6.2 Yuddhakanda - Dvitiya Sargah

ॐ

6.2 યુદ્ધકાણ્ડ - દ્વિતીય સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ દ્વિતીયસ્સર્ગઃ ।

તન્તુશોકપરિદ્યૂનંરામન્દશરથાત્મજમ્ ।

ઉવાચવચનંશ્રીમાન્ સુગ્રીવશ્શોકનાશનમ્ ॥ 1 ॥

કિં ત્વયા તપ્યતે વીર યથાન્યઃ પ્રાકૃતસ્તથા ।

મૈવં ભૂસ્ત્યજ સતાપં કૃતઘ્ન ઇવ સૌહૃદમ્ ॥ 2 ॥

સન્તાપસ્યચતેસ્થાનન્નહિપશ્યામિરાઘવ ।

પ્રવૃત્તાવુપલબ્ધાયાઞ્જ્ઞાતેચનિલયેરિપોઃ ॥ 3 ॥

મતિમાન્શાસ્ત્રવિત્પ્રાજ્ઞઃપણ્ડિતશ્ચાસિરાઘવ ।

ત્યજેમામ્પાપિકામ્બુદ્ધિઙ્કૃતાત્મેવાર્થદૂષણીમ્ ॥ 4 ॥

સમુદ્રંલઙ્ઘયિત્વાતુમહાનક્રસમાકુલમ્ ।

લઙ્કામારોહયિષ્યામોહનિષ્યામશ્ચતેરિપુમ્ ॥ 5 ॥

નિરુત્સાહસ્યદીનસ્યશોકપર્યાકુલાત્મનઃ ।

સર્વાર્થાવ્યવસીદન્તિવ્યસનઞ્ચાધિગચ્છતિ ॥ 6 ॥

ઇમેશૂરાસ્સમર્થાશ્ચસર્વનોહરિયૂથપાઃ ।

ત્વત્પ્રિયાર્થઙ્કૃતોત્સાહાઃપ્રવેષ્ટુમપિપાવકમ્ ।

એષાંહર્ષેણજાનામિતર્કશ્ચાસ્મિન્ દૃઢોમમ ॥ 7 ॥

વિક્રમેણસમાનેષ્યેસીતાંહત્વાયથારિપુમ્ ।

રાવણમ્પાપકર્માણન્તથાત્વઙ્કર્તુમર્હસિ ॥ 8 ॥

સેતુરત્રયથાબધ્યેદ્યથાપશ્યેમતામ્પુરીમ્ ।

તસ્યરાક્ષસરાજસ્યતથાત્વઙ્કુરુરાઘવ ॥ 9 ॥

દૃષ્ટવાતાન્તુપુરીંલઙ્કાન્ત્રિકૂટશિખરેસ્થિતામ્ ।

હતઞ્ચરાવણંયુદ્ધેદર્શનાવધારય ॥ 10 ॥

અબધ્વાસાગરેસેતુઙ્ઘોરેચતુવરુણાલયે ।

લઙ્કાન્નમર્દિતુંશક્યાસેન્દ્રૈરપિસુરાસુરૈઃ ॥ 11 ॥

સેતુર્બદ્ધસ્સમુદ્રેચયાવલ્લઙ્કાસ્સમીપતઃ ॥ 12 ॥

સર્વન્તીર્ણઞ્ચમેસૈન્યઞ્જિતમિત્યુપધારય ।

ઇમેહિસમરેવીરાહરયઃકામરૂપિણ ॥ 13 ॥

તદલંવિક્લબામ્બુદ્ધિં રાજન સર્વાર્થનાશનીમ્ ।

પુરુષસ્યહિલોકેઽસ્મિન્ શોકશ્શૌર્યાપકર્ષણઃ ॥ 14 ॥

યત્તુકાર્યમ્મનુષ્યેણશૌણ્ડીર્યમવલમ્બતા ।

અસ્મિન્ કાલેમહાપ્રાજ્ઞસત્ત્વમાતિષ્ઠતેજસા ॥ 15 ॥

શૂરાણાંહિમનુષ્યાણાન્ત્વદ્વિધાનામ્મહાત્મનામ્ ।

વિનષ્ટેવાપ્રણષ્ટેવાશોકસ્સર્વાર્થનાશનઃ ॥ 16 ॥

તત્ત્વમ્બુદ્ધિમતાંશ્રેષ્ઠસ્સર્વશાસ્ત્રાર્થકોવિદઃ ।

મદ્વિધૈસ્સચિવૈસ્સાર્થમરિઞ્જેતુમિહાર્હસિ ॥ 17 ॥

નહિપશ્યામ્યહઙ્કઞ્ચિત્ ત્રિષુલોકેષુરાઘવ ।

ગૃહીતધનુષેયસ્તેતિષ્ઠેદભિમુખોરણે ॥ 18 ॥

વાનરેષુસમાસક્તન્નતેકાર્યંવિપત્સ્યતે ।

અચિરાદ્દ્રક્ષ્યસેસીતાન્તીર્ત્વાસાગરમક્ષ્યમ્ ॥ 19 ॥

તદલંશોકમાલમ્બ્યક્રોધમાલમ્બભૂપતે ।

નિશ્ચેષ્ટાઃક્ષત્રિયામન્દાસ્સર્વેચણ્ડસ્યબિભ્યતિ ॥ 20 ॥

લઙ્ઘનાર્થઞ્ચઘોરસ્યસમુદ્રસ્યનદીમ્પતેઃ ।

સહાસ્માભિરિહોપેતસ્સૂક્ષ્મબુદ્ધિર્વિચારય ॥ 21 ॥

લઙ્ઘિતેતસ્યતૈસ્સૈન્યઞ્જિતમિત્યુપધારય ।

સર્વન્તીર્ણઞ્ચમેસૈન્યઞ્જિતમિત્યવધાર્યતામ્ ॥ 22 ॥

ઇમેહિહરયશ્શૂરાસ્સમરેકામરૂપિણઃ ।

તાનરીન્વિધમિષ્યન્તિશિલાપાદપવૃષ્ટિભિઃ ॥ 23 ॥

કથઞ્ચિત્સન્તરિષ્યામસ્તેવયંવરુણાલયમ્ ।

હતમિત્યેવતમ્મન્યેયુદ્ધેશત્રુનિબર્હણ ॥ 24 ॥

કિમુક્ત્વાબહુધાચાપિસર્વથાવિજયીભવાન્ ।

નિમિત્તાનિચપશ્યામિમનોમેસમ્પ્રહૃષ્યતિ ॥ 25 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વિતીયસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha dvitīyassargaḥ |

tantuśokaparidyūnaṃrāmandaśarathātmajam |

uvācavacanaṃśrīmān sugrīvaśśokanāśanam || 1 ||

kiṃ tvayā tapyate vīra yathānyaḥ prākṛtastathā |

maivaṃ bhūstyaja satāpaṃ kṛtaghna iva sauhṛdam || 2 ||

santāpasyacatesthānannahipaśyāmirāghava |

pravṛttāvupalabdhāyāñjñātecanilayeripoḥ || 3 ||

matimānśāstravitprājñaḥpaṇḍitaścāsirāghava |

tyajemāmpāpikāmbuddhiṅkṛtātmevārthadūṣaṇīm || 4 ||

samudraṃlaṅghayitvātumahānakrasamākulam |

laṅkāmārohayiṣyāmohaniṣyāmaścateripum || 5 ||

nirutsāhasyadīnasyaśokaparyākulātmanaḥ |

sarvārthāvyavasīdantivyasanañcādhigacchati || 6 ||

imeśūrāssamarthāścasarvanohariyūthapāḥ |

tvatpriyārthaṅkṛtotsāhāḥpraveṣṭumapipāvakam |

eṣāṃharṣeṇajānāmitarkaścāsmin dṛḍhomama || 7 ||

vikrameṇasamāneṣyesītāṃhatvāyathāripum |

rāvaṇampāpakarmāṇantathātvaṅkartumarhasi || 8 ||

seturatrayathābadhyedyathāpaśyematāmpurīm |

tasyarākṣasarājasyatathātvaṅkururāghava || 9 ||

dṛṣṭavātāntupurīṃlaṅkāntrikūṭaśikharesthitām |

hatañcarāvaṇaṃyuddhedarśanāvadhāraya || 10 ||

abadhvāsāgaresetuṅghorecatuvaruṇālaye |

laṅkānnamardituṃśakyāsendrairapisurāsuraiḥ || 11 ||

seturbaddhassamudrecayāvallaṅkāssamīpataḥ || 12 ||

sarvantīrṇañcamesainyañjitamityupadhāraya |

imehisamarevīrāharayaḥkāmarūpiṇa || 13 ||

tadalaṃviklabāmbuddhiṃ rājana sarvārthanāśanīm |

puruṣasyahiloke'smin śokaśśauryāpakarṣaṇaḥ || 14 ||

yattukāryammanuṣyeṇaśauṇḍīryamavalambatā |

asmin kālemahāprājñasattvamātiṣṭhatejasā || 15 ||

śūrāṇāṃhimanuṣyāṇāntvadvidhānāmmahātmanām |

vinaṣṭevāpraṇaṣṭevāśokassarvārthanāśanaḥ || 16 ||

tattvambuddhimatāṃśreṣṭhassarvaśāstrārthakovidaḥ |

madvidhaissacivaissārthamariñjetumihārhasi || 17 ||

nahipaśyāmyahaṅkañcit triṣulokeṣurāghava |

gṛhītadhanuṣeyastetiṣṭhedabhimukhoraṇe || 18 ||

vānareṣusamāsaktannatekāryaṃvipatsyate |

acirāddrakṣyasesītāntīrtvāsāgaramakṣyam || 19 ||

tadalaṃśokamālambyakrodhamālambabhūpate |

niśceṣṭāḥkṣatriyāmandāssarvecaṇḍasyabibhyati || 20 ||

laṅghanārthañcaghorasyasamudrasyanadīmpateḥ |

sahāsmābhirihopetassūkṣmabuddhirvicāraya || 21 ||

laṅghitetasyataissainyañjitamityupadhāraya |

sarvantīrṇañcamesainyañjitamityavadhāryatām || 22 ||

imehiharayaśśūrāssamarekāmarūpiṇaḥ |

tānarīnvidhamiṣyantiśilāpādapavṛṣṭibhiḥ || 23 ||

kathañcitsantariṣyāmastevayaṃvaruṇālayam |

hatamityevatammanyeyuddheśatrunibarhaṇa || 24 ||

kimuktvābahudhācāpisarvathāvijayībhavān |

nimittānicapaśyāmimanomesamprahṛṣyati || 25 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||