ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତନ୍ତୁଶୋକପରିଦ୍ଯୂନଂରାମନ୍ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍ ।
ଉଵାଚଵଚନଂଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଶୋକନାଶନମ୍ ॥ 1 ॥
କିଂ ତ୍ଵଯା ତପ୍ଯତେ ଵୀର ଯଥାନ୍ଯଃ ପ୍ରାକୃତସ୍ତଥା ।
ମୈଵଂ ଭୂସ୍ତ୍ଯଜ ସତାପଂ କୃତଘ୍ନ ଇଵ ସୌହୃଦମ୍ ॥ 2 ॥
ସନ୍ତାପସ୍ଯଚତେସ୍ଥାନନ୍ନହିପଶ୍ଯାମିରାଘଵ ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତାଵୁପଲବ୍ଧାଯାଞ୍ଜ୍ଞାତେଚନିଲଯେରିପୋଃ ॥ 3 ॥
ମତିମାନ୍ଶାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃପଣ୍ଡିତଶ୍ଚାସିରାଘଵ ।
ତ୍ଯଜେମାମ୍ପାପିକାମ୍ବୁଦ୍ଧିଙ୍କୃତାତ୍ମେଵାର୍ଥଦୂଷଣୀମ୍ ॥ 4 ॥
ସମୁଦ୍ରଂଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵାତୁମହାନକ୍ରସମାକୁଲମ୍ ।
ଲଙ୍କାମାରୋହଯିଷ୍ଯାମୋହନିଷ୍ଯାମଶ୍ଚତେରିପୁମ୍ ॥ 5 ॥
ନିରୁତ୍ସାହସ୍ଯଦୀନସ୍ଯଶୋକପର୍ଯାକୁଲାତ୍ମନଃ ।
ସର୍ଵାର୍ଥାଵ୍ଯଵସୀଦନ୍ତିଵ୍ଯସନଞ୍ଚାଧିଗଚ୍ଛତି ॥ 6 ॥
ଇମେଶୂରାସ୍ସମର୍ଥାଶ୍ଚସର୍ଵନୋହରିଯୂଥପାଃ ।
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଙ୍କୃତୋତ୍ସାହାଃପ୍ରଵେଷ୍ଟୁମପିପାଵକମ୍ ।
ଏଷାଂହର୍ଷେଣଜାନାମିତର୍କଶ୍ଚାସ୍ମିନ୍ ଦୃଢୋମମ ॥ 7 ॥
ଵିକ୍ରମେଣସମାନେଷ୍ଯେସୀତାଂହତ୍ଵାଯଥାରିପୁମ୍ ।
ରାଵଣମ୍ପାପକର୍ମାଣନ୍ତଥାତ୍ଵଙ୍କର୍ତୁମର୍ହସି ॥ 8 ॥
ସେତୁରତ୍ରଯଥାବଧ୍ଯେଦ୍ଯଥାପଶ୍ଯେମତାମ୍ପୁରୀମ୍ ।
ତସ୍ଯରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯତଥାତ୍ଵଙ୍କୁରୁରାଘଵ ॥ 9 ॥
ଦୃଷ୍ଟଵାତାନ୍ତୁପୁରୀଂଲଙ୍କାନ୍ତ୍ରିକୂଟଶିଖରେସ୍ଥିତାମ୍ ।
ହତଞ୍ଚରାଵଣଂଯୁଦ୍ଧେଦର୍ଶନାଵଧାରଯ ॥ 10 ॥
ଅବଧ୍ଵାସାଗରେସେତୁଙ୍ଘୋରେଚତୁଵରୁଣାଲଯେ ।
ଲଙ୍କାନ୍ନମର୍ଦିତୁଂଶକ୍ଯାସେନ୍ଦ୍ରୈରପିସୁରାସୁରୈଃ ॥ 11 ॥
ସେତୁର୍ବଦ୍ଧସ୍ସମୁଦ୍ରେଚଯାଵଲ୍ଲଙ୍କାସ୍ସମୀପତଃ ॥ 12 ॥
ସର୍ଵନ୍ତୀର୍ଣଞ୍ଚମେସୈନ୍ଯଞ୍ଜିତମିତ୍ଯୁପଧାରଯ ।
ଇମେହିସମରେଵୀରାହରଯଃକାମରୂପିଣ ॥ 13 ॥
ତଦଲଂଵିକ୍ଲବାମ୍ବୁଦ୍ଧିଂ ରାଜନ ସର୍ଵାର୍ଥନାଶନୀମ୍ ।
ପୁରୁଷସ୍ଯହିଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ ଶୋକଶ୍ଶୌର୍ଯାପକର୍ଷଣଃ ॥ 14 ॥
ଯତ୍ତୁକାର୍ଯମ୍ମନୁଷ୍ଯେଣଶୌଣ୍ଡୀର୍ଯମଵଲମ୍ବତା ।
ଅସ୍ମିନ୍ କାଲେମହାପ୍ରାଜ୍ଞସତ୍ତ୍ଵମାତିଷ୍ଠତେଜସା ॥ 15 ॥
ଶୂରାଣାଂହିମନୁଷ୍ଯାଣାନ୍ତ୍ଵଦ୍ଵିଧାନାମ୍ମହାତ୍ମନାମ୍ ।
ଵିନଷ୍ଟେଵାପ୍ରଣଷ୍ଟେଵାଶୋକସ୍ସର୍ଵାର୍ଥନାଶନଃ ॥ 16 ॥
ତତ୍ତ୍ଵମ୍ବୁଦ୍ଧିମତାଂଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୋଵିଦଃ ।
ମଦ୍ଵିଧୈସ୍ସଚିଵୈସ୍ସାର୍ଥମରିଞ୍ଜେତୁମିହାର୍ହସି ॥ 17 ॥
ନହିପଶ୍ଯାମ୍ଯହଙ୍କଞ୍ଚିତ୍ ତ୍ରିଷୁଲୋକେଷୁରାଘଵ ।
ଗୃହୀତଧନୁଷେଯସ୍ତେତିଷ୍ଠେଦଭିମୁଖୋରଣେ ॥ 18 ॥
ଵାନରେଷୁସମାସକ୍ତନ୍ନତେକାର୍ଯଂଵିପତ୍ସ୍ଯତେ ।
ଅଚିରାଦ୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେସୀତାନ୍ତୀର୍ତ୍ଵାସାଗରମକ୍ଷ୍ଯମ୍ ॥ 19 ॥
ତଦଲଂଶୋକମାଲମ୍ବ୍ଯକ୍ରୋଧମାଲମ୍ବଭୂପତେ ।
ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟାଃକ୍ଷତ୍ରିଯାମନ୍ଦାସ୍ସର୍ଵେଚଣ୍ଡସ୍ଯବିଭ୍ଯତି ॥ 20 ॥
ଲଙ୍ଘନାର୍ଥଞ୍ଚଘୋରସ୍ଯସମୁଦ୍ରସ୍ଯନଦୀମ୍ପତେଃ ।
ସହାସ୍ମାଭିରିହୋପେତସ୍ସୂକ୍ଷ୍ମବୁଦ୍ଧିର୍ଵିଚାରଯ ॥ 21 ॥
ଲଙ୍ଘିତେତସ୍ଯତୈସ୍ସୈନ୍ଯଞ୍ଜିତମିତ୍ଯୁପଧାରଯ ।
ସର୍ଵନ୍ତୀର୍ଣଞ୍ଚମେସୈନ୍ଯଞ୍ଜିତମିତ୍ଯଵଧାର୍ଯତାମ୍ ॥ 22 ॥
ଇମେହିହରଯଶ୍ଶୂରାସ୍ସମରେକାମରୂପିଣଃ ।
ତାନରୀନ୍ଵିଧମିଷ୍ଯନ୍ତିଶିଲାପାଦପଵୃଷ୍ଟିଭିଃ ॥ 23 ॥
କଥଞ୍ଚିତ୍ସନ୍ତରିଷ୍ଯାମସ୍ତେଵଯଂଵରୁଣାଲଯମ୍ ।
ହତମିତ୍ଯେଵତମ୍ମନ୍ଯେଯୁଦ୍ଧେଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣ ॥ 24 ॥
କିମୁକ୍ତ୍ଵାବହୁଧାଚାପିସର୍ଵଥାଵିଜଯୀଭଵାନ୍ ।
ନିମିତ୍ତାନିଚପଶ୍ଯାମିମନୋମେସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଯତି ॥ 25 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
tantuśokaparidyūnaṃrāmandaśarathātmajam |
uvācavacanaṃśrīmān sugrīvaśśokanāśanam || 1 ||
kiṃ tvayā tapyate vīra yathānyaḥ prākṛtastathā |
maivaṃ bhūstyaja satāpaṃ kṛtaghna iva sauhṛdam || 2 ||
santāpasyacatesthānannahipaśyāmirāghava |
pravṛttāvupalabdhāyāñjñātecanilayeripoḥ || 3 ||
matimānśāstravitprājñaḥpaṇḍitaścāsirāghava |
tyajemāmpāpikāmbuddhiṅkṛtātmevārthadūṣaṇīm || 4 ||
samudraṃlaṅghayitvātumahānakrasamākulam |
laṅkāmārohayiṣyāmohaniṣyāmaścateripum || 5 ||
nirutsāhasyadīnasyaśokaparyākulātmanaḥ |
sarvārthāvyavasīdantivyasanañcādhigacchati || 6 ||
imeśūrāssamarthāścasarvanohariyūthapāḥ |
tvatpriyārthaṅkṛtotsāhāḥpraveṣṭumapipāvakam |
eṣāṃharṣeṇajānāmitarkaścāsmin dṛḍhomama || 7 ||
vikrameṇasamāneṣyesītāṃhatvāyathāripum |
rāvaṇampāpakarmāṇantathātvaṅkartumarhasi || 8 ||
seturatrayathābadhyedyathāpaśyematāmpurīm |
tasyarākṣasarājasyatathātvaṅkururāghava || 9 ||
dṛṣṭavātāntupurīṃlaṅkāntrikūṭaśikharesthitām |
hatañcarāvaṇaṃyuddhedarśanāvadhāraya || 10 ||
abadhvāsāgaresetuṅghorecatuvaruṇālaye |
laṅkānnamardituṃśakyāsendrairapisurāsuraiḥ || 11 ||
seturbaddhassamudrecayāvallaṅkāssamīpataḥ || 12 ||
sarvantīrṇañcamesainyañjitamityupadhāraya |
imehisamarevīrāharayaḥkāmarūpiṇa || 13 ||
tadalaṃviklabāmbuddhiṃ rājana sarvārthanāśanīm |
puruṣasyahiloke'smin śokaśśauryāpakarṣaṇaḥ || 14 ||
yattukāryammanuṣyeṇaśauṇḍīryamavalambatā |
asmin kālemahāprājñasattvamātiṣṭhatejasā || 15 ||
śūrāṇāṃhimanuṣyāṇāntvadvidhānāmmahātmanām |
vinaṣṭevāpraṇaṣṭevāśokassarvārthanāśanaḥ || 16 ||
tattvambuddhimatāṃśreṣṭhassarvaśāstrārthakovidaḥ |
madvidhaissacivaissārthamariñjetumihārhasi || 17 ||
nahipaśyāmyahaṅkañcit triṣulokeṣurāghava |
gṛhītadhanuṣeyastetiṣṭhedabhimukhoraṇe || 18 ||
vānareṣusamāsaktannatekāryaṃvipatsyate |
acirāddrakṣyasesītāntīrtvāsāgaramakṣyam || 19 ||
tadalaṃśokamālambyakrodhamālambabhūpate |
niśceṣṭāḥkṣatriyāmandāssarvecaṇḍasyabibhyati || 20 ||
laṅghanārthañcaghorasyasamudrasyanadīmpateḥ |
sahāsmābhirihopetassūkṣmabuddhirvicāraya || 21 ||
laṅghitetasyataissainyañjitamityupadhāraya |
sarvantīrṇañcamesainyañjitamityavadhāryatām || 22 ||
imehiharayaśśūrāssamarekāmarūpiṇaḥ |
tānarīnvidhamiṣyantiśilāpādapavṛṣṭibhiḥ || 23 ||
kathañcitsantariṣyāmastevayaṃvaruṇālayam |
hatamityevatammanyeyuddheśatrunibarhaṇa || 24 ||
kimuktvābahudhācāpisarvathāvijayībhavān |
nimittānicapaśyāmimanomesamprahṛṣyati || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ द्वितीयस्सर्गः ।
तन्तुशोकपरिद्यूनंरामन्दशरथात्मजम् ।
उवाचवचनंश्रीमान् सुग्रीवश्शोकनाशनम् ॥ 1 ॥
किं त्वया तप्यते वीर यथान्यः प्राकृतस्तथा ।
मैवं भूस्त्यज सतापं कृतघ्न इव सौहृदम् ॥ 2 ॥
सन्तापस्यचतेस्थानन्नहिपश्यामिराघव ।
प्रवृत्तावुपलब्धायाञ्ज्ञातेचनिलयेरिपोः ॥ 3 ॥
मतिमान्शास्त्रवित्प्राज्ञःपण्डितश्चासिराघव ।
त्यजेमाम्पापिकाम्बुद्धिङ्कृतात्मेवार्थदूषणीम् ॥ 4 ॥
समुद्रंलङ्घयित्वातुमहानक्रसमाकुलम् ।
लङ्कामारोहयिष्यामोहनिष्यामश्चतेरिपुम् ॥ 5 ॥
निरुत्साहस्यदीनस्यशोकपर्याकुलात्मनः ।
सर्वार्थाव्यवसीदन्तिव्यसनञ्चाधिगच्छति ॥ 6 ॥
इमेशूरास्समर्थाश्चसर्वनोहरियूथपाः ।
त्वत्प्रियार्थङ्कृतोत्साहाःप्रवेष्टुमपिपावकम् ।
एषांहर्षेणजानामितर्कश्चास्मिन् दृढोमम ॥ 7 ॥
विक्रमेणसमानेष्येसीतांहत्वायथारिपुम् ।
रावणम्पापकर्माणन्तथात्वङ्कर्तुमर्हसि ॥ 8 ॥
सेतुरत्रयथाबध्येद्यथापश्येमताम्पुरीम् ।
तस्यराक्षसराजस्यतथात्वङ्कुरुराघव ॥ 9 ॥
दृष्टवातान्तुपुरींलङ्कान्त्रिकूटशिखरेस्थिताम् ।
हतञ्चरावणंयुद्धेदर्शनावधारय ॥ 10 ॥
अबध्वासागरेसेतुङ्घोरेचतुवरुणालये ।
लङ्कान्नमर्दितुंशक्यासेन्द्रैरपिसुरासुरैः ॥ 11 ॥
सेतुर्बद्धस्समुद्रेचयावल्लङ्कास्समीपतः ॥ 12 ॥
सर्वन्तीर्णञ्चमेसैन्यञ्जितमित्युपधारय ।
इमेहिसमरेवीराहरयःकामरूपिण ॥ 13 ॥
तदलंविक्लबाम्बुद्धिं राजन सर्वार्थनाशनीम् ।
पुरुषस्यहिलोकेऽस्मिन् शोकश्शौर्यापकर्षणः ॥ 14 ॥
यत्तुकार्यम्मनुष्येणशौण्डीर्यमवलम्बता ।
अस्मिन् कालेमहाप्राज्ञसत्त्वमातिष्ठतेजसा ॥ 15 ॥
शूराणांहिमनुष्याणान्त्वद्विधानाम्महात्मनाम् ।
विनष्टेवाप्रणष्टेवाशोकस्सर्वार्थनाशनः ॥ 16 ॥
तत्त्वम्बुद्धिमतांश्रेष्ठस्सर्वशास्त्रार्थकोविदः ।
मद्विधैस्सचिवैस्सार्थमरिञ्जेतुमिहार्हसि ॥ 17 ॥
नहिपश्याम्यहङ्कञ्चित् त्रिषुलोकेषुराघव ।
गृहीतधनुषेयस्तेतिष्ठेदभिमुखोरणे ॥ 18 ॥
वानरेषुसमासक्तन्नतेकार्यंविपत्स्यते ।
अचिराद्द्रक्ष्यसेसीतान्तीर्त्वासागरमक्ष्यम् ॥ 19 ॥
तदलंशोकमालम्ब्यक्रोधमालम्बभूपते ।
निश्चेष्टाःक्षत्रियामन्दास्सर्वेचण्डस्यबिभ्यति ॥ 20 ॥
लङ्घनार्थञ्चघोरस्यसमुद्रस्यनदीम्पतेः ।
सहास्माभिरिहोपेतस्सूक्ष्मबुद्धिर्विचारय ॥ 21 ॥
लङ्घितेतस्यतैस्सैन्यञ्जितमित्युपधारय ।
सर्वन्तीर्णञ्चमेसैन्यञ्जितमित्यवधार्यताम् ॥ 22 ॥
इमेहिहरयश्शूरास्समरेकामरूपिणः ।
तानरीन्विधमिष्यन्तिशिलापादपवृष्टिभिः ॥ 23 ॥
कथञ्चित्सन्तरिष्यामस्तेवयंवरुणालयम् ।
हतमित्येवतम्मन्येयुद्धेशत्रुनिबर्हण ॥ 24 ॥
किमुक्त्वाबहुधाचापिसर्वथाविजयीभवान् ।
निमित्तानिचपश्यामिमनोमेसम्प्रहृष्यति ॥ 25 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्वितीयस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
tantuśokaparidyūnaṃrāmandaśarathātmajam |
uvācavacanaṃśrīmān sugrīvaśśokanāśanam || 1 ||
kiṃ tvayā tapyate vīra yathānyaḥ prākṛtastathā |
maivaṃ bhūstyaja satāpaṃ kṛtaghna iva sauhṛdam || 2 ||
santāpasyacatesthānannahipaśyāmirāghava |
pravṛttāvupalabdhāyāñjñātecanilayeripoḥ || 3 ||
matimānśāstravitprājñaḥpaṇḍitaścāsirāghava |
tyajemāmpāpikāmbuddhiṅkṛtātmevārthadūṣaṇīm || 4 ||
samudraṃlaṅghayitvātumahānakrasamākulam |
laṅkāmārohayiṣyāmohaniṣyāmaścateripum || 5 ||
nirutsāhasyadīnasyaśokaparyākulātmanaḥ |
sarvārthāvyavasīdantivyasanañcādhigacchati || 6 ||
imeśūrāssamarthāścasarvanohariyūthapāḥ |
tvatpriyārthaṅkṛtotsāhāḥpraveṣṭumapipāvakam |
eṣāṃharṣeṇajānāmitarkaścāsmin dṛḍhomama || 7 ||
vikrameṇasamāneṣyesītāṃhatvāyathāripum |
rāvaṇampāpakarmāṇantathātvaṅkartumarhasi || 8 ||
seturatrayathābadhyedyathāpaśyematāmpurīm |
tasyarākṣasarājasyatathātvaṅkururāghava || 9 ||
dṛṣṭavātāntupurīṃlaṅkāntrikūṭaśikharesthitām |
hatañcarāvaṇaṃyuddhedarśanāvadhāraya || 10 ||
abadhvāsāgaresetuṅghorecatuvaruṇālaye |
laṅkānnamardituṃśakyāsendrairapisurāsuraiḥ || 11 ||
seturbaddhassamudrecayāvallaṅkāssamīpataḥ || 12 ||
sarvantīrṇañcamesainyañjitamityupadhāraya |
imehisamarevīrāharayaḥkāmarūpiṇa || 13 ||
tadalaṃviklabāmbuddhiṃ rājana sarvārthanāśanīm |
puruṣasyahiloke'smin śokaśśauryāpakarṣaṇaḥ || 14 ||
yattukāryammanuṣyeṇaśauṇḍīryamavalambatā |
asmin kālemahāprājñasattvamātiṣṭhatejasā || 15 ||
śūrāṇāṃhimanuṣyāṇāntvadvidhānāmmahātmanām |
vinaṣṭevāpraṇaṣṭevāśokassarvārthanāśanaḥ || 16 ||
tattvambuddhimatāṃśreṣṭhassarvaśāstrārthakovidaḥ |
madvidhaissacivaissārthamariñjetumihārhasi || 17 ||
nahipaśyāmyahaṅkañcit triṣulokeṣurāghava |
gṛhītadhanuṣeyastetiṣṭhedabhimukhoraṇe || 18 ||
vānareṣusamāsaktannatekāryaṃvipatsyate |
acirāddrakṣyasesītāntīrtvāsāgaramakṣyam || 19 ||
tadalaṃśokamālambyakrodhamālambabhūpate |
niśceṣṭāḥkṣatriyāmandāssarvecaṇḍasyabibhyati || 20 ||
laṅghanārthañcaghorasyasamudrasyanadīmpateḥ |
sahāsmābhirihopetassūkṣmabuddhirvicāraya || 21 ||
laṅghitetasyataissainyañjitamityupadhāraya |
sarvantīrṇañcamesainyañjitamityavadhāryatām || 22 ||
imehiharayaśśūrāssamarekāmarūpiṇaḥ |
tānarīnvidhamiṣyantiśilāpādapavṛṣṭibhiḥ || 23 ||
kathañcitsantariṣyāmastevayaṃvaruṇālayam |
hatamityevatammanyeyuddheśatrunibarhaṇa || 24 ||
kimuktvābahudhācāpisarvathāvijayībhavān |
nimittānicapaśyāmimanomesamprahṛṣyati || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.