શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ દ્વિતીયસ્સર્ગઃ ।
તન્તુશોકપરિદ્યૂનંરામન્દશરથાત્મજમ્ ।
ઉવાચવચનંશ્રીમાન્ સુગ્રીવશ્શોકનાશનમ્ ॥ 1 ॥
કિં ત્વયા તપ્યતે વીર યથાન્યઃ પ્રાકૃતસ્તથા ।
મૈવં ભૂસ્ત્યજ સતાપં કૃતઘ્ન ઇવ સૌહૃદમ્ ॥ 2 ॥
સન્તાપસ્યચતેસ્થાનન્નહિપશ્યામિરાઘવ ।
પ્રવૃત્તાવુપલબ્ધાયાઞ્જ્ઞાતેચનિલયેરિપોઃ ॥ 3 ॥
મતિમાન્શાસ્ત્રવિત્પ્રાજ્ઞઃપણ્ડિતશ્ચાસિરાઘવ ।
ત્યજેમામ્પાપિકામ્બુદ્ધિઙ્કૃતાત્મેવાર્થદૂષણીમ્ ॥ 4 ॥
સમુદ્રંલઙ્ઘયિત્વાતુમહાનક્રસમાકુલમ્ ।
લઙ્કામારોહયિષ્યામોહનિષ્યામશ્ચતેરિપુમ્ ॥ 5 ॥
નિરુત્સાહસ્યદીનસ્યશોકપર્યાકુલાત્મનઃ ।
સર્વાર્થાવ્યવસીદન્તિવ્યસનઞ્ચાધિગચ્છતિ ॥ 6 ॥
ઇમેશૂરાસ્સમર્થાશ્ચસર્વનોહરિયૂથપાઃ ।
ત્વત્પ્રિયાર્થઙ્કૃતોત્સાહાઃપ્રવેષ્ટુમપિપાવકમ્ ।
એષાંહર્ષેણજાનામિતર્કશ્ચાસ્મિન્ દૃઢોમમ ॥ 7 ॥
વિક્રમેણસમાનેષ્યેસીતાંહત્વાયથારિપુમ્ ।
રાવણમ્પાપકર્માણન્તથાત્વઙ્કર્તુમર્હસિ ॥ 8 ॥
સેતુરત્રયથાબધ્યેદ્યથાપશ્યેમતામ્પુરીમ્ ।
તસ્યરાક્ષસરાજસ્યતથાત્વઙ્કુરુરાઘવ ॥ 9 ॥
દૃષ્ટવાતાન્તુપુરીંલઙ્કાન્ત્રિકૂટશિખરેસ્થિતામ્ ।
હતઞ્ચરાવણંયુદ્ધેદર્શનાવધારય ॥ 10 ॥
અબધ્વાસાગરેસેતુઙ્ઘોરેચતુવરુણાલયે ।
લઙ્કાન્નમર્દિતુંશક્યાસેન્દ્રૈરપિસુરાસુરૈઃ ॥ 11 ॥
સેતુર્બદ્ધસ્સમુદ્રેચયાવલ્લઙ્કાસ્સમીપતઃ ॥ 12 ॥
સર્વન્તીર્ણઞ્ચમેસૈન્યઞ્જિતમિત્યુપધારય ।
ઇમેહિસમરેવીરાહરયઃકામરૂપિણ ॥ 13 ॥
તદલંવિક્લબામ્બુદ્ધિં રાજન સર્વાર્થનાશનીમ્ ।
પુરુષસ્યહિલોકેઽસ્મિન્ શોકશ્શૌર્યાપકર્ષણઃ ॥ 14 ॥
યત્તુકાર્યમ્મનુષ્યેણશૌણ્ડીર્યમવલમ્બતા ।
અસ્મિન્ કાલેમહાપ્રાજ્ઞસત્ત્વમાતિષ્ઠતેજસા ॥ 15 ॥
શૂરાણાંહિમનુષ્યાણાન્ત્વદ્વિધાનામ્મહાત્મનામ્ ।
વિનષ્ટેવાપ્રણષ્ટેવાશોકસ્સર્વાર્થનાશનઃ ॥ 16 ॥
તત્ત્વમ્બુદ્ધિમતાંશ્રેષ્ઠસ્સર્વશાસ્ત્રાર્થકોવિદઃ ।
મદ્વિધૈસ્સચિવૈસ્સાર્થમરિઞ્જેતુમિહાર્હસિ ॥ 17 ॥
નહિપશ્યામ્યહઙ્કઞ્ચિત્ ત્રિષુલોકેષુરાઘવ ।
ગૃહીતધનુષેયસ્તેતિષ્ઠેદભિમુખોરણે ॥ 18 ॥
વાનરેષુસમાસક્તન્નતેકાર્યંવિપત્સ્યતે ।
અચિરાદ્દ્રક્ષ્યસેસીતાન્તીર્ત્વાસાગરમક્ષ્યમ્ ॥ 19 ॥
તદલંશોકમાલમ્બ્યક્રોધમાલમ્બભૂપતે ।
નિશ્ચેષ્ટાઃક્ષત્રિયામન્દાસ્સર્વેચણ્ડસ્યબિભ્યતિ ॥ 20 ॥
લઙ્ઘનાર્થઞ્ચઘોરસ્યસમુદ્રસ્યનદીમ્પતેઃ ।
સહાસ્માભિરિહોપેતસ્સૂક્ષ્મબુદ્ધિર્વિચારય ॥ 21 ॥
લઙ્ઘિતેતસ્યતૈસ્સૈન્યઞ્જિતમિત્યુપધારય ।
સર્વન્તીર્ણઞ્ચમેસૈન્યઞ્જિતમિત્યવધાર્યતામ્ ॥ 22 ॥
ઇમેહિહરયશ્શૂરાસ્સમરેકામરૂપિણઃ ।
તાનરીન્વિધમિષ્યન્તિશિલાપાદપવૃષ્ટિભિઃ ॥ 23 ॥
કથઞ્ચિત્સન્તરિષ્યામસ્તેવયંવરુણાલયમ્ ।
હતમિત્યેવતમ્મન્યેયુદ્ધેશત્રુનિબર્હણ ॥ 24 ॥
કિમુક્ત્વાબહુધાચાપિસર્વથાવિજયીભવાન્ ।
નિમિત્તાનિચપશ્યામિમનોમેસમ્પ્રહૃષ્યતિ ॥ 25 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વિતીયસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
tantuśokaparidyūnaṃrāmandaśarathātmajam |
uvācavacanaṃśrīmān sugrīvaśśokanāśanam || 1 ||
kiṃ tvayā tapyate vīra yathānyaḥ prākṛtastathā |
maivaṃ bhūstyaja satāpaṃ kṛtaghna iva sauhṛdam || 2 ||
santāpasyacatesthānannahipaśyāmirāghava |
pravṛttāvupalabdhāyāñjñātecanilayeripoḥ || 3 ||
matimānśāstravitprājñaḥpaṇḍitaścāsirāghava |
tyajemāmpāpikāmbuddhiṅkṛtātmevārthadūṣaṇīm || 4 ||
samudraṃlaṅghayitvātumahānakrasamākulam |
laṅkāmārohayiṣyāmohaniṣyāmaścateripum || 5 ||
nirutsāhasyadīnasyaśokaparyākulātmanaḥ |
sarvārthāvyavasīdantivyasanañcādhigacchati || 6 ||
imeśūrāssamarthāścasarvanohariyūthapāḥ |
tvatpriyārthaṅkṛtotsāhāḥpraveṣṭumapipāvakam |
eṣāṃharṣeṇajānāmitarkaścāsmin dṛḍhomama || 7 ||
vikrameṇasamāneṣyesītāṃhatvāyathāripum |
rāvaṇampāpakarmāṇantathātvaṅkartumarhasi || 8 ||
seturatrayathābadhyedyathāpaśyematāmpurīm |
tasyarākṣasarājasyatathātvaṅkururāghava || 9 ||
dṛṣṭavātāntupurīṃlaṅkāntrikūṭaśikharesthitām |
hatañcarāvaṇaṃyuddhedarśanāvadhāraya || 10 ||
abadhvāsāgaresetuṅghorecatuvaruṇālaye |
laṅkānnamardituṃśakyāsendrairapisurāsuraiḥ || 11 ||
seturbaddhassamudrecayāvallaṅkāssamīpataḥ || 12 ||
sarvantīrṇañcamesainyañjitamityupadhāraya |
imehisamarevīrāharayaḥkāmarūpiṇa || 13 ||
tadalaṃviklabāmbuddhiṃ rājana sarvārthanāśanīm |
puruṣasyahiloke'smin śokaśśauryāpakarṣaṇaḥ || 14 ||
yattukāryammanuṣyeṇaśauṇḍīryamavalambatā |
asmin kālemahāprājñasattvamātiṣṭhatejasā || 15 ||
śūrāṇāṃhimanuṣyāṇāntvadvidhānāmmahātmanām |
vinaṣṭevāpraṇaṣṭevāśokassarvārthanāśanaḥ || 16 ||
tattvambuddhimatāṃśreṣṭhassarvaśāstrārthakovidaḥ |
madvidhaissacivaissārthamariñjetumihārhasi || 17 ||
nahipaśyāmyahaṅkañcit triṣulokeṣurāghava |
gṛhītadhanuṣeyastetiṣṭhedabhimukhoraṇe || 18 ||
vānareṣusamāsaktannatekāryaṃvipatsyate |
acirāddrakṣyasesītāntīrtvāsāgaramakṣyam || 19 ||
tadalaṃśokamālambyakrodhamālambabhūpate |
niśceṣṭāḥkṣatriyāmandāssarvecaṇḍasyabibhyati || 20 ||
laṅghanārthañcaghorasyasamudrasyanadīmpateḥ |
sahāsmābhirihopetassūkṣmabuddhirvicāraya || 21 ||
laṅghitetasyataissainyañjitamityupadhāraya |
sarvantīrṇañcamesainyañjitamityavadhāryatām || 22 ||
imehiharayaśśūrāssamarekāmarūpiṇaḥ |
tānarīnvidhamiṣyantiśilāpādapavṛṣṭibhiḥ || 23 ||
kathañcitsantariṣyāmastevayaṃvaruṇālayam |
hatamityevatammanyeyuddheśatrunibarhaṇa || 24 ||
kimuktvābahudhācāpisarvathāvijayībhavān |
nimittānicapaśyāmimanomesamprahṛṣyati || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ द्वितीयस्सर्गः ।
तन्तुशोकपरिद्यूनंरामन्दशरथात्मजम् ।
उवाचवचनंश्रीमान् सुग्रीवश्शोकनाशनम् ॥ 1 ॥
किं त्वया तप्यते वीर यथान्यः प्राकृतस्तथा ।
मैवं भूस्त्यज सतापं कृतघ्न इव सौहृदम् ॥ 2 ॥
सन्तापस्यचतेस्थानन्नहिपश्यामिराघव ।
प्रवृत्तावुपलब्धायाञ्ज्ञातेचनिलयेरिपोः ॥ 3 ॥
मतिमान्शास्त्रवित्प्राज्ञःपण्डितश्चासिराघव ।
त्यजेमाम्पापिकाम्बुद्धिङ्कृतात्मेवार्थदूषणीम् ॥ 4 ॥
समुद्रंलङ्घयित्वातुमहानक्रसमाकुलम् ।
लङ्कामारोहयिष्यामोहनिष्यामश्चतेरिपुम् ॥ 5 ॥
निरुत्साहस्यदीनस्यशोकपर्याकुलात्मनः ।
सर्वार्थाव्यवसीदन्तिव्यसनञ्चाधिगच्छति ॥ 6 ॥
इमेशूरास्समर्थाश्चसर्वनोहरियूथपाः ।
त्वत्प्रियार्थङ्कृतोत्साहाःप्रवेष्टुमपिपावकम् ।
एषांहर्षेणजानामितर्कश्चास्मिन् दृढोमम ॥ 7 ॥
विक्रमेणसमानेष्येसीतांहत्वायथारिपुम् ।
रावणम्पापकर्माणन्तथात्वङ्कर्तुमर्हसि ॥ 8 ॥
सेतुरत्रयथाबध्येद्यथापश्येमताम्पुरीम् ।
तस्यराक्षसराजस्यतथात्वङ्कुरुराघव ॥ 9 ॥
दृष्टवातान्तुपुरींलङ्कान्त्रिकूटशिखरेस्थिताम् ।
हतञ्चरावणंयुद्धेदर्शनावधारय ॥ 10 ॥
अबध्वासागरेसेतुङ्घोरेचतुवरुणालये ।
लङ्कान्नमर्दितुंशक्यासेन्द्रैरपिसुरासुरैः ॥ 11 ॥
सेतुर्बद्धस्समुद्रेचयावल्लङ्कास्समीपतः ॥ 12 ॥
सर्वन्तीर्णञ्चमेसैन्यञ्जितमित्युपधारय ।
इमेहिसमरेवीराहरयःकामरूपिण ॥ 13 ॥
तदलंविक्लबाम्बुद्धिं राजन सर्वार्थनाशनीम् ।
पुरुषस्यहिलोकेऽस्मिन् शोकश्शौर्यापकर्षणः ॥ 14 ॥
यत्तुकार्यम्मनुष्येणशौण्डीर्यमवलम्बता ।
अस्मिन् कालेमहाप्राज्ञसत्त्वमातिष्ठतेजसा ॥ 15 ॥
शूराणांहिमनुष्याणान्त्वद्विधानाम्महात्मनाम् ।
विनष्टेवाप्रणष्टेवाशोकस्सर्वार्थनाशनः ॥ 16 ॥
तत्त्वम्बुद्धिमतांश्रेष्ठस्सर्वशास्त्रार्थकोविदः ।
मद्विधैस्सचिवैस्सार्थमरिञ्जेतुमिहार्हसि ॥ 17 ॥
नहिपश्याम्यहङ्कञ्चित् त्रिषुलोकेषुराघव ।
गृहीतधनुषेयस्तेतिष्ठेदभिमुखोरणे ॥ 18 ॥
वानरेषुसमासक्तन्नतेकार्यंविपत्स्यते ।
अचिराद्द्रक्ष्यसेसीतान्तीर्त्वासागरमक्ष्यम् ॥ 19 ॥
तदलंशोकमालम्ब्यक्रोधमालम्बभूपते ।
निश्चेष्टाःक्षत्रियामन्दास्सर्वेचण्डस्यबिभ्यति ॥ 20 ॥
लङ्घनार्थञ्चघोरस्यसमुद्रस्यनदीम्पतेः ।
सहास्माभिरिहोपेतस्सूक्ष्मबुद्धिर्विचारय ॥ 21 ॥
लङ्घितेतस्यतैस्सैन्यञ्जितमित्युपधारय ।
सर्वन्तीर्णञ्चमेसैन्यञ्जितमित्यवधार्यताम् ॥ 22 ॥
इमेहिहरयश्शूरास्समरेकामरूपिणः ।
तानरीन्विधमिष्यन्तिशिलापादपवृष्टिभिः ॥ 23 ॥
कथञ्चित्सन्तरिष्यामस्तेवयंवरुणालयम् ।
हतमित्येवतम्मन्येयुद्धेशत्रुनिबर्हण ॥ 24 ॥
किमुक्त्वाबहुधाचापिसर्वथाविजयीभवान् ।
निमित्तानिचपश्यामिमनोमेसम्प्रहृष्यति ॥ 25 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्वितीयस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
tantuśokaparidyūnaṃrāmandaśarathātmajam |
uvācavacanaṃśrīmān sugrīvaśśokanāśanam || 1 ||
kiṃ tvayā tapyate vīra yathānyaḥ prākṛtastathā |
maivaṃ bhūstyaja satāpaṃ kṛtaghna iva sauhṛdam || 2 ||
santāpasyacatesthānannahipaśyāmirāghava |
pravṛttāvupalabdhāyāñjñātecanilayeripoḥ || 3 ||
matimānśāstravitprājñaḥpaṇḍitaścāsirāghava |
tyajemāmpāpikāmbuddhiṅkṛtātmevārthadūṣaṇīm || 4 ||
samudraṃlaṅghayitvātumahānakrasamākulam |
laṅkāmārohayiṣyāmohaniṣyāmaścateripum || 5 ||
nirutsāhasyadīnasyaśokaparyākulātmanaḥ |
sarvārthāvyavasīdantivyasanañcādhigacchati || 6 ||
imeśūrāssamarthāścasarvanohariyūthapāḥ |
tvatpriyārthaṅkṛtotsāhāḥpraveṣṭumapipāvakam |
eṣāṃharṣeṇajānāmitarkaścāsmin dṛḍhomama || 7 ||
vikrameṇasamāneṣyesītāṃhatvāyathāripum |
rāvaṇampāpakarmāṇantathātvaṅkartumarhasi || 8 ||
seturatrayathābadhyedyathāpaśyematāmpurīm |
tasyarākṣasarājasyatathātvaṅkururāghava || 9 ||
dṛṣṭavātāntupurīṃlaṅkāntrikūṭaśikharesthitām |
hatañcarāvaṇaṃyuddhedarśanāvadhāraya || 10 ||
abadhvāsāgaresetuṅghorecatuvaruṇālaye |
laṅkānnamardituṃśakyāsendrairapisurāsuraiḥ || 11 ||
seturbaddhassamudrecayāvallaṅkāssamīpataḥ || 12 ||
sarvantīrṇañcamesainyañjitamityupadhāraya |
imehisamarevīrāharayaḥkāmarūpiṇa || 13 ||
tadalaṃviklabāmbuddhiṃ rājana sarvārthanāśanīm |
puruṣasyahiloke'smin śokaśśauryāpakarṣaṇaḥ || 14 ||
yattukāryammanuṣyeṇaśauṇḍīryamavalambatā |
asmin kālemahāprājñasattvamātiṣṭhatejasā || 15 ||
śūrāṇāṃhimanuṣyāṇāntvadvidhānāmmahātmanām |
vinaṣṭevāpraṇaṣṭevāśokassarvārthanāśanaḥ || 16 ||
tattvambuddhimatāṃśreṣṭhassarvaśāstrārthakovidaḥ |
madvidhaissacivaissārthamariñjetumihārhasi || 17 ||
nahipaśyāmyahaṅkañcit triṣulokeṣurāghava |
gṛhītadhanuṣeyastetiṣṭhedabhimukhoraṇe || 18 ||
vānareṣusamāsaktannatekāryaṃvipatsyate |
acirāddrakṣyasesītāntīrtvāsāgaramakṣyam || 19 ||
tadalaṃśokamālambyakrodhamālambabhūpate |
niśceṣṭāḥkṣatriyāmandāssarvecaṇḍasyabibhyati || 20 ||
laṅghanārthañcaghorasyasamudrasyanadīmpateḥ |
sahāsmābhirihopetassūkṣmabuddhirvicāraya || 21 ||
laṅghitetasyataissainyañjitamityupadhāraya |
sarvantīrṇañcamesainyañjitamityavadhāryatām || 22 ||
imehiharayaśśūrāssamarekāmarūpiṇaḥ |
tānarīnvidhamiṣyantiśilāpādapavṛṣṭibhiḥ || 23 ||
kathañcitsantariṣyāmastevayaṃvaruṇālayam |
hatamityevatammanyeyuddheśatrunibarhaṇa || 24 ||
kimuktvābahudhācāpisarvathāvijayībhavān |
nimittānicapaśyāmimanomesamprahṛṣyati || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.