📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
6.60 যুদ্ধকাণ্ড - ষষ্টিতম সর্গঃ
6.60 Yuddhakanda - Shashtitama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ ষষ্টিতমস্সর্গঃ ।
সপ্রবিশ্যপুরীংলঙ্কাংরামবাণভযার্ধিতঃ ।
ভগ্নদর্পস্তদারাজাবভূবব্যথিতেন্দ্রিযঃ ॥ 1 ॥
মাতঙ্গ ইব সিম্হেন গরুডেনেব পন্নগঃ ।
অভিভূতোঽভবদ্রাজা রাঘবেণ মহাত্মনা ॥ 2 ॥
ব্রহ্মদণ্ডপ্রতীকানাংবিদ্যুত্সদৃশবর্চসাম্ ।
স্মরন্রাঘববাণানাংবিব্যথেরাক্ষসেশ্বরঃ ॥ 3 ॥
নকাঞ্চনমযন্দিব্যমাশ্রিত্যপরমাসনম্ ।
বিপ্রেক্ষমাণোরক্ষাংসিরাবণোবাক্যমব্রবীত্ ॥ 4 ॥
সর্বন্তত্খলুমেমোঘংযত্তপ্তম্পরমন্তপঃ ।
যত্সমানোমহেন্দ্রেণমানুষেণাস্মির্জিতঃ ॥ 5 ॥
ইদন্তদ্ব্রহ্মণোঘোরংবাক্যম্মামভ্যুপস্থিতম্ ।
মানুষেভ্যোবিজানীহিভযন্ত্বমিতিতত্তথা ॥ 6 ॥
দেবদানবগন্ধর্বৈর্যক্ষরাক্ষসপন্নগৈঃ ।
অবধ্যত্বম্মযাপ্রাপ্তম্মানুষেভ্যোনযাচিতম্ ॥ 7 ॥
বিদিতং মানুষং মন্যে রামং দশরথাত্মজম্ ।
ইক্ষ্বাকুকুলজাতেন অনর্ণ্যেন যত্ পুরা ॥ 8 ॥
উত্পত্স্যতেহিমদ্বংশেপুরুষোরাক্ষসাধনু ।
যস্ত্বাংসপুত্রংসামাত্যংসবলংসাশ্বসারথিম্ ॥ 9 ॥
নিহনিষ্যতিসঙ্গ্রামেত্বাঙ্কুলাধম দুর্মতে ।
শপ্তোঽহংবেদবত্যাচযদাসাধর্ষিতাপুরা ॥ 10 ॥
সেযংসীতামহাভাগাজাতাজনকনন্দিনী ।
উমানন্দীশ্বরশ্চাপিরম্ভাবরুণকন্যকা ॥ 11 ॥
যথোক্তাস্তন্মযাপ্রাপ্তন্নমিথ্যাঋষিভাষিতং এতদেবাভ্যুপাগম্যযত্নঙ্কর্তুমহার্হথ ॥ 12 ॥
রাক্ষসাশ্চাপিতিষ্ঠন্তুচর্যাগোপুরমূর্থসু ।
সচাপ্রতিমগাম্ভীর্যোদেবদানবদর্পহা ॥ 13 ॥
ব্রহ্মশাপাভিভূতস্তুকুম্ভকর্ণোবিবোধ্যতাম্ ।
সপরাজিতমাত্মানম্প্রহস্তঞ্চনিষূদিতম্ ॥ 14 ॥
জ্ঞাত্বারক্ষোবলম্ভীমমাদিদেশমহাবলঃ ।
দ্বারেষুযত্নঃক্রিযতাম্প্রাকারশ্চাধিরুহ্যতাম্ ॥ 15 ॥
নিদ্রাবশসমাবিষ্টঃকুম্ভকর্ণোবিবোদ্যতাম্ ।
সুখংস্বপিতিনিশ্চিন্তঃকালোপহতচেতনঃ ॥ 16 ॥
নবষট্ সপ্তচাষ্টৌচমাসান্ স্বপিতিরাক্ষসঃ ।
মন্ত্রযিত্বাপ্রসুপ্তোঽযমিতস্তুনবমেঽহনি ॥ 17 ॥
তন্তুবোধযতক্ষিপ্রঙ্কুম্ভকর্ণম্মহাবলম্ ।
সতুসঙ্ খ্যেমহাবাহুঃককুদস্সর্বরক্ষসাম্ ॥ 18 ॥
বানরান্ রাজপুত্রৌচক্ষিপ্রমেবহনিষ্যতি এষঃকেতুঃপরংসঙ্ খ্যেমুখ্যোবৈসর্বরক্ষসাম্ ॥ 19 ॥
কুম্ভকর্ণঃসদাশেতেমূঢোগ্রাম্যসুখেরতঃ ।
রামেণহিনিরস্তস্যসঙ্গ্রামেঽস্মিন্ সুদারুণে ॥ 20 ॥
ভবিষ্যতিনমেশোকঃকুম্ভকর্ণেবিবোধিতে ।
কিঙ্করিষ্যাম্যহন্তেনশক্রতুল্যবলেনহি ॥ 21 ॥
ঈদৃশেব্যসনেঘোরেযোনসাহ্যাযকল্পতে ।
তেতুতদ্বচনংশ্রুত্বারাক্ষসেন্দ্রস্যরাক্ষসাঃ ॥ 22 ॥
জগ্মুঃপরমসম্ভ্রান্তাঃকুম্ভকর্ণনিবেশনম্ ।
তাম্প্রবিশ্যমহাদ্বারংসর্বতোযোজনাযতাম্ ॥ 23 ॥
কুম্ভকর্ণগুহাংরম্যাংসর্বগন্ধপ্রবাহিনীম্ ।
কুম্ভকর্ণস্যনিঃশ্বাসাদবধূতামহাবলাঃ ॥ 24 ॥
প্রতিষ্ঠমানাঃকৃচ্ছ্রেণযত্নাত্প্রবিবিশুর্গুহাম্ ।
তাম্প্রবিশ্যগুহাংরম্যাংশুভাঙ্কাঞ্চনকুট্টিমাম্ ॥ 25 ॥
দদৃশুর্নৈরৃতব্যাঘ্রংশযানম্ভীমবিদর্শনম্ ।
তেতুতংবিকৃতংসুপ্তংবিকীর্ণমিবপর্বতম্ ॥ 26 ॥
কুম্ভকর্ণম্মহানিদ্রংসহিতাঃপ্রত্যবোধযন্ ।
ঊর্ধ্বরোমাঞ্চিততনুংশ্বসন্তমিবপন্নগম্ ।
ভ্রামযন্তং ন্বিশ্শ্বসৈঃশযানং ভীমবিদর্শমম্ ॥ 27 ॥
ভীমনাসাপুটন্তন্তুপাতালোবিপুলাননম্ ।
শযনেন্যস্তসর্বাঙ্গম্মেদোরুধিরগন্ধিনম্ ॥ 28 ॥
কাঞ্চনাঙ্গদনদ্ধাঙ্গঙ্কিরীটিনমরিন্দমম্ ।
দদৃশুর্নৈরৃতব্যাঘ্রঙ্কুম্ভকর্ণমরিন্দমম্ ॥ 29 ॥
ততশ্চক্রুর্মহাত্মানঙ্কুম্ভকর্ণাগ্রতস্তদাচাগ্রতঃ ॥ 30 ॥
মাংসানাম্মেরুসঙ্কাশংরাশিম্পরমতর্পণম্ ।
মৃগাণাম্মহিষাণাঞ্চবরাহাণাঞ্চসঞ্চযান্ ॥ 31 ॥
চক্রুর্নৈরৃতশার্দূলারাশিমন্নস্যচাদ্ভুতম্ ।
ততশ্শোণিতকুম্ভাংশ্চমদ্যানিবিবিধানিচ ॥ 32 ॥
পুরস্তাত্কুম্ভকর্ণস্যচক্রুস্ত্রিদশশত্রবঃ ।
লিলিপুশ্চপরার্ধ্যেনচন্দনেনপরন্তপম্ ॥ 33 ॥
দিব্যৈরাশ্বাসযামামাসুর্মাল্যৈর্গন্ধৈস্সুগন্ধিভিঃ ।
ধূপংসুগন্ধাংশ্চসসৃজুস্তুষ্টবুশ্চপরন্ততম্ ॥ 34 ॥
জলদাইবচানেদুর্যাতুধানাস্ততস্ততঃ ।
শঙ্খান্নাপূরযামাসুশ্শশাঙ্কসদৃশপ্রভান্ ॥ 35 ॥
তুমুলংযুগপচ্ছাপিবিনেদুশ্চাপ্যমর্ষিতাঃ ।
নেদুরাস্ফোটযামাসুশ্চিক্ষিপুস্তেনিশাচরাঃ ॥ 36 ॥
কুম্ভকর্ণবিবোধার্থং চক্রুস্তেবিপুলং স্বনম্ ।
সশঙ্খভেরীপণবপ্রণাদ ।
মাস্ফোটিতক্ষ্বেলিতসিম্হনাদম্ ।
দিশো দ্রবন্তস্ত্রিদিবং কিরন্তঃ ।
শ্রুত্বা বিহম্গাঃ সহসা নিপেতুঃ ॥ 37 ॥
যদাভৃশন্তৈর্নিনদৈর্মহাত্মানকুম্বকর্ণোবুবুধেপ্রসুপ্তঃ ।
ততোমুসুণ্ঠীর্মুসলানিসর্বেরক্ষোগণাস্তেজগৃহুর্গদাশ্চ ॥ 38 ॥
তংশৈলশৃঙ্গৈর্মুসলৈর্গদাভির্বৃক্ষৈস্তরৈর্মুদ্গরমুষ্টিভিশ্চ ।
সুখপ্রসুপ্তম্ভুবিকুম্ভকর্ণংরক্ষাংস্যুদগ্রাণিতদানিজঘ্নুঃ ॥ 39 ॥
তস্যনিঃশ্বাসবাতেনকুম্ভকর্ণস্যরক্ষসঃ ।
রাক্ষসাবলবন্তোঽপিস্থাতুনাশক্নুবন্পুরঃ ॥ 40 ॥
ততঃপরিহিতাগাঢংরাক্ষসাভীমবিক্রমাঃ ।
মৃদঙ্গপণবান্ ভেরীশ্শঙ্খকুম্ভগণাংস্তথা ॥ 41 ॥
দশরাক্ষসসাহস্রংযুগপত্পর্যবারযন্ ।
নীলাঞ্জনচযাকারন্তেতুতম্প্রত্যবোধযন্ ॥ 42 ॥
অভিঘ্নন্তোনদন্তশ্চনৈবসংবিবিদেতুসঃ ।
যদাচৈনন্নশেকুস্তেপ্রতিবোধযিতুন্তদা ॥ 43 ॥
ততোগুরুতরংযত্নন্দারুণংসমুপাক্রমন্ ।
আশ্বানুষ্ট্রান্ খরন্নাগান্ জঘ্নুর্দণ্ডকশাঙ্কুশৈঃ ॥ 44 ॥
ভেরীশঙ্খমৃদঙ্গাংশ্চসর্বপ্রাণৈরবাদযন্ ।
নিজঘ্নুশ্চাস্যগাত্রাণিমহাকাষ্ঠকঙ্করৈঃ ॥ 45 ॥
মুদ্গরৈর্মুসলৈশ্চাপিসর্বপ্রাণসমুদ্যতৈঃ ।
তেননাদেবমহতালঙ্কাসমভিপূরিতা ॥ 46 ॥
সপর্বতবনাসর্বাসোঽপিনৈবপ্রবুধ্যতে ।
ততস্সহস্রম্ভেরীণাংযুগসত্সমহন্যত ॥ 47 ॥
মৃষ্টকাঞ্চনকোণানামাসক্তানাংসমন্ততঃ ।
এবমপ্যন্তিদ্রিস্তুযদানৈবপ্রবুধ্যত ॥ 48 ॥
শাপস্যবশমাপন্নস্ততঃক্রুদ্ধানিশাচরাঃ ।
মহাক্রোধসমাবিষ্টাস্সর্বেভীমপরাক্রমাঃ ॥ 49 ॥
তদ্রক্ষোবোধযিষ্যন্তশ্চক্রুরন্যেপরাক্রমম্ ।
অন্যেভেরীস্সমাজঘ্নুরন্যেচক্রুর্মহাস্বনম্ ॥ 50 ॥
কেশানন্যেপ্রলুলুপুঃকর্ণাবন্যেদশন্তিচ ।
উদকুম্বশতান্যন্যেসমসিঞ্চন্তকর্ণযোঃ ॥ 51 ॥
নকুম্ভকর্ণঃপস্পন্দেমহানিদ্রাবশঙ্গতঃ ।
অন্যেচবলিনস্তস্যকূটমুদ্গরপাণযঃ ॥ 52 ॥
মূর্ধ্নিবক্ষসিগাত্রেষুপাতন্ কূটমুদ্গরান্ ।
রজ্জুবন্ধনবদ্ধাভিশ্শতঘ্নীভিশ্চসর্বশঃ ॥ 53 ॥
বধ্যমানোমহাকাযোনপ্রাবুধ্যতরাক্ষসঃ ।
বারণানাংসহস্রঞ্চশরীরেঽস্যপ্রধাবিতম্ ॥ 54 ॥
কুম্বকর্ণস্তদাবুদ্ ধ্বাস্পর্শম্পরমবুধ্যত ।
সপাত্যমানৈর্গিরিশৃঙ্গবৃক্ষৈরচিন্তযংস্তান্বিপুলান্ প্রহারান্ ।
নিদ্রাক্ষ্যাত্ ক্ষুদ্ভযপীডিতশ্চবিজৃম্ভমাণস্সহসোত্পপাপ ॥ 55 ॥
সনাগভোগাচলশৃঙ্গকল্পৌবিক্ষিপ্যবাহূগিরশৃঙ্গসারৌ ।
নিবৃত্যবক্ত্রংবডবামুখাভন্নিশাচরোঽসৌবিকৃতঞ্জজৃম্ভে ॥ 56 ॥
তস্য জাজৃম্ভমাণস্য বক্ত্রং পাতালসম্নিভম্ ।
দদ্R​উশে মেরুশৃঙ্গাগ্রে দিবাকর ইবোদিতঃ ॥ 57 ॥
সজৃম্ভমাণোঽতিবলঃপ্রদ্ধোনিশাচরঃ ।
নিঃশ্বাসশ্চাস্যসঞ্জজ্ঞেপর্বতাদিবমারুতঃ ॥ 58 ॥
রূপমুত্তিষ্ঠতস্তস্যকুম্ভকর্ণস্যতদ্বভৌ ।
তপান্তেসবলাকস্যমেঘস্যেববিবর্ষতঃ ॥ 59 ॥
তস্যদীপ্তাগ্নিসদৃশেবিদ্যুত্সদৃশবর্চসী ।
দদৃশাতেমহানেত্রেদীপ্তাবিবমহাগ্রহৌ ॥ 60 ॥
ততস্ত্বদর্শযন্ সর্বান্ভক্ষ্যাংশ্চবিবিধান্ বহূন্ ।
বরাহান্মহিষাংশ্চৈববভক্ষসমহাবলঃ ॥ 61 ॥
আদদুন্ভুক্ষিতোমাংসংশোণিতন্তৃষিতঃপিবন্ ।
মেদঃকুম্ভাংশ্চমদ্যাংশ্চপপৌশক্ররিপুস্তদা ॥ 62 ॥
ততস্তৃপ্ত ইতি জ্ঞাত্বা সমুত্পেরুর্নিশাচরাঃ ।
শিরোভিশ্চ প্রণম্যৈনং সর্বতঃ পর্যবারযন্ ॥ 63 ॥
নিদ্রাবিশদনেত্রস্তুকলুষীকৃতলোচনঃ ।
চারযন্ সর্বতোদৃষ্টিন্তান্ দদর্শনিশাচরান্ ॥ 64 ॥
সসর্বান্ সান্ত্বযামাসনৈরৃতান্ নৈরৃতর্ষভঃ ।
বোধনাদ্বিস্মিতশ্চাপিরাক্ষসানিদমব্রবীত্ ॥ 65 ॥
কিমর্থমহমাদৃত্যভবদ্ভিঃপ্রতিবোধিতঃ ।
কচ্ছিত্সুকুশলংরাজ্ঞোভযংবানেষনকিম্ ॥ 66 ॥
অথবাধ্রুবমন্যেভ্যোভযম্পরমুপস্থিতম্ ।
যদর্থমেবত্বরিতৈর্ভবদ্ভিঃপ্রতিবোধিতঃ ॥ 67 ॥
অদ্যরাক্ষসরাজস্যভযমুত্পাটযাম্যহম্ ।
দারযিষ্যেমহেন্দ্রংবাশাতযিষ্যেতথানলম্ ॥ 68 ॥
নহ্যল্পকারণেসুপ্তম্বোধযিষ্যতিমাঙ্গুরুঃ ।
তদাখ্যাতার্থতত্ত্বেনমত্প্রবোধনকারণম্ ॥ 69 ॥
এবম্ব্রুবাণংসম্রব্ধঙ্কুম্ভকর্ণমরিন্দমম্ ।
যূপাক্ষঃসচিবোরাজ্ঞঃকৃতাঞ্জলিরভাষত ॥ 70 ॥
ননোদেবকৃতঙ্কিঞ্চিদ্ভযমস্তিকদাচন ।
মানুষান্নোভযংরাজংস্তুমুলংসম্প্রবাধতে ॥ 71 ॥
নদৈত্যদানবেভ্যোবাভযমস্তিহিতাদৃশম্ ।
যাদৃশম্মানুষংরাজন্ ভযমস্মানুপস্থিতম্ ॥ 72 ॥
বানরৈঃপর্বতাকারৈর্লঙ্কেযম্পরিবারিতা ।
সীতাহরণসন্তপ্তাদ্রামান্নস্তুমুলম্ভযম্ ॥ 73 ॥
একেনবানরেণেযম্পূর্বন্দগ্ধামহাপুরী ।
কুমারোনিহতশ্চাক্ষস্সানুযাত্রঃসকুঞ্জরঃ ॥ 74 ॥
স্বযংরক্ষোধিপশ্চাপিপৌলস্ত্যোদেবকণ্টকঃ ।
মৃতেতিসংযুগেমুক্তোরামেণাদিত্যতেজসা ॥ 75 ॥
যন্ন দেবৈঃ কৃতো রাজা নাপি দৈত্যৈর্ন দানবৈঃ ।
কৃতঃ স ইহ রামেণ বিমুক্তঃ প্রাণসংশযাত্ ॥ 76 ॥
সযূপাক্ষ্বচশ্শ্রুত্বাভ্রাতুর্যুধিপরাভবম্ ।
কুম্ভকর্ণোবিবৃত্তাক্ষোযূপাক্ষমিদমব্রবীত্ ॥ 77 ॥
সর্বমদ্যৈবযূপাক্ষহরিসৈন্যংসলক্ষ্মণম্ ।
রাঘবঞ্চরণেজিত্বাততোদ্রক্ষ্যামিরাবণম্ ॥ 78 ॥
রাক্ষসাংস্তর্পযিষ্যামিহরীণাম্মাংসশোণিতৈঃ ।
রামলক্ষ্মণযোশ্চাপিস্বযম্পাস্যামিশোণিতম্ ॥ 79 ॥
তত্তস্যবাক্যম্ব্রুবতোনিশম্যসগর্বিতংরোষবিবৃদ্ধদোষম্ ।
মহোদরোনৈরৃতযোধমুখ্যঃকৃতাঞ্জলির্বাক্যমিদম্বভাষে ॥ 80 ॥
রাবণস্যবচঃশ্রুত্বাগুণদোষৌবিমৃশ্যচ ।
পশ্চাদপিমহাবাহো শত্রূন্যুধিবিজেষ্যসি ॥ 81 ॥
মহোদরবচশ্শ্রুত্বারাক্ষসৈঃপরিবারিতঃ ।
কুম্ভকর্ণোমহাতেজাস্সম্প্রতস্থেমহাবলঃ ॥ 82 ॥
সুপ্তমুত্থাপ্যভীমাক্ষম্ভীমরূপপরাক্রমম্ ।
রাক্ষসাস্ত্বরিতাজুগ্মর্দশগ্রীন্বিবেশনম্ ॥ 83 ॥
ততোগত্বাদশগ্রীবমাসীনম্পরমাসনে ।
ঊচুর্বদ্ধাঞ্জলিপুটাস্সর্বএবনিশাচরাঃ ॥ 84 ॥
প্রবুদ্ধোঽযঙ্কুম্ভকর্ণভ্রাতাতেরাক্ষসেশ্বর ।
কথন্তত্রৈবনির্যাতুদ্রক্ষ্যসেতমিহাগতম্ ॥ 85 ॥
রাবণস্ত্বব্রবীদ্ধৃষ্টোরাক্ষসাংস্তানুপস্থিতান্ ।
দ্রষ্টুমেনমিহেচ্ছামিযথান্যাযঞ্চপূজ্যতাম্ ॥ 86 ॥
তথেত্যুক্ত্বাতুতেসর্বেপুনরাগম্যরাক্ষসাঃ ।
কুম্ভকর্ণমিদংবাক্যমূচূরাবণচোদিতাঃ ॥ 87 ॥
দ্রষ্টুন্ত্বাঙ্কাঙ্ক্ষতেরাজাসর্বরাক্ষসপুঙ্গবঃ ।
গমনেক্রিযতাম্বুদ্ধির্ভ্রাতরংসম্প্রহর্ষযঃ ॥ 88 ॥
কুম্ভকর্ণস্তুদুর্ধর্ষোভ্রাতুরাজ্ঞাযশাসনম্ ।
তথেত্যুক্ত্বামহাবীর্যশ্শযনাদুত্পপাতহ ॥ 89 ॥
প্রক্ষাল্য বদনং হ্R​ষ্টঃ স্নাতঃ পরমভূষিতঃ ।
পিপাসুস্ত্বরযামাস পানং বলসমীরণম্ ॥ 90 ॥
ততস্তেত্বরিতাস্তত্ররাক্ষসারাবণাজ্ঞযা ।
মদ্যকুম্ভাংশ্চবিবিধান্ ক্ষিপ্রমেবোপহারযন্ ॥ 91 ॥
পীত্বাঘটসহস্রেদ্বেগমনাযোপচক্রমে ।
ঈষত্সমুত্কটোমত্তস্তেজোবলসমন্বিতঃ ॥ 92 ॥
কুম্ভকর্ণোবভৌহৃষ্টঃকালান্তকযমোপমঃ ।
ভ্রাতুস্সভবনঙ্গচ্ছন্রক্ষোবলসমন্বিতঃ ॥ 93 ॥
কুম্ভকর্ণঃ পদন্যাসৈরকম্পযত মেদিনীম্ ।
স রাজমার্গং বপুষা প্রকাশযন্ ।
সহস্ররস্মির্ধরণীমিবাংশুভিঃ ।
জগাম তত্রাঞ্জলিমালযা বৃতঃ ।
শতক্রতুর্গেহমিব স্বযম্ভুবঃ ॥ 94 ॥
তংরাজমার্গস্থমমিত্রঘাতিনংবনৌকসস্তেসহসাবহিস্স্থিতাঃ ।
দৃষ্টবাঽপ্রমেযঙ্গিরিশৃঙ্গকল্পংবিতত্রসুস্তেহরিযূথপালাঃ ॥ 95 ॥
কেচিচ্ছরণ্যংশরণংস্মরামংব্রজন্তিকেচিদ্ ব্যথিতাঃপতন্তি ।
কেচিদ্ধশস্মব্যথিতাঃপতন্তিকেচিদ্ভযার্তাভুবিশেরতেস্ম ॥ 96 ॥
তমদ্রিশৃঙ্গপ্রতিমঙ্কিরীটিনংস্পৃশন্তমাদিত্যমিবাঽত্মতেজসা ।
বনৌকসঃপ্রেক্ষ্যবিবৃদ্ধমদ্ভুতং 3 ভযার্ধিতাদুদ্রুবিরেততস্ততঃ ॥ 97 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে ষষ্টিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṣṭitamassargaḥ |
sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrāmabāṇabhayārdhitaḥ |
bhagnadarpastadārājābabhūvavyathitendriyaḥ || 1 ||
mātaṅga iva simhena garuḍeneva pannagaḥ |
abhibhūto'bhavadrājā rāghaveṇa mahātmanā || 2 ||
brahmadaṇḍapratīkānāṃvidyutsadṛśavarcasām |
smaranrāghavabāṇānāṃvivyatherākṣaseśvaraḥ || 3 ||
nakāñcanamayandivyamāśrityaparamāsanam |
viprekṣamāṇorakṣāṃsirāvaṇovākyamabravīt || 4 ||
sarvantatkhalumemoghaṃyattaptamparamantapaḥ |
yatsamānomahendreṇamānuṣeṇāsmirjitaḥ || 5 ||
idantadbrahmaṇoghoraṃvākyammāmabhyupasthitam |
mānuṣebhyovijānīhibhayantvamititattathā || 6 ||
devadānavagandharvairyakṣarākṣasapannagaiḥ |
avadhyatvammayāprāptammānuṣebhyonayācitam || 7 ||
viditaṃ mānuṣaṃ manye rāmaṃ daśarathātmajam |
ikṣvākukulajātena anarṇyena yat purā || 8 ||
utpatsyatehimadvaṃśepuruṣorākṣasādhanu |
yastvāṃsaputraṃsāmātyaṃsabalaṃsāśvasārathim || 9 ||
nihaniṣyatisaṅgrāmetvāṅkulādhama durmate |
śapto'haṃvedavatyācayadāsādharṣitāpurā || 10 ||
seyaṃsītāmahābhāgājātājanakanandinī |
umānandīśvaraścāpirambhāvaruṇakanyakā || 11 ||
yathoktāstanmayāprāptannamithyāṛṣibhāṣitaṃ etadevābhyupāgamyayatnaṅkartumahārhatha || 12 ||
rākṣasāścāpitiṣṭhantucaryāgopuramūrthasu |
sacāpratimagāmbhīryodevadānavadarpahā || 13 ||
brahmaśāpābhibhūtastukumbhakarṇovibodhyatām |
saparājitamātmānamprahastañcaniṣūditam || 14 ||
jñātvārakṣobalambhīmamādideśamahābalaḥ |
dvāreṣuyatnaḥkriyatāmprākāraścādhiruhyatām || 15 ||
nidrāvaśasamāviṣṭaḥkumbhakarṇovibodyatām |
sukhaṃsvapitiniścintaḥkālopahatacetanaḥ || 16 ||
navaṣaṭ saptacāṣṭaucamāsān svapitirākṣasaḥ |
mantrayitvāprasupto'yamitastunavame'hani || 17 ||
tantubodhayatakṣipraṅkumbhakarṇammahābalam |
satusaṅ khyemahābāhuḥkakudassarvarakṣasām || 18 ||
vānarān rājaputraucakṣipramevahaniṣyati eṣaḥketuḥparaṃsaṅ khyemukhyovaisarvarakṣasām || 19 ||
kumbhakarṇaḥsadāśetemūḍhogrāmyasukherataḥ |
rāmeṇahinirastasyasaṅgrāme'smin sudāruṇe || 20 ||
bhaviṣyatinameśokaḥkumbhakarṇevibodhite |
kiṅkariṣyāmyahantenaśakratulyabalenahi || 21 ||
īdṛśevyasaneghoreyonasāhyāyakalpate |
tetutadvacanaṃśrutvārākṣasendrasyarākṣasāḥ || 22 ||
jagmuḥparamasambhrāntāḥkumbhakarṇaniveśanam |
tāmpraviśyamahādvāraṃsarvatoyojanāyatām || 23 ||
kumbhakarṇaguhāṃramyāṃsarvagandhapravāhinīm |
kumbhakarṇasyaniḥśvāsādavadhūtāmahābalāḥ || 24 ||
pratiṣṭhamānāḥkṛcchreṇayatnātpraviviśurguhām |
tāmpraviśyaguhāṃramyāṃśubhāṅkāñcanakuṭṭimām || 25 ||
dadṛśurnairṛtavyāghraṃśayānambhīmavidarśanam |
tetutaṃvikṛtaṃsuptaṃvikīrṇamivaparvatam || 26 ||
kumbhakarṇammahānidraṃsahitāḥpratyabodhayan |
ūrdhvaromāñcitatanuṃśvasantamivapannagam |
bhrāmayantaṃ nviśśvasaiḥśayānaṃ bhīmavidarśamam || 27 ||
bhīmanāsāpuṭantantupātālovipulānanam |
śayanenyastasarvāṅgammedorudhiragandhinam || 28 ||
kāñcanāṅgadanaddhāṅgaṅkirīṭinamarindamam |
dadṛśurnairṛtavyāghraṅkumbhakarṇamarindamam || 29 ||
tataścakrurmahātmānaṅkumbhakarṇāgratastadācāgrataḥ || 30 ||
māṃsānāmmerusaṅkāśaṃrāśimparamatarpaṇam |
mṛgāṇāmmahiṣāṇāñcavarāhāṇāñcasañcayān || 31 ||
cakrurnairṛtaśārdūlārāśimannasyacādbhutam |
tataśśoṇitakumbhāṃścamadyānivividhānica || 32 ||
purastātkumbhakarṇasyacakrustridaśaśatravaḥ |
lilipuścaparārdhyenacandanenaparantapam || 33 ||
divyairāśvāsayāmāmāsurmālyairgandhaissugandhibhiḥ |
dhūpaṃsugandhāṃścasasṛjustuṣṭavuścaparantatam || 34 ||
jaladāivacāneduryātudhānāstatastataḥ |
śaṅkhānnāpūrayāmāsuśśaśāṅkasadṛśaprabhān || 35 ||
tumulaṃyugapacchāpivineduścāpyamarṣitāḥ |
nedurāsphoṭayāmāsuścikṣipusteniśācarāḥ || 36 ||
kumbhakarṇavibodhārthaṃ cakrustevipulaṃ svanam |
saśaṅkhabherīpaṇavapraṇāda |
māsphoṭitakṣvelitasimhanādam |
diśo dravantastridivaṃ kirantaḥ |
śrutvā vihamgāḥ sahasā nipetuḥ || 37 ||
yadābhṛśantairninadairmahātmānakumbakarṇobubudheprasuptaḥ |
tatomusuṇṭhīrmusalānisarverakṣogaṇāstejagṛhurgadāśca || 38 ||
taṃśailaśṛṅgairmusalairgadābhirvṛkṣaistarairmudgaramuṣṭibhiśca |
sukhaprasuptambhuvikumbhakarṇaṃrakṣāṃsyudagrāṇitadānijaghnuḥ || 39 ||
tasyaniḥśvāsavātenakumbhakarṇasyarakṣasaḥ |
rākṣasābalavanto'pisthātunāśaknuvanpuraḥ || 40 ||
tataḥparihitāgāḍhaṃrākṣasābhīmavikramāḥ |
mṛdaṅgapaṇavān bherīśśaṅkhakumbhagaṇāṃstathā || 41 ||
daśarākṣasasāhasraṃyugapatparyavārayan |
nīlāñjanacayākārantetutampratyabodhayan || 42 ||
abhighnantonadantaścanaivasaṃvividetusaḥ |
yadācainannaśekustepratibodhayituntadā || 43 ||
tatogurutaraṃyatnandāruṇaṃsamupākraman |
āśvānuṣṭrān kharannāgān jaghnurdaṇḍakaśāṅkuśaiḥ || 44 ||
bherīśaṅkhamṛdaṅgāṃścasarvaprāṇairavādayan |
nijaghnuścāsyagātrāṇimahākāṣṭhakaṅkaraiḥ || 45 ||
mudgarairmusalaiścāpisarvaprāṇasamudyataiḥ |
tenanādevamahatālaṅkāsamabhipūritā || 46 ||
saparvatavanāsarvāso'pinaivaprabudhyate |
tatassahasrambherīṇāṃyugasatsamahanyata || 47 ||
mṛṣṭakāñcanakoṇānāmāsaktānāṃsamantataḥ |
evamapyantidristuyadānaivaprabudhyata || 48 ||
śāpasyavaśamāpannastataḥkruddhāniśācarāḥ |
mahākrodhasamāviṣṭāssarvebhīmaparākramāḥ || 49 ||
tadrakṣobodhayiṣyantaścakruranyeparākramam |
anyebherīssamājaghnuranyecakrurmahāsvanam || 50 ||
keśānanyepralulupuḥkarṇāvanyedaśantica |
udakumbaśatānyanyesamasiñcantakarṇayoḥ || 51 ||
nakumbhakarṇaḥpaspandemahānidrāvaśaṅgataḥ |
anyecabalinastasyakūṭamudgarapāṇayaḥ || 52 ||
mūrdhnivakṣasigātreṣupātan kūṭamudgarān |
rajjubandhanabaddhābhiśśataghnībhiścasarvaśaḥ || 53 ||
vadhyamānomahākāyonaprābudhyatarākṣasaḥ |
vāraṇānāṃsahasrañcaśarīre'syapradhāvitam || 54 ||
kumbakarṇastadābud dhvāsparśamparamabudhyata |
sapātyamānairgiriśṛṅgavṛkṣairacintayaṃstānvipulān prahārān |
nidrākṣyāt kṣudbhayapīḍitaścavijṛmbhamāṇassahasotpapāpa || 55 ||
sanāgabhogācalaśṛṅgakalpauvikṣipyabāhūgiraśṛṅgasārau |
nivṛtyavaktraṃvaḍavāmukhābhanniśācaro'sauvikṛtañjajṛmbhe || 56 ||
tasya jājṛmbhamāṇasya vaktraṃ pātālasamnibham |
dadR​uśe meruśṛṅgāgre divākara ivoditaḥ || 57 ||
sajṛmbhamāṇo'tibalaḥpraddhoniśācaraḥ |
niḥśvāsaścāsyasañjajñeparvatādivamārutaḥ || 58 ||
rūpamuttiṣṭhatastasyakumbhakarṇasyatadbabhau |
tapāntesabalākasyameghasyevavivarṣataḥ || 59 ||
tasyadīptāgnisadṛśevidyutsadṛśavarcasī |
dadṛśātemahānetredīptāvivamahāgrahau || 60 ||
tatastvadarśayan sarvānbhakṣyāṃścavividhān bahūn |
varāhānmahiṣāṃścaivababhakṣasamahābalaḥ || 61 ||
ādadunbhukṣitomāṃsaṃśoṇitantṛṣitaḥpiban |
medaḥkumbhāṃścamadyāṃścapapauśakraripustadā || 62 ||
tatastṛpta iti jñātvā samutperurniśācarāḥ |
śirobhiśca praṇamyainaṃ sarvataḥ paryavārayan || 63 ||
nidrāviśadanetrastukaluṣīkṛtalocanaḥ |
cārayan sarvatodṛṣṭintān dadarśaniśācarān || 64 ||
sasarvān sāntvayāmāsanairṛtān nairṛtarṣabhaḥ |
bodhanādvismitaścāpirākṣasānidamabravīt || 65 ||
kimarthamahamādṛtyabhavadbhiḥpratibodhitaḥ |
kacchitsukuśalaṃrājñobhayaṃvāneṣanakim || 66 ||
athavādhruvamanyebhyobhayamparamupasthitam |
yadarthamevatvaritairbhavadbhiḥpratibodhitaḥ || 67 ||
adyarākṣasarājasyabhayamutpāṭayāmyaham |
dārayiṣyemahendraṃvāśātayiṣyetathānalam || 68 ||
nahyalpakāraṇesuptambodhayiṣyatimāṅguruḥ |
tadākhyātārthatattvenamatprabodhanakāraṇam || 69 ||
evambruvāṇaṃsamrabdhaṅkumbhakarṇamarindamam |
yūpākṣaḥsacivorājñaḥkṛtāñjalirabhāṣata || 70 ||
nanodevakṛtaṅkiñcidbhayamastikadācana |
mānuṣānnobhayaṃrājaṃstumulaṃsamprabādhate || 71 ||
nadaityadānavebhyovābhayamastihitādṛśam |
yādṛśammānuṣaṃrājan bhayamasmānupasthitam || 72 ||
vānaraiḥparvatākārairlaṅkeyamparivāritā |
sītāharaṇasantaptādrāmānnastumulambhayam || 73 ||
ekenavānareṇeyampūrvandagdhāmahāpurī |
kumāronihataścākṣassānuyātraḥsakuñjaraḥ || 74 ||
svayaṃrakṣodhipaścāpipaulastyodevakaṇṭakaḥ |
mṛtetisaṃyugemuktorāmeṇādityatejasā || 75 ||
yanna devaiḥ kṛto rājā nāpi daityairna dānavaiḥ |
kṛtaḥ sa iha rāmeṇa vimuktaḥ prāṇasaṃśayāt || 76 ||
sayūpākṣvacaśśrutvābhrāturyudhiparābhavam |
kumbhakarṇovivṛttākṣoyūpākṣamidamabravīt || 77 ||
sarvamadyaivayūpākṣaharisainyaṃsalakṣmaṇam |
rāghavañcaraṇejitvātatodrakṣyāmirāvaṇam || 78 ||
rākṣasāṃstarpayiṣyāmiharīṇāmmāṃsaśoṇitaiḥ |
rāmalakṣmaṇayoścāpisvayampāsyāmiśoṇitam || 79 ||
tattasyavākyambruvatoniśamyasagarvitaṃroṣavivṛddhadoṣam |
mahodaronairṛtayodhamukhyaḥkṛtāñjalirvākyamidambabhāṣe || 80 ||
rāvaṇasyavacaḥśrutvāguṇadoṣauvimṛśyaca |
paścādapimahābāho śatrūnyudhivijeṣyasi || 81 ||
mahodaravacaśśrutvārākṣasaiḥparivāritaḥ |
kumbhakarṇomahātejāssampratasthemahābalaḥ || 82 ||
suptamutthāpyabhīmākṣambhīmarūpaparākramam |
rākṣasāstvaritājugmardaśagrīnviveśanam || 83 ||
tatogatvādaśagrīvamāsīnamparamāsane |
ūcurbaddhāñjalipuṭāssarvaevaniśācarāḥ || 84 ||
prabuddho'yaṅkumbhakarṇabhrātāterākṣaseśvara |
kathantatraivaniryātudrakṣyasetamihāgatam || 85 ||
rāvaṇastvabravīddhṛṣṭorākṣasāṃstānupasthitān |
draṣṭumenamihecchāmiyathānyāyañcapūjyatām || 86 ||
tathetyuktvātutesarvepunarāgamyarākṣasāḥ |
kumbhakarṇamidaṃvākyamūcūrāvaṇacoditāḥ || 87 ||
draṣṭuntvāṅkāṅkṣaterājāsarvarākṣasapuṅgavaḥ |
gamanekriyatāmbuddhirbhrātaraṃsampraharṣayaḥ || 88 ||
kumbhakarṇastudurdharṣobhrāturājñāyaśāsanam |
tathetyuktvāmahāvīryaśśayanādutpapātaha || 89 ||
prakṣālya vadanaṃ hR​ṣṭaḥ snātaḥ paramabhūṣitaḥ |
pipāsustvarayāmāsa pānaṃ balasamīraṇam || 90 ||
tatastetvaritāstatrarākṣasārāvaṇājñayā |
madyakumbhāṃścavividhān kṣipramevopahārayan || 91 ||
pītvāghaṭasahasredvegamanāyopacakrame |
īṣatsamutkaṭomattastejobalasamanvitaḥ || 92 ||
kumbhakarṇobabhauhṛṣṭaḥkālāntakayamopamaḥ |
bhrātussabhavanaṅgacchanrakṣobalasamanvitaḥ || 93 ||
kumbhakarṇaḥ padanyāsairakampayata medinīm |
sa rājamārgaṃ vapuṣā prakāśayan |
sahasrarasmirdharaṇīmivāṃśubhiḥ |
jagāma tatrāñjalimālayā vṛtaḥ |
śatakraturgehamiva svayambhuvaḥ || 94 ||
taṃrājamārgasthamamitraghātinaṃvanaukasastesahasābahissthitāḥ |
dṛṣṭavā'prameyaṅgiriśṛṅgakalpaṃvitatrasustehariyūthapālāḥ || 95 ||
keciccharaṇyaṃśaraṇaṃsmarāmaṃvrajantikecid vyathitāḥpatanti |
keciddhaśasmavyathitāḥpatantikecidbhayārtābhuviśeratesma || 96 ||
tamadriśṛṅgapratimaṅkirīṭinaṃspṛśantamādityamivā'tmatejasā |
vanaukasaḥprekṣyavivṛddhamadbhutaṃ 3 bhayārdhitādudruviretatastataḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṣṭitamassargaḥ ||