6.60 Yuddhakanda - Shashtitama Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ යුද්ධකාණ්ඩම් .

අථ ෂෂ්ටිතමස්සර්ගඃ .

සප්රවිශ්යපුරීංලඞ්කාංරාමබාණභයාර්ධිතඃ .

භග්නදර්පස්තදාරාජාබභූවව්යථිතේන්ද්රියඃ .. 1 ..

මාතඞ්ග ඉව සිම්හේන ගරුඩේනේව පන්නගඃ .

අභිභූතෝ(අ)භවද්රාජා රාඝවේණ මහාත්මනා .. 2 ..

බ්රහ්මදණ්ඩප්රතීකානාංවිද්යුත්සදෘශවර්චසාම් .

ස්මරන්රාඝවබාණානාංවිව්යථේරාක්ෂසේශ්වරඃ .. 3 ..

නකාඤ්චනමයන්දිව්යමාශ්රිත්යපරමාසනම් .

විප්රේක්ෂමාණෝරක්ෂාංසිරාවණෝවාක්යමබ්රවීත් .. 4 ..

සර්වන්තත්ඛලුමේමෝඝංයත්තප්තම්පරමන්තපඃ .

යත්සමානෝමහේන්ද්රේණමානුෂේණාස්මිර්ජිතඃ .. 5 ..

ඉදන්තද්බ්රහ්මණෝඝෝරංවාක්යම්මාමභ්යුපස්ථිතම් .

මානුෂේභ්යෝවිජානීහිභයන්ත්වමිතිතත්තථා .. 6 ..

දේවදානවගන්ධර්වෛර්යක්ෂරාක්ෂසපන්නගෛඃ .

අවධ්යත්වම්මයාප්රාප්තම්මානුෂේභ්යෝනයාචිතම් .. 7 ..

විදිතං මානුෂං මන්යේ රාමං දශරථාත්මජම් .

ඉක්ෂ්වාකුකුලජාතේන අනර්ණ්යේන යත් පුරා .. 8 ..

උත්පත්ස්යතේහිමද්වංශේපුරුෂෝරාක්ෂසාධනු .

යස්ත්වාංසපුත්රංසාමාත්යංසබලංසාශ්වසාරථිම් .. 9 ..

නිහනිෂ්යතිසඞ්ග්රාමේත්වාඞ්කුලාධම දුර්මතේ .

ශප්තෝ(අ)හංවේදවත්යාචයදාසාධර්ෂිතාපුරා .. 10 ..

සේයංසීතාමහාභාගාජාතාජනකනන්දිනී .

උමානන්දීශ්වරශ්චාපිරම්භාවරුණකන්යකා .. 11 ..

යථෝක්තාස්තන්මයාප්රාප්තන්නමිථ්යාඍෂිභාෂිතං ඒතදේවාභ්යුපාගම්යයත්නඞ්කර්තුමහාර්හථ .. 12 ..

රාක්ෂසාශ්චාපිතිෂ්ඨන්තුචර්යාගෝපුරමූර්ථසු .

සචාප්රතිමගාම්භීර්යෝදේවදානවදර්පහා .. 13 ..

බ්රහ්මශාපාභිභූතස්තුකුම්භකර්ණෝවිබෝධ්යතාම් .

සපරාජිතමාත්මානම්ප්රහස්තඤ්චනිෂූදිතම් .. 14 ..

ජ්ඤාත්වාරක්ෂෝබලම්භීමමාදිදේශමහාබලඃ .

ද්වාරේෂුයත්නඃක්රියතාම්ප්රාකාරශ්චාධිරුහ්යතාම් .. 15 ..

නිද්රාවශසමාවිෂ්ටඃකුම්භකර්ණෝවිබෝද්යතාම් .

සුඛංස්වපිතිනිශ්චින්තඃකාලෝපහතචේතනඃ .. 16 ..

නවෂට් සප්තචාෂ්ටෞචමාසාන් ස්වපිතිරාක්ෂසඃ .

මන්ත්රයිත්වාප්රසුප්තෝ(අ)යමිතස්තුනවමේ(අ)හනි .. 17 ..

තන්තුබෝධයතක්ෂිප්රඞ්කුම්භකර්ණම්මහාබලම් .

සතුසඞ් ඛ්යේමහාබාහුඃකකුදස්සර්වරක්ෂසාම් .. 18 ..

වානරාන් රාජපුත්රෞචක්ෂිප්රමේවහනිෂ්යති ඒෂඃකේතුඃපරංසඞ් ඛ්යේමුඛ්යෝවෛසර්වරක්ෂසාම් .. 19 ..

කුම්භකර්ණඃසදාශේතේමූඪෝග්රාම්යසුඛේරතඃ .

රාමේණහිනිරස්තස්යසඞ්ග්රාමේ(අ)ස්මින් සුදාරුණේ .. 20 ..

භවිෂ්යතිනමේශෝකඃකුම්භකර්ණේවිබෝධිතේ .

කිඞ්කරිෂ්යාම්යහන්තේනශක්රතුල්යබලේනහි .. 21 ..

ඊදෘශේව්යසනේඝෝරේයෝනසාහ්යායකල්පතේ .

තේතුතද්වචනංශ්රුත්වාරාක්ෂසේන්ද්රස්යරාක්ෂසාඃ .. 22 ..

ජග්මුඃපරමසම්භ්රාන්තාඃකුම්භකර්ණනිවේශනම් .

තාම්ප්රවිශ්යමහාද්වාරංසර්වතෝයෝජනායතාම් .. 23 ..

කුම්භකර්ණගුහාංරම්යාංසර්වගන්ධප්රවාහිනීම් .

කුම්භකර්ණස්යනිඃශ්වාසාදවධූතාමහාබලාඃ .. 24 ..

ප්රතිෂ්ඨමානාඃකෘච්ඡ්රේණයත්නාත්ප්රවිවිශුර්ගුහාම් .

තාම්ප්රවිශ්යගුහාංරම්යාංශුභාඞ්කාඤ්චනකුට්ටිමාම් .. 25 ..

දදෘශුර්නෛරෘතව්යාඝ්රංශයානම්භීමවිදර්ශනම් .

තේතුතංවිකෘතංසුප්තංවිකීර්ණමිවපර්වතම් .. 26 ..

කුම්භකර්ණම්මහානිද්රංසහිතාඃප්රත්යබෝධයන් .

ඌර්ධ්වරෝමාඤ්චිතතනුංශ්වසන්තමිවපන්නගම් .

භ්රාමයන්තං න්විශ්ශ්වසෛඃශයානං භීමවිදර්ශමම් .. 27 ..

භීමනාසාපුටන්තන්තුපාතාලෝවිපුලානනම් .

ශයනේන්යස්තසර්වාඞ්ගම්මේදෝරුධිරගන්ධිනම් .. 28 ..

කාඤ්චනාඞ්ගදනද්ධාඞ්ගඞ්කිරීටිනමරින්දමම් .

දදෘශුර්නෛරෘතව්යාඝ්රඞ්කුම්භකර්ණමරින්දමම් .. 29 ..

තතශ්චක්රුර්මහාත්මානඞ්කුම්භකර්ණාග්රතස්තදාචාග්රතඃ .. 30 ..

මාංසානාම්මේරුසඞ්කාශංරාශිම්පරමතර්පණම් .

මෘගාණාම්මහිෂාණාඤ්චවරාහාණාඤ්චසඤ්චයාන් .. 31 ..

චක්රුර්නෛරෘතශාර්දූලාරාශිමන්නස්යචාද්භුතම් .

තතශ්ශෝණිතකුම්භාංශ්චමද්යානිවිවිධානිච .. 32 ..

පුරස්තාත්කුම්භකර්ණස්යචක්රුස්ත්රිදශශත්රවඃ .

ලිලිපුශ්චපරාර්ධ්යේනචන්දනේනපරන්තපම් .. 33 ..

දිව්යෛරාශ්වාසයාමාමාසුර්මාල්යෛර්ගන්ධෛස්සුගන්ධිභිඃ .

ධූපංසුගන්ධාංශ්චසසෘජුස්තුෂ්ටවුශ්චපරන්තතම් .. 34 ..

ජලදාඉවචානේදුර්යාතුධානාස්තතස්තතඃ .

ශඞ්ඛාන්නාපූරයාමාසුශ්ශශාඞ්කසදෘශප්රභාන් .. 35 ..

තුමුලංයුගපච්ඡාපිවිනේදුශ්චාප්යමර්ෂිතාඃ .

නේදුරාස්ඵෝටයාමාසුශ්චික්ෂිපුස්තේනිශාචරාඃ .. 36 ..

කුම්භකර්ණවිබෝධාර්ථං චක්රුස්තේවිපුලං ස්වනම් .

සශඞ්ඛභේරීපණවප්රණාද .

මාස්ඵෝටිතක්ෂ්වේලිතසිම්හනාදම් .

දිශෝ ද්රවන්තස්ත්රිදිවං කිරන්තඃ .

ශ්රුත්වා විහම්ගාඃ සහසා නිපේතුඃ .. 37 ..

යදාභෘශන්තෛර්නිනදෛර්මහාත්මානකුම්බකර්ණෝබුබුධේප්රසුප්තඃ .

තතෝමුසුණ්ඨීර්මුසලානිසර්වේරක්ෂෝගණාස්තේජගෘහුර්ගදාශ්ච .. 38 ..

තංශෛලශෘඞ්ගෛර්මුසලෛර්ගදාභිර්වෘක්ෂෛස්තරෛර්මුද්ගරමුෂ්ටිභිශ්ච .

සුඛප්රසුප්තම්භුවිකුම්භකර්ණංරක්ෂාංස්යුදග්රාණිතදානිජඝ්නුඃ .. 39 ..

තස්යනිඃශ්වාසවාතේනකුම්භකර්ණස්යරක්ෂසඃ .

රාක්ෂසාබලවන්තෝ(අ)පිස්ථාතුනාශක්නුවන්පුරඃ .. 40 ..

තතඃපරිහිතාගාඪංරාක්ෂසාභීමවික්රමාඃ .

මෘදඞ්ගපණවාන් භේරීශ්ශඞ්ඛකුම්භගණාංස්තථා .. 41 ..

දශරාක්ෂසසාහස්රංයුගපත්පර්යවාරයන් .

නීලාඤ්ජනචයාකාරන්තේතුතම්ප්රත්යබෝධයන් .. 42 ..

අභිඝ්නන්තෝනදන්තශ්චනෛවසංවිවිදේතුසඃ .

යදාචෛනන්නශේකුස්තේප්රතිබෝධයිතුන්තදා .. 43 ..

තතෝගුරුතරංයත්නන්දාරුණංසමුපාක්රමන් .

ආශ්වානුෂ්ට්රාන් ඛරන්නාගාන් ජඝ්නුර්දණ්ඩකශාඞ්කුශෛඃ .. 44 ..

භේරීශඞ්ඛමෘදඞ්ගාංශ්චසර්වප්රාණෛරවාදයන් .

නිජඝ්නුශ්චාස්යගාත්රාණිමහාකාෂ්ඨකඞ්කරෛඃ .. 45 ..

මුද්ගරෛර්මුසලෛශ්චාපිසර්වප්රාණසමුද්යතෛඃ .

තේනනාදේවමහතාලඞ්කාසමභිපූරිතා .. 46 ..

සපර්වතවනාසර්වාසෝ(අ)පිනෛවප්රබුධ්යතේ .

තතස්සහස්රම්භේරීණාංයුගසත්සමහන්යත .. 47 ..

මෘෂ්ටකාඤ්චනකෝණානාමාසක්තානාංසමන්තතඃ .

ඒවමප්යන්තිද්රිස්තුයදානෛවප්රබුධ්යත .. 48 ..

ශාපස්යවශමාපන්නස්තතඃක්රුද්ධානිශාචරාඃ .

මහාක්රෝධසමාවිෂ්ටාස්සර්වේභීමපරාක්රමාඃ .. 49 ..

තද්රක්ෂෝබෝධයිෂ්යන්තශ්චක්රුරන්යේපරාක්රමම් .

අන්යේභේරීස්සමාජඝ්නුරන්යේචක්රුර්මහාස්වනම් .. 50 ..

කේශානන්යේප්රලුලුපුඃකර්ණාවන්යේදශන්තිච .

උදකුම්බශතාන්යන්යේසමසිඤ්චන්තකර්ණයෝඃ .. 51 ..

නකුම්භකර්ණඃපස්පන්දේමහානිද්රාවශඞ්ගතඃ .

අන්යේචබලිනස්තස්යකූටමුද්ගරපාණයඃ .. 52 ..

මූර්ධ්නිවක්ෂසිගාත්රේෂුපාතන් කූටමුද්ගරාන් .

රජ්ජුබන්ධනබද්ධාභිශ්ශතඝ්නීභිශ්චසර්වශඃ .. 53 ..

වධ්යමානෝමහාකායෝනප්රාබුධ්යතරාක්ෂසඃ .

වාරණානාංසහස්රඤ්චශරීරේ(අ)ස්යප්රධාවිතම් .. 54 ..

කුම්බකර්ණස්තදාබුද් ධ්වාස්පර්ශම්පරමබුධ්යත .

සපාත්යමානෛර්ගිරිශෘඞ්ගවෘක්ෂෛරචින්තයංස්තාන්විපුලාන් ප්රහාරාන් .

නිද්රාක්ෂ්යාත් ක්ෂුද්භයපීඩිතශ්චවිජෘම්භමාණස්සහසෝත්පපාප .. 55 ..

සනාගභෝගාචලශෘඞ්ගකල්පෞවික්ෂිප්යබාහූගිරශෘඞ්ගසාරෞ .

නිවෘත්යවක්ත්රංවඩවාමුඛාභන්නිශාචරෝ(අ)සෞවිකෘතඤ්ජජෘම්භේ .. 56 ..

තස්ය ජාජෘම්භමාණස්ය වක්ත්රං පාතාලසම්නිභම් .

දද්Rඋශේ මේරුශෘඞ්ගාග්රේ දිවාකර ඉවෝදිතඃ .. 57 ..

සජෘම්භමාණෝ(අ)තිබලඃප්රද්ධෝනිශාචරඃ .

නිඃශ්වාසශ්චාස්යසඤ්ජජ්ඤේපර්වතාදිවමාරුතඃ .. 58 ..

රූපමුත්තිෂ්ඨතස්තස්යකුම්භකර්ණස්යතද්බභෞ .

තපාන්තේසබලාකස්යමේඝස්යේවවිවර්ෂතඃ .. 59 ..

තස්යදීප්තාග්නිසදෘශේවිද්යුත්සදෘශවර්චසී .

දදෘශාතේමහානේත්රේදීප්තාවිවමහාග්රහෞ .. 60 ..

තතස්ත්වදර්ශයන් සර්වාන්භක්ෂ්යාංශ්චවිවිධාන් බහූන් .

වරාහාන්මහිෂාංශ්චෛවබභක්ෂසමහාබලඃ .. 61 ..

ආදදුන්භුක්ෂිතෝමාංසංශෝණිතන්තෘෂිතඃපිබන් .

මේදඃකුම්භාංශ්චමද්යාංශ්චපපෞශක්රරිපුස්තදා .. 62 ..

තතස්තෘප්ත ඉති ජ්ඤාත්වා සමුත්පේරුර්නිශාචරාඃ .

ශිරෝභිශ්ච ප්රණම්යෛනං සර්වතඃ පර්යවාරයන් .. 63 ..

නිද්රාවිශදනේත්රස්තුකලුෂීකෘතලෝචනඃ .

චාරයන් සර්වතෝදෘෂ්ටින්තාන් දදර්ශනිශාචරාන් .. 64 ..

සසර්වාන් සාන්ත්වයාමාසනෛරෘතාන් නෛරෘතර්ෂභඃ .

බෝධනාද්විස්මිතශ්චාපිරාක්ෂසානිදමබ්රවීත් .. 65 ..

කිමර්ථමහමාදෘත්යභවද්භිඃප්රතිබෝධිතඃ .

කච්ඡිත්සුකුශලංරාජ්ඤෝභයංවානේෂනකිම් .. 66 ..

අථවාධ්රුවමන්යේභ්යෝභයම්පරමුපස්ථිතම් .

යදර්ථමේවත්වරිතෛර්භවද්භිඃප්රතිබෝධිතඃ .. 67 ..

අද්යරාක්ෂසරාජස්යභයමුත්පාටයාම්යහම් .

දාරයිෂ්යේමහේන්ද්රංවාශාතයිෂ්යේතථානලම් .. 68 ..

නහ්යල්පකාරණේසුප්තම්බෝධයිෂ්යතිමාඞ්ගුරුඃ .

තදාඛ්යාතාර්ථතත්ත්වේනමත්ප්රබෝධනකාරණම් .. 69 ..

ඒවම්බ්රුවාණංසම්රබ්ධඞ්කුම්භකර්ණමරින්දමම් .

යූපාක්ෂඃසචිවෝරාජ්ඤඃකෘතාඤ්ජලිරභාෂත .. 70 ..

නනෝදේවකෘතඞ්කිඤ්චිද්භයමස්තිකදාචන .

මානුෂාන්නෝභයංරාජංස්තුමුලංසම්ප්රබාධතේ .. 71 ..

නදෛත්යදානවේභ්යෝවාභයමස්තිහිතාදෘශම් .

යාදෘශම්මානුෂංරාජන් භයමස්මානුපස්ථිතම් .. 72 ..

වානරෛඃපර්වතාකාරෛර්ලඞ්කේයම්පරිවාරිතා .

සීතාහරණසන්තප්තාද්රාමාන්නස්තුමුලම්භයම් .. 73 ..

ඒකේනවානරේණේයම්පූර්වන්දග්ධාමහාපුරී .

කුමාරෝනිහතශ්චාක්ෂස්සානුයාත්රඃසකුඤ්ජරඃ .. 74 ..

ස්වයංරක්ෂෝධිපශ්චාපිපෞලස්ත්යෝදේවකණ්ටකඃ .

මෘතේතිසංයුගේමුක්තෝරාමේණාදිත්යතේජසා .. 75 ..

යන්න දේවෛඃ කෘතෝ රාජා නාපි දෛත්යෛර්න දානවෛඃ .

කෘතඃ ස ඉහ රාමේණ විමුක්තඃ ප්රාණසංශයාත් .. 76 ..

සයූපාක්ෂ්වචශ්ශ්රුත්වාභ්රාතුර්යුධිපරාභවම් .

කුම්භකර්ණෝවිවෘත්තාක්ෂෝයූපාක්ෂමිදමබ්රවීත් .. 77 ..

සර්වමද්යෛවයූපාක්ෂහරිසෛන්යංසලක්ෂ්මණම් .

රාඝවඤ්චරණේජිත්වාතතෝද්රක්ෂ්යාමිරාවණම් .. 78 ..

රාක්ෂසාංස්තර්පයිෂ්යාමිහරීණාම්මාංසශෝණිතෛඃ .

රාමලක්ෂ්මණයෝශ්චාපිස්වයම්පාස්යාමිශෝණිතම් .. 79 ..

තත්තස්යවාක්යම්බ්රුවතෝනිශම්යසගර්විතංරෝෂවිවෘද්ධදෝෂම් .

මහෝදරෝනෛරෘතයෝධමුඛ්යඃකෘතාඤ්ජලිර්වාක්යමිදම්බභාෂේ .. 80 ..

රාවණස්යවචඃශ්රුත්වාගුණදෝෂෞවිමෘශ්යච .

පශ්චාදපිමහාබාහෝ ශත්රූන්යුධිවිජේෂ්යසි .. 81 ..

මහෝදරවචශ්ශ්රුත්වාරාක්ෂසෛඃපරිවාරිතඃ .

කුම්භකර්ණෝමහාතේජාස්සම්ප්රතස්ථේමහාබලඃ .. 82 ..

සුප්තමුත්ථාප්යභීමාක්ෂම්භීමරූපපරාක්රමම් .

රාක්ෂසාස්ත්වරිතාජුග්මර්දශග්රීන්විවේශනම් .. 83 ..

තතෝගත්වාදශග්රීවමාසීනම්පරමාසනේ .

ඌචුර්බද්ධාඤ්ජලිපුටාස්සර්වඒවනිශාචරාඃ .. 84 ..

ප්රබුද්ධෝ(අ)යඞ්කුම්භකර්ණභ්රාතාතේරාක්ෂසේශ්වර .

කථන්තත්රෛවනිර්යාතුද්රක්ෂ්යසේතමිහාගතම් .. 85 ..

රාවණස්ත්වබ්රවීද්ධෘෂ්ටෝරාක්ෂසාංස්තානුපස්ථිතාන් .

ද්රෂ්ටුමේනමිහේච්ඡාමියථාන්යායඤ්චපූජ්යතාම් .. 86 ..

තථේත්යුක්ත්වාතුතේසර්වේපුනරාගම්යරාක්ෂසාඃ .

කුම්භකර්ණමිදංවාක්යමූචූරාවණචෝදිතාඃ .. 87 ..

ද්රෂ්ටුන්ත්වාඞ්කාඞ්ක්ෂතේරාජාසර්වරාක්ෂසපුඞ්ගවඃ .

ගමනේක්රියතාම්බුද්ධිර්භ්රාතරංසම්ප්රහර්ෂයඃ .. 88 ..

කුම්භකර්ණස්තුදුර්ධර්ෂෝභ්රාතුරාජ්ඤායශාසනම් .

තථේත්යුක්ත්වාමහාවීර්යශ්ශයනාදුත්පපාතහ .. 89 ..

ප්රක්ෂාල්ය වදනං හ්Rෂ්ටඃ ස්නාතඃ පරමභූෂිතඃ .

පිපාසුස්ත්වරයාමාස පානං බලසමීරණම් .. 90 ..

තතස්තේත්වරිතාස්තත්රරාක්ෂසාරාවණාජ්ඤයා .

මද්යකුම්භාංශ්චවිවිධාන් ක්ෂිප්රමේවෝපහාරයන් .. 91 ..

පීත්වාඝටසහස්රේද්වේගමනායෝපචක්රමේ .

ඊෂත්සමුත්කටෝමත්තස්තේජෝබලසමන්විතඃ .. 92 ..

කුම්භකර්ණෝබභෞහෘෂ්ටඃකාලාන්තකයමෝපමඃ .

භ්රාතුස්සභවනඞ්ගච්ඡන්රක්ෂෝබලසමන්විතඃ .. 93 ..

කුම්භකර්ණඃ පදන්යාසෛරකම්පයත මේදිනීම් .

ස රාජමාර්ගං වපුෂා ප්රකාශයන් .

සහස්රරස්මිර්ධරණීමිවාංශුභිඃ .

ජගාම තත්රාඤ්ජලිමාලයා වෘතඃ .

ශතක්රතුර්ගේහමිව ස්වයම්භුවඃ .. 94 ..

තංරාජමාර්ගස්ථමමිත්රඝාතිනංවනෞකසස්තේසහසාබහිස්ස්ථිතාඃ .

දෘෂ්ටවා(අ)ප්රමේයඞ්ගිරිශෘඞ්ගකල්පංවිතත්රසුස්තේහරියූථපාලාඃ .. 95 ..

කේචිච්ඡරණ්යංශරණංස්මරාමංව්රජන්තිකේචිද් ව්යථිතාඃපතන්ති .

කේචිද්ධශස්මව්යථිතාඃපතන්තිකේචිද්භයාර්තාභුවිශේරතේස්ම .. 96 ..

තමද්රිශෘඞ්ගප්රතිමඞ්කිරීටිනංස්පෘශන්තමාදිත්යමිවා(අ)ත්මතේජසා .

වනෞකසඃප්රේක්ෂ්යවිවෘද්ධමද්භුතං 3 භයාර්ධිතාදුද්රුවිරේතතස්තතඃ .. 97 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ යුද්ධකාණ්ඩේ ෂෂ්ටිතමස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ṣaṣṭitamassargaḥ |

sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrāmabāṇabhayārdhitaḥ |

bhagnadarpastadārājābabhūvavyathitendriyaḥ || 1 ||

mātaṅga iva simhena garuḍeneva pannagaḥ |

abhibhūto'bhavadrājā rāghaveṇa mahātmanā || 2 ||

brahmadaṇḍapratīkānāṃvidyutsadṛśavarcasām |

smaranrāghavabāṇānāṃvivyatherākṣaseśvaraḥ || 3 ||

nakāñcanamayandivyamāśrityaparamāsanam |

viprekṣamāṇorakṣāṃsirāvaṇovākyamabravīt || 4 ||

sarvantatkhalumemoghaṃyattaptamparamantapaḥ |

yatsamānomahendreṇamānuṣeṇāsmirjitaḥ || 5 ||

idantadbrahmaṇoghoraṃvākyammāmabhyupasthitam |

mānuṣebhyovijānīhibhayantvamititattathā || 6 ||

devadānavagandharvairyakṣarākṣasapannagaiḥ |

avadhyatvammayāprāptammānuṣebhyonayācitam || 7 ||

viditaṃ mānuṣaṃ manye rāmaṃ daśarathātmajam |

ikṣvākukulajātena anarṇyena yat purā || 8 ||

utpatsyatehimadvaṃśepuruṣorākṣasādhanu |

yastvāṃsaputraṃsāmātyaṃsabalaṃsāśvasārathim || 9 ||

nihaniṣyatisaṅgrāmetvāṅkulādhama durmate |

śapto'haṃvedavatyācayadāsādharṣitāpurā || 10 ||

seyaṃsītāmahābhāgājātājanakanandinī |

umānandīśvaraścāpirambhāvaruṇakanyakā || 11 ||

yathoktāstanmayāprāptannamithyāṛṣibhāṣitaṃ etadevābhyupāgamyayatnaṅkartumahārhatha || 12 ||

rākṣasāścāpitiṣṭhantucaryāgopuramūrthasu |

sacāpratimagāmbhīryodevadānavadarpahā || 13 ||

brahmaśāpābhibhūtastukumbhakarṇovibodhyatām |

saparājitamātmānamprahastañcaniṣūditam || 14 ||

jñātvārakṣobalambhīmamādideśamahābalaḥ |

dvāreṣuyatnaḥkriyatāmprākāraścādhiruhyatām || 15 ||

nidrāvaśasamāviṣṭaḥkumbhakarṇovibodyatām |

sukhaṃsvapitiniścintaḥkālopahatacetanaḥ || 16 ||

navaṣaṭ saptacāṣṭaucamāsān svapitirākṣasaḥ |

mantrayitvāprasupto'yamitastunavame'hani || 17 ||

tantubodhayatakṣipraṅkumbhakarṇammahābalam |

satusaṅ khyemahābāhuḥkakudassarvarakṣasām || 18 ||

vānarān rājaputraucakṣipramevahaniṣyati eṣaḥketuḥparaṃsaṅ khyemukhyovaisarvarakṣasām || 19 ||

kumbhakarṇaḥsadāśetemūḍhogrāmyasukherataḥ |

rāmeṇahinirastasyasaṅgrāme'smin sudāruṇe || 20 ||

bhaviṣyatinameśokaḥkumbhakarṇevibodhite |

kiṅkariṣyāmyahantenaśakratulyabalenahi || 21 ||

īdṛśevyasaneghoreyonasāhyāyakalpate |

tetutadvacanaṃśrutvārākṣasendrasyarākṣasāḥ || 22 ||

jagmuḥparamasambhrāntāḥkumbhakarṇaniveśanam |

tāmpraviśyamahādvāraṃsarvatoyojanāyatām || 23 ||

kumbhakarṇaguhāṃramyāṃsarvagandhapravāhinīm |

kumbhakarṇasyaniḥśvāsādavadhūtāmahābalāḥ || 24 ||

pratiṣṭhamānāḥkṛcchreṇayatnātpraviviśurguhām |

tāmpraviśyaguhāṃramyāṃśubhāṅkāñcanakuṭṭimām || 25 ||

dadṛśurnairṛtavyāghraṃśayānambhīmavidarśanam |

tetutaṃvikṛtaṃsuptaṃvikīrṇamivaparvatam || 26 ||

kumbhakarṇammahānidraṃsahitāḥpratyabodhayan |

ūrdhvaromāñcitatanuṃśvasantamivapannagam |

bhrāmayantaṃ nviśśvasaiḥśayānaṃ bhīmavidarśamam || 27 ||

bhīmanāsāpuṭantantupātālovipulānanam |

śayanenyastasarvāṅgammedorudhiragandhinam || 28 ||

kāñcanāṅgadanaddhāṅgaṅkirīṭinamarindamam |

dadṛśurnairṛtavyāghraṅkumbhakarṇamarindamam || 29 ||

tataścakrurmahātmānaṅkumbhakarṇāgratastadācāgrataḥ || 30 ||

māṃsānāmmerusaṅkāśaṃrāśimparamatarpaṇam |

mṛgāṇāmmahiṣāṇāñcavarāhāṇāñcasañcayān || 31 ||

cakrurnairṛtaśārdūlārāśimannasyacādbhutam |

tataśśoṇitakumbhāṃścamadyānivividhānica || 32 ||

purastātkumbhakarṇasyacakrustridaśaśatravaḥ |

lilipuścaparārdhyenacandanenaparantapam || 33 ||

divyairāśvāsayāmāmāsurmālyairgandhaissugandhibhiḥ |

dhūpaṃsugandhāṃścasasṛjustuṣṭavuścaparantatam || 34 ||

jaladāivacāneduryātudhānāstatastataḥ |

śaṅkhānnāpūrayāmāsuśśaśāṅkasadṛśaprabhān || 35 ||

tumulaṃyugapacchāpivineduścāpyamarṣitāḥ |

nedurāsphoṭayāmāsuścikṣipusteniśācarāḥ || 36 ||

kumbhakarṇavibodhārthaṃ cakrustevipulaṃ svanam |

saśaṅkhabherīpaṇavapraṇāda |

māsphoṭitakṣvelitasimhanādam |

diśo dravantastridivaṃ kirantaḥ |

śrutvā vihamgāḥ sahasā nipetuḥ || 37 ||

yadābhṛśantairninadairmahātmānakumbakarṇobubudheprasuptaḥ |

tatomusuṇṭhīrmusalānisarverakṣogaṇāstejagṛhurgadāśca || 38 ||

taṃśailaśṛṅgairmusalairgadābhirvṛkṣaistarairmudgaramuṣṭibhiśca |

sukhaprasuptambhuvikumbhakarṇaṃrakṣāṃsyudagrāṇitadānijaghnuḥ || 39 ||

tasyaniḥśvāsavātenakumbhakarṇasyarakṣasaḥ |

rākṣasābalavanto'pisthātunāśaknuvanpuraḥ || 40 ||

tataḥparihitāgāḍhaṃrākṣasābhīmavikramāḥ |

mṛdaṅgapaṇavān bherīśśaṅkhakumbhagaṇāṃstathā || 41 ||

daśarākṣasasāhasraṃyugapatparyavārayan |

nīlāñjanacayākārantetutampratyabodhayan || 42 ||

abhighnantonadantaścanaivasaṃvividetusaḥ |

yadācainannaśekustepratibodhayituntadā || 43 ||

tatogurutaraṃyatnandāruṇaṃsamupākraman |

āśvānuṣṭrān kharannāgān jaghnurdaṇḍakaśāṅkuśaiḥ || 44 ||

bherīśaṅkhamṛdaṅgāṃścasarvaprāṇairavādayan |

nijaghnuścāsyagātrāṇimahākāṣṭhakaṅkaraiḥ || 45 ||

mudgarairmusalaiścāpisarvaprāṇasamudyataiḥ |

tenanādevamahatālaṅkāsamabhipūritā || 46 ||

saparvatavanāsarvāso'pinaivaprabudhyate |

tatassahasrambherīṇāṃyugasatsamahanyata || 47 ||

mṛṣṭakāñcanakoṇānāmāsaktānāṃsamantataḥ |

evamapyantidristuyadānaivaprabudhyata || 48 ||

śāpasyavaśamāpannastataḥkruddhāniśācarāḥ |

mahākrodhasamāviṣṭāssarvebhīmaparākramāḥ || 49 ||

tadrakṣobodhayiṣyantaścakruranyeparākramam |

anyebherīssamājaghnuranyecakrurmahāsvanam || 50 ||

keśānanyepralulupuḥkarṇāvanyedaśantica |

udakumbaśatānyanyesamasiñcantakarṇayoḥ || 51 ||

nakumbhakarṇaḥpaspandemahānidrāvaśaṅgataḥ |

anyecabalinastasyakūṭamudgarapāṇayaḥ || 52 ||

mūrdhnivakṣasigātreṣupātan kūṭamudgarān |

rajjubandhanabaddhābhiśśataghnībhiścasarvaśaḥ || 53 ||

vadhyamānomahākāyonaprābudhyatarākṣasaḥ |

vāraṇānāṃsahasrañcaśarīre'syapradhāvitam || 54 ||

kumbakarṇastadābud dhvāsparśamparamabudhyata |

sapātyamānairgiriśṛṅgavṛkṣairacintayaṃstānvipulān prahārān |

nidrākṣyāt kṣudbhayapīḍitaścavijṛmbhamāṇassahasotpapāpa || 55 ||

sanāgabhogācalaśṛṅgakalpauvikṣipyabāhūgiraśṛṅgasārau |

nivṛtyavaktraṃvaḍavāmukhābhanniśācaro'sauvikṛtañjajṛmbhe || 56 ||

tasya jājṛmbhamāṇasya vaktraṃ pātālasamnibham |

dadRuśe meruśṛṅgāgre divākara ivoditaḥ || 57 ||

sajṛmbhamāṇo'tibalaḥpraddhoniśācaraḥ |

niḥśvāsaścāsyasañjajñeparvatādivamārutaḥ || 58 ||

rūpamuttiṣṭhatastasyakumbhakarṇasyatadbabhau |

tapāntesabalākasyameghasyevavivarṣataḥ || 59 ||

tasyadīptāgnisadṛśevidyutsadṛśavarcasī |

dadṛśātemahānetredīptāvivamahāgrahau || 60 ||

tatastvadarśayan sarvānbhakṣyāṃścavividhān bahūn |

varāhānmahiṣāṃścaivababhakṣasamahābalaḥ || 61 ||

ādadunbhukṣitomāṃsaṃśoṇitantṛṣitaḥpiban |

medaḥkumbhāṃścamadyāṃścapapauśakraripustadā || 62 ||

tatastṛpta iti jñātvā samutperurniśācarāḥ |

śirobhiśca praṇamyainaṃ sarvataḥ paryavārayan || 63 ||

nidrāviśadanetrastukaluṣīkṛtalocanaḥ |

cārayan sarvatodṛṣṭintān dadarśaniśācarān || 64 ||

sasarvān sāntvayāmāsanairṛtān nairṛtarṣabhaḥ |

bodhanādvismitaścāpirākṣasānidamabravīt || 65 ||

kimarthamahamādṛtyabhavadbhiḥpratibodhitaḥ |

kacchitsukuśalaṃrājñobhayaṃvāneṣanakim || 66 ||

athavādhruvamanyebhyobhayamparamupasthitam |

yadarthamevatvaritairbhavadbhiḥpratibodhitaḥ || 67 ||

adyarākṣasarājasyabhayamutpāṭayāmyaham |

dārayiṣyemahendraṃvāśātayiṣyetathānalam || 68 ||

nahyalpakāraṇesuptambodhayiṣyatimāṅguruḥ |

tadākhyātārthatattvenamatprabodhanakāraṇam || 69 ||

evambruvāṇaṃsamrabdhaṅkumbhakarṇamarindamam |

yūpākṣaḥsacivorājñaḥkṛtāñjalirabhāṣata || 70 ||

nanodevakṛtaṅkiñcidbhayamastikadācana |

mānuṣānnobhayaṃrājaṃstumulaṃsamprabādhate || 71 ||

nadaityadānavebhyovābhayamastihitādṛśam |

yādṛśammānuṣaṃrājan bhayamasmānupasthitam || 72 ||

vānaraiḥparvatākārairlaṅkeyamparivāritā |

sītāharaṇasantaptādrāmānnastumulambhayam || 73 ||

ekenavānareṇeyampūrvandagdhāmahāpurī |

kumāronihataścākṣassānuyātraḥsakuñjaraḥ || 74 ||

svayaṃrakṣodhipaścāpipaulastyodevakaṇṭakaḥ |

mṛtetisaṃyugemuktorāmeṇādityatejasā || 75 ||

yanna devaiḥ kṛto rājā nāpi daityairna dānavaiḥ |

kṛtaḥ sa iha rāmeṇa vimuktaḥ prāṇasaṃśayāt || 76 ||

sayūpākṣvacaśśrutvābhrāturyudhiparābhavam |

kumbhakarṇovivṛttākṣoyūpākṣamidamabravīt || 77 ||

sarvamadyaivayūpākṣaharisainyaṃsalakṣmaṇam |

rāghavañcaraṇejitvātatodrakṣyāmirāvaṇam || 78 ||

rākṣasāṃstarpayiṣyāmiharīṇāmmāṃsaśoṇitaiḥ |

rāmalakṣmaṇayoścāpisvayampāsyāmiśoṇitam || 79 ||

tattasyavākyambruvatoniśamyasagarvitaṃroṣavivṛddhadoṣam |

mahodaronairṛtayodhamukhyaḥkṛtāñjalirvākyamidambabhāṣe || 80 ||

rāvaṇasyavacaḥśrutvāguṇadoṣauvimṛśyaca |

paścādapimahābāho śatrūnyudhivijeṣyasi || 81 ||

mahodaravacaśśrutvārākṣasaiḥparivāritaḥ |

kumbhakarṇomahātejāssampratasthemahābalaḥ || 82 ||

suptamutthāpyabhīmākṣambhīmarūpaparākramam |

rākṣasāstvaritājugmardaśagrīnviveśanam || 83 ||

tatogatvādaśagrīvamāsīnamparamāsane |

ūcurbaddhāñjalipuṭāssarvaevaniśācarāḥ || 84 ||

prabuddho'yaṅkumbhakarṇabhrātāterākṣaseśvara |

kathantatraivaniryātudrakṣyasetamihāgatam || 85 ||

rāvaṇastvabravīddhṛṣṭorākṣasāṃstānupasthitān |

draṣṭumenamihecchāmiyathānyāyañcapūjyatām || 86 ||

tathetyuktvātutesarvepunarāgamyarākṣasāḥ |

kumbhakarṇamidaṃvākyamūcūrāvaṇacoditāḥ || 87 ||

draṣṭuntvāṅkāṅkṣaterājāsarvarākṣasapuṅgavaḥ |

gamanekriyatāmbuddhirbhrātaraṃsampraharṣayaḥ || 88 ||

kumbhakarṇastudurdharṣobhrāturājñāyaśāsanam |

tathetyuktvāmahāvīryaśśayanādutpapātaha || 89 ||

prakṣālya vadanaṃ hRṣṭaḥ snātaḥ paramabhūṣitaḥ |

pipāsustvarayāmāsa pānaṃ balasamīraṇam || 90 ||

tatastetvaritāstatrarākṣasārāvaṇājñayā |

madyakumbhāṃścavividhān kṣipramevopahārayan || 91 ||

pītvāghaṭasahasredvegamanāyopacakrame |

īṣatsamutkaṭomattastejobalasamanvitaḥ || 92 ||

kumbhakarṇobabhauhṛṣṭaḥkālāntakayamopamaḥ |

bhrātussabhavanaṅgacchanrakṣobalasamanvitaḥ || 93 ||

kumbhakarṇaḥ padanyāsairakampayata medinīm |

sa rājamārgaṃ vapuṣā prakāśayan |

sahasrarasmirdharaṇīmivāṃśubhiḥ |

jagāma tatrāñjalimālayā vṛtaḥ |

śatakraturgehamiva svayambhuvaḥ || 94 ||

taṃrājamārgasthamamitraghātinaṃvanaukasastesahasābahissthitāḥ |

dṛṣṭavā'prameyaṅgiriśṛṅgakalpaṃvitatrasustehariyūthapālāḥ || 95 ||

keciccharaṇyaṃśaraṇaṃsmarāmaṃvrajantikecid vyathitāḥpatanti |

keciddhaśasmavyathitāḥpatantikecidbhayārtābhuviśeratesma || 96 ||

tamadriśṛṅgapratimaṅkirīṭinaṃspṛśantamādityamivā'tmatejasā |

vanaukasaḥprekṣyavivṛddhamadbhutaṃ 3 bhayārdhitādudruviretatastataḥ || 97 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṣṭitamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ षष्टितमस्सर्गः ।

सप्रविश्यपुरींलङ्कांरामबाणभयार्धितः ।

भग्नदर्पस्तदाराजाबभूवव्यथितेन्द्रियः ॥ 1 ॥

मातङ्ग इव सिम्हेन गरुडेनेव पन्नगः ।

अभिभूतोऽभवद्राजा राघवेण महात्मना ॥ 2 ॥

ब्रह्मदण्डप्रतीकानांविद्युत्सदृशवर्चसाम् ।

स्मरन्राघवबाणानांविव्यथेराक्षसेश्वरः ॥ 3 ॥

नकाञ्चनमयन्दिव्यमाश्रित्यपरमासनम् ।

विप्रेक्षमाणोरक्षांसिरावणोवाक्यमब्रवीत् ॥ 4 ॥

सर्वन्तत्खलुमेमोघंयत्तप्तम्परमन्तपः ।

यत्समानोमहेन्द्रेणमानुषेणास्मिर्जितः ॥ 5 ॥

इदन्तद्ब्रह्मणोघोरंवाक्यम्मामभ्युपस्थितम् ।

मानुषेभ्योविजानीहिभयन्त्वमितितत्तथा ॥ 6 ॥

देवदानवगन्धर्वैर्यक्षराक्षसपन्नगैः ।

अवध्यत्वम्मयाप्राप्तम्मानुषेभ्योनयाचितम् ॥ 7 ॥

विदितं मानुषं मन्ये रामं दशरथात्मजम् ।

इक्ष्वाकुकुलजातेन अनर्ण्येन यत् पुरा ॥ 8 ॥

उत्पत्स्यतेहिमद्वंशेपुरुषोराक्षसाधनु ।

यस्त्वांसपुत्रंसामात्यंसबलंसाश्वसारथिम् ॥ 9 ॥

निहनिष्यतिसङ्ग्रामेत्वाङ्कुलाधम दुर्मते ।

शप्तोऽहंवेदवत्याचयदासाधर्षितापुरा ॥ 10 ॥

सेयंसीतामहाभागाजाताजनकनन्दिनी ।

उमानन्दीश्वरश्चापिरम्भावरुणकन्यका ॥ 11 ॥

यथोक्तास्तन्मयाप्राप्तन्नमिथ्याऋषिभाषितं एतदेवाभ्युपागम्ययत्नङ्कर्तुमहार्हथ ॥ 12 ॥

राक्षसाश्चापितिष्ठन्तुचर्यागोपुरमूर्थसु ।

सचाप्रतिमगाम्भीर्योदेवदानवदर्पहा ॥ 13 ॥

ब्रह्मशापाभिभूतस्तुकुम्भकर्णोविबोध्यताम् ।

सपराजितमात्मानम्प्रहस्तञ्चनिषूदितम् ॥ 14 ॥

ज्ञात्वारक्षोबलम्भीममादिदेशमहाबलः ।

द्वारेषुयत्नःक्रियताम्प्राकारश्चाधिरुह्यताम् ॥ 15 ॥

निद्रावशसमाविष्टःकुम्भकर्णोविबोद्यताम् ।

सुखंस्वपितिनिश्चिन्तःकालोपहतचेतनः ॥ 16 ॥

नवषट् सप्तचाष्टौचमासान् स्वपितिराक्षसः ।

मन्त्रयित्वाप्रसुप्तोऽयमितस्तुनवमेऽहनि ॥ 17 ॥

तन्तुबोधयतक्षिप्रङ्कुम्भकर्णम्महाबलम् ।

सतुसङ् ख्येमहाबाहुःककुदस्सर्वरक्षसाम् ॥ 18 ॥

वानरान् राजपुत्रौचक्षिप्रमेवहनिष्यति एषःकेतुःपरंसङ् ख्येमुख्योवैसर्वरक्षसाम् ॥ 19 ॥

कुम्भकर्णःसदाशेतेमूढोग्राम्यसुखेरतः ।

रामेणहिनिरस्तस्यसङ्ग्रामेऽस्मिन् सुदारुणे ॥ 20 ॥

भविष्यतिनमेशोकःकुम्भकर्णेविबोधिते ।

किङ्करिष्याम्यहन्तेनशक्रतुल्यबलेनहि ॥ 21 ॥

ईदृशेव्यसनेघोरेयोनसाह्यायकल्पते ।

तेतुतद्वचनंश्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्यराक्षसाः ॥ 22 ॥

जग्मुःपरमसम्भ्रान्ताःकुम्भकर्णनिवेशनम् ।

ताम्प्रविश्यमहाद्वारंसर्वतोयोजनायताम् ॥ 23 ॥

कुम्भकर्णगुहांरम्यांसर्वगन्धप्रवाहिनीम् ।

कुम्भकर्णस्यनिःश्वासादवधूतामहाबलाः ॥ 24 ॥

प्रतिष्ठमानाःकृच्छ्रेणयत्नात्प्रविविशुर्गुहाम् ।

ताम्प्रविश्यगुहांरम्यांशुभाङ्काञ्चनकुट्टिमाम् ॥ 25 ॥

ददृशुर्नैरृतव्याघ्रंशयानम्भीमविदर्शनम् ।

तेतुतंविकृतंसुप्तंविकीर्णमिवपर्वतम् ॥ 26 ॥

कुम्भकर्णम्महानिद्रंसहिताःप्रत्यबोधयन् ।

ऊर्ध्वरोमाञ्चिततनुंश्वसन्तमिवपन्नगम् ।

भ्रामयन्तं न्विश्श्वसैःशयानं भीमविदर्शमम् ॥ 27 ॥

भीमनासापुटन्तन्तुपातालोविपुलाननम् ।

शयनेन्यस्तसर्वाङ्गम्मेदोरुधिरगन्धिनम् ॥ 28 ॥

काञ्चनाङ्गदनद्धाङ्गङ्किरीटिनमरिन्दमम् ।

ददृशुर्नैरृतव्याघ्रङ्कुम्भकर्णमरिन्दमम् ॥ 29 ॥

ततश्चक्रुर्महात्मानङ्कुम्भकर्णाग्रतस्तदाचाग्रतः ॥ 30 ॥

मांसानाम्मेरुसङ्काशंराशिम्परमतर्पणम् ।

मृगाणाम्महिषाणाञ्चवराहाणाञ्चसञ्चयान् ॥ 31 ॥

चक्रुर्नैरृतशार्दूलाराशिमन्नस्यचाद्भुतम् ।

ततश्शोणितकुम्भांश्चमद्यानिविविधानिच ॥ 32 ॥

पुरस्तात्कुम्भकर्णस्यचक्रुस्त्रिदशशत्रवः ।

लिलिपुश्चपरार्ध्येनचन्दनेनपरन्तपम् ॥ 33 ॥

दिव्यैराश्वासयामामासुर्माल्यैर्गन्धैस्सुगन्धिभिः ।

धूपंसुगन्धांश्चससृजुस्तुष्टवुश्चपरन्ततम् ॥ 34 ॥

जलदाइवचानेदुर्यातुधानास्ततस्ततः ।

शङ्खान्नापूरयामासुश्शशाङ्कसदृशप्रभान् ॥ 35 ॥

तुमुलंयुगपच्छापिविनेदुश्चाप्यमर्षिताः ।

नेदुरास्फोटयामासुश्चिक्षिपुस्तेनिशाचराः ॥ 36 ॥

कुम्भकर्णविबोधार्थं चक्रुस्तेविपुलं स्वनम् ।

सशङ्खभेरीपणवप्रणाद ।

मास्फोटितक्ष्वेलितसिम्हनादम् ।

दिशो द्रवन्तस्त्रिदिवं किरन्तः ।

श्रुत्वा विहम्गाः सहसा निपेतुः ॥ 37 ॥

यदाभृशन्तैर्निनदैर्महात्मानकुम्बकर्णोबुबुधेप्रसुप्तः ।

ततोमुसुण्ठीर्मुसलानिसर्वेरक्षोगणास्तेजगृहुर्गदाश्च ॥ 38 ॥

तंशैलशृङ्गैर्मुसलैर्गदाभिर्वृक्षैस्तरैर्मुद्गरमुष्टिभिश्च ।

सुखप्रसुप्तम्भुविकुम्भकर्णंरक्षांस्युदग्राणितदानिजघ्नुः ॥ 39 ॥

तस्यनिःश्वासवातेनकुम्भकर्णस्यरक्षसः ।

राक्षसाबलवन्तोऽपिस्थातुनाशक्नुवन्पुरः ॥ 40 ॥

ततःपरिहितागाढंराक्षसाभीमविक्रमाः ।

मृदङ्गपणवान् भेरीश्शङ्खकुम्भगणांस्तथा ॥ 41 ॥

दशराक्षससाहस्रंयुगपत्पर्यवारयन् ।

नीलाञ्जनचयाकारन्तेतुतम्प्रत्यबोधयन् ॥ 42 ॥

अभिघ्नन्तोनदन्तश्चनैवसंविविदेतुसः ।

यदाचैनन्नशेकुस्तेप्रतिबोधयितुन्तदा ॥ 43 ॥

ततोगुरुतरंयत्नन्दारुणंसमुपाक्रमन् ।

आश्वानुष्ट्रान् खरन्नागान् जघ्नुर्दण्डकशाङ्कुशैः ॥ 44 ॥

भेरीशङ्खमृदङ्गांश्चसर्वप्राणैरवादयन् ।

निजघ्नुश्चास्यगात्राणिमहाकाष्ठकङ्करैः ॥ 45 ॥

मुद्गरैर्मुसलैश्चापिसर्वप्राणसमुद्यतैः ।

तेननादेवमहतालङ्कासमभिपूरिता ॥ 46 ॥

सपर्वतवनासर्वासोऽपिनैवप्रबुध्यते ।

ततस्सहस्रम्भेरीणांयुगसत्समहन्यत ॥ 47 ॥

मृष्टकाञ्चनकोणानामासक्तानांसमन्ततः ।

एवमप्यन्तिद्रिस्तुयदानैवप्रबुध्यत ॥ 48 ॥

शापस्यवशमापन्नस्ततःक्रुद्धानिशाचराः ।

महाक्रोधसमाविष्टास्सर्वेभीमपराक्रमाः ॥ 49 ॥

तद्रक्षोबोधयिष्यन्तश्चक्रुरन्येपराक्रमम् ।

अन्येभेरीस्समाजघ्नुरन्येचक्रुर्महास्वनम् ॥ 50 ॥

केशानन्येप्रलुलुपुःकर्णावन्येदशन्तिच ।

उदकुम्बशतान्यन्येसमसिञ्चन्तकर्णयोः ॥ 51 ॥

नकुम्भकर्णःपस्पन्देमहानिद्रावशङ्गतः ।

अन्येचबलिनस्तस्यकूटमुद्गरपाणयः ॥ 52 ॥

मूर्ध्निवक्षसिगात्रेषुपातन् कूटमुद्गरान् ।

रज्जुबन्धनबद्धाभिश्शतघ्नीभिश्चसर्वशः ॥ 53 ॥

वध्यमानोमहाकायोनप्राबुध्यतराक्षसः ।

वारणानांसहस्रञ्चशरीरेऽस्यप्रधावितम् ॥ 54 ॥

कुम्बकर्णस्तदाबुद् ध्वास्पर्शम्परमबुध्यत ।

सपात्यमानैर्गिरिशृङ्गवृक्षैरचिन्तयंस्तान्विपुलान् प्रहारान् ।

निद्राक्ष्यात् क्षुद्भयपीडितश्चविजृम्भमाणस्सहसोत्पपाप ॥ 55 ॥

सनागभोगाचलशृङ्गकल्पौविक्षिप्यबाहूगिरशृङ्गसारौ ।

निवृत्यवक्त्रंवडवामुखाभन्निशाचरोऽसौविकृतञ्जजृम्भे ॥ 56 ॥

तस्य जाजृम्भमाणस्य वक्त्रं पातालसम्निभम् ।

दद्Rउशे मेरुशृङ्गाग्रे दिवाकर इवोदितः ॥ 57 ॥

सजृम्भमाणोऽतिबलःप्रद्धोनिशाचरः ।

निःश्वासश्चास्यसञ्जज्ञेपर्वतादिवमारुतः ॥ 58 ॥

रूपमुत्तिष्ठतस्तस्यकुम्भकर्णस्यतद्बभौ ।

तपान्तेसबलाकस्यमेघस्येवविवर्षतः ॥ 59 ॥

तस्यदीप्ताग्निसदृशेविद्युत्सदृशवर्चसी ।

ददृशातेमहानेत्रेदीप्ताविवमहाग्रहौ ॥ 60 ॥

ततस्त्वदर्शयन् सर्वान्भक्ष्यांश्चविविधान् बहून् ।

वराहान्महिषांश्चैवबभक्षसमहाबलः ॥ 61 ॥

आददुन्भुक्षितोमांसंशोणितन्तृषितःपिबन् ।

मेदःकुम्भांश्चमद्यांश्चपपौशक्ररिपुस्तदा ॥ 62 ॥

ततस्तृप्त इति ज्ञात्वा समुत्पेरुर्निशाचराः ।

शिरोभिश्च प्रणम्यैनं सर्वतः पर्यवारयन् ॥ 63 ॥

निद्राविशदनेत्रस्तुकलुषीकृतलोचनः ।

चारयन् सर्वतोदृष्टिन्तान् ददर्शनिशाचरान् ॥ 64 ॥

ससर्वान् सान्त्वयामासनैरृतान् नैरृतर्षभः ।

बोधनाद्विस्मितश्चापिराक्षसानिदमब्रवीत् ॥ 65 ॥

किमर्थमहमादृत्यभवद्भिःप्रतिबोधितः ।

कच्छित्सुकुशलंराज्ञोभयंवानेषनकिम् ॥ 66 ॥

अथवाध्रुवमन्येभ्योभयम्परमुपस्थितम् ।

यदर्थमेवत्वरितैर्भवद्भिःप्रतिबोधितः ॥ 67 ॥

अद्यराक्षसराजस्यभयमुत्पाटयाम्यहम् ।

दारयिष्येमहेन्द्रंवाशातयिष्येतथानलम् ॥ 68 ॥

नह्यल्पकारणेसुप्तम्बोधयिष्यतिमाङ्गुरुः ।

तदाख्यातार्थतत्त्वेनमत्प्रबोधनकारणम् ॥ 69 ॥

एवम्ब्रुवाणंसम्रब्धङ्कुम्भकर्णमरिन्दमम् ।

यूपाक्षःसचिवोराज्ञःकृताञ्जलिरभाषत ॥ 70 ॥

ननोदेवकृतङ्किञ्चिद्भयमस्तिकदाचन ।

मानुषान्नोभयंराजंस्तुमुलंसम्प्रबाधते ॥ 71 ॥

नदैत्यदानवेभ्योवाभयमस्तिहितादृशम् ।

यादृशम्मानुषंराजन् भयमस्मानुपस्थितम् ॥ 72 ॥

वानरैःपर्वताकारैर्लङ्केयम्परिवारिता ।

सीताहरणसन्तप्ताद्रामान्नस्तुमुलम्भयम् ॥ 73 ॥

एकेनवानरेणेयम्पूर्वन्दग्धामहापुरी ।

कुमारोनिहतश्चाक्षस्सानुयात्रःसकुञ्जरः ॥ 74 ॥

स्वयंरक्षोधिपश्चापिपौलस्त्योदेवकण्टकः ।

मृतेतिसंयुगेमुक्तोरामेणादित्यतेजसा ॥ 75 ॥

यन्न देवैः कृतो राजा नापि दैत्यैर्न दानवैः ।

कृतः स इह रामेण विमुक्तः प्राणसंशयात् ॥ 76 ॥

सयूपाक्ष्वचश्श्रुत्वाभ्रातुर्युधिपराभवम् ।

कुम्भकर्णोविवृत्ताक्षोयूपाक्षमिदमब्रवीत् ॥ 77 ॥

सर्वमद्यैवयूपाक्षहरिसैन्यंसलक्ष्मणम् ।

राघवञ्चरणेजित्वाततोद्रक्ष्यामिरावणम् ॥ 78 ॥

राक्षसांस्तर्पयिष्यामिहरीणाम्मांसशोणितैः ।

रामलक्ष्मणयोश्चापिस्वयम्पास्यामिशोणितम् ॥ 79 ॥

तत्तस्यवाक्यम्ब्रुवतोनिशम्यसगर्वितंरोषविवृद्धदोषम् ।

महोदरोनैरृतयोधमुख्यःकृताञ्जलिर्वाक्यमिदम्बभाषे ॥ 80 ॥

रावणस्यवचःश्रुत्वागुणदोषौविमृश्यच ।

पश्चादपिमहाबाहो शत्रून्युधिविजेष्यसि ॥ 81 ॥

महोदरवचश्श्रुत्वाराक्षसैःपरिवारितः ।

कुम्भकर्णोमहातेजास्सम्प्रतस्थेमहाबलः ॥ 82 ॥

सुप्तमुत्थाप्यभीमाक्षम्भीमरूपपराक्रमम् ।

राक्षसास्त्वरिताजुग्मर्दशग्रीन्विवेशनम् ॥ 83 ॥

ततोगत्वादशग्रीवमासीनम्परमासने ।

ऊचुर्बद्धाञ्जलिपुटास्सर्वएवनिशाचराः ॥ 84 ॥

प्रबुद्धोऽयङ्कुम्भकर्णभ्रातातेराक्षसेश्वर ।

कथन्तत्रैवनिर्यातुद्रक्ष्यसेतमिहागतम् ॥ 85 ॥

रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टोराक्षसांस्तानुपस्थितान् ।

द्रष्टुमेनमिहेच्छामियथान्यायञ्चपूज्यताम् ॥ 86 ॥

तथेत्युक्त्वातुतेसर्वेपुनरागम्यराक्षसाः ।

कुम्भकर्णमिदंवाक्यमूचूरावणचोदिताः ॥ 87 ॥

द्रष्टुन्त्वाङ्काङ्क्षतेराजासर्वराक्षसपुङ्गवः ।

गमनेक्रियताम्बुद्धिर्भ्रातरंसम्प्रहर्षयः ॥ 88 ॥

कुम्भकर्णस्तुदुर्धर्षोभ्रातुराज्ञायशासनम् ।

तथेत्युक्त्वामहावीर्यश्शयनादुत्पपातह ॥ 89 ॥

प्रक्षाल्य वदनं ह्Rष्टः स्नातः परमभूषितः ।

पिपासुस्त्वरयामास पानं बलसमीरणम् ॥ 90 ॥

ततस्तेत्वरितास्तत्रराक्षसारावणाज्ञया ।

मद्यकुम्भांश्चविविधान् क्षिप्रमेवोपहारयन् ॥ 91 ॥

पीत्वाघटसहस्रेद्वेगमनायोपचक्रमे ।

ईषत्समुत्कटोमत्तस्तेजोबलसमन्वितः ॥ 92 ॥

कुम्भकर्णोबभौहृष्टःकालान्तकयमोपमः ।

भ्रातुस्सभवनङ्गच्छन्रक्षोबलसमन्वितः ॥ 93 ॥

कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम् ।

स राजमार्गं वपुषा प्रकाशयन् ।

सहस्ररस्मिर्धरणीमिवांशुभिः ।

जगाम तत्राञ्जलिमालया वृतः ।

शतक्रतुर्गेहमिव स्वयम्भुवः ॥ 94 ॥

तंराजमार्गस्थममित्रघातिनंवनौकसस्तेसहसाबहिस्स्थिताः ।

दृष्टवाऽप्रमेयङ्गिरिशृङ्गकल्पंवितत्रसुस्तेहरियूथपालाः ॥ 95 ॥

केचिच्छरण्यंशरणंस्मरामंव्रजन्तिकेचिद् व्यथिताःपतन्ति ।

केचिद्धशस्मव्यथिताःपतन्तिकेचिद्भयार्ताभुविशेरतेस्म ॥ 96 ॥

तमद्रिशृङ्गप्रतिमङ्किरीटिनंस्पृशन्तमादित्यमिवाऽत्मतेजसा ।

वनौकसःप्रेक्ष्यविवृद्धमद्भुतं 3 भयार्धितादुद्रुविरेततस्ततः ॥ 97 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षष्टितमस्सर्गः ॥