाञ्जलिपुटास्सर्वएवनिशाचराः ॥ 84 ॥
प्रबुद्धोऽयङ्कुम्भकर्णभ्रातातेराक्षसेश्वर ।
कथन्तत्रैवनिर्यातुद्रक्ष्यसेतमिहागतम् ॥ 85 ॥
रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टोराक्षसांस्तानुपस्थितान् ।
द्रष्टुमेनमिहेच्छामियथान्यायञ्चपूज्यताम् ॥ 86 ॥
तथेत्युक्त्वातुतेसर्वेपुनरागम्यराक्षसाः ।
कुम्भकर्णमिदंवाक्यमूचूरावणचोदिताः ॥ 87 ॥
द्रष्टुन्त्वाङ्काङ्क्षतेराजासर्वराक्षसपुङ्गवः ।
गमनेक्रियताम्बुद्धिर्भ्रातरंसम्प्रहर्षयः ॥ 88 ॥
कुम्भकर्णस्तुदुर्धर्षोभ्रातुराज्ञायशासनम् ।
तथेत्युक्त्वामहावीर्यश्शयनादुत्पपातह ॥ 89 ॥
प्रक्षाल्य वदनं ह्Rष्टः स्नातः परमभूषितः ।
पिपासुस्त्वरयामास पानं बलसमीरणम् ॥ 90 ॥
ततस्तेत्वरितास्तत्रराक्षसारावणाज्ञया ।
मद्यकुम्भांश्चविविधान् क्षिप्रमेवोपहारयन् ॥ 91 ॥
पीत्वाघटसहस्रेद्वेगमनायोपचक्रमे ।
ईषत्समुत्कटोमत्तस्तेजोबलसमन्वितः ॥ 92 ॥
कुम्भकर्णोबभौहृष्टःकालान्तकयमोपमः ।
भ्रातुस्सभवनङ्गच्छन्रक्षोबलसमन्वितः ॥ 93 ॥
कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम् ।
स राजमार्गं वपुषा प्रकाशयन् ।
सहस्ररस्मिर्धरणीमिवांशुभिः ।
जगाम तत्राञ्जलिमालया वृतः ।
शतक्रतुर्गेहमिव स्वयम्भुवः ॥ 94 ॥
तंराजमार्गस्थममित्रघातिनंवनौकसस्तेसहसाबहिस्स्थिताः ।
दृष्टवाऽप्रमेयङ्गिरिशृङ्गकल्पंवितत्रसुस्तेहरियूथपालाः ॥ 95 ॥
केचिच्छरण्यंशरणंस्मरामंव्रजन्तिकेचिद् व्यथिताःपतन्ति ।
केचिद्धशस्मव्यथिताःपतन्तिकेचिद्भयार्ताभुविशेरतेस्म ॥ 96 ॥
तमद्रिशृङ्गप्रतिमङ्किरीटिनंस्पृशन्तमादित्यमिवाऽत्मतेजसा ।
वनौकसःप्रेक्ष्यविवृद्धमद्भुतं 3 भयार्धितादुद्रुविरेततस्ततः ॥ 97 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṣṭitamassargaḥ |
sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrāmabāṇabhayārdhitaḥ |
bhagnadarpastadārājābabhūvavyathitendriyaḥ || 1 ||
mātaṅga iva simhena garuḍeneva pannagaḥ |
abhibhūto'bhavadrājā rāghaveṇa mahātmanā || 2 ||
brahmadaṇḍapratīkānāṃvidyutsadṛśavarcasām |
smaranrāghavabāṇānāṃvivyatherākṣaseśvaraḥ || 3 ||
nakāñcanamayandivyamāśrityaparamāsanam |
viprekṣamāṇorakṣāṃsirāvaṇovākyamabravīt || 4 ||
sarvantatkhalumemoghaṃyattaptamparamantapaḥ |
yatsamānomahendreṇamānuṣeṇāsmirjitaḥ || 5 ||
idantadbrahmaṇoghoraṃvākyammāmabhyupasthitam |
mānuṣebhyovijānīhibhayantvamititattathā || 6 ||
devadānavagandharvairyakṣarākṣasapannagaiḥ |
avadhyatvammayāprāptammānuṣebhyonayācitam || 7 ||
viditaṃ mānuṣaṃ manye rāmaṃ daśarathātmajam |
ikṣvākukulajātena anarṇyena yat purā || 8 ||
utpatsyatehimadvaṃśepuruṣorākṣasādhanu |
yastvāṃsaputraṃsāmātyaṃsabalaṃsāśvasārathim || 9 ||
nihaniṣyatisaṅgrāmetvāṅkulādhama durmate |
śapto'haṃvedavatyācayadāsādharṣitāpurā || 10 ||
seyaṃsītāmahābhāgājātājanakanandinī |
umānandīśvaraścāpirambhāvaruṇakanyakā || 11 ||
yathoktāstanmayāprāptannamithyāṛṣibhāṣitaṃ etadevābhyupāgamyayatnaṅkartumahārhatha || 12 ||
rākṣasāścāpitiṣṭhantucaryāgopuramūrthasu |
sacāpratimagāmbhīryodevadānavadarpahā || 13 ||
brahmaśāpābhibhūtastukumbhakarṇovibodhyatām |
saparājitamātmānamprahastañcaniṣūditam || 14 ||
jñātvārakṣobalambhīmamādideśamahābalaḥ |
dvāreṣuyatnaḥkriyatāmprākāraścādhiruhyatām || 15 ||
nidrāvaśasamāviṣṭaḥkumbhakarṇovibodyatām |
sukhaṃsvapitiniścintaḥkālopahatacetanaḥ || 16 ||
navaṣaṭ saptacāṣṭaucamāsān svapitirākṣasaḥ |
mantrayitvāprasupto'yamitastunavame'hani || 17 ||
tantubodhayatakṣipraṅkumbhakarṇammahābalam |
satusaṅ khyemahābāhuḥkakudassarvarakṣasām || 18 ||
vānarān rājaputraucakṣipramevahaniṣyati eṣaḥketuḥparaṃsaṅ khyemukhyovaisarvarakṣasām || 19 ||
kumbhakarṇaḥsadāśetemūḍhogrāmyasukherataḥ |
rāmeṇahinirastasyasaṅgrāme'smin sudāruṇe || 20 ||
bhaviṣyatinameśokaḥkumbhakarṇevibodhite |
kiṅkariṣyāmyahantenaśakratulyabalenahi || 21 ||
īdṛśevyasaneghoreyonasāhyāyakalpate |
tetutadvacanaṃśrutvārākṣasendrasyarākṣasāḥ || 22 ||
jagmuḥparamasambhrāntāḥkumbhakarṇaniveśanam |
tāmpraviśyamahādvāraṃsarvatoyojanāyatām || 23 ||
kumbhakarṇaguhāṃramyāṃsarvagandhapravāhinīm |
kumbhakarṇasyaniḥśvāsādavadhūtāmahābalāḥ || 24 ||
pratiṣṭhamānāḥkṛcchreṇayatnātpraviviśurguhām |
tāmpraviśyaguhāṃramyāṃśubhāṅkāñcanakuṭṭimām || 25 ||
dadṛśurnairṛtavyāghraṃśayānambhīmavidarśanam |
tetutaṃvikṛtaṃsuptaṃvikīrṇamivaparvatam || 26 ||
kumbhakarṇammahānidraṃsahitāḥpratyabodhayan |
ūrdhvaromāñcitatanuṃśvasantamivapannagam |
bhrāmayantaṃ nviśśvasaiḥśayānaṃ bhīmavidarśamam || 27 ||
bhīmanāsāpuṭantantupātālovipulānanam |
śayanenyastasarvāṅgammedorudhiragandhinam || 28 ||
kāñcanāṅgadanaddhāṅgaṅkirīṭinamarindamam |
dadṛśurnairṛtavyāghraṅkumbhakarṇamarindamam || 29 ||
tataścakrurmahātmānaṅkumbhakarṇāgratastadācāgrataḥ || 30 ||
māṃsānāmmerusaṅkāśaṃrāśimparamatarpaṇam |
mṛgāṇāmmahiṣāṇāñcavarāhāṇāñcasañcayān || 31 ||
cakrurnairṛtaśārdūlārāśimannasyacādbhutam |
tataśśoṇitakumbhāṃścamadyānivividhānica || 32 ||
purastātkumbhakarṇasyacakrustridaśaśatravaḥ |
lilipuścaparārdhyenacandanenaparantapam || 33 ||
divyairāśvāsayāmāmāsurmālyairgandhaissugandhibhiḥ |
dhūpaṃsugandhāṃścasasṛjustuṣṭavuścaparantatam || 34 ||
jaladāivacāneduryātudhānāstatastataḥ |
śaṅkhānnāpūrayāmāsuśśaśāṅkasadṛśaprabhān || 35 ||
tumulaṃyugapacchāpivineduścāpyamarṣitāḥ |
nedurāsphoṭayāmāsuścikṣipusteniśācarāḥ || 36 ||
kumbhakarṇavibodhārthaṃ cakrustevipulaṃ svanam |
saśaṅkhabherīpaṇavapraṇāda |
māsphoṭitakṣvelitasimhanādam |
diśo dravantastridivaṃ kirantaḥ |
śrutvā vihamgāḥ sahasā nipetuḥ || 37 ||
yadābhṛśantairninadairmahātmānakumbakarṇobubudheprasuptaḥ |
tatomusuṇṭhīrmusalānisarverakṣogaṇāstejagṛhurgadāśca || 38 ||
taṃśailaśṛṅgairmusalairgadābhirvṛkṣaistarairmudgaramuṣṭibhiśca |
sukhaprasuptambhuvikumbhakarṇaṃrakṣāṃsyudagrāṇitadānijaghnuḥ || 39 ||
tasyaniḥśvāsavātenakumbhakarṇasyarakṣasaḥ |
rākṣasābalavanto'pisthātunāśaknuvanpuraḥ || 40 ||
tataḥparihitāgāḍhaṃrākṣasābhīmavikramāḥ |
mṛdaṅgapaṇavān bherīśśaṅkhakumbhagaṇāṃstathā || 41 ||
daśarākṣasasāhasraṃyugapatparyavārayan |
nīlāñjanacayākārantetutampratyabodhayan || 42 ||
abhighnantonadantaścanaivasaṃvividetusaḥ |
yadācainannaśekustepratibodhayituntadā || 43 ||
tatogurutaraṃyatnandāruṇaṃsamupākraman |
āśvānuṣṭrān kharannāgān jaghnurdaṇḍakaśāṅkuśaiḥ || 44 ||
bherīśaṅkhamṛdaṅgāṃścasarvaprāṇairavādayan |
nijaghnuścāsyagātrāṇimahākāṣṭhakaṅkaraiḥ || 45 ||
mudgarairmusalaiścāpisarvaprāṇasamudyataiḥ |
tenanādevamahatālaṅkāsamabhipūritā || 46 ||
saparvatavanāsarvāso'pinaivaprabudhyate |
tatassahasrambherīṇāṃyugasatsamahanyata || 47 ||
mṛṣṭakāñcanakoṇānāmāsaktānāṃsamantataḥ |
evamapyantidristuyadānaivaprabudhyata || 48 ||
śāpasyavaśamāpannastataḥkruddhāniśācarāḥ |
mahākrodhasamāviṣṭāssarvebhīmaparākramāḥ || 49 ||
tadrakṣobodhayiṣyantaścakruranyeparākramam |
anyebherīssamājaghnuranyecakrurmahāsvanam || 50 ||
keśānanyepralulupuḥkarṇāvanyedaśantica |
udakumbaśatānyanyesamasiñcantakarṇayoḥ || 51 ||
nakumbhakarṇaḥpaspandemahānidrāvaśaṅgataḥ |
anyecabalinastasyakūṭamudgarapāṇayaḥ || 52 ||
mūrdhnivakṣasigātreṣupātan kūṭamudgarān |
rajjubandhanabaddhābhiśśataghnībhiścasarvaśaḥ || 53 ||
vadhyamānomahākāyonaprābudhyatarākṣasaḥ |
vāraṇānāṃsahasrañcaśarīre'syapradhāvitam || 54 ||
kumbakarṇastadābud dhvāsparśamparamabudhyata |
sapātyamānairgiriśṛṅgavṛkṣairacintayaṃstānvipulān prahārān |
nidrākṣyāt kṣudbhayapīḍitaścavijṛmbhamāṇassahasotpapāpa || 55 ||
sanāgabhogācalaśṛṅgakalpauvikṣipyabāhūgiraśṛṅgasārau |
nivṛtyavaktraṃvaḍavāmukhābhanniśācaro'sauvikṛtañjajṛmbhe || 56 ||
tasya jājṛmbhamāṇasya vaktraṃ pātālasamnibham |
dadRuśe meruśṛṅgāgre divākara ivoditaḥ || 57 ||
sajṛmbhamāṇo'tibalaḥpraddhoniśācaraḥ |
niḥśvāsaścāsyasañjajñeparvatādivamārutaḥ || 58 ||
rūpamuttiṣṭhatastasyakumbhakarṇasyatadbabhau |
tapāntesabalākasyameghasyevavivarṣataḥ || 59 ||
tasyadīptāgnisadṛśevidyutsadṛśavarcasī |
dadṛśātemahānetredīptāvivamahāgrahau || 60 ||
tatastvadarśayan sarvānbhakṣyāṃścavividhān bahūn |
varāhānmahiṣāṃścaivababhakṣasamahābalaḥ || 61 ||
ādadunbhukṣitomāṃsaṃśoṇitantṛṣitaḥpiban |
medaḥkumbhāṃścamadyāṃścapapauśakraripustadā || 62 ||
tatastṛpta iti jñātvā samutperurniśācarāḥ |
śirobhiśca praṇamyainaṃ sarvataḥ paryavārayan || 63 ||
nidrāviśadanetrastukaluṣīkṛtalocanaḥ |
cārayan sarvatodṛṣṭintān dadarśaniśācarān || 64 ||
sasarvān sāntvayāmāsanairṛtān nairṛtarṣabhaḥ |
bodhanādvismitaścāpirākṣasānidamabravīt || 65 ||
kimarthamahamādṛtyabhavadbhiḥpratibodhitaḥ |
kacchitsukuśalaṃrājñobhayaṃvāneṣanakim || 66 ||
athavādhruvamanyebhyobhayamparamupasthitam |
yadarthamevatvaritairbhavadbhiḥpratibodhitaḥ || 67 ||
adyarākṣasarājasyabhayamutpāṭayāmyaham |
dārayiṣyemahendraṃvāśātayiṣyetathānalam || 68 ||
nahyalpakāraṇesuptambodhayiṣyatimāṅguruḥ |
tadākhyātārthatattvenamatprabodhanakāraṇam || 69 ||
evambruvāṇaṃsamrabdhaṅkumbhakarṇamarindamam |
yūpākṣaḥsacivorājñaḥkṛtāñjalirabhāṣata || 70 ||
nanodevakṛtaṅkiñcidbhayamastikadācana |
mānuṣānnobhayaṃrājaṃstumulaṃsamprabādhate || 71 ||
nadaityadānavebhyovābhayamastihitādṛśam |
yādṛśammānuṣaṃrājan bhayamasmānupasthitam || 72 ||
vānaraiḥparvatākārairlaṅkeyamparivāritā |
sītāharaṇasantaptādrāmānnastumulambhayam || 73 ||
ekenavānareṇeyampūrvandagdhāmahāpurī |
kumāronihataścākṣassānuyātraḥsakuñjaraḥ || 74 ||
svayaṃrakṣodhipaścāpipaulastyodevakaṇṭakaḥ |
mṛtetisaṃyugemuktorāmeṇādityatejasā || 75 ||
yanna devaiḥ kṛto rājā nāpi daityairna dānavaiḥ |
kṛtaḥ sa iha rāmeṇa vimuktaḥ prāṇasaṃśayāt || 76 ||
sayūpākṣvacaśśrutvābhrāturyudhiparābhavam |
kumbhakarṇovivṛttākṣoyūpākṣamidamabravīt || 77 ||
sarvamadyaivayūpākṣaharisainyaṃsalakṣmaṇam |
rāghavañcaraṇejitvātatodrakṣyāmirāvaṇam || 78 ||
rākṣasāṃstarpayiṣyāmiharīṇāmmāṃsaśoṇitaiḥ |
rāmalakṣmaṇayoścāpisvayampāsyāmiśoṇitam || 79 ||
tattasyavākyambruvatoniśamyasagarvitaṃroṣavivṛddhadoṣam |
mahodaronairṛtayodhamukhyaḥkṛtāñjalirvākyamidambabhāṣe || 80 ||
rāvaṇasyavacaḥśrutvāguṇadoṣauvimṛśyaca |
paścādapimahābāho śatrūnyudhivijeṣyasi || 81 ||
mahodaravacaśśrutvārākṣasaiḥparivāritaḥ |
kumbhakarṇomahātejāssampratasthemahābalaḥ || 82 ||
suptamutthāpyabhīmākṣambhīmarūpaparākramam |
rākṣasāstvaritājugmardaśagrīnviveśanam || 83 ||
tatogatvādaśagrīvamāsīnamparamāsane |
ūcurbaddhāñjalipuṭāssarvaevaniśācarāḥ || 84 ||
prabuddho'yaṅkumbhakarṇabhrātāterākṣaseśvara |
kathantatraivaniryātudrakṣyasetamihāgatam || 85 ||
rāvaṇastvabravīddhṛṣṭorākṣasāṃstānupasthitān |
draṣṭumenamihecchāmiyathānyāyañcapūjyatām || 86 ||
tathetyuktvātutesarvepunarāgamyarākṣasāḥ |
kumbhakarṇamidaṃvākyamūcūrāvaṇacoditāḥ || 87 ||
draṣṭuntvāṅkāṅkṣaterājāsarvarākṣasapuṅgavaḥ |
gamanekriyatāmbuddhirbhrātaraṃsampraharṣayaḥ || 88 ||
kumbhakarṇastudurdharṣobhrāturājñāyaśāsanam |
tathetyuktvāmahāvīryaśśayanādutpapātaha || 89 ||
prakṣālya vadanaṃ hRṣṭaḥ snātaḥ paramabhūṣitaḥ |
pipāsustvarayāmāsa pānaṃ balasamīraṇam || 90 ||
tatastetvaritāstatrarākṣasārāvaṇājñayā |
madyakumbhāṃścavividhān kṣipramevopahārayan || 91 ||
pītvāghaṭasahasredvegamanāyopacakrame |
īṣatsamutkaṭomattastejobalasamanvitaḥ || 92 ||
kumbhakarṇobabhauhṛṣṭaḥkālāntakayamopamaḥ |
bhrātussabhavanaṅgacchanrakṣobalasamanvitaḥ || 93 ||
kumbhakarṇaḥ padanyāsairakampayata medinīm |
sa rājamārgaṃ vapuṣā prakāśayan |
sahasrarasmirdharaṇīmivāṃśubhiḥ |
jagāma tatrāñjalimālayā vṛtaḥ |
śatakraturgehamiva svayambhuvaḥ || 94 ||
taṃrājamārgasthamamitraghātinaṃvanaukasastesahasābahissthitāḥ |
dṛṣṭavā'prameyaṅgiriśṛṅgakalpaṃvitatrasustehariyūthapālāḥ || 95 ||
keciccharaṇyaṃśaraṇaṃsmarāmaṃvrajantikecid vyathitāḥpatanti |
keciddhaśasmavyathitāḥpatantikecidbhayārtābhuviśeratesma || 96 ||
tamadriśṛṅgapratimaṅkirīṭinaṃspṛśantamādityamivā'tmatejasā |
vanaukasaḥprekṣyavivṛddhamadbhutaṃ 3 bhayārdhitādudruviretatastataḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.