6.60 Yuddhakanda - Shashtitama Sargah — Oriya Script

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।

ସପ୍ରଵିଶ୍ଯପୁରୀଂଲଙ୍କାଂରାମବାଣଭଯାର୍ଧିତଃ ।

ଭଗ୍ନଦର୍ପସ୍ତଦାରାଜାବଭୂଵଵ୍ଯଥିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ॥ 1 ॥

ମାତଙ୍ଗ ଇଵ ସିମ୍ହେନ ଗରୁଡେନେଵ ପନ୍ନଗଃ ।

ଅଭିଭୂତୋଽଭଵଦ୍ରାଜା ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା ॥ 2 ॥

ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡପ୍ରତୀକାନାଂଵିଦ୍ଯୁତ୍ସଦୃଶଵର୍ଚସାମ୍ ।

ସ୍ମରନ୍ରାଘଵବାଣାନାଂଵିଵ୍ଯଥେରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ ॥ 3 ॥

ନକାଞ୍ଚନମଯନ୍ଦିଵ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯପରମାସନମ୍ ।

ଵିପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋରକ୍ଷାଂସିରାଵଣୋଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 4 ॥

ସର୍ଵନ୍ତତ୍ଖଲୁମେମୋଘଂଯତ୍ତପ୍ତମ୍ପରମନ୍ତପଃ ।

ଯତ୍ସମାନୋମହେନ୍ଦ୍ରେଣମାନୁଷେଣାସ୍ମିର୍ଜିତଃ ॥ 5 ॥

ଇଦନ୍ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋଘୋରଂଵାକ୍ଯମ୍ମାମଭ୍ଯୁପସ୍ଥିତମ୍ ।

ମାନୁଷେଭ୍ଯୋଵିଜାନୀହିଭଯନ୍ତ୍ଵମିତିତତ୍ତଥା ॥ 6 ॥

ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗୈଃ ।

ଅଵଧ୍ଯତ୍ଵମ୍ମଯାପ୍ରାପ୍ତମ୍ମାନୁଷେଭ୍ଯୋନଯାଚିତମ୍ ॥ 7 ॥

ଵିଦିତଂ ମାନୁଷଂ ମନ୍ଯେ ରାମଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍ ।

ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲଜାତେନ ଅନର୍ଣ୍ଯେନ ଯତ୍ ପୁରା ॥ 8 ॥

ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେହିମଦ୍ଵଂଶେପୁରୁଷୋରାକ୍ଷସାଧନୁ ।

ଯସ୍ତ୍ଵାଂସପୁତ୍ରଂସାମାତ୍ଯଂସବଲଂସାଶ୍ଵସାରଥିମ୍ ॥ 9 ॥

ନିହନିଷ୍ଯତିସଙ୍ଗ୍ରାମେତ୍ଵାଙ୍କୁଲାଧମ ଦୁର୍ମତେ ।

ଶପ୍ତୋଽହଂଵେଦଵତ୍ଯାଚଯଦାସାଧର୍ଷିତାପୁରା ॥ 10 ॥

ସେଯଂସୀତାମହାଭାଗାଜାତାଜନକନନ୍ଦିନୀ ।

ଉମାନନ୍ଦୀଶ୍ଵରଶ୍ଚାପିରମ୍ଭାଵରୁଣକନ୍ଯକା ॥ 11 ॥

ଯଥୋକ୍ତାସ୍ତନ୍ମଯାପ୍ରାପ୍ତନ୍ନମିଥ୍ଯାଋଷିଭାଷିତଂ ଏତଦେଵାଭ୍ଯୁପାଗମ୍ଯଯତ୍ନଙ୍କର୍ତୁମହାର୍ହଥ ॥ 12 ॥

ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚାପିତିଷ୍ଠନ୍ତୁଚର୍ଯାଗୋପୁରମୂର୍ଥସୁ ।

ସଚାପ୍ରତିମଗାମ୍ଭୀର୍ଯୋଦେଵଦାନଵଦର୍ପହା ॥ 13 ॥

ବ୍ରହ୍ମଶାପାଭିଭୂତସ୍ତୁକୁମ୍ଭକର୍ଣୋଵିବୋଧ୍ଯତାମ୍ ।

ସପରାଜିତମାତ୍ମାନମ୍ପ୍ରହସ୍ତଞ୍ଚନିଷୂଦିତମ୍ ॥ 14 ॥

ଜ୍ଞାତ୍ଵାରକ୍ଷୋବଲମ୍ଭୀମମାଦିଦେଶମହାବଲଃ ।

ଦ୍ଵାରେଷୁଯତ୍ନଃକ୍ରିଯତାମ୍ପ୍ରାକାରଶ୍ଚାଧିରୁହ୍ଯତାମ୍ ॥ 15 ॥

ନିଦ୍ରାଵଶସମାଵିଷ୍ଟଃକୁମ୍ଭକର୍ଣୋଵିବୋଦ୍ଯତାମ୍ ।

ସୁଖଂସ୍ଵପିତିନିଶ୍ଚିନ୍ତଃକାଲୋପହତଚେତନଃ ॥ 16 ॥

ନଵଷଟ୍ ସପ୍ତଚାଷ୍ଟୌଚମାସାନ୍ ସ୍ଵପିତିରାକ୍ଷସଃ ।

ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵାପ୍ରସୁପ୍ତୋଽଯମିତସ୍ତୁନଵମେଽହନି ॥ 17 ॥

ତନ୍ତୁବୋଧଯତକ୍ଷିପ୍ରଙ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣମ୍ମହାବଲମ୍ ।

ସତୁସଙ୍ ଖ୍ଯେମହାବାହୁଃକକୁଦସ୍ସର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍ ॥ 18 ॥

ଵାନରାନ୍ ରାଜପୁତ୍ରୌଚକ୍ଷିପ୍ରମେଵହନିଷ୍ଯତି ଏଷଃକେତୁଃପରଂସଙ୍ ଖ୍ଯେମୁଖ୍ଯୋଵୈସର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍ ॥ 19 ॥

କୁମ୍ଭକର୍ଣଃସଦାଶେତେମୂଢୋଗ୍ରାମ୍ଯସୁଖେରତଃ ।

ରାମେଣହିନିରସ୍ତସ୍ଯସଙ୍ଗ୍ରାମେଽସ୍ମିନ୍ ସୁଦାରୁଣେ ॥ 20 ॥

ଭଵିଷ୍ଯତିନମେଶୋକଃକୁମ୍ଭକର୍ଣେଵିବୋଧିତେ ।

କିଙ୍କରିଷ୍ଯାମ୍ଯହନ୍ତେନଶକ୍ରତୁଲ୍ଯବଲେନହି ॥ 21 ॥

ଈଦୃଶେଵ୍ଯସନେଘୋରେଯୋନସାହ୍ଯାଯକଲ୍ପତେ ।

ତେତୁତଦ୍ଵଚନଂଶ୍ରୁତ୍ଵାରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯରାକ୍ଷସାଃ ॥ 22 ॥

ଜଗ୍ମୁଃପରମସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତାଃକୁମ୍ଭକର୍ଣନିଵେଶନମ୍ ।

ତାମ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯମହାଦ୍ଵାରଂସର୍ଵତୋଯୋଜନାଯତାମ୍ ॥ 23 ॥

କୁମ୍ଭକର୍ଣଗୁହାଂରମ୍ଯାଂସର୍ଵଗନ୍ଧପ୍ରଵାହିନୀମ୍ ।

କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯନିଃଶ୍ଵାସାଦଵଧୂତାମହାବଲାଃ ॥ 24 ॥

ପ୍ରତିଷ୍ଠମାନାଃକୃଚ୍ଛ୍ରେଣଯତ୍ନାତ୍ପ୍ରଵିଵିଶୁର୍ଗୁହାମ୍ ।

ତାମ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯଗୁହାଂରମ୍ଯାଂଶୁଭାଙ୍କାଞ୍ଚନକୁଟ୍ଟିମାମ୍ ॥ 25 ॥

ଦଦୃଶୁର୍ନୈରୃତଵ୍ଯାଘ୍ରଂଶଯାନମ୍ଭୀମଵିଦର୍ଶନମ୍ ।

ତେତୁତଂଵିକୃତଂସୁପ୍ତଂଵିକୀର୍ଣମିଵପର୍ଵତମ୍ ॥ 26 ॥

କୁମ୍ଭକର୍ଣମ୍ମହାନିଦ୍ରଂସହିତାଃପ୍ରତ୍ଯବୋଧଯନ୍ ।

ଊର୍ଧ୍ଵରୋମାଞ୍ଚିତତନୁଂଶ୍ଵସନ୍ତମିଵପନ୍ନଗମ୍ ।

ଭ୍ରାମଯନ୍ତଂ ନ୍ଵିଶ୍ଶ୍ଵସୈଃଶଯାନଂ ଭୀମଵିଦର୍ଶମମ୍ ॥ 27 ॥

ଭୀମନାସାପୁଟନ୍ତନ୍ତୁପାତାଲୋଵିପୁଲାନନମ୍ ।

ଶଯନେନ୍ଯସ୍ତସର୍ଵାଙ୍ଗମ୍ମେଦୋରୁଧିରଗନ୍ଧିନମ୍ ॥ 28 ॥

କାଞ୍ଚନାଙ୍ଗଦନଦ୍ଧାଙ୍ଗଙ୍କିରୀଟିନମରିନ୍ଦମମ୍ ।

ଦଦୃଶୁର୍ନୈରୃତଵ୍ଯାଘ୍ରଙ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣମରିନ୍ଦମମ୍ ॥ 29 ॥

ତତଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ମହାତ୍ମାନଙ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣାଗ୍ରତସ୍ତଦାଚାଗ୍ରତଃ ॥ 30 ॥

ମାଂସାନାମ୍ମେରୁସଙ୍କାଶଂରାଶିମ୍ପରମତର୍ପଣମ୍ ।

ମୃଗାଣାମ୍ମହିଷାଣାଞ୍ଚଵରାହାଣାଞ୍ଚସଞ୍ଚଯାନ୍ ॥ 31 ॥

ଚକ୍ରୁର୍ନୈରୃତଶାର୍ଦୂଲାରାଶିମନ୍ନସ୍ଯଚାଦ୍ଭୁତମ୍ ।

ତତଶ୍ଶୋଣିତକୁମ୍ଭାଂଶ୍ଚମଦ୍ଯାନିଵିଵିଧାନିଚ ॥ 32 ॥

ପୁରସ୍ତାତ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯଚକ୍ରୁସ୍ତ୍ରିଦଶଶତ୍ରଵଃ ।

ଲିଲିପୁଶ୍ଚପରାର୍ଧ୍ଯେନଚନ୍ଦନେନପରନ୍ତପମ୍ ॥ 33 ॥

ଦିଵ୍ଯୈରାଶ୍ଵାସଯାମାମାସୁର୍ମାଲ୍ଯୈର୍ଗନ୍ଧୈସ୍ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ ।

ଧୂପଂସୁଗନ୍ଧାଂଶ୍ଚସସୃଜୁସ୍ତୁଷ୍ଟଵୁଶ୍ଚପରନ୍ତତମ୍ ॥ 34 ॥

ଜଲଦାଇଵଚାନେଦୁର୍ଯାତୁଧାନାସ୍ତତସ୍ତତଃ ।

ଶଙ୍ଖାନ୍ନାପୂରଯାମାସୁଶ୍ଶଶାଙ୍କସଦୃଶପ୍ରଭାନ୍ ॥ 35 ॥

ତୁମୁଲଂଯୁଗପଚ୍ଛାପିଵିନେଦୁଶ୍ଚାପ୍ଯମର୍ଷିତାଃ ।

ନେଦୁରାସ୍ଫୋଟଯାମାସୁଶ୍ଚିକ୍ଷିପୁସ୍ତେନିଶାଚରାଃ ॥ 36 ॥

କୁମ୍ଭକର୍ଣଵିବୋଧାର୍ଥଂ ଚକ୍ରୁସ୍ତେଵିପୁଲଂ ସ୍ଵନମ୍ ।

ସଶଙ୍ଖଭେରୀପଣଵପ୍ରଣାଦ ।

ମାସ୍ଫୋଟିତକ୍ଷ୍ଵେଲିତସିମ୍ହନାଦମ୍ ।

ଦିଶୋ ଦ୍ରଵନ୍ତସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ କିରନ୍ତଃ ।

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିହମ୍ଗାଃ ସହସା ନିପେତୁଃ ॥ 37 ॥

ଯଦାଭୃଶନ୍ତୈର୍ନିନଦୈର୍ମହାତ୍ମାନକୁମ୍ବକର୍ଣୋବୁବୁଧେପ୍ରସୁପ୍ତଃ ।

ତତୋମୁସୁଣ୍ଠୀର୍ମୁସଲାନିସର୍ଵେରକ୍ଷୋଗଣାସ୍ତେଜଗୃହୁର୍ଗଦାଶ୍ଚ ॥ 38 ॥

ତଂଶୈଲଶୃଙ୍ଗୈର୍ମୁସଲୈର୍ଗଦାଭିର୍ଵୃକ୍ଷୈସ୍ତରୈର୍ମୁଦ୍ଗରମୁଷ୍ଟିଭିଶ୍ଚ ।

ସୁଖପ୍ରସୁପ୍ତମ୍ଭୁଵିକୁମ୍ଭକର୍ଣଂରକ୍ଷାଂସ୍ଯୁଦଗ୍ରାଣିତଦାନିଜଘ୍ନୁଃ ॥ 39 ॥

ତସ୍ଯନିଃଶ୍ଵାସଵାତେନକୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯରକ୍ଷସଃ ।

ରାକ୍ଷସାବଲଵନ୍ତୋଽପିସ୍ଥାତୁନାଶକ୍ନୁଵନ୍ପୁରଃ ॥ 40 ॥

ତତଃପରିହିତାଗାଢଂରାକ୍ଷସାଭୀମଵିକ୍ରମାଃ ।

ମୃଦଙ୍ଗପଣଵାନ୍ ଭେରୀଶ୍ଶଙ୍ଖକୁମ୍ଭଗଣାଂସ୍ତଥା ॥ 41 ॥

ଦଶରାକ୍ଷସସାହସ୍ରଂଯୁଗପତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍ ।

ନୀଲାଞ୍ଜନଚଯାକାରନ୍ତେତୁତମ୍ପ୍ରତ୍ଯବୋଧଯନ୍ ॥ 42 ॥

ଅଭିଘ୍ନନ୍ତୋନଦନ୍ତଶ୍ଚନୈଵସଂଵିଵିଦେତୁସଃ ।

ଯଦାଚୈନନ୍ନଶେକୁସ୍ତେପ୍ରତିବୋଧଯିତୁନ୍ତଦା ॥ 43 ॥

ତତୋଗୁରୁତରଂଯତ୍ନନ୍ଦାରୁଣଂସମୁପାକ୍ରମନ୍ ।

ଆଶ୍ଵାନୁଷ୍ଟ୍ରାନ୍ ଖରନ୍ନାଗାନ୍ ଜଘ୍ନୁର୍ଦଣ୍ଡକଶାଙ୍କୁଶୈଃ ॥ 44 ॥

ଭେରୀଶଙ୍ଖମୃଦଙ୍ଗାଂଶ୍ଚସର୍ଵପ୍ରାଣୈରଵାଦଯନ୍ ।

ନିଜଘ୍ନୁଶ୍ଚାସ୍ଯଗାତ୍ରାଣିମହାକାଷ୍ଠକଙ୍କରୈଃ ॥ 45 ॥

ମୁଦ୍ଗରୈର୍ମୁସଲୈଶ୍ଚାପିସର୍ଵପ୍ରାଣସମୁଦ୍ଯତୈଃ ।

ତେନନାଦେଵମହତାଲଙ୍କାସମଭିପୂରିତା ॥ 46 ॥

ସପର୍ଵତଵନାସର୍ଵାସୋଽପିନୈଵପ୍ରବୁଧ୍ଯତେ ।

ତତସ୍ସହସ୍ରମ୍ଭେରୀଣାଂଯୁଗସତ୍ସମହନ୍ଯତ ॥ 47 ॥

ମୃଷ୍ଟକାଞ୍ଚନକୋଣାନାମାସକ୍ତାନାଂସମନ୍ତତଃ ।

ଏଵମପ୍ଯନ୍ତିଦ୍ରିସ୍ତୁଯଦାନୈଵପ୍ରବୁଧ୍ଯତ ॥ 48 ॥

ଶାପସ୍ଯଵଶମାପନ୍ନସ୍ତତଃକ୍ରୁଦ୍ଧାନିଶାଚରାଃ ।

ମହାକ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟାସ୍ସର୍ଵେଭୀମପରାକ୍ରମାଃ ॥ 49 ॥

ତଦ୍ରକ୍ଷୋବୋଧଯିଷ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚକ୍ରୁରନ୍ଯେପରାକ୍ରମମ୍ ।

ଅନ୍ଯେଭେରୀସ୍ସମାଜଘ୍ନୁରନ୍ଯେଚକ୍ରୁର୍ମହାସ୍ଵନମ୍ ॥ 50 ॥

କେଶାନନ୍ଯେପ୍ରଲୁଲୁପୁଃକର୍ଣାଵନ୍ଯେଦଶନ୍ତିଚ ।

ଉଦକୁମ୍ବଶତାନ୍ଯନ୍ଯେସମସିଞ୍ଚନ୍ତକର୍ଣଯୋଃ ॥ 51 ॥

ନକୁମ୍ଭକର୍ଣଃପସ୍ପନ୍ଦେମହାନିଦ୍ରାଵଶଙ୍ଗତଃ ।

ଅନ୍ଯେଚବଲିନସ୍ତସ୍ଯକୂଟମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ ॥ 52 ॥

ମୂର୍ଧ୍ନିଵକ୍ଷସିଗାତ୍ରେଷୁପାତନ୍ କୂଟମୁଦ୍ଗରାନ୍ ।

ରଜ୍ଜୁବନ୍ଧନବଦ୍ଧାଭିଶ୍ଶତଘ୍ନୀଭିଶ୍ଚସର୍ଵଶଃ ॥ 53 ॥

ଵଧ୍ଯମାନୋମହାକାଯୋନପ୍ରାବୁଧ୍ଯତରାକ୍ଷସଃ ।

ଵାରଣାନାଂସହସ୍ରଞ୍ଚଶରୀରେଽସ୍ଯପ୍ରଧାଵିତମ୍ ॥ 54 ॥

କୁମ୍ବକର୍ଣସ୍ତଦାବୁଦ୍ ଧ୍ଵାସ୍ପର୍ଶମ୍ପରମବୁଧ୍ଯତ ।

ସପାତ୍ଯମାନୈର୍ଗିରିଶୃଙ୍ଗଵୃକ୍ଷୈରଚିନ୍ତଯଂସ୍ତାନ୍ଵିପୁଲାନ୍ ପ୍ରହାରାନ୍ ।

ନିଦ୍ରାକ୍ଷ୍ଯାତ୍ କ୍ଷୁଦ୍ଭଯପୀଡିତଶ୍ଚଵିଜୃମ୍ଭମାଣସ୍ସହସୋତ୍ପପାପ ॥ 55 ॥

ସନାଗଭୋଗାଚଲଶୃଙ୍ଗକଲ୍ପୌଵିକ୍ଷିପ୍ଯବାହୂଗିରଶୃଙ୍ଗସାରୌ ।

ନିଵୃତ୍ଯଵକ୍ତ୍ରଂଵଡଵାମୁଖାଭନ୍ନିଶାଚରୋଽସୌଵିକୃତଞ୍ଜଜୃମ୍ଭେ ॥ 56 ॥

ତସ୍ଯ ଜାଜୃମ୍ଭମାଣସ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରଂ ପାତାଲସମ୍ନିଭମ୍ ।

ଦଦ୍Rଉଶେ ମେରୁଶୃଙ୍ଗାଗ୍ରେ ଦିଵାକର ଇଵୋଦିତଃ ॥ 57 ॥

ସଜୃମ୍ଭମାଣୋଽତିବଲଃପ୍ରଦ୍ଧୋନିଶାଚରଃ ।

ନିଃଶ୍ଵାସଶ୍ଚାସ୍ଯସଞ୍ଜଜ୍ଞେପର୍ଵତାଦିଵମାରୁତଃ ॥ 58 ॥

ରୂପମୁତ୍ତିଷ୍ଠତସ୍ତସ୍ଯକୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯତଦ୍ବଭୌ ।

ତପାନ୍ତେସବଲାକସ୍ଯମେଘସ୍ଯେଵଵିଵର୍ଷତଃ ॥ 59 ॥

ତସ୍ଯଦୀପ୍ତାଗ୍ନିସଦୃଶେଵିଦ୍ଯୁତ୍ସଦୃଶଵର୍ଚସୀ ।

ଦଦୃଶାତେମହାନେତ୍ରେଦୀପ୍ତାଵିଵମହାଗ୍ରହୌ ॥ 60 ॥

ତତସ୍ତ୍ଵଦର୍ଶଯନ୍ ସର୍ଵାନ୍ଭକ୍ଷ୍ଯାଂଶ୍ଚଵିଵିଧାନ୍ ବହୂନ୍ ।

ଵରାହାନ୍ମହିଷାଂଶ୍ଚୈଵବଭକ୍ଷସମହାବଲଃ ॥ 61 ॥

ଆଦଦୁନ୍ଭୁକ୍ଷିତୋମାଂସଂଶୋଣିତନ୍ତୃଷିତଃପିବନ୍ ।

ମେଦଃକୁମ୍ଭାଂଶ୍ଚମଦ୍ଯାଂଶ୍ଚପପୌଶକ୍ରରିପୁସ୍ତଦା ॥ 62 ॥

ତତସ୍ତୃପ୍ତ ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସମୁତ୍ପେରୁର୍ନିଶାଚରାଃ ।

ଶିରୋଭିଶ୍ଚ ପ୍ରଣମ୍ଯୈନଂ ସର୍ଵତଃ ପର୍ଯଵାରଯନ୍ ॥ 63 ॥

ନିଦ୍ରାଵିଶଦନେତ୍ରସ୍ତୁକଲୁଷୀକୃତଲୋଚନଃ ।

ଚାରଯନ୍ ସର୍ଵତୋଦୃଷ୍ଟିନ୍ତାନ୍ ଦଦର୍ଶନିଶାଚରାନ୍ ॥ 64 ॥

ସସର୍ଵାନ୍ ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସନୈରୃତାନ୍ ନୈରୃତର୍ଷଭଃ ।

ବୋଧନାଦ୍ଵିସ୍ମିତଶ୍ଚାପିରାକ୍ଷସାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 65 ॥

କିମର୍ଥମହମାଦୃତ୍ଯଭଵଦ୍ଭିଃପ୍ରତିବୋଧିତଃ ।

କଚ୍ଛିତ୍ସୁକୁଶଲଂରାଜ୍ଞୋଭଯଂଵାନେଷନକିମ୍ ॥ 66 ॥

ଅଥଵାଧ୍ରୁଵମନ୍ଯେଭ୍ଯୋଭଯମ୍ପରମୁପସ୍ଥିତମ୍ ।

ଯଦର୍ଥମେଵତ୍ଵରିତୈର୍ଭଵଦ୍ଭିଃପ୍ରତିବୋଧିତଃ ॥ 67 ॥

ଅଦ୍ଯରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯଭଯମୁତ୍ପାଟଯାମ୍ଯହମ୍ ।

ଦାରଯିଷ୍ଯେମହେନ୍ଦ୍ରଂଵାଶାତଯିଷ୍ଯେତଥାନଲମ୍ ॥ 68 ॥

ନହ୍ଯଲ୍ପକାରଣେସୁପ୍ତମ୍ବୋଧଯିଷ୍ଯତିମାଙ୍ଗୁରୁଃ ।

ତଦାଖ୍ଯାତାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵେନମତ୍ପ୍ରବୋଧନକାରଣମ୍ ॥ 69 ॥

ଏଵମ୍ବ୍ରୁଵାଣଂସମ୍ରବ୍ଧଙ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣମରିନ୍ଦମମ୍ ।

ଯୂପାକ୍ଷଃସଚିଵୋରାଜ୍ଞଃକୃତାଞ୍ଜଲିରଭାଷତ ॥ 70 ॥

ନନୋଦେଵକୃତଙ୍କିଞ୍ଚିଦ୍ଭଯମସ୍ତିକଦାଚନ ।

ମାନୁଷାନ୍ନୋଭଯଂରାଜଂସ୍ତୁମୁଲଂସମ୍ପ୍ରବାଧତେ ॥ 71 ॥

ନଦୈତ୍ଯଦାନଵେଭ୍ଯୋଵାଭଯମସ୍ତିହିତାଦୃଶମ୍ ।

ଯାଦୃଶମ୍ମାନୁଷଂରାଜନ୍ ଭଯମସ୍ମାନୁପସ୍ଥିତମ୍ ॥ 72 ॥

ଵାନରୈଃପର୍ଵତାକାରୈର୍ଲଙ୍କେଯମ୍ପରିଵାରିତା ।

ସୀତାହରଣସନ୍ତପ୍ତାଦ୍ରାମାନ୍ନସ୍ତୁମୁଲମ୍ଭଯମ୍ ॥ 73 ॥

ଏକେନଵାନରେଣେଯମ୍ପୂର୍ଵନ୍ଦଗ୍ଧାମହାପୁରୀ ।

କୁମାରୋନିହତଶ୍ଚାକ୍ଷସ୍ସାନୁଯାତ୍ରଃସକୁଞ୍ଜରଃ ॥ 74 ॥

ସ୍ଵଯଂରକ୍ଷୋଧିପଶ୍ଚାପିପୌଲସ୍ତ୍ଯୋଦେଵକଣ୍ଟକଃ ।

ମୃତେତିସଂଯୁଗେମୁକ୍ତୋରାମେଣାଦିତ୍ଯତେଜସା ॥ 75 ॥

ଯନ୍ନ ଦେଵୈଃ କୃତୋ ରାଜା ନାପି ଦୈତ୍ଯୈର୍ନ ଦାନଵୈଃ ।

କୃତଃ ସ ଇହ ରାମେଣ ଵିମୁକ୍ତଃ ପ୍ରାଣସଂଶଯାତ୍ ॥ 76 ॥

ସଯୂପାକ୍ଷ୍ଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵାଭ୍ରାତୁର୍ଯୁଧିପରାଭଵମ୍ ।

କୁମ୍ଭକର୍ଣୋଵିଵୃତ୍ତାକ୍ଷୋଯୂପାକ୍ଷମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 77 ॥

ସର୍ଵମଦ୍ଯୈଵଯୂପାକ୍ଷହରିସୈନ୍ଯଂସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ।

ରାଘଵଞ୍ଚରଣେଜିତ୍ଵାତତୋଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମିରାଵଣମ୍ ॥ 78 ॥

ରାକ୍ଷସାଂସ୍ତର୍ପଯିଷ୍ଯାମିହରୀଣାମ୍ମାଂସଶୋଣିତୈଃ ।

ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋଶ୍ଚାପିସ୍ଵଯମ୍ପାସ୍ଯାମିଶୋଣିତମ୍ ॥ 79 ॥

ତତ୍ତସ୍ଯଵାକ୍ଯମ୍ବ୍ରୁଵତୋନିଶମ୍ଯସଗର୍ଵିତଂରୋଷଵିଵୃଦ୍ଧଦୋଷମ୍ ।

ମହୋଦରୋନୈରୃତଯୋଧମୁଖ୍ଯଃକୃତାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମିଦମ୍ବଭାଷେ ॥ 80 ॥

ରାଵଣସ୍ଯଵଚଃଶ୍ରୁତ୍ଵାଗୁଣଦୋଷୌଵିମୃଶ୍ଯଚ ।

ପଶ୍ଚାଦପିମହାବାହୋ ଶତ୍ରୂନ୍ଯୁଧିଵିଜେଷ୍ଯସି ॥ 81 ॥

ମହୋଦରଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵାରାକ୍ଷସୈଃପରିଵାରିତଃ ।

କୁମ୍ଭକର୍ଣୋମହାତେଜାସ୍ସମ୍ପ୍ରତସ୍ଥେମହାବଲଃ ॥ 82 ॥

ସୁପ୍ତମୁତ୍ଥାପ୍ଯଭୀମାକ୍ଷମ୍ଭୀମରୂପପରାକ୍ରମମ୍ ।

ରାକ୍ଷସାସ୍ତ୍ଵରିତାଜୁଗ୍ମର୍ଦଶଗ୍ରୀନ୍ଵିଵେଶନମ୍ ॥ 83 ॥

ତତୋଗତ୍ଵାଦଶଗ୍ରୀଵମାସୀନମ୍ପରମାସନେ ।

ଊଚୁର୍ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟାସ୍ସର୍ଵଏଵନିଶାଚରାଃ ॥ 84 ॥

ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋଽଯଙ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣଭ୍ରାତାତେରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର ।

କଥନ୍ତତ୍ରୈଵନିର୍ଯାତୁଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେତମିହାଗତମ୍ ॥ 85 ॥

ରାଵଣସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ଧୃଷ୍ଟୋରାକ୍ଷସାଂସ୍ତାନୁପସ୍ଥିତାନ୍ ।

ଦ୍ରଷ୍ଟୁମେନମିହେଚ୍ଛାମିଯଥାନ୍ଯାଯଞ୍ଚପୂଜ୍ଯତାମ୍ ॥ 86 ॥

ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାତୁତେସର୍ଵେପୁନରାଗମ୍ଯରାକ୍ଷସାଃ ।

କୁମ୍ଭକର୍ଣମିଦଂଵାକ୍ଯମୂଚୂରାଵଣଚୋଦିତାଃ ॥ 87 ॥

ଦ୍ରଷ୍ଟୁନ୍ତ୍ଵାଙ୍କାଙ୍କ୍ଷତେରାଜାସର୍ଵରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ ।

ଗମନେକ୍ରିଯତାମ୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଭ୍ରାତରଂସମ୍ପ୍ରହର୍ଷଯଃ ॥ 88 ॥

କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତୁଦୁର୍ଧର୍ଷୋଭ୍ରାତୁରାଜ୍ଞାଯଶାସନମ୍ ।

ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାମହାଵୀର୍ଯଶ୍ଶଯନାଦୁତ୍ପପାତହ ॥ 89 ॥

ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଵଦନଂ ହ୍Rଷ୍ଟଃ ସ୍ନାତଃ ପରମଭୂଷିତଃ ।

ପିପାସୁସ୍ତ୍ଵରଯାମାସ ପାନଂ ବଲସମୀରଣମ୍ ॥ 90 ॥

ତତସ୍ତେତ୍ଵରିତାସ୍ତତ୍ରରାକ୍ଷସାରାଵଣାଜ୍ଞଯା ।

ମଦ୍ଯକୁମ୍ଭାଂଶ୍ଚଵିଵିଧାନ୍ କ୍ଷିପ୍ରମେଵୋପହାରଯନ୍ ॥ 91 ॥

ପୀତ୍ଵାଘଟସହସ୍ରେଦ୍ଵେଗମନାଯୋପଚକ୍ରମେ ।

ଈଷତ୍ସମୁତ୍କଟୋମତ୍ତସ୍ତେଜୋବଲସମନ୍ଵିତଃ ॥ 92 ॥

କୁମ୍ଭକର୍ଣୋବଭୌହୃଷ୍ଟଃକାଲାନ୍ତକଯମୋପମଃ ।

ଭ୍ରାତୁସ୍ସଭଵନଙ୍ଗଚ୍ଛନ୍ରକ୍ଷୋବଲସମନ୍ଵିତଃ ॥ 93 ॥

କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ପଦନ୍ଯାସୈରକମ୍ପଯତ ମେଦିନୀମ୍ ।

ସ ରାଜମାର୍ଗଂ ଵପୁଷା ପ୍ରକାଶଯନ୍ ।

ସହସ୍ରରସ୍ମିର୍ଧରଣୀମିଵାଂଶୁଭିଃ ।

ଜଗାମ ତତ୍ରାଞ୍ଜଲିମାଲଯା ଵୃତଃ ।

ଶତକ୍ରତୁର୍ଗେହମିଵ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ ॥ 94 ॥

ତଂରାଜମାର୍ଗସ୍ଥମମିତ୍ରଘାତିନଂଵନୌକସସ୍ତେସହସାବହିସ୍ସ୍ଥିତାଃ ।

ଦୃଷ୍ଟଵାଽପ୍ରମେଯଙ୍ଗିରିଶୃଙ୍ଗକଲ୍ପଂଵିତତ୍ରସୁସ୍ତେହରିଯୂଥପାଲାଃ ॥ 95 ॥

କେଚିଚ୍ଛରଣ୍ଯଂଶରଣଂସ୍ମରାମଂଵ୍ରଜନ୍ତିକେଚିଦ୍ ଵ୍ଯଥିତାଃପତନ୍ତି ।

କେଚିଦ୍ଧଶସ୍ମଵ୍ଯଥିତାଃପତନ୍ତିକେଚିଦ୍ଭଯାର୍ତାଭୁଵିଶେରତେସ୍ମ ॥ 96 ॥

ତମଦ୍ରିଶୃଙ୍ଗପ୍ରତିମଙ୍କିରୀଟିନଂସ୍ପୃଶନ୍ତମାଦିତ୍ଯମିଵାଽତ୍ମତେଜସା ।

ଵନୌକସଃପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଵିଵୃଦ୍ଧମଦ୍ଭୁତଂ 3 ଭଯାର୍ଧିତାଦୁଦ୍ରୁଵିରେତତସ୍ତତଃ ॥ 97 ॥

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ṣaṣṭitamassargaḥ |

sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrāmabāṇabhayārdhitaḥ |

bhagnadarpastadārājābabhūvavyathitendriyaḥ || 1 ||

mātaṅga iva simhena garuḍeneva pannagaḥ |

abhibhūto'bhavadrājā rāghaveṇa mahātmanā || 2 ||

brahmadaṇḍapratīkānāṃvidyutsadṛśavarcasām |

smaranrāghavabāṇānāṃvivyatherākṣaseśvaraḥ || 3 ||

nakāñcanamayandivyamāśrityaparamāsanam |

viprekṣamāṇorakṣāṃsirāvaṇovākyamabravīt || 4 ||

sarvantatkhalumemoghaṃyattaptamparamantapaḥ |

yatsamānomahendreṇamānuṣeṇāsmirjitaḥ || 5 ||

idantadbrahmaṇoghoraṃvākyammāmabhyupasthitam |

mānuṣebhyovijānīhibhayantvamititattathā || 6 ||

devadānavagandharvairyakṣarākṣasapannagaiḥ |

avadhyatvammayāprāptammānuṣebhyonayācitam || 7 ||

viditaṃ mānuṣaṃ manye rāmaṃ daśarathātmajam |

ikṣvākukulajātena anarṇyena yat purā || 8 ||

utpatsyatehimadvaṃśepuruṣorākṣasādhanu |

yastvāṃsaputraṃsāmātyaṃsabalaṃsāśvasārathim || 9 ||

nihaniṣyatisaṅgrāmetvāṅkulādhama durmate |

śapto'haṃvedavatyācayadāsādharṣitāpurā || 10 ||

seyaṃsītāmahābhāgājātājanakanandinī |

umānandīśvaraścāpirambhāvaruṇakanyakā || 11 ||

yathoktāstanmayāprāptannamithyāṛṣibhāṣitaṃ etadevābhyupāgamyayatnaṅkartumahārhatha || 12 ||

rākṣasāścāpitiṣṭhantucaryāgopuramūrthasu |

sacāpratimagāmbhīryodevadānavadarpahā || 13 ||

brahmaśāpābhibhūtastukumbhakarṇovibodhyatām |

saparājitamātmānamprahastañcaniṣūditam || 14 ||

jñātvārakṣobalambhīmamādideśamahābalaḥ |

dvāreṣuyatnaḥkriyatāmprākāraścādhiruhyatām || 15 ||

nidrāvaśasamāviṣṭaḥkumbhakarṇovibodyatām |

sukhaṃsvapitiniścintaḥkālopahatacetanaḥ || 16 ||

navaṣaṭ saptacāṣṭaucamāsān svapitirākṣasaḥ |

mantrayitvāprasupto'yamitastunavame'hani || 17 ||

tantubodhayatakṣipraṅkumbhakarṇammahābalam |

satusaṅ khyemahābāhuḥkakudassarvarakṣasām || 18 ||

vānarān rājaputraucakṣipramevahaniṣyati eṣaḥketuḥparaṃsaṅ khyemukhyovaisarvarakṣasām || 19 ||

kumbhakarṇaḥsadāśetemūḍhogrāmyasukherataḥ |

rāmeṇahinirastasyasaṅgrāme'smin sudāruṇe || 20 ||

bhaviṣyatinameśokaḥkumbhakarṇevibodhite |

kiṅkariṣyāmyahantenaśakratulyabalenahi || 21 ||

īdṛśevyasaneghoreyonasāhyāyakalpate |

tetutadvacanaṃśrutvārākṣasendrasyarākṣasāḥ || 22 ||

jagmuḥparamasambhrāntāḥkumbhakarṇaniveśanam |

tāmpraviśyamahādvāraṃsarvatoyojanāyatām || 23 ||

kumbhakarṇaguhāṃramyāṃsarvagandhapravāhinīm |

kumbhakarṇasyaniḥśvāsādavadhūtāmahābalāḥ || 24 ||

pratiṣṭhamānāḥkṛcchreṇayatnātpraviviśurguhām |

tāmpraviśyaguhāṃramyāṃśubhāṅkāñcanakuṭṭimām || 25 ||

dadṛśurnairṛtavyāghraṃśayānambhīmavidarśanam |

tetutaṃvikṛtaṃsuptaṃvikīrṇamivaparvatam || 26 ||

kumbhakarṇammahānidraṃsahitāḥpratyabodhayan |

ūrdhvaromāñcitatanuṃśvasantamivapannagam |

bhrāmayantaṃ nviśśvasaiḥśayānaṃ bhīmavidarśamam || 27 ||

bhīmanāsāpuṭantantupātālovipulānanam |

śayanenyastasarvāṅgammedorudhiragandhinam || 28 ||

kāñcanāṅgadanaddhāṅgaṅkirīṭinamarindamam |

dadṛśurnairṛtavyāghraṅkumbhakarṇamarindamam || 29 ||

tataścakrurmahātmānaṅkumbhakarṇāgratastadācāgrataḥ || 30 ||

māṃsānāmmerusaṅkāśaṃrāśimparamatarpaṇam |

mṛgāṇāmmahiṣāṇāñcavarāhāṇāñcasañcayān || 31 ||

cakrurnairṛtaśārdūlārāśimannasyacādbhutam |

tataśśoṇitakumbhāṃścamadyānivividhānica || 32 ||

purastātkumbhakarṇasyacakrustridaśaśatravaḥ |

lilipuścaparārdhyenacandanenaparantapam || 33 ||

divyairāśvāsayāmāmāsurmālyairgandhaissugandhibhiḥ |

dhūpaṃsugandhāṃścasasṛjustuṣṭavuścaparantatam || 34 ||

jaladāivacāneduryātudhānāstatastataḥ |

śaṅkhānnāpūrayāmāsuśśaśāṅkasadṛśaprabhān || 35 ||

tumulaṃyugapacchāpivineduścāpyamarṣitāḥ |

nedurāsphoṭayāmāsuścikṣipusteniśācarāḥ || 36 ||

kumbhakarṇavibodhārthaṃ cakrustevipulaṃ svanam |

saśaṅkhabherīpaṇavapraṇāda |

māsphoṭitakṣvelitasimhanādam |

diśo dravantastridivaṃ kirantaḥ |

śrutvā vihamgāḥ sahasā nipetuḥ || 37 ||

yadābhṛśantairninadairmahātmānakumbakarṇobubudheprasuptaḥ |

tatomusuṇṭhīrmusalānisarverakṣogaṇāstejagṛhurgadāśca || 38 ||

taṃśailaśṛṅgairmusalairgadābhirvṛkṣaistarairmudgaramuṣṭibhiśca |

sukhaprasuptambhuvikumbhakarṇaṃrakṣāṃsyudagrāṇitadānijaghnuḥ || 39 ||

tasyaniḥśvāsavātenakumbhakarṇasyarakṣasaḥ |

rākṣasābalavanto'pisthātunāśaknuvanpuraḥ || 40 ||

tataḥparihitāgāḍhaṃrākṣasābhīmavikramāḥ |

mṛdaṅgapaṇavān bherīśśaṅkhakumbhagaṇāṃstathā || 41 ||

daśarākṣasasāhasraṃyugapatparyavārayan |

nīlāñjanacayākārantetutampratyabodhayan || 42 ||

abhighnantonadantaścanaivasaṃvividetusaḥ |

yadācainannaśekustepratibodhayituntadā || 43 ||

tatogurutaraṃyatnandāruṇaṃsamupākraman |

āśvānuṣṭrān kharannāgān jaghnurdaṇḍakaśāṅkuśaiḥ || 44 ||

bherīśaṅkhamṛdaṅgāṃścasarvaprāṇairavādayan |

nijaghnuścāsyagātrāṇimahākāṣṭhakaṅkaraiḥ || 45 ||

mudgarairmusalaiścāpisarvaprāṇasamudyataiḥ |

tenanādevamahatālaṅkāsamabhipūritā || 46 ||

saparvatavanāsarvāso'pinaivaprabudhyate |

tatassahasrambherīṇāṃyugasatsamahanyata || 47 ||

mṛṣṭakāñcanakoṇānāmāsaktānāṃsamantataḥ |

evamapyantidristuyadānaivaprabudhyata || 48 ||

śāpasyavaśamāpannastataḥkruddhāniśācarāḥ |

mahākrodhasamāviṣṭāssarvebhīmaparākramāḥ || 49 ||

tadrakṣobodhayiṣyantaścakruranyeparākramam |

anyebherīssamājaghnuranyecakrurmahāsvanam || 50 ||

keśānanyepralulupuḥkarṇāvanyedaśantica |

udakumbaśatānyanyesamasiñcantakarṇayoḥ || 51 ||

nakumbhakarṇaḥpaspandemahānidrāvaśaṅgataḥ |

anyecabalinastasyakūṭamudgarapāṇayaḥ || 52 ||

mūrdhnivakṣasigātreṣupātan kūṭamudgarān |

rajjubandhanabaddhābhiśśataghnībhiścasarvaśaḥ || 53 ||

vadhyamānomahākāyonaprābudhyatarākṣasaḥ |

vāraṇānāṃsahasrañcaśarīre'syapradhāvitam || 54 ||

kumbakarṇastadābud dhvāsparśamparamabudhyata |

sapātyamānairgiriśṛṅgavṛkṣairacintayaṃstānvipulān prahārān |

nidrākṣyāt kṣudbhayapīḍitaścavijṛmbhamāṇassahasotpapāpa || 55 ||

sanāgabhogācalaśṛṅgakalpauvikṣipyabāhūgiraśṛṅgasārau |

nivṛtyavaktraṃvaḍavāmukhābhanniśācaro'sauvikṛtañjajṛmbhe || 56 ||

tasya jājṛmbhamāṇasya vaktraṃ pātālasamnibham |

dadRuśe meruśṛṅgāgre divākara ivoditaḥ || 57 ||

sajṛmbhamāṇo'tibalaḥpraddhoniśācaraḥ |

niḥśvāsaścāsyasañjajñeparvatādivamārutaḥ || 58 ||

rūpamuttiṣṭhatastasyakumbhakarṇasyatadbabhau |

tapāntesabalākasyameghasyevavivarṣataḥ || 59 ||

tasyadīptāgnisadṛśevidyutsadṛśavarcasī |

dadṛśātemahānetredīptāvivamahāgrahau || 60 ||

tatastvadarśayan sarvānbhakṣyāṃścavividhān bahūn |

varāhānmahiṣāṃścaivababhakṣasamahābalaḥ || 61 ||

ādadunbhukṣitomāṃsaṃśoṇitantṛṣitaḥpiban |

medaḥkumbhāṃścamadyāṃścapapauśakraripustadā || 62 ||

tatastṛpta iti jñātvā samutperurniśācarāḥ |

śirobhiśca praṇamyainaṃ sarvataḥ paryavārayan || 63 ||

nidrāviśadanetrastukaluṣīkṛtalocanaḥ |

cārayan sarvatodṛṣṭintān dadarśaniśācarān || 64 ||

sasarvān sāntvayāmāsanairṛtān nairṛtarṣabhaḥ |

bodhanādvismitaścāpirākṣasānidamabravīt || 65 ||

kimarthamahamādṛtyabhavadbhiḥpratibodhitaḥ |

kacchitsukuśalaṃrājñobhayaṃvāneṣanakim || 66 ||

athavādhruvamanyebhyobhayamparamupasthitam |

yadarthamevatvaritairbhavadbhiḥpratibodhitaḥ || 67 ||

adyarākṣasarājasyabhayamutpāṭayāmyaham |

dārayiṣyemahendraṃvāśātayiṣyetathānalam || 68 ||

nahyalpakāraṇesuptambodhayiṣyatimāṅguruḥ |

tadākhyātārthatattvenamatprabodhanakāraṇam || 69 ||

evambruvāṇaṃsamrabdhaṅkumbhakarṇamarindamam |

yūpākṣaḥsacivorājñaḥkṛtāñjalirabhāṣata || 70 ||

nanodevakṛtaṅkiñcidbhayamastikadācana |

mānuṣānnobhayaṃrājaṃstumulaṃsamprabādhate || 71 ||

nadaityadānavebhyovābhayamastihitādṛśam |

yādṛśammānuṣaṃrājan bhayamasmānupasthitam || 72 ||

vānaraiḥparvatākārairlaṅkeyamparivāritā |

sītāharaṇasantaptādrāmānnastumulambhayam || 73 ||

ekenavānareṇeyampūrvandagdhāmahāpurī |

kumāronihataścākṣassānuyātraḥsakuñjaraḥ || 74 ||

svayaṃrakṣodhipaścāpipaulastyodevakaṇṭakaḥ |

mṛtetisaṃyugemuktorāmeṇādityatejasā || 75 ||

yanna devaiḥ kṛto rājā nāpi daityairna dānavaiḥ |

kṛtaḥ sa iha rāmeṇa vimuktaḥ prāṇasaṃśayāt || 76 ||

sayūpākṣvacaśśrutvābhrāturyudhiparābhavam |

kumbhakarṇovivṛttākṣoyūpākṣamidamabravīt || 77 ||

sarvamadyaivayūpākṣaharisainyaṃsalakṣmaṇam |

rāghavañcaraṇejitvātatodrakṣyāmirāvaṇam || 78 ||

rākṣasāṃstarpayiṣyāmiharīṇāmmāṃsaśoṇitaiḥ |

rāmalakṣmaṇayoścāpisvayampāsyāmiśoṇitam || 79 ||

tattasyavākyambruvatoniśamyasagarvitaṃroṣavivṛddhadoṣam |

mahodaronairṛtayodhamukhyaḥkṛtāñjalirvākyamidambabhāṣe || 80 ||

rāvaṇasyavacaḥśrutvāguṇadoṣauvimṛśyaca |

paścādapimahābāho śatrūnyudhivijeṣyasi || 81 ||

mahodaravacaśśrutvārākṣasaiḥparivāritaḥ |

kumbhakarṇomahātejāssampratasthemahābalaḥ || 82 ||

suptamutthāpyabhīmākṣambhīmarūpaparākramam |

rākṣasāstvaritājugmardaśagrīnviveśanam || 83 ||

tatogatvādaśagrīvamāsīnamparamāsane |

ūcurbaddhāñjalipuṭāssarvaevaniśācarāḥ || 84 ||

prabuddho'yaṅkumbhakarṇabhrātāterākṣaseśvara |

kathantatraivaniryātudrakṣyasetamihāgatam || 85 ||

rāvaṇastvabravīddhṛṣṭorākṣasāṃstānupasthitān |

draṣṭumenamihecchāmiyathānyāyañcapūjyatām || 86 ||

tathetyuktvātutesarvepunarāgamyarākṣasāḥ |

kumbhakarṇamidaṃvākyamūcūrāvaṇacoditāḥ || 87 ||

draṣṭuntvāṅkāṅkṣaterājāsarvarākṣasapuṅgavaḥ |

gamanekriyatāmbuddhirbhrātaraṃsampraharṣayaḥ || 88 ||

kumbhakarṇastudurdharṣobhrāturājñāyaśāsanam |

tathetyuktvāmahāvīryaśśayanādutpapātaha || 89 ||

prakṣālya vadanaṃ hRṣṭaḥ snātaḥ paramabhūṣitaḥ |

pipāsustvarayāmāsa pānaṃ balasamīraṇam || 90 ||

tatastetvaritāstatrarākṣasārāvaṇājñayā |

madyakumbhāṃścavividhān kṣipramevopahārayan || 91 ||

pītvāghaṭasahasredvegamanāyopacakrame |

īṣatsamutkaṭomattastejobalasamanvitaḥ || 92 ||

kumbhakarṇobabhauhṛṣṭaḥkālāntakayamopamaḥ |

bhrātussabhavanaṅgacchanrakṣobalasamanvitaḥ || 93 ||

kumbhakarṇaḥ padanyāsairakampayata medinīm |

sa rājamārgaṃ vapuṣā prakāśayan |

sahasrarasmirdharaṇīmivāṃśubhiḥ |

jagāma tatrāñjalimālayā vṛtaḥ |

śatakraturgehamiva svayambhuvaḥ || 94 ||

taṃrājamārgasthamamitraghātinaṃvanaukasastesahasābahissthitāḥ |

dṛṣṭavā'prameyaṅgiriśṛṅgakalpaṃvitatrasustehariyūthapālāḥ || 95 ||

keciccharaṇyaṃśaraṇaṃsmarāmaṃvrajantikecid vyathitāḥpatanti |

keciddhaśasmavyathitāḥpatantikecidbhayārtābhuviśeratesma || 96 ||

tamadriśṛṅgapratimaṅkirīṭinaṃspṛśantamādityamivā'tmatejasā |

vanaukasaḥprekṣyavivṛddhamadbhutaṃ 3 bhayārdhitādudruviretatastataḥ || 97 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṣṭitamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ षष्टितमस्सर्गः ।

सप्रविश्यपुरींलङ्कांरामबाणभयार्धितः ।

भग्नदर्पस्तदाराजाबभूवव्यथितेन्द्रियः ॥ 1 ॥

मातङ्ग इव सिम्हेन गरुडेनेव पन्नगः ।

अभिभूतोऽभवद्राजा राघवेण महात्मना ॥ 2 ॥

ब्रह्मदण्डप्रतीकानांविद्युत्सदृशवर्चसाम् ।

स्मरन्राघवबाणानांविव्यथेराक्षसेश्वरः ॥ 3 ॥

नकाञ्चनमयन्दिव्यमाश्रित्यपरमासनम् ।

विप्रेक्षमाणोरक्षांसिरावणोवाक्यमब्रवीत् ॥ 4 ॥

सर्वन्तत्खलुमेमोघंयत्तप्तम्परमन्तपः ।

यत्समानोमहेन्द्रेणमानुषेणास्मिर्जितः ॥ 5 ॥

इदन्तद्ब्रह्मणोघोरंवाक्यम्मामभ्युपस्थितम् ।

मानुषेभ्योविजानीहिभयन्त्वमितितत्तथा ॥ 6 ॥

देवदानवगन्धर्वैर्यक्षराक्षसपन्नगैः ।

अवध्यत्वम्मयाप्राप्तम्मानुषेभ्योनयाचितम् ॥ 7 ॥

विदितं मानुषं मन्ये रामं दशरथात्मजम् ।

इक्ष्वाकुकुलजातेन अनर्ण्येन यत् पुरा ॥ 8 ॥

उत्पत्स्यतेहिमद्वंशेपुरुषोराक्षसाधनु ।

यस्त्वांसपुत्रंसामात्यंसबलंसाश्वसारथिम् ॥ 9 ॥

निहनिष्यतिसङ्ग्रामेत्वाङ्कुलाधम दुर्मते ।

शप्तोऽहंवेदवत्याचयदासाधर्षितापुरा ॥ 10 ॥

सेयंसीतामहाभागाजाताजनकनन्दिनी ।

उमानन्दीश्वरश्चापिरम्भावरुणकन्यका ॥ 11 ॥

यथोक्तास्तन्मयाप्राप्तन्नमिथ्याऋषिभाषितं एतदेवाभ्युपागम्ययत्नङ्कर्तुमहार्हथ ॥ 12 ॥

राक्षसाश्चापितिष्ठन्तुचर्यागोपुरमूर्थसु ।

सचाप्रतिमगाम्भीर्योदेवदानवदर्पहा ॥ 13 ॥

ब्रह्मशापाभिभूतस्तुकुम्भकर्णोविबोध्यताम् ।

सपराजितमात्मानम्प्रहस्तञ्चनिषूदितम् ॥ 14 ॥

ज्ञात्वारक्षोबलम्भीममादिदेशमहाबलः ।

द्वारेषुयत्नःक्रियताम्प्राकारश्चाधिरुह्यताम् ॥ 15 ॥

निद्रावशसमाविष्टःकुम्भकर्णोविबोद्यताम् ।

सुखंस्वपितिनिश्चिन्तःकालोपहतचेतनः ॥ 16 ॥

नवषट् सप्तचाष्टौचमासान् स्वपितिराक्षसः ।

मन्त्रयित्वाप्रसुप्तोऽयमितस्तुनवमेऽहनि ॥ 17 ॥

तन्तुबोधयतक्षिप्रङ्कुम्भकर्णम्महाबलम् ।

सतुसङ् ख्येमहाबाहुःककुदस्सर्वरक्षसाम् ॥ 18 ॥

वानरान् राजपुत्रौचक्षिप्रमेवहनिष्यति एषःकेतुःपरंसङ् ख्येमुख्योवैसर्वरक्षसाम् ॥ 19 ॥

कुम्भकर्णःसदाशेतेमूढोग्राम्यसुखेरतः ।

रामेणहिनिरस्तस्यसङ्ग्रामेऽस्मिन् सुदारुणे ॥ 20 ॥

भविष्यतिनमेशोकःकुम्भकर्णेविबोधिते ।

किङ्करिष्याम्यहन्तेनशक्रतुल्यबलेनहि ॥ 21 ॥

ईदृशेव्यसनेघोरेयोनसाह्यायकल्पते ।

तेतुतद्वचनंश्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्यराक्षसाः ॥ 22 ॥

जग्मुःपरमसम्भ्रान्ताःकुम्भकर्णनिवेशनम् ।

ताम्प्रविश्यमहाद्वारंसर्वतोयोजनायताम् ॥ 23 ॥

कुम्भकर्णगुहांरम्यांसर्वगन्धप्रवाहिनीम् ।

कुम्भकर्णस्यनिःश्वासादवधूतामहाबलाः ॥ 24 ॥

प्रतिष्ठमानाःकृच्छ्रेणयत्नात्प्रविविशुर्गुहाम् ।

ताम्प्रविश्यगुहांरम्यांशुभाङ्काञ्चनकुट्टिमाम् ॥ 25 ॥

ददृशुर्नैरृतव्याघ्रंशयानम्भीमविदर्शनम् ।

तेतुतंविकृतंसुप्तंविकीर्णमिवपर्वतम् ॥ 26 ॥

कुम्भकर्णम्महानिद्रंसहिताःप्रत्यबोधयन् ।

ऊर्ध्वरोमाञ्चिततनुंश्वसन्तमिवपन्नगम् ।

भ्रामयन्तं न्विश्श्वसैःशयानं भीमविदर्शमम् ॥ 27 ॥

भीमनासापुटन्तन्तुपातालोविपुलाननम् ।

शयनेन्यस्तसर्वाङ्गम्मेदोरुधिरगन्धिनम् ॥ 28 ॥

काञ्चनाङ्गदनद्धाङ्गङ्किरीटिनमरिन्दमम् ।

ददृशुर्नैरृतव्याघ्रङ्कुम्भकर्णमरिन्दमम् ॥ 29 ॥

ततश्चक्रुर्महात्मानङ्कुम्भकर्णाग्रतस्तदाचाग्रतः ॥ 30 ॥

मांसानाम्मेरुसङ्काशंराशिम्परमतर्पणम् ।

मृगाणाम्महिषाणाञ्चवराहाणाञ्चसञ्चयान् ॥ 31 ॥

चक्रुर्नैरृतशार्दूलाराशिमन्नस्यचाद्भुतम् ।

ततश्शोणितकुम्भांश्चमद्यानिविविधानिच ॥ 32 ॥

पुरस्तात्कुम्भकर्णस्यचक्रुस्त्रिदशशत्रवः ।

लिलिपुश्चपरार्ध्येनचन्दनेनपरन्तपम् ॥ 33 ॥

दिव्यैराश्वासयामामासुर्माल्यैर्गन्धैस्सुगन्धिभिः ।

धूपंसुगन्धांश्चससृजुस्तुष्टवुश्चपरन्ततम् ॥ 34 ॥

जलदाइवचानेदुर्यातुधानास्ततस्ततः ।

शङ्खान्नापूरयामासुश्शशाङ्कसदृशप्रभान् ॥ 35 ॥

तुमुलंयुगपच्छापिविनेदुश्चाप्यमर्षिताः ।

नेदुरास्फोटयामासुश्चिक्षिपुस्तेनिशाचराः ॥ 36 ॥

कुम्भकर्णविबोधार्थं चक्रुस्तेविपुलं स्वनम् ।

सशङ्खभेरीपणवप्रणाद ।

मास्फोटितक्ष्वेलितसिम्हनादम् ।

दिशो द्रवन्तस्त्रिदिवं किरन्तः ।

श्रुत्वा विहम्गाः सहसा निपेतुः ॥ 37 ॥

यदाभृशन्तैर्निनदैर्महात्मानकुम्बकर्णोबुबुधेप्रसुप्तः ।

ततोमुसुण्ठीर्मुसलानिसर्वेरक्षोगणास्तेजगृहुर्गदाश्च ॥ 38 ॥

तंशैलशृङ्गैर्मुसलैर्गदाभिर्वृक्षैस्तरैर्मुद्गरमुष्टिभिश्च ।

सुखप्रसुप्तम्भुविकुम्भकर्णंरक्षांस्युदग्राणितदानिजघ्नुः ॥ 39 ॥

तस्यनिःश्वासवातेनकुम्भकर्णस्यरक्षसः ।

राक्षसाबलवन्तोऽपिस्थातुनाशक्नुवन्पुरः ॥ 40 ॥

ततःपरिहितागाढंराक्षसाभीमविक्रमाः ।

मृदङ्गपणवान् भेरीश्शङ्खकुम्भगणांस्तथा ॥ 41 ॥

दशराक्षससाहस्रंयुगपत्पर्यवारयन् ।

नीलाञ्जनचयाकारन्तेतुतम्प्रत्यबोधयन् ॥ 42 ॥

अभिघ्नन्तोनदन्तश्चनैवसंविविदेतुसः ।

यदाचैनन्नशेकुस्तेप्रतिबोधयितुन्तदा ॥ 43 ॥

ततोगुरुतरंयत्नन्दारुणंसमुपाक्रमन् ।

आश्वानुष्ट्रान् खरन्नागान् जघ्नुर्दण्डकशाङ्कुशैः ॥ 44 ॥

भेरीशङ्खमृदङ्गांश्चसर्वप्राणैरवादयन् ।

निजघ्नुश्चास्यगात्राणिमहाकाष्ठकङ्करैः ॥ 45 ॥

मुद्गरैर्मुसलैश्चापिसर्वप्राणसमुद्यतैः ।

तेननादेवमहतालङ्कासमभिपूरिता ॥ 46 ॥

सपर्वतवनासर्वासोऽपिनैवप्रबुध्यते ।

ततस्सहस्रम्भेरीणांयुगसत्समहन्यत ॥ 47 ॥

मृष्टकाञ्चनकोणानामासक्तानांसमन्ततः ।

एवमप्यन्तिद्रिस्तुयदानैवप्रबुध्यत ॥ 48 ॥

शापस्यवशमापन्नस्ततःक्रुद्धानिशाचराः ।

महाक्रोधसमाविष्टास्सर्वेभीमपराक्रमाः ॥ 49 ॥

तद्रक्षोबोधयिष्यन्तश्चक्रुरन्येपराक्रमम् ।

अन्येभेरीस्समाजघ्नुरन्येचक्रुर्महास्वनम् ॥ 50 ॥

केशानन्येप्रलुलुपुःकर्णावन्येदशन्तिच ।

उदकुम्बशतान्यन्येसमसिञ्चन्तकर्णयोः ॥ 51 ॥

नकुम्भकर्णःपस्पन्देमहानिद्रावशङ्गतः ।

अन्येचबलिनस्तस्यकूटमुद्गरपाणयः ॥ 52 ॥

मूर्ध्निवक्षसिगात्रेषुपातन् कूटमुद्गरान् ।

रज्जुबन्धनबद्धाभिश्शतघ्नीभिश्चसर्वशः ॥ 53 ॥

वध्यमानोमहाकायोनप्राबुध्यतराक्षसः ।

वारणानांसहस्रञ्चशरीरेऽस्यप्रधावितम् ॥ 54 ॥

कुम्बकर्णस्तदाबुद् ध्वास्पर्शम्परमबुध्यत ।

सपात्यमानैर्गिरिशृङ्गवृक्षैरचिन्तयंस्तान्विपुलान् प्रहारान् ।

निद्राक्ष्यात् क्षुद्भयपीडितश्चविजृम्भमाणस्सहसोत्पपाप ॥ 55 ॥

सनागभोगाचलशृङ्गकल्पौविक्षिप्यबाहूगिरशृङ्गसारौ ।

निवृत्यवक्त्रंवडवामुखाभन्निशाचरोऽसौविकृतञ्जजृम्भे ॥ 56 ॥

तस्य जाजृम्भमाणस्य वक्त्रं पातालसम्निभम् ।

दद्Rउशे मेरुशृङ्गाग्रे दिवाकर इवोदितः ॥ 57 ॥

सजृम्भमाणोऽतिबलःप्रद्धोनिशाचरः ।

निःश्वासश्चास्यसञ्जज्ञेपर्वतादिवमारुतः ॥ 58 ॥

रूपमुत्तिष्ठतस्तस्यकुम्भकर्णस्यतद्बभौ ।

तपान्तेसबलाकस्यमेघस्येवविवर्षतः ॥ 59 ॥

तस्यदीप्ताग्निसदृशेविद्युत्सदृशवर्चसी ।

ददृशातेमहानेत्रेदीप्ताविवमहाग्रहौ ॥ 60 ॥

ततस्त्वदर्शयन् सर्वान्भक्ष्यांश्चविविधान् बहून् ।

वराहान्महिषांश्चैवबभक्षसमहाबलः ॥ 61 ॥

आददुन्भुक्षितोमांसंशोणितन्तृषितःपिबन् ।

मेदःकुम्भांश्चमद्यांश्चपपौशक्ररिपुस्तदा ॥ 62 ॥

ततस्तृप्त इति ज्ञात्वा समुत्पेरुर्निशाचराः ।

शिरोभिश्च प्रणम्यैनं सर्वतः पर्यवारयन् ॥ 63 ॥

निद्राविशदनेत्रस्तुकलुषीकृतलोचनः ।

चारयन् सर्वतोदृष्टिन्तान् ददर्शनिशाचरान् ॥ 64 ॥

ससर्वान् सान्त्वयामासनैरृतान् नैरृतर्षभः ।

बोधनाद्विस्मितश्चापिराक्षसानिदमब्रवीत् ॥ 65 ॥

किमर्थमहमादृत्यभवद्भिःप्रतिबोधितः ।

कच्छित्सुकुशलंराज्ञोभयंवानेषनकिम् ॥ 66 ॥

अथवाध्रुवमन्येभ्योभयम्परमुपस्थितम् ।

यदर्थमेवत्वरितैर्भवद्भिःप्रतिबोधितः ॥ 67 ॥

अद्यराक्षसराजस्यभयमुत्पाटयाम्यहम् ।

दारयिष्येमहेन्द्रंवाशातयिष्येतथानलम् ॥ 68 ॥

नह्यल्पकारणेसुप्तम्बोधयिष्यतिमाङ्गुरुः ।

तदाख्यातार्थतत्त्वेनमत्प्रबोधनकारणम् ॥ 69 ॥

एवम्ब्रुवाणंसम्रब्धङ्कुम्भकर्णमरिन्दमम् ।

यूपाक्षःसचिवोराज्ञःकृताञ्जलिरभाषत ॥ 70 ॥

ननोदेवकृतङ्किञ्चिद्भयमस्तिकदाचन ।

मानुषान्नोभयंराजंस्तुमुलंसम्प्रबाधते ॥ 71 ॥

नदैत्यदानवेभ्योवाभयमस्तिहितादृशम् ।

यादृशम्मानुषंराजन् भयमस्मानुपस्थितम् ॥ 72 ॥

वानरैःपर्वताकारैर्लङ्केयम्परिवारिता ।

सीताहरणसन्तप्ताद्रामान्नस्तुमुलम्भयम् ॥ 73 ॥

एकेनवानरेणेयम्पूर्वन्दग्धामहापुरी ।

कुमारोनिहतश्चाक्षस्सानुयात्रःसकुञ्जरः ॥ 74 ॥

स्वयंरक्षोधिपश्चापिपौलस्त्योदेवकण्टकः ।

मृतेतिसंयुगेमुक्तोरामेणादित्यतेजसा ॥ 75 ॥

यन्न देवैः कृतो राजा नापि दैत्यैर्न दानवैः ।

कृतः स इह रामेण विमुक्तः प्राणसंशयात् ॥ 76 ॥

सयूपाक्ष्वचश्श्रुत्वाभ्रातुर्युधिपराभवम् ।

कुम्भकर्णोविवृत्ताक्षोयूपाक्षमिदमब्रवीत् ॥ 77 ॥

सर्वमद्यैवयूपाक्षहरिसैन्यंसलक्ष्मणम् ।

राघवञ्चरणेजित्वाततोद्रक्ष्यामिरावणम् ॥ 78 ॥

राक्षसांस्तर्पयिष्यामिहरीणाम्मांसशोणितैः ।

रामलक्ष्मणयोश्चापिस्वयम्पास्यामिशोणितम् ॥ 79 ॥

तत्तस्यवाक्यम्ब्रुवतोनिशम्यसगर्वितंरोषविवृद्धदोषम् ।

महोदरोनैरृतयोधमुख्यःकृताञ्जलिर्वाक्यमिदम्बभाषे ॥ 80 ॥

रावणस्यवचःश्रुत्वागुणदोषौविमृश्यच ।

पश्चादपिमहाबाहो शत्रून्युधिविजेष्यसि ॥ 81 ॥

महोदरवचश्श्रुत्वाराक्षसैःपरिवारितः ।

कुम्भकर्णोमहातेजास्सम्प्रतस्थेमहाबलः ॥ 82 ॥

सुप्तमुत्थाप्यभीमाक्षम्भीमरूपपराक्रमम् ।

राक्षसास्त्वरिताजुग्मर्दशग्रीन्विवेशनम् ॥ 83 ॥

ततोगत्वादशग्रीवमासीनम्परमासने ।

ऊचुर्बद्धाञ्जलिपुटास्सर्वएवनिशाचराः ॥ 84 ॥

प्रबुद्धोऽयङ्कुम्भकर्णभ्रातातेराक्षसेश्वर ।

कथन्तत्रैवनिर्यातुद्रक्ष्यसेतमिहागतम् ॥ 85 ॥

रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टोराक्षसांस्तानुपस्थितान् ।

द्रष्टुमेनमिहेच्छामियथान्यायञ्चपूज्यताम् ॥ 86 ॥

तथेत्युक्त्वातुतेसर्वेपुनरागम्यराक्षसाः ।

कुम्भकर्णमिदंवाक्यमूचूरावणचोदिताः ॥ 87 ॥

द्रष्टुन्त्वाङ्काङ्क्षतेराजासर्वराक्षसपुङ्गवः ।

गमनेक्रियताम्बुद्धिर्भ्रातरंसम्प्रहर्षयः ॥ 88 ॥

कुम्भकर्णस्तुदुर्धर्षोभ्रातुराज्ञायशासनम् ।

तथेत्युक्त्वामहावीर्यश्शयनादुत्पपातह ॥ 89 ॥

प्रक्षाल्य वदनं ह्Rष्टः स्नातः परमभूषितः ।

पिपासुस्त्वरयामास पानं बलसमीरणम् ॥ 90 ॥

ततस्तेत्वरितास्तत्रराक्षसारावणाज्ञया ।

मद्यकुम्भांश्चविविधान् क्षिप्रमेवोपहारयन् ॥ 91 ॥

पीत्वाघटसहस्रेद्वेगमनायोपचक्रमे ।

ईषत्समुत्कटोमत्तस्तेजोबलसमन्वितः ॥ 92 ॥

कुम्भकर्णोबभौहृष्टःकालान्तकयमोपमः ।

भ्रातुस्सभवनङ्गच्छन्रक्षोबलसमन्वितः ॥ 93 ॥

कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम् ।

स राजमार्गं वपुषा प्रकाशयन् ।

सहस्ररस्मिर्धरणीमिवांशुभिः ।

जगाम तत्राञ्जलिमालया वृतः ।

शतक्रतुर्गेहमिव स्वयम्भुवः ॥ 94 ॥

तंराजमार्गस्थममित्रघातिनंवनौकसस्तेसहसाबहिस्स्थिताः ।

दृष्टवाऽप्रमेयङ्गिरिशृङ्गकल्पंवितत्रसुस्तेहरियूथपालाः ॥ 95 ॥

केचिच्छरण्यंशरणंस्मरामंव्रजन्तिकेचिद् व्यथिताःपतन्ति ।

केचिद्धशस्मव्यथिताःपतन्तिकेचिद्भयार्ताभुविशेरतेस्म ॥ 96 ॥

तमद्रिशृङ्गप्रतिमङ्किरीटिनंस्पृशन्तमादित्यमिवाऽत्मतेजसा ।

वनौकसःप्रेक्ष्यविवृद्धमद्भुतं 3 भयार्धितादुद्रुविरेततस्ततः ॥ 97 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षष्टितमस्सर्गः ॥