ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ ചതുര്വിംശത്യധികശതതമസ്സര്ഗഃ ।
താംരാത്രിമുഷിതംരാമംസുഖോത്ഥിമരിന്ദമമ് ।
അബ്രവീത്പ്രാഞ്ജലിര്വാക്യഞ്ജയമ്പൃഷ്ടവാവിഭീഷണഃ ॥ 1 ॥
സ്നാനാനിചാങ്ഗരാഗാണിവസ്ത്രാണ്യാഭരണാനി ച ।
ചന്ദനാനി ച ദിവ്യാനിമാല്യാനിവിവിധാനി ച ॥ 2 ॥
അലങ്കാരവിദശ്ചേമാനാര്യഃപദ്മനിഭേക്ഷണാഃ ।
ഉപസ്ഥിതാസ്ത്വാംവിധവത്സ്നാപയിഷ്യന്തിരാഘവ ॥ 3 ॥
ഏവമുക്തസ്തുകാകുത്സ്ഥഃ പ്രത്യുവാചവിഭീഷണമ് ।
ഹരീന്സുഗ്രീവമുഖ്യാംസ്ത്വംസ്നാനേനോപനിമന്ത്രയ ॥ 4 ॥
സ തുതാമ്യതിധര്മാത്മാമമഹേതോസ്സുഖോചിതഃ ।
സുകുമാരോമഹാബാഹോകുമാരഃ സത്യസംശ്രയഃ ॥ 5 ॥
തംവിനാകൈകയീപുത്രമ്ഭരതന്ധര്മചാരിണമ് ।
ന മേസ്നാനമ്ബഹുമതംവസ്ത്രാണ്യാഭരണാനി ച ॥ 6 ॥
ഏതത്പശ്യയഥാക്ഷിപ്രമ്പ്രതിഗച്ഛാമതാമ്പുരീമ് ।
അയോധ്യാങ്ഗച്ഛതോഹ്യേഷപന്ഥാഃപരമദുര്ഗമഃ ॥ 7 ॥
ഏവമുക്തസ്തുകാകുത്സ്ഥമ്പ്രത്യുവാചവിഭീഷണഃ ।
അഹ്നാത്വാമ്പ്രാപയിഷ്യാമിതാമ്പുരീമ്പാര്ഥിവാത്മജ ॥ 8 ॥
പുഷ്പകന്നാമഭദ്രന്തേവിമാനംസൂര്യസന്നിഭമ് ।
മമഭ്രാതുഃകുബേരസ്യരാവണേനബലീയസാ ॥ 9 ॥
ഹൃതന്നിര്ജിത്യസങ്ഗ്രാമേകാമഗന്ദിവ്യമുത്തമമ് ।
ത്വദര്ഥമ്പാലിതഞ്ചേദന്തിഷ്ഠത്യതുലവിക്രമ ॥ 10 ॥
തദിദമ്മേഘസങ്കാശംവിമാനമിഹതിഷ്ഠതി ।
തേനയാസ്യസിയാനേനത്വമയോധ്യാങ്ഗതജ്വരഃ ॥ 11 ॥
അഹന്തേയുദ്യനുഗ്രാഹ്യോയദിസ്മരസിമേഗുണാന് ।
വസതാവദിഹപ്രാജ്ഞ യദ്യസ്തിമയിസൌഹൃദമ് ॥ 12 ॥
ലക്ഷ്മണേനസഹഭ്രാത്രാവൈദേഹ്യാഭാര്യയാസഹ ।
അര്ചിതസ്സര്വകാമൈസ്ത്വന്തതോരാമ ഗമിഷ്യസി ॥ 13 ॥
പ്രീതിയുക്തസ്യവിഹിതാംസസൈന്യഃസസുഹൃദ്ഗണഃ ।
സക്രതിയാംരാമമേതാവദ്ഗൃഹേണത്വമ്മയോദ്യതാമ് ॥ 14 ॥
പ്രണയാദ്ഭഹുമാനാച്ചസൌഹാര്ദേന ച രാഘവ ।
പ്രസാദായാമിപ്രേഷ്യോഽഹം ന ഖല്വാജ്ഞാപയാമിതേ ॥ 15 ॥
ഏവമുക്തസ്തതോരാമഃപ്രത്യുവാചവിഭീഷണമ് ।
രക്ഷസാംവാനരാണാം ച സര്വേഷാമേവശൃണ്വതാമ് ॥ 16 ॥
പൂജിതോഽസ്മിത്വയാവീര സാചിവ്യേനപരന്തപ ।
സര്വാത്മനാ ച ചേഷ്ടാഭിഃസൌഹാര്ദേനപരേണ ച ॥ 17 ॥
ന ഖല്വേതന്നകുര്യാന്തേവചനംരാക്ഷസേശ്വര ।
തന്തുമേഭ്രാതരന്ദ്രഷ്ടുമ്ഭരതന്ത്വരതേമനഃ ॥ 18 ॥
മാന്നിവര്തയിതുംയോഽസൌചിത്രകൂടമുപാഗതഃ ।
ശിരസായാചതോയസ്യവചനം ന കൃതമ്മയാ ॥ 19 ॥
കൌസല്യാം ച സുമിത്രാം ച കൈകേയീം ച യശസ്വിനീമ് ।
ഗുഹം ച സുഹൃദഞ്ചൈവപൌരാന്ജനപദൈസ്സഹ ॥ 20 ॥
അനുജാനീഹമാംസൌമ്യ പൂജിതോഽസ്മിവിഭീഷണ ।
മന്യുര്നഖലുകര്തവ്യഃസഖേത്വാഞ്ചാനുമാനയേ ॥ 21 ॥
ഉപസ്ഥാപയമേശീഘ്രംവിമാനംരാക്ഷസേശ്വര ।
കൃതകാര്യസ്യമേവാസഃകഥംസ്യാദിഹസമ്മതഃ ॥ 22 ॥
ഏവമുക്തസ്തുരാമേണരാക്ഷസേന്ദ്രോവിഭീഷണഃ ।
വിമാനസൂര്യസങ്കാശമാജുഹാവത്വരാന്വിതഃ ॥ 23 ॥
തതഃകാഞ്ചനചിത്രാങ്ഗംവൈദൂര്യമണിവേദികമ് ।
കൂടാഗാരൈഃപരിക്ഷിപ്തംസര്വതോരജതപ്രഭമ് ॥ 24 ॥
പാണ്ഡുരാഭിഃപതാകാഭിര്ധ്വജൈശ്ചസമലങ്കൃതമ് ।
ശോഭിതങ്കാഞ്ചനൈര്ഹര്മ്യൈര്ഹേമപദ്മവിഭൂഷിതൈഃ ॥ 25 ॥
പ്രകീര്ണങ്കിങ്കിണീജാലൈര്മുക്താമണിഗവാക്ഷകമ് ।
ഘണ്ടാജാലൈഃപരിക്ഷിപ്തംസര്വതോമധുരസ്വനമ് ॥ 26 ॥
യന്മേരുശിഖരാകാരന്നിര്മിതംവിശ്വകര്മണാ ।
ബൃഹഭിര്ഭൂഷിതംഹര്മ്യൈര്മുക്താരജതശോഭിതൈഃ ॥ 27 ॥
തലൈസ്സ്ഫടികചിത്രാങ്ഗൈദൂര്യൈശ്ചവരാസനൈഃ ।
മഹാര്ഹാസ്തരണോപേതൈരുപപന്നമ്മഹാധനൈഃ ॥ 28 ॥
ഉപസ്ഥിതമനാധൃഷ്യന്തദ്വിമാനമ്മനോജവമ് ।
നിവേദയിത്വാരാമായതസ്ഥൌതത്രവിഭീഷണഃ ॥ 29 ॥
തത്പുഷ്പകങ്കാമഗമംവിമാനമുപസ്ഥിതമ്ഭൂധരസന്നികാശമ് ।
ദൃഷ്ടവാതദാവിസ്മയമാജഗാമരാമസ്സസൌമിത്രിരുദാരസത്ത്വഃ ॥ 30 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ചതുര്വിംശത്യധികശതതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
tāṃrātrimuṣitaṃrāmaṃsukhotthimarindamam |
abravītprāñjalirvākyañjayampṛṣṭavāvibhīṣaṇaḥ || 1 ||
snānānicāṅgarāgāṇivastrāṇyābharaṇāni ca |
candanāni ca divyānimālyānivividhāni ca || 2 ||
alaṅkāravidaścemānāryaḥpadmanibhekṣaṇāḥ |
upasthitāstvāṃvidhavatsnāpayiṣyantirāghava || 3 ||
evamuktastukākutsthaḥ pratyuvācavibhīṣaṇam |
harīnsugrīvamukhyāṃstvaṃsnānenopanimantraya || 4 ||
sa tutāmyatidharmātmāmamahetossukhocitaḥ |
sukumāromahābāhokumāraḥ satyasaṃśrayaḥ || 5 ||
taṃvinākaikayīputrambharatandharmacāriṇam |
na mesnānambahumataṃvastrāṇyābharaṇāni ca || 6 ||
etatpaśyayathākṣiprampratigacchāmatāmpurīm |
ayodhyāṅgacchatohyeṣapanthāḥparamadurgamaḥ || 7 ||
evamuktastukākutsthampratyuvācavibhīṣaṇaḥ |
ahnātvāmprāpayiṣyāmitāmpurīmpārthivātmaja || 8 ||
puṣpakannāmabhadrantevimānaṃsūryasannibham |
mamabhrātuḥkuberasyarāvaṇenabalīyasā || 9 ||
hṛtannirjityasaṅgrāmekāmagandivyamuttamam |
tvadarthampālitañcedantiṣṭhatyatulavikrama || 10 ||
tadidammeghasaṅkāśaṃvimānamihatiṣṭhati |
tenayāsyasiyānenatvamayodhyāṅgatajvaraḥ || 11 ||
ahanteyudyanugrāhyoyadismarasimeguṇān |
vasatāvadihaprājña yadyastimayisauhṛdam || 12 ||
lakṣmaṇenasahabhrātrāvaidehyābhāryayāsaha |
arcitassarvakāmaistvantatorāma gamiṣyasi || 13 ||
prītiyuktasyavihitāṃsasainyaḥsasuhṛdgaṇaḥ |
sakratiyāṃrāmametāvadgṛheṇatvammayodyatām || 14 ||
praṇayādbhahumānāccasauhārdena ca rāghava |
prasādāyāmipreṣyo'haṃ na khalvājñāpayāmite || 15 ||
evamuktastatorāmaḥpratyuvācavibhīṣaṇam |
rakṣasāṃvānarāṇāṃ ca sarveṣāmevaśṛṇvatām || 16 ||
pūjito'smitvayāvīra sācivyenaparantapa |
sarvātmanā ca ceṣṭābhiḥsauhārdenapareṇa ca || 17 ||
na khalvetannakuryāntevacanaṃrākṣaseśvara |
tantumebhrātarandraṣṭumbharatantvaratemanaḥ || 18 ||
mānnivartayituṃyo'saucitrakūṭamupāgataḥ |
śirasāyācatoyasyavacanaṃ na kṛtammayā || 19 ||
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm |
guhaṃ ca suhṛdañcaivapaurānjanapadaissaha || 20 ||
anujānīhamāṃsaumya pūjito'smivibhīṣaṇa |
manyurnakhalukartavyaḥsakhetvāñcānumānaye || 21 ||
upasthāpayameśīghraṃvimānaṃrākṣaseśvara |
kṛtakāryasyamevāsaḥkathaṃsyādihasammataḥ || 22 ||
evamuktasturāmeṇarākṣasendrovibhīṣaṇaḥ |
vimānasūryasaṅkāśamājuhāvatvarānvitaḥ || 23 ||
tataḥkāñcanacitrāṅgaṃvaidūryamaṇivedikam |
kūṭāgāraiḥparikṣiptaṃsarvatorajataprabham || 24 ||
pāṇḍurābhiḥpatākābhirdhvajaiścasamalaṅkṛtam |
śobhitaṅkāñcanairharmyairhemapadmavibhūṣitaiḥ || 25 ||
prakīrṇaṅkiṅkiṇījālairmuktāmaṇigavākṣakam |
ghaṇṭājālaiḥparikṣiptaṃsarvatomadhurasvanam || 26 ||
yanmeruśikharākārannirmitaṃviśvakarmaṇā |
bṛhabhirbhūṣitaṃharmyairmuktārajataśobhitaiḥ || 27 ||
talaissphaṭikacitrāṅgaidūryaiścavarāsanaiḥ |
mahārhāstaraṇopetairupapannammahādhanaiḥ || 28 ||
upasthitamanādhṛṣyantadvimānammanojavam |
nivedayitvārāmāyatasthautatravibhīṣaṇaḥ || 29 ||
tatpuṣpakaṅkāmagamaṃvimānamupasthitambhūdharasannikāśam |
dṛṣṭavātadāvismayamājagāmarāmassasaumitrirudārasattvaḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुर्विंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।
तांरात्रिमुषितंरामंसुखोत्थिमरिन्दमम् ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यञ्जयम्पृष्टवाविभीषणः ॥ 1 ॥
स्नानानिचाङ्गरागाणिवस्त्राण्याभरणानि च ।
चन्दनानि च दिव्यानिमाल्यानिविविधानि च ॥ 2 ॥
अलङ्कारविदश्चेमानार्यःपद्मनिभेक्षणाः ।
उपस्थितास्त्वांविधवत्स्नापयिष्यन्तिराघव ॥ 3 ॥
एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थः प्रत्युवाचविभीषणम् ।
हरीन्सुग्रीवमुख्यांस्त्वंस्नानेनोपनिमन्त्रय ॥ 4 ॥
स तुताम्यतिधर्मात्माममहेतोस्सुखोचितः ।
सुकुमारोमहाबाहोकुमारः सत्यसंश्रयः ॥ 5 ॥
तंविनाकैकयीपुत्रम्भरतन्धर्मचारिणम् ।
न मेस्नानम्बहुमतंवस्त्राण्याभरणानि च ॥ 6 ॥
एतत्पश्ययथाक्षिप्रम्प्रतिगच्छामताम्पुरीम् ।
अयोध्याङ्गच्छतोह्येषपन्थाःपरमदुर्गमः ॥ 7 ॥
एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थम्प्रत्युवाचविभीषणः ।
अह्नात्वाम्प्रापयिष्यामिताम्पुरीम्पार्थिवात्मज ॥ 8 ॥
पुष्पकन्नामभद्रन्तेविमानंसूर्यसन्निभम् ।
ममभ्रातुःकुबेरस्यरावणेनबलीयसा ॥ 9 ॥
हृतन्निर्जित्यसङ्ग्रामेकामगन्दिव्यमुत्तमम् ।
त्वदर्थम्पालितञ्चेदन्तिष्ठत्यतुलविक्रम ॥ 10 ॥
तदिदम्मेघसङ्काशंविमानमिहतिष्ठति ।
तेनयास्यसियानेनत्वमयोध्याङ्गतज्वरः ॥ 11 ॥
अहन्तेयुद्यनुग्राह्योयदिस्मरसिमेगुणान् ।
वसतावदिहप्राज्ञ यद्यस्तिमयिसौहृदम् ॥ 12 ॥
लक्ष्मणेनसहभ्रात्रावैदेह्याभार्ययासह ।
अर्चितस्सर्वकामैस्त्वन्ततोराम गमिष्यसि ॥ 13 ॥
प्रीतियुक्तस्यविहितांससैन्यःससुहृद्गणः ।
सक्रतियांराममेतावद्गृहेणत्वम्मयोद्यताम् ॥ 14 ॥
प्रणयाद्भहुमानाच्चसौहार्देन च राघव ।
प्रसादायामिप्रेष्योऽहं न खल्वाज्ञापयामिते ॥ 15 ॥
एवमुक्तस्ततोरामःप्रत्युवाचविभीषणम् ।
रक्षसांवानराणां च सर्वेषामेवशृण्वताम् ॥ 16 ॥
पूजितोऽस्मित्वयावीर साचिव्येनपरन्तप ।
सर्वात्मना च चेष्टाभिःसौहार्देनपरेण च ॥ 17 ॥
न खल्वेतन्नकुर्यान्तेवचनंराक्षसेश्वर ।
तन्तुमेभ्रातरन्द्रष्टुम्भरतन्त्वरतेमनः ॥ 18 ॥
मान्निवर्तयितुंयोऽसौचित्रकूटमुपागतः ।
शिरसायाचतोयस्यवचनं न कृतम्मया ॥ 19 ॥
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् ।
गुहं च सुहृदञ्चैवपौरान्जनपदैस्सह ॥ 20 ॥
अनुजानीहमांसौम्य पूजितोऽस्मिविभीषण ।
मन्युर्नखलुकर्तव्यःसखेत्वाञ्चानुमानये ॥ 21 ॥
उपस्थापयमेशीघ्रंविमानंराक्षसेश्वर ।
कृतकार्यस्यमेवासःकथंस्यादिहसम्मतः ॥ 22 ॥
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।
विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ॥ 23 ॥
ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।
कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ॥ 24 ॥
पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।
शोभितङ्काञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ॥ 25 ॥
प्रकीर्णङ्किङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।
घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ॥ 26 ॥
यन्मेरुशिखराकारन्निर्मितंविश्वकर्मणा ।
बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ॥ 27 ॥
तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।
महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नम्महाधनैः ॥ 28 ॥
उपस्थितमनाधृष्यन्तद्विमानम्मनोजवम् ।
निवेदयित्वारामायतस्थौतत्रविभीषणः ॥ 29 ॥
तत्पुष्पकङ्कामगमंविमानमुपस्थितम्भूधरसन्निकाशम् ।
दृष्टवातदाविस्मयमाजगामरामस्ससौमित्रिरुदारसत्त्वः ॥ 30 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुर्विंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
tāṃrātrimuṣitaṃrāmaṃsukhotthimarindamam |
abravītprāñjalirvākyañjayampṛṣṭavāvibhīṣaṇaḥ || 1 ||
snānānicāṅgarāgāṇivastrāṇyābharaṇāni ca |
candanāni ca divyānimālyānivividhāni ca || 2 ||
alaṅkāravidaścemānāryaḥpadmanibhekṣaṇāḥ |
upasthitāstvāṃvidhavatsnāpayiṣyantirāghava || 3 ||
evamuktastukākutsthaḥ pratyuvācavibhīṣaṇam |
harīnsugrīvamukhyāṃstvaṃsnānenopanimantraya || 4 ||
sa tutāmyatidharmātmāmamahetossukhocitaḥ |
sukumāromahābāhokumāraḥ satyasaṃśrayaḥ || 5 ||
taṃvinākaikayīputrambharatandharmacāriṇam |
na mesnānambahumataṃvastrāṇyābharaṇāni ca || 6 ||
etatpaśyayathākṣiprampratigacchāmatāmpurīm |
ayodhyāṅgacchatohyeṣapanthāḥparamadurgamaḥ || 7 ||
evamuktastukākutsthampratyuvācavibhīṣaṇaḥ |
ahnātvāmprāpayiṣyāmitāmpurīmpārthivātmaja || 8 ||
puṣpakannāmabhadrantevimānaṃsūryasannibham |
mamabhrātuḥkuberasyarāvaṇenabalīyasā || 9 ||
hṛtannirjityasaṅgrāmekāmagandivyamuttamam |
tvadarthampālitañcedantiṣṭhatyatulavikrama || 10 ||
tadidammeghasaṅkāśaṃvimānamihatiṣṭhati |
tenayāsyasiyānenatvamayodhyāṅgatajvaraḥ || 11 ||
ahanteyudyanugrāhyoyadismarasimeguṇān |
vasatāvadihaprājña yadyastimayisauhṛdam || 12 ||
lakṣmaṇenasahabhrātrāvaidehyābhāryayāsaha |
arcitassarvakāmaistvantatorāma gamiṣyasi || 13 ||
prītiyuktasyavihitāṃsasainyaḥsasuhṛdgaṇaḥ |
sakratiyāṃrāmametāvadgṛheṇatvammayodyatām || 14 ||
praṇayādbhahumānāccasauhārdena ca rāghava |
prasādāyāmipreṣyo'haṃ na khalvājñāpayāmite || 15 ||
evamuktastatorāmaḥpratyuvācavibhīṣaṇam |
rakṣasāṃvānarāṇāṃ ca sarveṣāmevaśṛṇvatām || 16 ||
pūjito'smitvayāvīra sācivyenaparantapa |
sarvātmanā ca ceṣṭābhiḥsauhārdenapareṇa ca || 17 ||
na khalvetannakuryāntevacanaṃrākṣaseśvara |
tantumebhrātarandraṣṭumbharatantvaratemanaḥ || 18 ||
mānnivartayituṃyo'saucitrakūṭamupāgataḥ |
śirasāyācatoyasyavacanaṃ na kṛtammayā || 19 ||
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm |
guhaṃ ca suhṛdañcaivapaurānjanapadaissaha || 20 ||
anujānīhamāṃsaumya pūjito'smivibhīṣaṇa |
manyurnakhalukartavyaḥsakhetvāñcānumānaye || 21 ||
upasthāpayameśīghraṃvimānaṃrākṣaseśvara |
kṛtakāryasyamevāsaḥkathaṃsyādihasammataḥ || 22 ||
evamuktasturāmeṇarākṣasendrovibhīṣaṇaḥ |
vimānasūryasaṅkāśamājuhāvatvarānvitaḥ || 23 ||
tataḥkāñcanacitrāṅgaṃvaidūryamaṇivedikam |
kūṭāgāraiḥparikṣiptaṃsarvatorajataprabham || 24 ||
pāṇḍurābhiḥpatākābhirdhvajaiścasamalaṅkṛtam |
śobhitaṅkāñcanairharmyairhemapadmavibhūṣitaiḥ || 25 ||
prakīrṇaṅkiṅkiṇījālairmuktāmaṇigavākṣakam |
ghaṇṭājālaiḥparikṣiptaṃsarvatomadhurasvanam || 26 ||
yanmeruśikharākārannirmitaṃviśvakarmaṇā |
bṛhabhirbhūṣitaṃharmyairmuktārajataśobhitaiḥ || 27 ||
talaissphaṭikacitrāṅgaidūryaiścavarāsanaiḥ |
mahārhāstaraṇopetairupapannammahādhanaiḥ || 28 ||
upasthitamanādhṛṣyantadvimānammanojavam |
nivedayitvārāmāyatasthautatravibhīṣaṇaḥ || 29 ||
tatpuṣpakaṅkāmagamaṃvimānamupasthitambhūdharasannikāśam |
dṛṣṭavātadāvismayamājagāmarāmassasaumitrirudārasattvaḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.