ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ ദ്വിതീയസ്സര്ഗഃ ।
തന്തുശോകപരിദ്യൂനംരാമന്ദശരഥാത്മജമ് ।
ഉവാചവചനംശ്രീമാന് സുഗ്രീവശ്ശോകനാശനമ് ॥ 1 ॥
കിം ത്വയാ തപ്യതേ വീര യഥാന്യഃ പ്രാകൃതസ്തഥാ ।
മൈവം ഭൂസ്ത്യജ സതാപം കൃതഘ്ന ഇവ സൌഹൃദമ് ॥ 2 ॥
സന്താപസ്യചതേസ്ഥാനന്നഹിപശ്യാമിരാഘവ ।
പ്രവൃത്താവുപലബ്ധായാഞ്ജ്ഞാതേചനിലയേരിപോഃ ॥ 3 ॥
മതിമാന്ശാസ്ത്രവിത്പ്രാജ്ഞഃപണ്ഡിതശ്ചാസിരാഘവ ।
ത്യജേമാമ്പാപികാമ്ബുദ്ധിങ്കൃതാത്മേവാര്ഥദൂഷണീമ് ॥ 4 ॥
സമുദ്രംലങ്ഘയിത്വാതുമഹാനക്രസമാകുലമ് ।
ലങ്കാമാരോഹയിഷ്യാമോഹനിഷ്യാമശ്ചതേരിപുമ് ॥ 5 ॥
നിരുത്സാഹസ്യദീനസ്യശോകപര്യാകുലാത്മനഃ ।
സര്വാര്ഥാവ്യവസീദന്തിവ്യസനഞ്ചാധിഗച്ഛതി ॥ 6 ॥
ഇമേശൂരാസ്സമര്ഥാശ്ചസര്വനോഹരിയൂഥപാഃ ।
ത്വത്പ്രിയാര്ഥങ്കൃതോത്സാഹാഃപ്രവേഷ്ടുമപിപാവകമ് ।
ഏഷാംഹര്ഷേണജാനാമിതര്കശ്ചാസ്മിന് ദൃഢോമമ ॥ 7 ॥
വിക്രമേണസമാനേഷ്യേസീതാംഹത്വായഥാരിപുമ് ।
രാവണമ്പാപകര്മാണന്തഥാത്വങ്കര്തുമര്ഹസി ॥ 8 ॥
സേതുരത്രയഥാബധ്യേദ്യഥാപശ്യേമതാമ്പുരീമ് ।
തസ്യരാക്ഷസരാജസ്യതഥാത്വങ്കുരുരാഘവ ॥ 9 ॥
ദൃഷ്ടവാതാന്തുപുരീംലങ്കാന്ത്രികൂടശിഖരേസ്ഥിതാമ് ।
ഹതഞ്ചരാവണംയുദ്ധേദര്ശനാവധാരയ ॥ 10 ॥
അബധ്വാസാഗരേസേതുങ്ഘോരേചതുവരുണാലയേ ।
ലങ്കാന്നമര്ദിതുംശക്യാസേന്ദ്രൈരപിസുരാസുരൈഃ ॥ 11 ॥
സേതുര്ബദ്ധസ്സമുദ്രേചയാവല്ലങ്കാസ്സമീപതഃ ॥ 12 ॥
സര്വന്തീര്ണഞ്ചമേസൈന്യഞ്ജിതമിത്യുപധാരയ ।
ഇമേഹിസമരേവീരാഹരയഃകാമരൂപിണ ॥ 13 ॥
തദലംവിക്ലബാമ്ബുദ്ധിം രാജന സര്വാര്ഥനാശനീമ് ।
പുരുഷസ്യഹിലോകേഽസ്മിന് ശോകശ്ശൌര്യാപകര്ഷണഃ ॥ 14 ॥
യത്തുകാര്യമ്മനുഷ്യേണശൌണ്ഡീര്യമവലമ്ബതാ ।
അസ്മിന് കാലേമഹാപ്രാജ്ഞസത്ത്വമാതിഷ്ഠതേജസാ ॥ 15 ॥
ശൂരാണാംഹിമനുഷ്യാണാന്ത്വദ്വിധാനാമ്മഹാത്മനാമ് ।
വിനഷ്ടേവാപ്രണഷ്ടേവാശോകസ്സര്വാര്ഥനാശനഃ ॥ 16 ॥
തത്ത്വമ്ബുദ്ധിമതാംശ്രേഷ്ഠസ്സര്വശാസ്ത്രാര്ഥകോവിദഃ ।
മദ്വിധൈസ്സചിവൈസ്സാര്ഥമരിഞ്ജേതുമിഹാര്ഹസി ॥ 17 ॥
നഹിപശ്യാമ്യഹങ്കഞ്ചിത് ത്രിഷുലോകേഷുരാഘവ ।
ഗൃഹീതധനുഷേയസ്തേതിഷ്ഠേദഭിമുഖോരണേ ॥ 18 ॥
വാനരേഷുസമാസക്തന്നതേകാര്യംവിപത്സ്യതേ ।
അചിരാദ്ദ്രക്ഷ്യസേസീതാന്തീര്ത്വാസാഗരമക്ഷ്യമ് ॥ 19 ॥
തദലംശോകമാലമ്ബ്യക്രോധമാലമ്ബഭൂപതേ ।
നിശ്ചേഷ്ടാഃക്ഷത്രിയാമന്ദാസ്സര്വേചണ്ഡസ്യബിഭ്യതി ॥ 20 ॥
ലങ്ഘനാര്ഥഞ്ചഘോരസ്യസമുദ്രസ്യനദീമ്പതേഃ ।
സഹാസ്മാഭിരിഹോപേതസ്സൂക്ഷ്മബുദ്ധിര്വിചാരയ ॥ 21 ॥
ലങ്ഘിതേതസ്യതൈസ്സൈന്യഞ്ജിതമിത്യുപധാരയ ।
സര്വന്തീര്ണഞ്ചമേസൈന്യഞ്ജിതമിത്യവധാര്യതാമ് ॥ 22 ॥
ഇമേഹിഹരയശ്ശൂരാസ്സമരേകാമരൂപിണഃ ।
താനരീന്വിധമിഷ്യന്തിശിലാപാദപവൃഷ്ടിഭിഃ ॥ 23 ॥
കഥഞ്ചിത്സന്തരിഷ്യാമസ്തേവയംവരുണാലയമ് ।
ഹതമിത്യേവതമ്മന്യേയുദ്ധേശത്രുനിബര്ഹണ ॥ 24 ॥
കിമുക്ത്വാബഹുധാചാപിസര്വഥാവിജയീഭവാന് ।
നിമിത്താനിചപശ്യാമിമനോമേസമ്പ്രഹൃഷ്യതി ॥ 25 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ദ്വിതീയസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
tantuśokaparidyūnaṃrāmandaśarathātmajam |
uvācavacanaṃśrīmān sugrīvaśśokanāśanam || 1 ||
kiṃ tvayā tapyate vīra yathānyaḥ prākṛtastathā |
maivaṃ bhūstyaja satāpaṃ kṛtaghna iva sauhṛdam || 2 ||
santāpasyacatesthānannahipaśyāmirāghava |
pravṛttāvupalabdhāyāñjñātecanilayeripoḥ || 3 ||
matimānśāstravitprājñaḥpaṇḍitaścāsirāghava |
tyajemāmpāpikāmbuddhiṅkṛtātmevārthadūṣaṇīm || 4 ||
samudraṃlaṅghayitvātumahānakrasamākulam |
laṅkāmārohayiṣyāmohaniṣyāmaścateripum || 5 ||
nirutsāhasyadīnasyaśokaparyākulātmanaḥ |
sarvārthāvyavasīdantivyasanañcādhigacchati || 6 ||
imeśūrāssamarthāścasarvanohariyūthapāḥ |
tvatpriyārthaṅkṛtotsāhāḥpraveṣṭumapipāvakam |
eṣāṃharṣeṇajānāmitarkaścāsmin dṛḍhomama || 7 ||
vikrameṇasamāneṣyesītāṃhatvāyathāripum |
rāvaṇampāpakarmāṇantathātvaṅkartumarhasi || 8 ||
seturatrayathābadhyedyathāpaśyematāmpurīm |
tasyarākṣasarājasyatathātvaṅkururāghava || 9 ||
dṛṣṭavātāntupurīṃlaṅkāntrikūṭaśikharesthitām |
hatañcarāvaṇaṃyuddhedarśanāvadhāraya || 10 ||
abadhvāsāgaresetuṅghorecatuvaruṇālaye |
laṅkānnamardituṃśakyāsendrairapisurāsuraiḥ || 11 ||
seturbaddhassamudrecayāvallaṅkāssamīpataḥ || 12 ||
sarvantīrṇañcamesainyañjitamityupadhāraya |
imehisamarevīrāharayaḥkāmarūpiṇa || 13 ||
tadalaṃviklabāmbuddhiṃ rājana sarvārthanāśanīm |
puruṣasyahiloke'smin śokaśśauryāpakarṣaṇaḥ || 14 ||
yattukāryammanuṣyeṇaśauṇḍīryamavalambatā |
asmin kālemahāprājñasattvamātiṣṭhatejasā || 15 ||
śūrāṇāṃhimanuṣyāṇāntvadvidhānāmmahātmanām |
vinaṣṭevāpraṇaṣṭevāśokassarvārthanāśanaḥ || 16 ||
tattvambuddhimatāṃśreṣṭhassarvaśāstrārthakovidaḥ |
madvidhaissacivaissārthamariñjetumihārhasi || 17 ||
nahipaśyāmyahaṅkañcit triṣulokeṣurāghava |
gṛhītadhanuṣeyastetiṣṭhedabhimukhoraṇe || 18 ||
vānareṣusamāsaktannatekāryaṃvipatsyate |
acirāddrakṣyasesītāntīrtvāsāgaramakṣyam || 19 ||
tadalaṃśokamālambyakrodhamālambabhūpate |
niśceṣṭāḥkṣatriyāmandāssarvecaṇḍasyabibhyati || 20 ||
laṅghanārthañcaghorasyasamudrasyanadīmpateḥ |
sahāsmābhirihopetassūkṣmabuddhirvicāraya || 21 ||
laṅghitetasyataissainyañjitamityupadhāraya |
sarvantīrṇañcamesainyañjitamityavadhāryatām || 22 ||
imehiharayaśśūrāssamarekāmarūpiṇaḥ |
tānarīnvidhamiṣyantiśilāpādapavṛṣṭibhiḥ || 23 ||
kathañcitsantariṣyāmastevayaṃvaruṇālayam |
hatamityevatammanyeyuddheśatrunibarhaṇa || 24 ||
kimuktvābahudhācāpisarvathāvijayībhavān |
nimittānicapaśyāmimanomesamprahṛṣyati || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ द्वितीयस्सर्गः ।
तन्तुशोकपरिद्यूनंरामन्दशरथात्मजम् ।
उवाचवचनंश्रीमान् सुग्रीवश्शोकनाशनम् ॥ 1 ॥
किं त्वया तप्यते वीर यथान्यः प्राकृतस्तथा ।
मैवं भूस्त्यज सतापं कृतघ्न इव सौहृदम् ॥ 2 ॥
सन्तापस्यचतेस्थानन्नहिपश्यामिराघव ।
प्रवृत्तावुपलब्धायाञ्ज्ञातेचनिलयेरिपोः ॥ 3 ॥
मतिमान्शास्त्रवित्प्राज्ञःपण्डितश्चासिराघव ।
त्यजेमाम्पापिकाम्बुद्धिङ्कृतात्मेवार्थदूषणीम् ॥ 4 ॥
समुद्रंलङ्घयित्वातुमहानक्रसमाकुलम् ।
लङ्कामारोहयिष्यामोहनिष्यामश्चतेरिपुम् ॥ 5 ॥
निरुत्साहस्यदीनस्यशोकपर्याकुलात्मनः ।
सर्वार्थाव्यवसीदन्तिव्यसनञ्चाधिगच्छति ॥ 6 ॥
इमेशूरास्समर्थाश्चसर्वनोहरियूथपाः ।
त्वत्प्रियार्थङ्कृतोत्साहाःप्रवेष्टुमपिपावकम् ।
एषांहर्षेणजानामितर्कश्चास्मिन् दृढोमम ॥ 7 ॥
विक्रमेणसमानेष्येसीतांहत्वायथारिपुम् ।
रावणम्पापकर्माणन्तथात्वङ्कर्तुमर्हसि ॥ 8 ॥
सेतुरत्रयथाबध्येद्यथापश्येमताम्पुरीम् ।
तस्यराक्षसराजस्यतथात्वङ्कुरुराघव ॥ 9 ॥
दृष्टवातान्तुपुरींलङ्कान्त्रिकूटशिखरेस्थिताम् ।
हतञ्चरावणंयुद्धेदर्शनावधारय ॥ 10 ॥
अबध्वासागरेसेतुङ्घोरेचतुवरुणालये ।
लङ्कान्नमर्दितुंशक्यासेन्द्रैरपिसुरासुरैः ॥ 11 ॥
सेतुर्बद्धस्समुद्रेचयावल्लङ्कास्समीपतः ॥ 12 ॥
सर्वन्तीर्णञ्चमेसैन्यञ्जितमित्युपधारय ।
इमेहिसमरेवीराहरयःकामरूपिण ॥ 13 ॥
तदलंविक्लबाम्बुद्धिं राजन सर्वार्थनाशनीम् ।
पुरुषस्यहिलोकेऽस्मिन् शोकश्शौर्यापकर्षणः ॥ 14 ॥
यत्तुकार्यम्मनुष्येणशौण्डीर्यमवलम्बता ।
अस्मिन् कालेमहाप्राज्ञसत्त्वमातिष्ठतेजसा ॥ 15 ॥
शूराणांहिमनुष्याणान्त्वद्विधानाम्महात्मनाम् ।
विनष्टेवाप्रणष्टेवाशोकस्सर्वार्थनाशनः ॥ 16 ॥
तत्त्वम्बुद्धिमतांश्रेष्ठस्सर्वशास्त्रार्थकोविदः ।
मद्विधैस्सचिवैस्सार्थमरिञ्जेतुमिहार्हसि ॥ 17 ॥
नहिपश्याम्यहङ्कञ्चित् त्रिषुलोकेषुराघव ।
गृहीतधनुषेयस्तेतिष्ठेदभिमुखोरणे ॥ 18 ॥
वानरेषुसमासक्तन्नतेकार्यंविपत्स्यते ।
अचिराद्द्रक्ष्यसेसीतान्तीर्त्वासागरमक्ष्यम् ॥ 19 ॥
तदलंशोकमालम्ब्यक्रोधमालम्बभूपते ।
निश्चेष्टाःक्षत्रियामन्दास्सर्वेचण्डस्यबिभ्यति ॥ 20 ॥
लङ्घनार्थञ्चघोरस्यसमुद्रस्यनदीम्पतेः ।
सहास्माभिरिहोपेतस्सूक्ष्मबुद्धिर्विचारय ॥ 21 ॥
लङ्घितेतस्यतैस्सैन्यञ्जितमित्युपधारय ।
सर्वन्तीर्णञ्चमेसैन्यञ्जितमित्यवधार्यताम् ॥ 22 ॥
इमेहिहरयश्शूरास्समरेकामरूपिणः ।
तानरीन्विधमिष्यन्तिशिलापादपवृष्टिभिः ॥ 23 ॥
कथञ्चित्सन्तरिष्यामस्तेवयंवरुणालयम् ।
हतमित्येवतम्मन्येयुद्धेशत्रुनिबर्हण ॥ 24 ॥
किमुक्त्वाबहुधाचापिसर्वथाविजयीभवान् ।
निमित्तानिचपश्यामिमनोमेसम्प्रहृष्यति ॥ 25 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्वितीयस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
tantuśokaparidyūnaṃrāmandaśarathātmajam |
uvācavacanaṃśrīmān sugrīvaśśokanāśanam || 1 ||
kiṃ tvayā tapyate vīra yathānyaḥ prākṛtastathā |
maivaṃ bhūstyaja satāpaṃ kṛtaghna iva sauhṛdam || 2 ||
santāpasyacatesthānannahipaśyāmirāghava |
pravṛttāvupalabdhāyāñjñātecanilayeripoḥ || 3 ||
matimānśāstravitprājñaḥpaṇḍitaścāsirāghava |
tyajemāmpāpikāmbuddhiṅkṛtātmevārthadūṣaṇīm || 4 ||
samudraṃlaṅghayitvātumahānakrasamākulam |
laṅkāmārohayiṣyāmohaniṣyāmaścateripum || 5 ||
nirutsāhasyadīnasyaśokaparyākulātmanaḥ |
sarvārthāvyavasīdantivyasanañcādhigacchati || 6 ||
imeśūrāssamarthāścasarvanohariyūthapāḥ |
tvatpriyārthaṅkṛtotsāhāḥpraveṣṭumapipāvakam |
eṣāṃharṣeṇajānāmitarkaścāsmin dṛḍhomama || 7 ||
vikrameṇasamāneṣyesītāṃhatvāyathāripum |
rāvaṇampāpakarmāṇantathātvaṅkartumarhasi || 8 ||
seturatrayathābadhyedyathāpaśyematāmpurīm |
tasyarākṣasarājasyatathātvaṅkururāghava || 9 ||
dṛṣṭavātāntupurīṃlaṅkāntrikūṭaśikharesthitām |
hatañcarāvaṇaṃyuddhedarśanāvadhāraya || 10 ||
abadhvāsāgaresetuṅghorecatuvaruṇālaye |
laṅkānnamardituṃśakyāsendrairapisurāsuraiḥ || 11 ||
seturbaddhassamudrecayāvallaṅkāssamīpataḥ || 12 ||
sarvantīrṇañcamesainyañjitamityupadhāraya |
imehisamarevīrāharayaḥkāmarūpiṇa || 13 ||
tadalaṃviklabāmbuddhiṃ rājana sarvārthanāśanīm |
puruṣasyahiloke'smin śokaśśauryāpakarṣaṇaḥ || 14 ||
yattukāryammanuṣyeṇaśauṇḍīryamavalambatā |
asmin kālemahāprājñasattvamātiṣṭhatejasā || 15 ||
śūrāṇāṃhimanuṣyāṇāntvadvidhānāmmahātmanām |
vinaṣṭevāpraṇaṣṭevāśokassarvārthanāśanaḥ || 16 ||
tattvambuddhimatāṃśreṣṭhassarvaśāstrārthakovidaḥ |
madvidhaissacivaissārthamariñjetumihārhasi || 17 ||
nahipaśyāmyahaṅkañcit triṣulokeṣurāghava |
gṛhītadhanuṣeyastetiṣṭhedabhimukhoraṇe || 18 ||
vānareṣusamāsaktannatekāryaṃvipatsyate |
acirāddrakṣyasesītāntīrtvāsāgaramakṣyam || 19 ||
tadalaṃśokamālambyakrodhamālambabhūpate |
niśceṣṭāḥkṣatriyāmandāssarvecaṇḍasyabibhyati || 20 ||
laṅghanārthañcaghorasyasamudrasyanadīmpateḥ |
sahāsmābhirihopetassūkṣmabuddhirvicāraya || 21 ||
laṅghitetasyataissainyañjitamityupadhāraya |
sarvantīrṇañcamesainyañjitamityavadhāryatām || 22 ||
imehiharayaśśūrāssamarekāmarūpiṇaḥ |
tānarīnvidhamiṣyantiśilāpādapavṛṣṭibhiḥ || 23 ||
kathañcitsantariṣyāmastevayaṃvaruṇālayam |
hatamityevatammanyeyuddheśatrunibarhaṇa || 24 ||
kimuktvābahudhācāpisarvathāvijayībhavān |
nimittānicapaśyāmimanomesamprahṛṣyati || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.