ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ।
സപ്രവിശ്യപുരീംലങ്കാംരാമബാണഭയാര്ധിതഃ ।
ഭഗ്നദര്പസ്തദാരാജാബഭൂവവ്യഥിതേന്ദ്രിയഃ ॥ 1 ॥
മാതങ്ഗ ഇവ സിമ്ഹേന ഗരുഡേനേവ പന്നഗഃ ।
അഭിഭൂതോഽഭവദ്രാജാ രാഘവേണ മഹാത്മനാ ॥ 2 ॥
ബ്രഹ്മദണ്ഡപ്രതീകാനാംവിദ്യുത്സദൃശവര്ചസാമ് ।
സ്മരന്രാഘവബാണാനാംവിവ്യഥേരാക്ഷസേശ്വരഃ ॥ 3 ॥
നകാഞ്ചനമയന്ദിവ്യമാശ്രിത്യപരമാസനമ് ।
വിപ്രേക്ഷമാണോരക്ഷാംസിരാവണോവാക്യമബ്രവീത് ॥ 4 ॥
സര്വന്തത്ഖലുമേമോഘംയത്തപ്തമ്പരമന്തപഃ ।
യത്സമാനോമഹേന്ദ്രേണമാനുഷേണാസ്മിര്ജിതഃ ॥ 5 ॥
ഇദന്തദ്ബ്രഹ്മണോഘോരംവാക്യമ്മാമഭ്യുപസ്ഥിതമ് ।
മാനുഷേഭ്യോവിജാനീഹിഭയന്ത്വമിതിതത്തഥാ ॥ 6 ॥
ദേവദാനവഗന്ധര്വൈര്യക്ഷരാക്ഷസപന്നഗൈഃ ।
അവധ്യത്വമ്മയാപ്രാപ്തമ്മാനുഷേഭ്യോനയാചിതമ് ॥ 7 ॥
വിദിതം മാനുഷം മന്യേ രാമം ദശരഥാത്മജമ് ।
ഇക്ഷ്വാകുകുലജാതേന അനര്ണ്യേന യത് പുരാ ॥ 8 ॥
ഉത്പത്സ്യതേഹിമദ്വംശേപുരുഷോരാക്ഷസാധനു ।
യസ്ത്വാംസപുത്രംസാമാത്യംസബലംസാശ്വസാരഥിമ് ॥ 9 ॥
നിഹനിഷ്യതിസങ്ഗ്രാമേത്വാങ്കുലാധമ ദുര്മതേ ।
ശപ്തോഽഹംവേദവത്യാചയദാസാധര്ഷിതാപുരാ ॥ 10 ॥
സേയംസീതാമഹാഭാഗാജാതാജനകനന്ദിനീ ।
ഉമാനന്ദീശ്വരശ്ചാപിരമ്ഭാവരുണകന്യകാ ॥ 11 ॥
യഥോക്താസ്തന്മയാപ്രാപ്തന്നമിഥ്യാഋഷിഭാഷിതം ഏതദേവാഭ്യുപാഗമ്യയത്നങ്കര്തുമഹാര്ഹഥ ॥ 12 ॥
രാക്ഷസാശ്ചാപിതിഷ്ഠന്തുചര്യാഗോപുരമൂര്ഥസു ।
സചാപ്രതിമഗാമ്ഭീര്യോദേവദാനവദര്പഹാ ॥ 13 ॥
ബ്രഹ്മശാപാഭിഭൂതസ്തുകുമ്ഭകര്ണോവിബോധ്യതാമ് ।
സപരാജിതമാത്മാനമ്പ്രഹസ്തഞ്ചനിഷൂദിതമ് ॥ 14 ॥
ജ്ഞാത്വാരക്ഷോബലമ്ഭീമമാദിദേശമഹാബലഃ ।
ദ്വാരേഷുയത്നഃക്രിയതാമ്പ്രാകാരശ്ചാധിരുഹ്യതാമ് ॥ 15 ॥
നിദ്രാവശസമാവിഷ്ടഃകുമ്ഭകര്ണോവിബോദ്യതാമ് ।
സുഖംസ്വപിതിനിശ്ചിന്തഃകാലോപഹതചേതനഃ ॥ 16 ॥
നവഷട് സപ്തചാഷ്ടൌചമാസാന് സ്വപിതിരാക്ഷസഃ ।
മന്ത്രയിത്വാപ്രസുപ്തോഽയമിതസ്തുനവമേഽഹനി ॥ 17 ॥
തന്തുബോധയതക്ഷിപ്രങ്കുമ്ഭകര്ണമ്മഹാബലമ് ।
സതുസങ് ഖ്യേമഹാബാഹുഃകകുദസ്സര്വരക്ഷസാമ് ॥ 18 ॥
വാനരാന് രാജപുത്രൌചക്ഷിപ്രമേവഹനിഷ്യതി ഏഷഃകേതുഃപരംസങ് ഖ്യേമുഖ്യോവൈസര്വരക്ഷസാമ് ॥ 19 ॥
കുമ്ഭകര്ണഃസദാശേതേമൂഢോഗ്രാമ്യസുഖേരതഃ ।
രാമേണഹിനിരസ്തസ്യസങ്ഗ്രാമേഽസ്മിന് സുദാരുണേ ॥ 20 ॥
ഭവിഷ്യതിനമേശോകഃകുമ്ഭകര്ണേവിബോധിതേ ।
കിങ്കരിഷ്യാമ്യഹന്തേനശക്രതുല്യബലേനഹി ॥ 21 ॥
ഈദൃശേവ്യസനേഘോരേയോനസാഹ്യായകല്പതേ ।
തേതുതദ്വചനംശ്രുത്വാരാക്ഷസേന്ദ്രസ്യരാക്ഷസാഃ ॥ 22 ॥
ജഗ്മുഃപരമസമ്ഭ്രാന്താഃകുമ്ഭകര്ണനിവേശനമ് ।
താമ്പ്രവിശ്യമഹാദ്വാരംസര്വതോയോജനായതാമ് ॥ 23 ॥
കുമ്ഭകര്ണഗുഹാംരമ്യാംസര്വഗന്ധപ്രവാഹിനീമ് ।
കുമ്ഭകര്ണസ്യനിഃശ്വാസാദവധൂതാമഹാബലാഃ ॥ 24 ॥
പ്രതിഷ്ഠമാനാഃകൃച്ഛ്രേണയത്നാത്പ്രവിവിശുര്ഗുഹാമ് ।
താമ്പ്രവിശ്യഗുഹാംരമ്യാംശുഭാങ്കാഞ്ചനകുട്ടിമാമ് ॥ 25 ॥
ദദൃശുര്നൈരൃതവ്യാഘ്രംശയാനമ്ഭീമവിദര്ശനമ് ।
തേതുതംവികൃതംസുപ്തംവികീര്ണമിവപര്വതമ് ॥ 26 ॥
കുമ്ഭകര്ണമ്മഹാനിദ്രംസഹിതാഃപ്രത്യബോധയന് ।
ഊര്ധ്വരോമാഞ്ചിതതനുംശ്വസന്തമിവപന്നഗമ് ।
ഭ്രാമയന്തം ന്വിശ്ശ്വസൈഃശയാനം ഭീമവിദര്ശമമ് ॥ 27 ॥
ഭീമനാസാപുടന്തന്തുപാതാലോവിപുലാനനമ് ।
ശയനേന്യസ്തസര്വാങ്ഗമ്മേദോരുധിരഗന്ധിനമ് ॥ 28 ॥
കാഞ്ചനാങ്ഗദനദ്ധാങ്ഗങ്കിരീടിനമരിന്ദമമ് ।
ദദൃശുര്നൈരൃതവ്യാഘ്രങ്കുമ്ഭകര്ണമരിന്ദമമ് ॥ 29 ॥
തതശ്ചക്രുര്മഹാത്മാനങ്കുമ്ഭകര്ണാഗ്രതസ്തദാചാഗ്രതഃ ॥ 30 ॥
മാംസാനാമ്മേരുസങ്കാശംരാശിമ്പരമതര്പണമ് ।
മൃഗാണാമ്മഹിഷാണാഞ്ചവരാഹാണാഞ്ചസഞ്ചയാന് ॥ 31 ॥
ചക്രുര്നൈരൃതശാര്ദൂലാരാശിമന്നസ്യചാദ്ഭുതമ് ।
തതശ്ശോണിതകുമ്ഭാംശ്ചമദ്യാനിവിവിധാനിച ॥ 32 ॥
പുരസ്താത്കുമ്ഭകര്ണസ്യചക്രുസ്ത്രിദശശത്രവഃ ।
ലിലിപുശ്ചപരാര്ധ്യേനചന്ദനേനപരന്തപമ് ॥ 33 ॥
ദിവ്യൈരാശ്വാസയാമാമാസുര്മാല്യൈര്ഗന്ധൈസ്സുഗന്ധിഭിഃ ।
ധൂപംസുഗന്ധാംശ്ചസസൃജുസ്തുഷ്ടവുശ്ചപരന്തതമ് ॥ 34 ॥
ജലദാഇവചാനേദുര്യാതുധാനാസ്തതസ്തതഃ ।
ശങ്ഖാന്നാപൂരയാമാസുശ്ശശാങ്കസദൃശപ്രഭാന് ॥ 35 ॥
തുമുലംയുഗപച്ഛാപിവിനേദുശ്ചാപ്യമര്ഷിതാഃ ।
നേദുരാസ്ഫോടയാമാസുശ്ചിക്ഷിപുസ്തേനിശാചരാഃ ॥ 36 ॥
കുമ്ഭകര്ണവിബോധാര്ഥം ചക്രുസ്തേവിപുലം സ്വനമ് ।
സശങ്ഖഭേരീപണവപ്രണാദ ।
മാസ്ഫോടിതക്ഷ്വേലിതസിമ്ഹനാദമ് ।
ദിശോ ദ്രവന്തസ്ത്രിദിവം കിരന്തഃ ।
ശ്രുത്വാ വിഹമ്ഗാഃ സഹസാ നിപേതുഃ ॥ 37 ॥
യദാഭൃശന്തൈര്നിനദൈര്മഹാത്മാനകുമ്ബകര്ണോബുബുധേപ്രസുപ്തഃ ।
തതോമുസുണ്ഠീര്മുസലാനിസര്വേരക്ഷോഗണാസ്തേജഗൃഹുര്ഗദാശ്ച ॥ 38 ॥
തംശൈലശൃങ്ഗൈര്മുസലൈര്ഗദാഭിര്വൃക്ഷൈസ്തരൈര്മുദ്ഗരമുഷ്ടിഭിശ്ച ।
സുഖപ്രസുപ്തമ്ഭുവികുമ്ഭകര്ണംരക്ഷാംസ്യുദഗ്രാണിതദാനിജഘ്നുഃ ॥ 39 ॥
തസ്യനിഃശ്വാസവാതേനകുമ്ഭകര്ണസ്യരക്ഷസഃ ।
രാക്ഷസാബലവന്തോഽപിസ്ഥാതുനാശക്നുവന്പുരഃ ॥ 40 ॥
തതഃപരിഹിതാഗാഢംരാക്ഷസാഭീമവിക്രമാഃ ।
മൃദങ്ഗപണവാന് ഭേരീശ്ശങ്ഖകുമ്ഭഗണാംസ്തഥാ ॥ 41 ॥
ദശരാക്ഷസസാഹസ്രംയുഗപത്പര്യവാരയന് ।
നീലാഞ്ജനചയാകാരന്തേതുതമ്പ്രത്യബോധയന് ॥ 42 ॥
അഭിഘ്നന്തോനദന്തശ്ചനൈവസംവിവിദേതുസഃ ।
യദാചൈനന്നശേകുസ്തേപ്രതിബോധയിതുന്തദാ ॥ 43 ॥
തതോഗുരുതരംയത്നന്ദാരുണംസമുപാക്രമന് ।
ആശ്വാനുഷ്ട്രാന് ഖരന്നാഗാന് ജഘ്നുര്ദണ്ഡകശാങ്കുശൈഃ ॥ 44 ॥
ഭേരീശങ്ഖമൃദങ്ഗാംശ്ചസര്വപ്രാണൈരവാദയന് ।
നിജഘ്നുശ്ചാസ്യഗാത്രാണിമഹാകാഷ്ഠകങ്കരൈഃ ॥ 45 ॥
മുദ്ഗരൈര്മുസലൈശ്ചാപിസര്വപ്രാണസമുദ്യതൈഃ ।
തേനനാദേവമഹതാലങ്കാസമഭിപൂരിതാ ॥ 46 ॥
സപര്വതവനാസര്വാസോഽപിനൈവപ്രബുധ്യതേ ।
തതസ്സഹസ്രമ്ഭേരീണാംയുഗസത്സമഹന്യത ॥ 47 ॥
മൃഷ്ടകാഞ്ചനകോണാനാമാസക്താനാംസമന്തതഃ ।
ഏവമപ്യന്തിദ്രിസ്തുയദാനൈവപ്രബുധ്യത ॥ 48 ॥
ശാപസ്യവശമാപന്നസ്തതഃക്രുദ്ധാനിശാചരാഃ ।
മഹാക്രോധസമാവിഷ്ടാസ്സര്വേഭീമപരാക്രമാഃ ॥ 49 ॥
തദ്രക്ഷോബോധയിഷ്യന്തശ്ചക്രുരന്യേപരാക്രമമ് ।
അന്യേഭേരീസ്സമാജഘ്നുരന്യേചക്രുര്മഹാസ്വനമ് ॥ 50 ॥
കേശാനന്യേപ്രലുലുപുഃകര്ണാവന്യേദശന്തിച ।
ഉദകുമ്ബശതാന്യന്യേസമസിഞ്ചന്തകര്ണയോഃ ॥ 51 ॥
നകുമ്ഭകര്ണഃപസ്പന്ദേമഹാനിദ്രാവശങ്ഗതഃ ।
അന്യേചബലിനസ്തസ്യകൂടമുദ്ഗരപാണയഃ ॥ 52 ॥
മൂര്ധ്നിവക്ഷസിഗാത്രേഷുപാതന് കൂടമുദ്ഗരാന് ।
രജ്ജുബന്ധനബദ്ധാഭിശ്ശതഘ്നീഭിശ്ചസര്വശഃ ॥ 53 ॥
വധ്യമാനോമഹാകായോനപ്രാബുധ്യതരാക്ഷസഃ ।
വാരണാനാംസഹസ്രഞ്ചശരീരേഽസ്യപ്രധാവിതമ് ॥ 54 ॥
കുമ്ബകര്ണസ്തദാബുദ് ധ്വാസ്പര്ശമ്പരമബുധ്യത ।
സപാത്യമാനൈര്ഗിരിശൃങ്ഗവൃക്ഷൈരചിന്തയംസ്താന്വിപുലാന് പ്രഹാരാന് ।
നിദ്രാക്ഷ്യാത് ക്ഷുദ്ഭയപീഡിതശ്ചവിജൃമ്ഭമാണസ്സഹസോത്പപാപ ॥ 55 ॥
സനാഗഭോഗാചലശൃങ്ഗകല്പൌവിക്ഷിപ്യബാഹൂഗിരശൃങ്ഗസാരൌ ।
നിവൃത്യവക്ത്രംവഡവാമുഖാഭന്നിശാചരോഽസൌവികൃതഞ്ജജൃമ്ഭേ ॥ 56 ॥
തസ്യ ജാജൃമ്ഭമാണസ്യ വക്ത്രം പാതാലസമ്നിഭമ് ।
ദദ്Rഉശേ മേരുശൃങ്ഗാഗ്രേ ദിവാകര ഇവോദിതഃ ॥ 57 ॥
സജൃമ്ഭമാണോഽതിബലഃപ്രദ്ധോനിശാചരഃ ।
നിഃശ്വാസശ്ചാസ്യസഞ്ജജ്ഞേപര്വതാദിവമാരുതഃ ॥ 58 ॥
രൂപമുത്തിഷ്ഠതസ്തസ്യകുമ്ഭകര്ണസ്യതദ്ബഭൌ ।
തപാന്തേസബലാകസ്യമേഘസ്യേവവിവര്ഷതഃ ॥ 59 ॥
തസ്യദീപ്താഗ്നിസദൃശേവിദ്യുത്സദൃശവര്ചസീ ।
ദദൃശാതേമഹാനേത്രേദീപ്താവിവമഹാഗ്രഹൌ ॥ 60 ॥
തതസ്ത്വദര്ശയന് സര്വാന്ഭക്ഷ്യാംശ്ചവിവിധാന് ബഹൂന് ।
വരാഹാന്മഹിഷാംശ്ചൈവബഭക്ഷസമഹാബലഃ ॥ 61 ॥
ആദദുന്ഭുക്ഷിതോമാംസംശോണിതന്തൃഷിതഃപിബന് ।
മേദഃകുമ്ഭാംശ്ചമദ്യാംശ്ചപപൌശക്രരിപുസ്തദാ ॥ 62 ॥
തതസ്തൃപ്ത ഇതി ജ്ഞാത്വാ സമുത്പേരുര്നിശാചരാഃ ।
ശിരോഭിശ്ച പ്രണമ്യൈനം സര്വതഃ പര്യവാരയന് ॥ 63 ॥
നിദ്രാവിശദനേത്രസ്തുകലുഷീകൃതലോചനഃ ।
ചാരയന് സര്വതോദൃഷ്ടിന്താന് ദദര്ശനിശാചരാന് ॥ 64 ॥
സസര്വാന് സാന്ത്വയാമാസനൈരൃതാന് നൈരൃതര്ഷഭഃ ।
ബോധനാദ്വിസ്മിതശ്ചാപിരാക്ഷസാനിദമബ്രവീത് ॥ 65 ॥
കിമര്ഥമഹമാദൃത്യഭവദ്ഭിഃപ്രതിബോധിതഃ ।
കച്ഛിത്സുകുശലംരാജ്ഞോഭയംവാനേഷനകിമ് ॥ 66 ॥
അഥവാധ്രുവമന്യേഭ്യോഭയമ്പരമുപസ്ഥിതമ് ।
യദര്ഥമേവത്വരിതൈര്ഭവദ്ഭിഃപ്രതിബോധിതഃ ॥ 67 ॥
അദ്യരാക്ഷസരാജസ്യഭയമുത്പാടയാമ്യഹമ് ।
ദാരയിഷ്യേമഹേന്ദ്രംവാശാതയിഷ്യേതഥാനലമ് ॥ 68 ॥
നഹ്യല്പകാരണേസുപ്തമ്ബോധയിഷ്യതിമാങ്ഗുരുഃ ।
തദാഖ്യാതാര്ഥതത്ത്വേനമത്പ്രബോധനകാരണമ് ॥ 69 ॥
ഏവമ്ബ്രുവാണംസമ്രബ്ധങ്കുമ്ഭകര്ണമരിന്ദമമ് ।
യൂപാക്ഷഃസചിവോരാജ്ഞഃകൃതാഞ്ജലിരഭാഷത ॥ 70 ॥
നനോദേവകൃതങ്കിഞ്ചിദ്ഭയമസ്തികദാചന ।
മാനുഷാന്നോഭയംരാജംസ്തുമുലംസമ്പ്രബാധതേ ॥ 71 ॥
നദൈത്യദാനവേഭ്യോവാഭയമസ്തിഹിതാദൃശമ് ।
യാദൃശമ്മാനുഷംരാജന് ഭയമസ്മാനുപസ്ഥിതമ് ॥ 72 ॥
വാനരൈഃപര്വതാകാരൈര്ലങ്കേയമ്പരിവാരിതാ ।
സീതാഹരണസന്തപ്താദ്രാമാന്നസ്തുമുലമ്ഭയമ് ॥ 73 ॥
ഏകേനവാനരേണേയമ്പൂര്വന്ദഗ്ധാമഹാപുരീ ।
കുമാരോനിഹതശ്ചാക്ഷസ്സാനുയാത്രഃസകുഞ്ജരഃ ॥ 74 ॥
സ്വയംരക്ഷോധിപശ്ചാപിപൌലസ്ത്യോദേവകണ്ടകഃ ।
മൃതേതിസംയുഗേമുക്തോരാമേണാദിത്യതേജസാ ॥ 75 ॥
യന്ന ദേവൈഃ കൃതോ രാജാ നാപി ദൈത്യൈര്ന ദാനവൈഃ ।
കൃതഃ സ ഇഹ രാമേണ വിമുക്തഃ പ്രാണസംശയാത് ॥ 76 ॥
സയൂപാക്ഷ്വചശ്ശ്രുത്വാഭ്രാതുര്യുധിപരാഭവമ് ।
കുമ്ഭകര്ണോവിവൃത്താക്ഷോയൂപാക്ഷമിദമബ്രവീത് ॥ 77 ॥
സര്വമദ്യൈവയൂപാക്ഷഹരിസൈന്യംസലക്ഷ്മണമ് ।
രാഘവഞ്ചരണേജിത്വാതതോദ്രക്ഷ്യാമിരാവണമ് ॥ 78 ॥
രാക്ഷസാംസ്തര്പയിഷ്യാമിഹരീണാമ്മാംസശോണിതൈഃ ।
രാമലക്ഷ്മണയോശ്ചാപിസ്വയമ്പാസ്യാമിശോണിതമ് ॥ 79 ॥
തത്തസ്യവാക്യമ്ബ്രുവതോനിശമ്യസഗര്വിതംരോഷവിവൃദ്ധദോഷമ് ।
മഹോദരോനൈരൃതയോധമുഖ്യഃകൃതാഞ്ജലിര്വാക്യമിദമ്ബഭാഷേ ॥ 80 ॥
രാവണസ്യവചഃശ്രുത്വാഗുണദോഷൌവിമൃശ്യച ।
പശ്ചാദപിമഹാബാഹോ ശത്രൂന്യുധിവിജേഷ്യസി ॥ 81 ॥
മഹോദരവചശ്ശ്രുത്വാരാക്ഷസൈഃപരിവാരിതഃ ।
കുമ്ഭകര്ണോമഹാതേജാസ്സമ്പ്രതസ്ഥേമഹാബലഃ ॥ 82 ॥
സുപ്തമുത്ഥാപ്യഭീമാക്ഷമ്ഭീമരൂപപരാക്രമമ് ।
രാക്ഷസാസ്ത്വരിതാജുഗ്മര്ദശഗ്രീന്വിവേശനമ് ॥ 83 ॥
തതോഗത്വാദശഗ്രീവമാസീനമ്പരമാസനേ ।
ഊചുര്ബദ്ധാഞ്ജലിപുടാസ്സര്വഏവനിശാചരാഃ ॥ 84 ॥
പ്രബുദ്ധോഽയങ്കുമ്ഭകര്ണഭ്രാതാതേരാക്ഷസേശ്വര ।
കഥന്തത്രൈവനിര്യാതുദ്രക്ഷ്യസേതമിഹാഗതമ് ॥ 85 ॥
രാവണസ്ത്വബ്രവീദ്ധൃഷ്ടോരാക്ഷസാംസ്താനുപസ്ഥിതാന് ।
ദ്രഷ്ടുമേനമിഹേച്ഛാമിയഥാന്യായഞ്ചപൂജ്യതാമ് ॥ 86 ॥
തഥേത്യുക്ത്വാതുതേസര്വേപുനരാഗമ്യരാക്ഷസാഃ ।
കുമ്ഭകര്ണമിദംവാക്യമൂചൂരാവണചോദിതാഃ ॥ 87 ॥
ദ്രഷ്ടുന്ത്വാങ്കാങ്ക്ഷതേരാജാസര്വരാക്ഷസപുങ്ഗവഃ ।
ഗമനേക്രിയതാമ്ബുദ്ധിര്ഭ്രാതരംസമ്പ്രഹര്ഷയഃ ॥ 88 ॥
കുമ്ഭകര്ണസ്തുദുര്ധര്ഷോഭ്രാതുരാജ്ഞായശാസനമ് ।
തഥേത്യുക്ത്വാമഹാവീര്യശ്ശയനാദുത്പപാതഹ ॥ 89 ॥
പ്രക്ഷാല്യ വദനം ഹ്Rഷ്ടഃ സ്നാതഃ പരമഭൂഷിതഃ ।
പിപാസുസ്ത്വരയാമാസ പാനം ബലസമീരണമ് ॥ 90 ॥
തതസ്തേത്വരിതാസ്തത്രരാക്ഷസാരാവണാജ്ഞയാ ।
മദ്യകുമ്ഭാംശ്ചവിവിധാന് ക്ഷിപ്രമേവോപഹാരയന് ॥ 91 ॥
പീത്വാഘടസഹസ്രേദ്വേഗമനായോപചക്രമേ ।
ഈഷത്സമുത്കടോമത്തസ്തേജോബലസമന്വിതഃ ॥ 92 ॥
കുമ്ഭകര്ണോബഭൌഹൃഷ്ടഃകാലാന്തകയമോപമഃ ।
ഭ്രാതുസ്സഭവനങ്ഗച്ഛന്രക്ഷോബലസമന്വിതഃ ॥ 93 ॥
കുമ്ഭകര്ണഃ പദന്യാസൈരകമ്പയത മേദിനീമ് ।
സ രാജമാര്ഗം വപുഷാ പ്രകാശയന് ।
സഹസ്രരസ്മിര്ധരണീമിവാംശുഭിഃ ।
ജഗാമ തത്രാഞ്ജലിമാലയാ വൃതഃ ।
ശതക്രതുര്ഗേഹമിവ സ്വയമ്ഭുവഃ ॥ 94 ॥
തംരാജമാര്ഗസ്ഥമമിത്രഘാതിനംവനൌകസസ്തേസഹസാബഹിസ്സ്ഥിതാഃ ।
ദൃഷ്ടവാഽപ്രമേയങ്ഗിരിശൃങ്ഗകല്പംവിതത്രസുസ്തേഹരിയൂഥപാലാഃ ॥ 95 ॥
കേചിച്ഛരണ്യംശരണംസ്മരാമംവ്രജന്തികേചിദ് വ്യഥിതാഃപതന്തി ।
കേചിദ്ധശസ്മവ്യഥിതാഃപതന്തികേചിദ്ഭയാര്താഭുവിശേരതേസ്മ ॥ 96 ॥
തമദ്രിശൃങ്ഗപ്രതിമങ്കിരീടിനംസ്പൃശന്തമാദിത്യമിവാഽത്മതേജസാ ।
വനൌകസഃപ്രേക്ഷ്യവിവൃദ്ധമദ്ഭുതം 3 ഭയാര്ധിതാദുദ്രുവിരേതതസ്തതഃ ॥ 97 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṣṭitamassargaḥ |
sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrāmabāṇabhayārdhitaḥ |
bhagnadarpastadārājābabhūvavyathitendriyaḥ || 1 ||
mātaṅga iva simhena garuḍeneva pannagaḥ |
abhibhūto'bhavadrājā rāghaveṇa mahātmanā || 2 ||
brahmadaṇḍapratīkānāṃvidyutsadṛśavarcasām |
smaranrāghavabāṇānāṃvivyatherākṣaseśvaraḥ || 3 ||
nakāñcanamayandivyamāśrityaparamāsanam |
viprekṣamāṇorakṣāṃsirāvaṇovākyamabravīt || 4 ||
sarvantatkhalumemoghaṃyattaptamparamantapaḥ |
yatsamānomahendreṇamānuṣeṇāsmirjitaḥ || 5 ||
idantadbrahmaṇoghoraṃvākyammāmabhyupasthitam |
mānuṣebhyovijānīhibhayantvamititattathā || 6 ||
devadānavagandharvairyakṣarākṣasapannagaiḥ |
avadhyatvammayāprāptammānuṣebhyonayācitam || 7 ||
viditaṃ mānuṣaṃ manye rāmaṃ daśarathātmajam |
ikṣvākukulajātena anarṇyena yat purā || 8 ||
utpatsyatehimadvaṃśepuruṣorākṣasādhanu |
yastvāṃsaputraṃsāmātyaṃsabalaṃsāśvasārathim || 9 ||
nihaniṣyatisaṅgrāmetvāṅkulādhama durmate |
śapto'haṃvedavatyācayadāsādharṣitāpurā || 10 ||
seyaṃsītāmahābhāgājātājanakanandinī |
umānandīśvaraścāpirambhāvaruṇakanyakā || 11 ||
yathoktāstanmayāprāptannamithyāṛṣibhāṣitaṃ etadevābhyupāgamyayatnaṅkartumahārhatha || 12 ||
rākṣasāścāpitiṣṭhantucaryāgopuramūrthasu |
sacāpratimagāmbhīryodevadānavadarpahā || 13 ||
brahmaśāpābhibhūtastukumbhakarṇovibodhyatām |
saparājitamātmānamprahastañcaniṣūditam || 14 ||
jñātvārakṣobalambhīmamādideśamahābalaḥ |
dvāreṣuyatnaḥkriyatāmprākāraścādhiruhyatām || 15 ||
nidrāvaśasamāviṣṭaḥkumbhakarṇovibodyatām |
sukhaṃsvapitiniścintaḥkālopahatacetanaḥ || 16 ||
navaṣaṭ saptacāṣṭaucamāsān svapitirākṣasaḥ |
mantrayitvāprasupto'yamitastunavame'hani || 17 ||
tantubodhayatakṣipraṅkumbhakarṇammahābalam |
satusaṅ khyemahābāhuḥkakudassarvarakṣasām || 18 ||
vānarān rājaputraucakṣipramevahaniṣyati eṣaḥketuḥparaṃsaṅ khyemukhyovaisarvarakṣasām || 19 ||
kumbhakarṇaḥsadāśetemūḍhogrāmyasukherataḥ |
rāmeṇahinirastasyasaṅgrāme'smin sudāruṇe || 20 ||
bhaviṣyatinameśokaḥkumbhakarṇevibodhite |
kiṅkariṣyāmyahantenaśakratulyabalenahi || 21 ||
īdṛśevyasaneghoreyonasāhyāyakalpate |
tetutadvacanaṃśrutvārākṣasendrasyarākṣasāḥ || 22 ||
jagmuḥparamasambhrāntāḥkumbhakarṇaniveśanam |
tāmpraviśyamahādvāraṃsarvatoyojanāyatām || 23 ||
kumbhakarṇaguhāṃramyāṃsarvagandhapravāhinīm |
kumbhakarṇasyaniḥśvāsādavadhūtāmahābalāḥ || 24 ||
pratiṣṭhamānāḥkṛcchreṇayatnātpraviviśurguhām |
tāmpraviśyaguhāṃramyāṃśubhāṅkāñcanakuṭṭimām || 25 ||
dadṛśurnairṛtavyāghraṃśayānambhīmavidarśanam |
tetutaṃvikṛtaṃsuptaṃvikīrṇamivaparvatam || 26 ||
kumbhakarṇammahānidraṃsahitāḥpratyabodhayan |
ūrdhvaromāñcitatanuṃśvasantamivapannagam |
bhrāmayantaṃ nviśśvasaiḥśayānaṃ bhīmavidarśamam || 27 ||
bhīmanāsāpuṭantantupātālovipulānanam |
śayanenyastasarvāṅgammedorudhiragandhinam || 28 ||
kāñcanāṅgadanaddhāṅgaṅkirīṭinamarindamam |
dadṛśurnairṛtavyāghraṅkumbhakarṇamarindamam || 29 ||
tataścakrurmahātmānaṅkumbhakarṇāgratastadācāgrataḥ || 30 ||
māṃsānāmmerusaṅkāśaṃrāśimparamatarpaṇam |
mṛgāṇāmmahiṣāṇāñcavarāhāṇāñcasañcayān || 31 ||
cakrurnairṛtaśārdūlārāśimannasyacādbhutam |
tataśśoṇitakumbhāṃścamadyānivividhānica || 32 ||
purastātkumbhakarṇasyacakrustridaśaśatravaḥ |
lilipuścaparārdhyenacandanenaparantapam || 33 ||
divyairāśvāsayāmāmāsurmālyairgandhaissugandhibhiḥ |
dhūpaṃsugandhāṃścasasṛjustuṣṭavuścaparantatam || 34 ||
jaladāivacāneduryātudhānāstatastataḥ |
śaṅkhānnāpūrayāmāsuśśaśāṅkasadṛśaprabhān || 35 ||
tumulaṃyugapacchāpivineduścāpyamarṣitāḥ |
nedurāsphoṭayāmāsuścikṣipusteniśācarāḥ || 36 ||
kumbhakarṇavibodhārthaṃ cakrustevipulaṃ svanam |
saśaṅkhabherīpaṇavapraṇāda |
māsphoṭitakṣvelitasimhanādam |
diśo dravantastridivaṃ kirantaḥ |
śrutvā vihamgāḥ sahasā nipetuḥ || 37 ||
yadābhṛśantairninadairmahātmānakumbakarṇobubudheprasuptaḥ |
tatomusuṇṭhīrmusalānisarverakṣogaṇāstejagṛhurgadāśca || 38 ||
taṃśailaśṛṅgairmusalairgadābhirvṛkṣaistarairmudgaramuṣṭibhiśca |
sukhaprasuptambhuvikumbhakarṇaṃrakṣāṃsyudagrāṇitadānijaghnuḥ || 39 ||
tasyaniḥśvāsavātenakumbhakarṇasyarakṣasaḥ |
rākṣasābalavanto'pisthātunāśaknuvanpuraḥ || 40 ||
tataḥparihitāgāḍhaṃrākṣasābhīmavikramāḥ |
mṛdaṅgapaṇavān bherīśśaṅkhakumbhagaṇāṃstathā || 41 ||
daśarākṣasasāhasraṃyugapatparyavārayan |
nīlāñjanacayākārantetutampratyabodhayan || 42 ||
abhighnantonadantaścanaivasaṃvividetusaḥ |
yadācainannaśekustepratibodhayituntadā || 43 ||
tatogurutaraṃyatnandāruṇaṃsamupākraman |
āśvānuṣṭrān kharannāgān jaghnurdaṇḍakaśāṅkuśaiḥ || 44 ||
bherīśaṅkhamṛdaṅgāṃścasarvaprāṇairavādayan |
nijaghnuścāsyagātrāṇimahākāṣṭhakaṅkaraiḥ || 45 ||
mudgarairmusalaiścāpisarvaprāṇasamudyataiḥ |
tenanādevamahatālaṅkāsamabhipūritā || 46 ||
saparvatavanāsarvāso'pinaivaprabudhyate |
tatassahasrambherīṇāṃyugasatsamahanyata || 47 ||
mṛṣṭakāñcanakoṇānāmāsaktānāṃsamantataḥ |
evamapyantidristuyadānaivaprabudhyata || 48 ||
śāpasyavaśamāpannastataḥkruddhāniśācarāḥ |
mahākrodhasamāviṣṭāssarvebhīmaparākramāḥ || 49 ||
tadrakṣobodhayiṣyantaścakruranyeparākramam |
anyebherīssamājaghnuranyecakrurmahāsvanam || 50 ||
keśānanyepralulupuḥkarṇāvanyedaśantica |
udakumbaśatānyanyesamasiñcantakarṇayoḥ || 51 ||
nakumbhakarṇaḥpaspandemahānidrāvaśaṅgataḥ |
anyecabalinastasyakūṭamudgarapāṇayaḥ || 52 ||
mūrdhnivakṣasigātreṣupātan kūṭamudgarān |
rajjubandhanabaddhābhiśśataghnībhiścasarvaśaḥ || 53 ||
vadhyamānomahākāyonaprābudhyatarākṣasaḥ |
vāraṇānāṃsahasrañcaśarīre'syapradhāvitam || 54 ||
kumbakarṇastadābud dhvāsparśamparamabudhyata |
sapātyamānairgiriśṛṅgavṛkṣairacintayaṃstānvipulān prahārān |
nidrākṣyāt kṣudbhayapīḍitaścavijṛmbhamāṇassahasotpapāpa || 55 ||
sanāgabhogācalaśṛṅgakalpauvikṣipyabāhūgiraśṛṅgasārau |
nivṛtyavaktraṃvaḍavāmukhābhanniśācaro'sauvikṛtañjajṛmbhe || 56 ||
tasya jājṛmbhamāṇasya vaktraṃ pātālasamnibham |
dadRuśe meruśṛṅgāgre divākara ivoditaḥ || 57 ||
sajṛmbhamāṇo'tibalaḥpraddhoniśācaraḥ |
niḥśvāsaścāsyasañjajñeparvatādivamārutaḥ || 58 ||
rūpamuttiṣṭhatastasyakumbhakarṇasyatadbabhau |
tapāntesabalākasyameghasyevavivarṣataḥ || 59 ||
tasyadīptāgnisadṛśevidyutsadṛśavarcasī |
dadṛśātemahānetredīptāvivamahāgrahau || 60 ||
tatastvadarśayan sarvānbhakṣyāṃścavividhān bahūn |
varāhānmahiṣāṃścaivababhakṣasamahābalaḥ || 61 ||
ādadunbhukṣitomāṃsaṃśoṇitantṛṣitaḥpiban |
medaḥkumbhāṃścamadyāṃścapapauśakraripustadā || 62 ||
tatastṛpta iti jñātvā samutperurniśācarāḥ |
śirobhiśca praṇamyainaṃ sarvataḥ paryavārayan || 63 ||
nidrāviśadanetrastukaluṣīkṛtalocanaḥ |
cārayan sarvatodṛṣṭintān dadarśaniśācarān || 64 ||
sasarvān sāntvayāmāsanairṛtān nairṛtarṣabhaḥ |
bodhanādvismitaścāpirākṣasānidamabravīt || 65 ||
kimarthamahamādṛtyabhavadbhiḥpratibodhitaḥ |
kacchitsukuśalaṃrājñobhayaṃvāneṣanakim || 66 ||
athavādhruvamanyebhyobhayamparamupasthitam |
yadarthamevatvaritairbhavadbhiḥpratibodhitaḥ || 67 ||
adyarākṣasarājasyabhayamutpāṭayāmyaham |
dārayiṣyemahendraṃvāśātayiṣyetathānalam || 68 ||
nahyalpakāraṇesuptambodhayiṣyatimāṅguruḥ |
tadākhyātārthatattvenamatprabodhanakāraṇam || 69 ||
evambruvāṇaṃsamrabdhaṅkumbhakarṇamarindamam |
yūpākṣaḥsacivorājñaḥkṛtāñjalirabhāṣata || 70 ||
nanodevakṛtaṅkiñcidbhayamastikadācana |
mānuṣānnobhayaṃrājaṃstumulaṃsamprabādhate || 71 ||
nadaityadānavebhyovābhayamastihitādṛśam |
yādṛśammānuṣaṃrājan bhayamasmānupasthitam || 72 ||
vānaraiḥparvatākārairlaṅkeyamparivāritā |
sītāharaṇasantaptādrāmānnastumulambhayam || 73 ||
ekenavānareṇeyampūrvandagdhāmahāpurī |
kumāronihataścākṣassānuyātraḥsakuñjaraḥ || 74 ||
svayaṃrakṣodhipaścāpipaulastyodevakaṇṭakaḥ |
mṛtetisaṃyugemuktorāmeṇādityatejasā || 75 ||
yanna devaiḥ kṛto rājā nāpi daityairna dānavaiḥ |
kṛtaḥ sa iha rāmeṇa vimuktaḥ prāṇasaṃśayāt || 76 ||
sayūpākṣvacaśśrutvābhrāturyudhiparābhavam |
kumbhakarṇovivṛttākṣoyūpākṣamidamabravīt || 77 ||
sarvamadyaivayūpākṣaharisainyaṃsalakṣmaṇam |
rāghavañcaraṇejitvātatodrakṣyāmirāvaṇam || 78 ||
rākṣasāṃstarpayiṣyāmiharīṇāmmāṃsaśoṇitaiḥ |
rāmalakṣmaṇayoścāpisvayampāsyāmiśoṇitam || 79 ||
tattasyavākyambruvatoniśamyasagarvitaṃroṣavivṛddhadoṣam |
mahodaronairṛtayodhamukhyaḥkṛtāñjalirvākyamidambabhāṣe || 80 ||
rāvaṇasyavacaḥśrutvāguṇadoṣauvimṛśyaca |
paścādapimahābāho śatrūnyudhivijeṣyasi || 81 ||
mahodaravacaśśrutvārākṣasaiḥparivāritaḥ |
kumbhakarṇomahātejāssampratasthemahābalaḥ || 82 ||
suptamutthāpyabhīmākṣambhīmarūpaparākramam |
rākṣasāstvaritājugmardaśagrīnviveśanam || 83 ||
tatogatvādaśagrīvamāsīnamparamāsane |
ūcurbaddhāñjalipuṭāssarvaevaniśācarāḥ || 84 ||
prabuddho'yaṅkumbhakarṇabhrātāterākṣaseśvara |
kathantatraivaniryātudrakṣyasetamihāgatam || 85 ||
rāvaṇastvabravīddhṛṣṭorākṣasāṃstānupasthitān |
draṣṭumenamihecchāmiyathānyāyañcapūjyatām || 86 ||
tathetyuktvātutesarvepunarāgamyarākṣasāḥ |
kumbhakarṇamidaṃvākyamūcūrāvaṇacoditāḥ || 87 ||
draṣṭuntvāṅkāṅkṣaterājāsarvarākṣasapuṅgavaḥ |
gamanekriyatāmbuddhirbhrātaraṃsampraharṣayaḥ || 88 ||
kumbhakarṇastudurdharṣobhrāturājñāyaśāsanam |
tathetyuktvāmahāvīryaśśayanādutpapātaha || 89 ||
prakṣālya vadanaṃ hRṣṭaḥ snātaḥ paramabhūṣitaḥ |
pipāsustvarayāmāsa pānaṃ balasamīraṇam || 90 ||
tatastetvaritāstatrarākṣasārāvaṇājñayā |
madyakumbhāṃścavividhān kṣipramevopahārayan || 91 ||
pītvāghaṭasahasredvegamanāyopacakrame |
īṣatsamutkaṭomattastejobalasamanvitaḥ || 92 ||
kumbhakarṇobabhauhṛṣṭaḥkālāntakayamopamaḥ |
bhrātussabhavanaṅgacchanrakṣobalasamanvitaḥ || 93 ||
kumbhakarṇaḥ padanyāsairakampayata medinīm |
sa rājamārgaṃ vapuṣā prakāśayan |
sahasrarasmirdharaṇīmivāṃśubhiḥ |
jagāma tatrāñjalimālayā vṛtaḥ |
śatakraturgehamiva svayambhuvaḥ || 94 ||
taṃrājamārgasthamamitraghātinaṃvanaukasastesahasābahissthitāḥ |
dṛṣṭavā'prameyaṅgiriśṛṅgakalpaṃvitatrasustehariyūthapālāḥ || 95 ||
keciccharaṇyaṃśaraṇaṃsmarāmaṃvrajantikecid vyathitāḥpatanti |
keciddhaśasmavyathitāḥpatantikecidbhayārtābhuviśeratesma || 96 ||
tamadriśṛṅgapratimaṅkirīṭinaṃspṛśantamādityamivā'tmatejasā |
vanaukasaḥprekṣyavivṛddhamadbhutaṃ 3 bhayārdhitādudruviretatastataḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ षष्टितमस्सर्गः ।
सप्रविश्यपुरींलङ्कांरामबाणभयार्धितः ।
भग्नदर्पस्तदाराजाबभूवव्यथितेन्द्रियः ॥ 1 ॥
मातङ्ग इव सिम्हेन गरुडेनेव पन्नगः ।
अभिभूतोऽभवद्राजा राघवेण महात्मना ॥ 2 ॥
ब्रह्मदण्डप्रतीकानांविद्युत्सदृशवर्चसाम् ।
स्मरन्राघवबाणानांविव्यथेराक्षसेश्वरः ॥ 3 ॥
नकाञ्चनमयन्दिव्यमाश्रित्यपरमासनम् ।
विप्रेक्षमाणोरक्षांसिरावणोवाक्यमब्रवीत् ॥ 4 ॥
सर्वन्तत्खलुमेमोघंयत्तप्तम्परमन्तपः ।
यत्समानोमहेन्द्रेणमानुषेणास्मिर्जितः ॥ 5 ॥
इदन्तद्ब्रह्मणोघोरंवाक्यम्मामभ्युपस्थितम् ।
मानुषेभ्योविजानीहिभयन्त्वमितितत्तथा ॥ 6 ॥
देवदानवगन्धर्वैर्यक्षराक्षसपन्नगैः ।
अवध्यत्वम्मयाप्राप्तम्मानुषेभ्योनयाचितम् ॥ 7 ॥
विदितं मानुषं मन्ये रामं दशरथात्मजम् ।
इक्ष्वाकुकुलजातेन अनर्ण्येन यत् पुरा ॥ 8 ॥
उत्पत्स्यतेहिमद्वंशेपुरुषोराक्षसाधनु ।
यस्त्वांसपुत्रंसामात्यंसबलंसाश्वसारथिम् ॥ 9 ॥
निहनिष्यतिसङ्ग्रामेत्वाङ्कुलाधम दुर्मते ।
शप्तोऽहंवेदवत्याचयदासाधर्षितापुरा ॥ 10 ॥
सेयंसीतामहाभागाजाताजनकनन्दिनी ।
उमानन्दीश्वरश्चापिरम्भावरुणकन्यका ॥ 11 ॥
यथोक्तास्तन्मयाप्राप्तन्नमिथ्याऋषिभाषितं एतदेवाभ्युपागम्ययत्नङ्कर्तुमहार्हथ ॥ 12 ॥
राक्षसाश्चापितिष्ठन्तुचर्यागोपुरमूर्थसु ।
सचाप्रतिमगाम्भीर्योदेवदानवदर्पहा ॥ 13 ॥
ब्रह्मशापाभिभूतस्तुकुम्भकर्णोविबोध्यताम् ।
सपराजितमात्मानम्प्रहस्तञ्चनिषूदितम् ॥ 14 ॥
ज्ञात्वारक्षोबलम्भीममादिदेशमहाबलः ।
द्वारेषुयत्नःक्रियताम्प्राकारश्चाधिरुह्यताम् ॥ 15 ॥
निद्रावशसमाविष्टःकुम्भकर्णोविबोद्यताम् ।
सुखंस्वपितिनिश्चिन्तःकालोपहतचेतनः ॥ 16 ॥
नवषट् सप्तचाष्टौचमासान् स्वपितिराक्षसः ।
मन्त्रयित्वाप्रसुप्तोऽयमितस्तुनवमेऽहनि ॥ 17 ॥
तन्तुबोधयतक्षिप्रङ्कुम्भकर्णम्महाबलम् ।
सतुसङ् ख्येमहाबाहुःककुदस्सर्वरक्षसाम् ॥ 18 ॥
वानरान् राजपुत्रौचक्षिप्रमेवहनिष्यति एषःकेतुःपरंसङ् ख्येमुख्योवैसर्वरक्षसाम् ॥ 19 ॥
कुम्भकर्णःसदाशेतेमूढोग्राम्यसुखेरतः ।
रामेणहिनिरस्तस्यसङ्ग्रामेऽस्मिन् सुदारुणे ॥ 20 ॥
भविष्यतिनमेशोकःकुम्भकर्णेविबोधिते ।
किङ्करिष्याम्यहन्तेनशक्रतुल्यबलेनहि ॥ 21 ॥
ईदृशेव्यसनेघोरेयोनसाह्यायकल्पते ।
तेतुतद्वचनंश्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्यराक्षसाः ॥ 22 ॥
जग्मुःपरमसम्भ्रान्ताःकुम्भकर्णनिवेशनम् ।
ताम्प्रविश्यमहाद्वारंसर्वतोयोजनायताम् ॥ 23 ॥
कुम्भकर्णगुहांरम्यांसर्वगन्धप्रवाहिनीम् ।
कुम्भकर्णस्यनिःश्वासादवधूतामहाबलाः ॥ 24 ॥
प्रतिष्ठमानाःकृच्छ्रेणयत्नात्प्रविविशुर्गुहाम् ।
ताम्प्रविश्यगुहांरम्यांशुभाङ्काञ्चनकुट्टिमाम् ॥ 25 ॥
ददृशुर्नैरृतव्याघ्रंशयानम्भीमविदर्शनम् ।
तेतुतंविकृतंसुप्तंविकीर्णमिवपर्वतम् ॥ 26 ॥
कुम्भकर्णम्महानिद्रंसहिताःप्रत्यबोधयन् ।
ऊर्ध्वरोमाञ्चिततनुंश्वसन्तमिवपन्नगम् ।
भ्रामयन्तं न्विश्श्वसैःशयानं भीमविदर्शमम् ॥ 27 ॥
भीमनासापुटन्तन्तुपातालोविपुलाननम् ।
शयनेन्यस्तसर्वाङ्गम्मेदोरुधिरगन्धिनम् ॥ 28 ॥
काञ्चनाङ्गदनद्धाङ्गङ्किरीटिनमरिन्दमम् ।
ददृशुर्नैरृतव्याघ्रङ्कुम्भकर्णमरिन्दमम् ॥ 29 ॥
ततश्चक्रुर्महात्मानङ्कुम्भकर्णाग्रतस्तदाचाग्रतः ॥ 30 ॥
मांसानाम्मेरुसङ्काशंराशिम्परमतर्पणम् ।
मृगाणाम्महिषाणाञ्चवराहाणाञ्चसञ्चयान् ॥ 31 ॥
चक्रुर्नैरृतशार्दूलाराशिमन्नस्यचाद्भुतम् ।
ततश्शोणितकुम्भांश्चमद्यानिविविधानिच ॥ 32 ॥
पुरस्तात्कुम्भकर्णस्यचक्रुस्त्रिदशशत्रवः ।
लिलिपुश्चपरार्ध्येनचन्दनेनपरन्तपम् ॥ 33 ॥
दिव्यैराश्वासयामामासुर्माल्यैर्गन्धैस्सुगन्धिभिः ।
धूपंसुगन्धांश्चससृजुस्तुष्टवुश्चपरन्ततम् ॥ 34 ॥
जलदाइवचानेदुर्यातुधानास्ततस्ततः ।
शङ्खान्नापूरयामासुश्शशाङ्कसदृशप्रभान् ॥ 35 ॥
तुमुलंयुगपच्छापिविनेदुश्चाप्यमर्षिताः ।
नेदुरास्फोटयामासुश्चिक्षिपुस्तेनिशाचराः ॥ 36 ॥
कुम्भकर्णविबोधार्थं चक्रुस्तेविपुलं स्वनम् ।
सशङ्खभेरीपणवप्रणाद ।
मास्फोटितक्ष्वेलितसिम्हनादम् ।
दिशो द्रवन्तस्त्रिदिवं किरन्तः ।
श्रुत्वा विहम्गाः सहसा निपेतुः ॥ 37 ॥
यदाभृशन्तैर्निनदैर्महात्मानकुम्बकर्णोबुबुधेप्रसुप्तः ।
ततोमुसुण्ठीर्मुसलानिसर्वेरक्षोगणास्तेजगृहुर्गदाश्च ॥ 38 ॥
तंशैलशृङ्गैर्मुसलैर्गदाभिर्वृक्षैस्तरैर्मुद्गरमुष्टिभिश्च ।
सुखप्रसुप्तम्भुविकुम्भकर्णंरक्षांस्युदग्राणितदानिजघ्नुः ॥ 39 ॥
तस्यनिःश्वासवातेनकुम्भकर्णस्यरक्षसः ।
राक्षसाबलवन्तोऽपिस्थातुनाशक्नुवन्पुरः ॥ 40 ॥
ततःपरिहितागाढंराक्षसाभीमविक्रमाः ।
मृदङ्गपणवान् भेरीश्शङ्खकुम्भगणांस्तथा ॥ 41 ॥
दशराक्षससाहस्रंयुगपत्पर्यवारयन् ।
नीलाञ्जनचयाकारन्तेतुतम्प्रत्यबोधयन् ॥ 42 ॥
अभिघ्नन्तोनदन्तश्चनैवसंविविदेतुसः ।
यदाचैनन्नशेकुस्तेप्रतिबोधयितुन्तदा ॥ 43 ॥
ततोगुरुतरंयत्नन्दारुणंसमुपाक्रमन् ।
आश्वानुष्ट्रान् खरन्नागान् जघ्नुर्दण्डकशाङ्कुशैः ॥ 44 ॥
भेरीशङ्खमृदङ्गांश्चसर्वप्राणैरवादयन् ।
निजघ्नुश्चास्यगात्राणिमहाकाष्ठकङ्करैः ॥ 45 ॥
मुद्गरैर्मुसलैश्चापिसर्वप्राणसमुद्यतैः ।
तेननादेवमहतालङ्कासमभिपूरिता ॥ 46 ॥
सपर्वतवनासर्वासोऽपिनैवप्रबुध्यते ।
ततस्सहस्रम्भेरीणांयुगसत्समहन्यत ॥ 47 ॥
मृष्टकाञ्चनकोणानामासक्तानांसमन्ततः ।
एवमप्यन्तिद्रिस्तुयदानैवप्रबुध्यत ॥ 48 ॥
शापस्यवशमापन्नस्ततःक्रुद्धानिशाचराः ।
महाक्रोधसमाविष्टास्सर्वेभीमपराक्रमाः ॥ 49 ॥
तद्रक्षोबोधयिष्यन्तश्चक्रुरन्येपराक्रमम् ।
अन्येभेरीस्समाजघ्नुरन्येचक्रुर्महास्वनम् ॥ 50 ॥
केशानन्येप्रलुलुपुःकर्णावन्येदशन्तिच ।
उदकुम्बशतान्यन्येसमसिञ्चन्तकर्णयोः ॥ 51 ॥
नकुम्भकर्णःपस्पन्देमहानिद्रावशङ्गतः ।
अन्येचबलिनस्तस्यकूटमुद्गरपाणयः ॥ 52 ॥
मूर्ध्निवक्षसिगात्रेषुपातन् कूटमुद्गरान् ।
रज्जुबन्धनबद्धाभिश्शतघ्नीभिश्चसर्वशः ॥ 53 ॥
वध्यमानोमहाकायोनप्राबुध्यतराक्षसः ।
वारणानांसहस्रञ्चशरीरेऽस्यप्रधावितम् ॥ 54 ॥
कुम्बकर्णस्तदाबुद् ध्वास्पर्शम्परमबुध्यत ।
सपात्यमानैर्गिरिशृङ्गवृक्षैरचिन्तयंस्तान्विपुलान् प्रहारान् ।
निद्राक्ष्यात् क्षुद्भयपीडितश्चविजृम्भमाणस्सहसोत्पपाप ॥ 55 ॥
सनागभोगाचलशृङ्गकल्पौविक्षिप्यबाहूगिरशृङ्गसारौ ।
निवृत्यवक्त्रंवडवामुखाभन्निशाचरोऽसौविकृतञ्जजृम्भे ॥ 56 ॥
तस्य जाजृम्भमाणस्य वक्त्रं पातालसम्निभम् ।
दद्Rउशे मेरुशृङ्गाग्रे दिवाकर इवोदितः ॥ 57 ॥
सजृम्भमाणोऽतिबलःप्रद्धोनिशाचरः ।
निःश्वासश्चास्यसञ्जज्ञेपर्वतादिवमारुतः ॥ 58 ॥
रूपमुत्तिष्ठतस्तस्यकुम्भकर्णस्यतद्बभौ ।
तपान्तेसबलाकस्यमेघस्येवविवर्षतः ॥ 59 ॥
तस्यदीप्ताग्निसदृशेविद्युत्सदृशवर्चसी ।
ददृशातेमहानेत्रेदीप्ताविवमहाग्रहौ ॥ 60 ॥
ततस्त्वदर्शयन् सर्वान्भक्ष्यांश्चविविधान् बहून् ।
वराहान्महिषांश्चैवबभक्षसमहाबलः ॥ 61 ॥
आददुन्भुक्षितोमांसंशोणितन्तृषितःपिबन् ।
मेदःकुम्भांश्चमद्यांश्चपपौशक्ररिपुस्तदा ॥ 62 ॥
ततस्तृप्त इति ज्ञात्वा समुत्पेरुर्निशाचराः ।
शिरोभिश्च प्रणम्यैनं सर्वतः पर्यवारयन् ॥ 63 ॥
निद्राविशदनेत्रस्तुकलुषीकृतलोचनः ।
चारयन् सर्वतोदृष्टिन्तान् ददर्शनिशाचरान् ॥ 64 ॥
ससर्वान् सान्त्वयामासनैरृतान् नैरृतर्षभः ।
बोधनाद्विस्मितश्चापिराक्षसानिदमब्रवीत् ॥ 65 ॥
किमर्थमहमादृत्यभवद्भिःप्रतिबोधितः ।
कच्छित्सुकुशलंराज्ञोभयंवानेषनकिम् ॥ 66 ॥
अथवाध्रुवमन्येभ्योभयम्परमुपस्थितम् ।
यदर्थमेवत्वरितैर्भवद्भिःप्रतिबोधितः ॥ 67 ॥
अद्यराक्षसराजस्यभयमुत्पाटयाम्यहम् ।
दारयिष्येमहेन्द्रंवाशातयिष्येतथानलम् ॥ 68 ॥
नह्यल्पकारणेसुप्तम्बोधयिष्यतिमाङ्गुरुः ।
तदाख्यातार्थतत्त्वेनमत्प्रबोधनकारणम् ॥ 69 ॥
एवम्ब्रुवाणंसम्रब्धङ्कुम्भकर्णमरिन्दमम् ।
यूपाक्षःसचिवोराज्ञःकृताञ्जलिरभाषत ॥ 70 ॥
ननोदेवकृतङ्किञ्चिद्भयमस्तिकदाचन ।
मानुषान्नोभयंराजंस्तुमुलंसम्प्रबाधते ॥ 71 ॥
नदैत्यदानवेभ्योवाभयमस्तिहितादृशम् ।
यादृशम्मानुषंराजन् भयमस्मानुपस्थितम् ॥ 72 ॥
वानरैःपर्वताकारैर्लङ्केयम्परिवारिता ।
सीताहरणसन्तप्ताद्रामान्नस्तुमुलम्भयम् ॥ 73 ॥
एकेनवानरेणेयम्पूर्वन्दग्धामहापुरी ।
कुमारोनिहतश्चाक्षस्सानुयात्रःसकुञ्जरः ॥ 74 ॥
स्वयंरक्षोधिपश्चापिपौलस्त्योदेवकण्टकः ।
मृतेतिसंयुगेमुक्तोरामेणादित्यतेजसा ॥ 75 ॥
यन्न देवैः कृतो राजा नापि दैत्यैर्न दानवैः ।
कृतः स इह रामेण विमुक्तः प्राणसंशयात् ॥ 76 ॥
सयूपाक्ष्वचश्श्रुत्वाभ्रातुर्युधिपराभवम् ।
कुम्भकर्णोविवृत्ताक्षोयूपाक्षमिदमब्रवीत् ॥ 77 ॥
सर्वमद्यैवयूपाक्षहरिसैन्यंसलक्ष्मणम् ।
राघवञ्चरणेजित्वाततोद्रक्ष्यामिरावणम् ॥ 78 ॥
राक्षसांस्तर्पयिष्यामिहरीणाम्मांसशोणितैः ।
रामलक्ष्मणयोश्चापिस्वयम्पास्यामिशोणितम् ॥ 79 ॥
तत्तस्यवाक्यम्ब्रुवतोनिशम्यसगर्वितंरोषविवृद्धदोषम् ।
महोदरोनैरृतयोधमुख्यःकृताञ्जलिर्वाक्यमिदम्बभाषे ॥ 80 ॥
रावणस्यवचःश्रुत्वागुणदोषौविमृश्यच ।
पश्चादपिमहाबाहो शत्रून्युधिविजेष्यसि ॥ 81 ॥
महोदरवचश्श्रुत्वाराक्षसैःपरिवारितः ।
कुम्भकर्णोमहातेजास्सम्प्रतस्थेमहाबलः ॥ 82 ॥
सुप्तमुत्थाप्यभीमाक्षम्भीमरूपपराक्रमम् ।
राक्षसास्त्वरिताजुग्मर्दशग्रीन्विवेशनम् ॥ 83 ॥
ततोगत्वादशग्रीवमासीनम्परमासने ।
ऊचुर्बद्धाञ्जलिपुटास्सर्वएवनिशाचराः ॥ 84 ॥
प्रबुद्धोऽयङ्कुम्भकर्णभ्रातातेराक्षसेश्वर ।
कथन्तत्रैवनिर्यातुद्रक्ष्यसेतमिहागतम् ॥ 85 ॥
रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टोराक्षसांस्तानुपस्थितान् ।
द्रष्टुमेनमिहेच्छामियथान्यायञ्चपूज्यताम् ॥ 86 ॥
तथेत्युक्त्वातुतेसर्वेपुनरागम्यराक्षसाः ।
कुम्भकर्णमिदंवाक्यमूचूरावणचोदिताः ॥ 87 ॥
द्रष्टुन्त्वाङ्काङ्क्षतेराजासर्वराक्षसपुङ्गवः ।
गमनेक्रियताम्बुद्धिर्भ्रातरंसम्प्रहर्षयः ॥ 88 ॥
कुम्भकर्णस्तुदुर्धर्षोभ्रातुराज्ञायशासनम् ।
तथेत्युक्त्वामहावीर्यश्शयनादुत्पपातह ॥ 89 ॥
प्रक्षाल्य वदनं ह्Rष्टः स्नातः परमभूषितः ।
पिपासुस्त्वरयामास पानं बलसमीरणम् ॥ 90 ॥
ततस्तेत्वरितास्तत्रराक्षसारावणाज्ञया ।
मद्यकुम्भांश्चविविधान् क्षिप्रमेवोपहारयन् ॥ 91 ॥
पीत्वाघटसहस्रेद्वेगमनायोपचक्रमे ।
ईषत्समुत्कटोमत्तस्तेजोबलसमन्वितः ॥ 92 ॥
कुम्भकर्णोबभौहृष्टःकालान्तकयमोपमः ।
भ्रातुस्सभवनङ्गच्छन्रक्षोबलसमन्वितः ॥ 93 ॥
कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम् ।
स राजमार्गं वपुषा प्रकाशयन् ।
सहस्ररस्मिर्धरणीमिवांशुभिः ।
जगाम तत्राञ्जलिमालया वृतः ।
शतक्रतुर्गेहमिव स्वयम्भुवः ॥ 94 ॥
तंराजमार्गस्थममित्रघातिनंवनौकसस्तेसहसाबहिस्स्थिताः ।
दृष्टवाऽप्रमेयङ्गिरिशृङ्गकल्पंवितत्रसुस्तेहरियूथपालाः ॥ 95 ॥
केचिच्छरण्यंशरणंस्मरामंव्रजन्तिकेचिद् व्यथिताःपतन्ति ।
केचिद्धशस्मव्यथिताःपतन्तिकेचिद्भयार्ताभुविशेरतेस्म ॥ 96 ॥
तमद्रिशृङ्गप्रतिमङ्किरीटिनंस्पृशन्तमादित्यमिवाऽत्मतेजसा ।
वनौकसःप्रेक्ष्यविवृद्धमद्भुतं 3 भयार्धितादुद्रुविरेततस्ततः ॥ 97 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṣṭitamassargaḥ |
sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrāmabāṇabhayārdhitaḥ |
bhagnadarpastadārājābabhūvavyathitendriyaḥ || 1 ||
mātaṅga iva simhena garuḍeneva pannagaḥ |
abhibhūto'bhavadrājā rāghaveṇa mahātmanā || 2 ||
brahmadaṇḍapratīkānāṃvidyutsadṛśavarcasām |
smaranrāghavabāṇānāṃvivyatherākṣaseśvaraḥ || 3 ||
nakāñcanamayandivyamāśrityaparamāsanam |
viprekṣamāṇorakṣāṃsirāvaṇovākyamabravīt || 4 ||
sarvantatkhalumemoghaṃyattaptamparamantapaḥ |
yatsamānomahendreṇamānuṣeṇāsmirjitaḥ || 5 ||
idantadbrahmaṇoghoraṃvākyammāmabhyupasthitam |
mānuṣebhyovijānīhibhayantvamititattathā || 6 ||
devadānavagandharvairyakṣarākṣasapannagaiḥ |
avadhyatvammayāprāptammānuṣebhyonayācitam || 7 ||
viditaṃ mānuṣaṃ manye rāmaṃ daśarathātmajam |
ikṣvākukulajātena anarṇyena yat purā || 8 ||
utpatsyatehimadvaṃśepuruṣorākṣasādhanu |
yastvāṃsaputraṃsāmātyaṃsabalaṃsāśvasārathim || 9 ||
nihaniṣyatisaṅgrāmetvāṅkulādhama durmate |
śapto'haṃvedavatyācayadāsādharṣitāpurā || 10 ||
seyaṃsītāmahābhāgājātājanakanandinī |
umānandīśvaraścāpirambhāvaruṇakanyakā || 11 ||
yathoktāstanmayāprāptannamithyāṛṣibhāṣitaṃ etadevābhyupāgamyayatnaṅkartumahārhatha || 12 ||
rākṣasāścāpitiṣṭhantucaryāgopuramūrthasu |
sacāpratimagāmbhīryodevadānavadarpahā || 13 ||
brahmaśāpābhibhūtastukumbhakarṇovibodhyatām |
saparājitamātmānamprahastañcaniṣūditam || 14 ||
jñātvārakṣobalambhīmamādideśamahābalaḥ |
dvāreṣuyatnaḥkriyatāmprākāraścādhiruhyatām || 15 ||
nidrāvaśasamāviṣṭaḥkumbhakarṇovibodyatām |
sukhaṃsvapitiniścintaḥkālopahatacetanaḥ || 16 ||
navaṣaṭ saptacāṣṭaucamāsān svapitirākṣasaḥ |
mantrayitvāprasupto'yamitastunavame'hani || 17 ||
tantubodhayatakṣipraṅkumbhakarṇammahābalam |
satusaṅ khyemahābāhuḥkakudassarvarakṣasām || 18 ||
vānarān rājaputraucakṣipramevahaniṣyati eṣaḥketuḥparaṃsaṅ khyemukhyovaisarvarakṣasām || 19 ||
kumbhakarṇaḥsadāśetemūḍhogrāmyasukherataḥ |
rāmeṇahinirastasyasaṅgrāme'smin sudāruṇe || 20 ||
bhaviṣyatinameśokaḥkumbhakarṇevibodhite |
kiṅkariṣyāmyahantenaśakratulyabalenahi || 21 ||
īdṛśevyasaneghoreyonasāhyāyakalpate |
tetutadvacanaṃśrutvārākṣasendrasyarākṣasāḥ || 22 ||
jagmuḥparamasambhrāntāḥkumbhakarṇaniveśanam |
tāmpraviśyamahādvāraṃsarvatoyojanāyatām || 23 ||
kumbhakarṇaguhāṃramyāṃsarvagandhapravāhinīm |
kumbhakarṇasyaniḥśvāsādavadhūtāmahābalāḥ || 24 ||
pratiṣṭhamānāḥkṛcchreṇayatnātpraviviśurguhām |
tāmpraviśyaguhāṃramyāṃśubhāṅkāñcanakuṭṭimām || 25 ||
dadṛśurnairṛtavyāghraṃśayānambhīmavidarśanam |
tetutaṃvikṛtaṃsuptaṃvikīrṇamivaparvatam || 26 ||
kumbhakarṇammahānidraṃsahitāḥpratyabodhayan |
ūrdhvaromāñcitatanuṃśvasantamivapannagam |
bhrāmayantaṃ nviśśvasaiḥśayānaṃ bhīmavidarśamam || 27 ||
bhīmanāsāpuṭantantupātālovipulānanam |
śayanenyastasarvāṅgammedorudhiragandhinam || 28 ||
kāñcanāṅgadanaddhāṅgaṅkirīṭinamarindamam |
dadṛśurnairṛtavyāghraṅkumbhakarṇamarindamam || 29 ||
tataścakrurmahātmānaṅkumbhakarṇāgratastadācāgrataḥ || 30 ||
māṃsānāmmerusaṅkāśaṃrāśimparamatarpaṇam |
mṛgāṇāmmahiṣāṇāñcavarāhāṇāñcasañcayān || 31 ||
cakrurnairṛtaśārdūlārāśimannasyacādbhutam |
tataśśoṇitakumbhāṃścamadyānivividhānica || 32 ||
purastātkumbhakarṇasyacakrustridaśaśatravaḥ |
lilipuścaparārdhyenacandanenaparantapam || 33 ||
divyairāśvāsayāmāmāsurmālyairgandhaissugandhibhiḥ |
dhūpaṃsugandhāṃścasasṛjustuṣṭavuścaparantatam || 34 ||
jaladāivacāneduryātudhānāstatastataḥ |
śaṅkhānnāpūrayāmāsuśśaśāṅkasadṛśaprabhān || 35 ||
tumulaṃyugapacchāpivineduścāpyamarṣitāḥ |
nedurāsphoṭayāmāsuścikṣipusteniśācarāḥ || 36 ||
kumbhakarṇavibodhārthaṃ cakrustevipulaṃ svanam |
saśaṅkhabherīpaṇavapraṇāda |
māsphoṭitakṣvelitasimhanādam |
diśo dravantastridivaṃ kirantaḥ |
śrutvā vihamgāḥ sahasā nipetuḥ || 37 ||
yadābhṛśantairninadairmahātmānakumbakarṇobubudheprasuptaḥ |
tatomusuṇṭhīrmusalānisarverakṣogaṇāstejagṛhurgadāśca || 38 ||
taṃśailaśṛṅgairmusalairgadābhirvṛkṣaistarairmudgaramuṣṭibhiśca |
sukhaprasuptambhuvikumbhakarṇaṃrakṣāṃsyudagrāṇitadānijaghnuḥ || 39 ||
tasyaniḥśvāsavātenakumbhakarṇasyarakṣasaḥ |
rākṣasābalavanto'pisthātunāśaknuvanpuraḥ || 40 ||
tataḥparihitāgāḍhaṃrākṣasābhīmavikramāḥ |
mṛdaṅgapaṇavān bherīśśaṅkhakumbhagaṇāṃstathā || 41 ||
daśarākṣasasāhasraṃyugapatparyavārayan |
nīlāñjanacayākārantetutampratyabodhayan || 42 ||
abhighnantonadantaścanaivasaṃvividetusaḥ |
yadācainannaśekustepratibodhayituntadā || 43 ||
tatogurutaraṃyatnandāruṇaṃsamupākraman |
āśvānuṣṭrān kharannāgān jaghnurdaṇḍakaśāṅkuśaiḥ || 44 ||
bherīśaṅkhamṛdaṅgāṃścasarvaprāṇairavādayan |
nijaghnuścāsyagātrāṇimahākāṣṭhakaṅkaraiḥ || 45 ||
mudgarairmusalaiścāpisarvaprāṇasamudyataiḥ |
tenanādevamahatālaṅkāsamabhipūritā || 46 ||
saparvatavanāsarvāso'pinaivaprabudhyate |
tatassahasrambherīṇāṃyugasatsamahanyata || 47 ||
mṛṣṭakāñcanakoṇānāmāsaktānāṃsamantataḥ |
evamapyantidristuyadānaivaprabudhyata || 48 ||
śāpasyavaśamāpannastataḥkruddhāniśācarāḥ |
mahākrodhasamāviṣṭāssarvebhīmaparākramāḥ || 49 ||
tadrakṣobodhayiṣyantaścakruranyeparākramam |
anyebherīssamājaghnuranyecakrurmahāsvanam || 50 ||
keśānanyepralulupuḥkarṇāvanyedaśantica |
udakumbaśatānyanyesamasiñcantakarṇayoḥ || 51 ||
nakumbhakarṇaḥpaspandemahānidrāvaśaṅgataḥ |
anyecabalinastasyakūṭamudgarapāṇayaḥ || 52 ||
mūrdhnivakṣasigātreṣupātan kūṭamudgarān |
rajjubandhanabaddhābhiśśataghnībhiścasarvaśaḥ || 53 ||
vadhyamānomahākāyonaprābudhyatarākṣasaḥ |
vāraṇānāṃsahasrañcaśarīre'syapradhāvitam || 54 ||
kumbakarṇastadābud dhvāsparśamparamabudhyata |
sapātyamānairgiriśṛṅgavṛkṣairacintayaṃstānvipulān prahārān |
nidrākṣyāt kṣudbhayapīḍitaścavijṛmbhamāṇassahasotpapāpa || 55 ||
sanāgabhogācalaśṛṅgakalpauvikṣipyabāhūgiraśṛṅgasārau |
nivṛtyavaktraṃvaḍavāmukhābhanniśācaro'sauvikṛtañjajṛmbhe || 56 ||
tasya jājṛmbhamāṇasya vaktraṃ pātālasamnibham |
dadRuśe meruśṛṅgāgre divākara ivoditaḥ || 57 ||
sajṛmbhamāṇo'tibalaḥpraddhoniśācaraḥ |
niḥśvāsaścāsyasañjajñeparvatādivamārutaḥ || 58 ||
rūpamuttiṣṭhatastasyakumbhakarṇasyatadbabhau |
tapāntesabalākasyameghasyevavivarṣataḥ || 59 ||
tasyadīptāgnisadṛśevidyutsadṛśavarcasī |
dadṛśātemahānetredīptāvivamahāgrahau || 60 ||
tatastvadarśayan sarvānbhakṣyāṃścavividhān bahūn |
varāhānmahiṣāṃścaivababhakṣasamahābalaḥ || 61 ||
ādadunbhukṣitomāṃsaṃśoṇitantṛṣitaḥpiban |
medaḥkumbhāṃścamadyāṃścapapauśakraripustadā || 62 ||
tatastṛpta iti jñātvā samutperurniśācarāḥ |
śirobhiśca praṇamyainaṃ sarvataḥ paryavārayan || 63 ||
nidrāviśadanetrastukaluṣīkṛtalocanaḥ |
cārayan sarvatodṛṣṭintān dadarśaniśācarān || 64 ||
sasarvān sāntvayāmāsanairṛtān nairṛtarṣabhaḥ |
bodhanādvismitaścāpirākṣasānidamabravīt || 65 ||
kimarthamahamādṛtyabhavadbhiḥpratibodhitaḥ |
kacchitsukuśalaṃrājñobhayaṃvāneṣanakim || 66 ||
athavādhruvamanyebhyobhayamparamupasthitam |
yadarthamevatvaritairbhavadbhiḥpratibodhitaḥ || 67 ||
adyarākṣasarājasyabhayamutpāṭayāmyaham |
dārayiṣyemahendraṃvāśātayiṣyetathānalam || 68 ||
nahyalpakāraṇesuptambodhayiṣyatimāṅguruḥ |
tadākhyātārthatattvenamatprabodhanakāraṇam || 69 ||
evambruvāṇaṃsamrabdhaṅkumbhakarṇamarindamam |
yūpākṣaḥsacivorājñaḥkṛtāñjalirabhāṣata || 70 ||
nanodevakṛtaṅkiñcidbhayamastikadācana |
mānuṣānnobhayaṃrājaṃstumulaṃsamprabādhate || 71 ||
nadaityadānavebhyovābhayamastihitādṛśam |
yādṛśammānuṣaṃrājan bhayamasmānupasthitam || 72 ||
vānaraiḥparvatākārairlaṅkeyamparivāritā |
sītāharaṇasantaptādrāmānnastumulambhayam || 73 ||
ekenavānareṇeyampūrvandagdhāmahāpurī |
kumāronihataścākṣassānuyātraḥsakuñjaraḥ || 74 ||
svayaṃrakṣodhipaścāpipaulastyodevakaṇṭakaḥ |
mṛtetisaṃyugemuktorāmeṇādityatejasā || 75 ||
yanna devaiḥ kṛto rājā nāpi daityairna dānavaiḥ |
kṛtaḥ sa iha rāmeṇa vimuktaḥ prāṇasaṃśayāt || 76 ||
sayūpākṣvacaśśrutvābhrāturyudhiparābhavam |
kumbhakarṇovivṛttākṣoyūpākṣamidamabravīt || 77 ||
sarvamadyaivayūpākṣaharisainyaṃsalakṣmaṇam |
rāghavañcaraṇejitvātatodrakṣyāmirāvaṇam || 78 ||
rākṣasāṃstarpayiṣyāmiharīṇāmmāṃsaśoṇitaiḥ |
rāmalakṣmaṇayoścāpisvayampāsyāmiśoṇitam || 79 ||
tattasyavākyambruvatoniśamyasagarvitaṃroṣavivṛddhadoṣam |
mahodaronairṛtayodhamukhyaḥkṛtāñjalirvākyamidambabhāṣe || 80 ||
rāvaṇasyavacaḥśrutvāguṇadoṣauvimṛśyaca |
paścādapimahābāho śatrūnyudhivijeṣyasi || 81 ||
mahodaravacaśśrutvārākṣasaiḥparivāritaḥ |
kumbhakarṇomahātejāssampratasthemahābalaḥ || 82 ||
suptamutthāpyabhīmākṣambhīmarūpaparākramam |
rākṣasāstvaritājugmardaśagrīnviveśanam || 83 ||
tatogatvādaśagrīvamāsīnamparamāsane |
ūcurbaddhāñjalipuṭāssarvaevaniśācarāḥ || 84 ||
prabuddho'yaṅkumbhakarṇabhrātāterākṣaseśvara |
kathantatraivaniryātudrakṣyasetamihāgatam || 85 ||
rāvaṇastvabravīddhṛṣṭorākṣasāṃstānupasthitān |
draṣṭumenamihecchāmiyathānyāyañcapūjyatām || 86 ||
tathetyuktvātutesarvepunarāgamyarākṣasāḥ |
kumbhakarṇamidaṃvākyamūcūrāvaṇacoditāḥ || 87 ||
draṣṭuntvāṅkāṅkṣaterājāsarvarākṣasapuṅgavaḥ |
gamanekriyatāmbuddhirbhrātaraṃsampraharṣayaḥ || 88 ||
kumbhakarṇastudurdharṣobhrāturājñāyaśāsanam |
tathetyuktvāmahāvīryaśśayanādutpapātaha || 89 ||
prakṣālya vadanaṃ hRṣṭaḥ snātaḥ paramabhūṣitaḥ |
pipāsustvarayāmāsa pānaṃ balasamīraṇam || 90 ||
tatastetvaritāstatrarākṣasārāvaṇājñayā |
madyakumbhāṃścavividhān kṣipramevopahārayan || 91 ||
pītvāghaṭasahasredvegamanāyopacakrame |
īṣatsamutkaṭomattastejobalasamanvitaḥ || 92 ||
kumbhakarṇobabhauhṛṣṭaḥkālāntakayamopamaḥ |
bhrātussabhavanaṅgacchanrakṣobalasamanvitaḥ || 93 ||
kumbhakarṇaḥ padanyāsairakampayata medinīm |
sa rājamārgaṃ vapuṣā prakāśayan |
sahasrarasmirdharaṇīmivāṃśubhiḥ |
jagāma tatrāñjalimālayā vṛtaḥ |
śatakraturgehamiva svayambhuvaḥ || 94 ||
taṃrājamārgasthamamitraghātinaṃvanaukasastesahasābahissthitāḥ |
dṛṣṭavā'prameyaṅgiriśṛṅgakalpaṃvitatrasustehariyūthapālāḥ || 95 ||
keciccharaṇyaṃśaraṇaṃsmarāmaṃvrajantikecid vyathitāḥpatanti |
keciddhaśasmavyathitāḥpatantikecidbhayārtābhuviśeratesma || 96 ||
tamadriśṛṅgapratimaṅkirīṭinaṃspṛśantamādityamivā'tmatejasā |
vanaukasaḥprekṣyavivṛddhamadbhutaṃ 3 bhayārdhitādudruviretatastataḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.