ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഏകോനഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ।
തസ്മിന്ഹതേരാക്ഷസസൈന്യപാലേപ്ലവങ്ഗമാനാമൃഷഭേണയുദ്ധേ ।
ഭീമയുധംസാഗരതുല്യവേഗംവിദുദ്രുവേരാക്ഷസരാജസൈന്യമ് ॥ 1 ॥
ഗത്വാഽഥരക്ഷോധിപതേശ്ശശംസുസ്സേനാപതിമ്പാവകസൂനുശസ്തമ് ।
തച്ഛാപിതേഷാംവചനന്നിശമ്യരക്ഷോധിപഃക്രോധവശഞ്ജഗാമ ॥ 2 ॥
സങ് ഖ്യേപ്രഹസ്തന്നിഹതന്നിശമ്യശോകാര്ദിതഃക്രോധപരീതചേതാഃ ।
ഉവാചതാന്രാക്ഷസയൂഥമുഖ്യാനിന്ദ്രോയഥാനിര്ജരയോഥമുഖ്യാന് ॥ 3 ॥
നാവജ്ഞാരിപവേകാര്യായൈരിന്ദ്രബലസൂദനഃ ।
സൂദിതസ്സൈന്യപാലോമേസാനുയാത്രസ്സകുഞ്ജരഃ ॥ 4 ॥
സോഽഹംരിപുവിനാശായവിജയായാവിചാരയന് ।
സ്വയമേവഗമിഷ്യാമിരണശീര്ഷന്തദദ്ഭുതമ് ॥ 5 ॥
അദ്യതദ്വാനരാനീകംരാമഞ്ചസഹലക്ഷ്മണമ് ।
നിര്ദഹിഷ്യാമിബാണൌഘൈര്വനന്ദീപ്സ്സൈരിവാനഗിഭിഃ ॥ 6 ॥
സഏവമുക്ത്വാജ്വലനപ്രകാശംരഥന്തുരങ്ഗോത്തമരാജയുക്തമ് ।
പ്രകാശമാനംവപുഷാജ്വലന്തംസമാരുരോഹാമരരാജശത്രുഃ ॥ 7 ॥
സ ശന്ഖ ഭേരീ പടഹ പ്രണാദൈര് ।
ആസ്ഫോടിത ക്ഷ്വേഡിത സിമ്ഹ നാദൈഹ് ।
പുണ്യൈഹ് സ്തവൈശ് ച അപ്യ് അഭിപൂജ്യമാനസ് ।
സ്തദാ യയൌ രാക്ഷസ രാജ മുഖ്യഹ് ॥ 8 ॥
സ നീലജീമൂതനികാശരൂപൈ ।
ര്മാംസ അശനൈഹ് പാവക ദീപ്ത നേത്രൈഹ് ।
ബഭൌ വൃതോ രാക്ഷസ രാജ മുഖ്യൈര് ।
ഭൂതൈര് വൃതോ രുദ്ര;ഇവ അമര ഈശഹ് ॥ 9 ॥
തതോനഗര്യാസ്സഹസാമഹൌജാനിഷ്ക്രമ്യതദ്വാനരസൈന്യമുഗ്രമ് ।
മഹാര്ണവാഭ്രസ്തനിതന്ദദര്ശസമുദ്യതമ്പാദപശൈലഹസ്തമ് ॥ 10 ॥
തദ്രാക്ഷസാനീകമതിപ്രചണ്ഡമാലോക്യരാമോഭുജഗേന്ദ്രബാഹുഃ ।
വിഭീഷണംശസ്ത്രഭൃതാംവരിഷ്ഠമുവാചസേവാനുഗതഃപൃഥുശ്രീഃ ॥ 11 ॥
നാനാപതാകധ്വജശസ്ത്രജുഷ്ടമ്പ്രാസാസിശൂലായുഥവജ്രജുഷ്ടമ് ।
കസ്യേദമക്ഷോഭ്യമഭീരുജുഷ്ടമ്മഹേന്ദ്രോപമനാഗജുഷ്ടമ് ॥ 12 ॥
തതസ്തുരാമസ്യനിശമ്യവാക്യംവിഭീഷണംശ്ശക്രസമാനവീര്യഃ ।
ശശംസരാമസ്യബലപ്രവേഗമ്മഹാത്മനാംരാക്ഷസപുങ്ഗവാനാമ് ॥ 13 ॥
യോഽസൌഗജസ്കന്ധഗതോമഹാത്മാനവോദിതാര്കോപമതാമ്രവക്ത്രഃ ।
പ്രകമ്പയന്നാഗശിരോഽഭ്യുപൈതിഹ്യകമ്പനന്ത്വേനമവേഹിരാജന് ॥ 14 ॥
യോ അസൌ രഥസ്ഥോ മൃഗ രാജ കേതുര് ।
ധൂന്വന് ധനുഹ് ശക്ര ധനുഹ് പ്രകാശമ് ।
കരീ ഇവ ഭാത്യ് ഉഗ്ര വിവൃത്ത ദമ്ഷ്ട്രഹ് ।
സ;ഇന്ദ്രജിന് നാമ വര പ്രധാനഹ് ॥ 15 ॥
യശ്ചൈഷവ്നിധ്യാസ്തമഹേന്ദ്രകല്പോധന്വീരഥസ്ഥോഽതിരഥോതിവീരഃ ।
വിഷ്പാരയന് ചാപമതുല്യമാനന്നാമ്നാതികായോഽതിവിവൃദ്ധകായഃ ॥ 16 ॥
യോഽസൌനവാര്കോദിതതാമ്രചക്ഷുരാരുഹ്യഘണ്ടാനിനദപ്രണാദമ് ।
ഗജങ്ഖരങ്ഗര്ജതിവൈമഹാത്മാമഹോദരോനാമസഏഷഃവീരഃ ॥ 17 ॥
യോഽസൌഹയങ്കാഞ്ചനചിത്രഭാണ്ഡമാരുഹ്യസന്ധ്യാഭ്രഗിരിപ്രകാശമ് ।
പ്രാസംസമുദ്യമ്യമരീചിനദ്ധമ്പിശാചഏഷോഽശനിതുല്യവേഗഃ ॥ 18 ॥
യശ്ചൈഷശൂലന്നിശിതമ്പ്രഗൃഹ്യവിദ്യുത്പ്രഭങ്കിങ്കരവജ്രവേഗമ് ।
വൃഷേന്ദ്രമാസ്ഥായഗിരിപ്രകാശമായാതിയോഽസൌത്രിശിരായശസ്വീ ॥ 19 ॥
അസൌചജീമൂതനികാശരൂപഃകുമ്ഭഃപൃഥുവ്യൂഢസുജാതവക്ഷാഃ ।
സമാഹിതഃപന്നഗരാജകേതുര്വിഷ്പാരയന്യാതിധനുര്വിധൂന്വന് ॥ 20 ॥
യശ്ചൈഷജാമ്ബൂനദവജ്രജുഷ്ടന്ദീപ്തംസധൂമമ്പരിഘമ്പ്രഗൃഹ്യ ।
ആയാതിരക്ഷോബലകേതുഭൂതഃസോഽസൌനികുമ്ഭോഽദ്ഭുതഘോരകര്മാ ॥ 21 ॥
യശ്ചൈഷചാപാസിശരൌഘജുഷ്ടമ്പതാകിനമ്പാവകദീപ്തരൂപമ് ।
രഥംസമാസ്ഥായവിഭാത്യുദഗ്രോനരാന്തകോഽസൌനഗശൃങ്ഗയോധീ ॥ 22 ॥
യശ്ചൈഷനാനാവിധഘോരരൂപൈര്വ്യാഘ്രോഷ്ട്രനാഗേന്ദ്രമൃഗാശ്വവക്ത്രൈഃ ।
ഭൂതൈര്വൃതോഭാതിവിവൃത്തനേത്സ്രൈസോഽസൌസുരാണാമപിദര്പഹന്താ ॥ 23 ॥
യത്ര ഏതദ് ഇന്ദു പ്രതിമം വിഭാതിച് ।
ചത്ത്രം സിതം സൂക്ഷ്മ ശലാകം അഗ്ര്യമ് ।
അത്ര ഏഷ രക്ഷോ അധിപതിര് മഹാത്മാ ।
ഭൂതൈര് വൃതോ രുദ്ര;ഇവ അവഭാതി ॥ 24 ॥
അസൌ കിരീടീ ചല കുണ്ഡല ആസ്യോ ।
നാഗ ഇന്ദ്ര വിന്ധ്യ ഉപമ ഭീമ കായഹ് ।
മഹാ ഇന്ദ്ര വൈവസ്വത ദര്പ ഹന്താ ।
രക്ഷോ അധിപഹ് സൂര്യ;ഇവ അവഭാതി ॥ 25 ॥
പ്രത്യുവാചതതോരാമോവിഭീഷണമരിന്ദമ് ।
അഹോദീപ്തമഹാതേജാരാവണോരാക്ഷസേശ്വരഃ ॥ 26 ॥
ആദിത്യ;ഇവ ദുഷ്പ്രേക്ഷ്യോ രശ്മിഭിര് ഭാതി രാവണഹ് ।
സുവ്യക്തം ലക്ഷയേ ഹ്യ് അസ്യ രൂപം തേജഹ് സമാവൃതമ് ॥ 27 ॥
ദേവദാനവവീരാണാംവപുര്നൈവംവിധമ്ഭവേത് ।
യാദൃശംരാക്ഷസേന്ദ്രസ്യവപുരേതത്പ്രകാശതേ ॥ 28 ॥
സര്വേപര്വതസങ്കാശാസ്സര്വേപര്വതയോധിനഃ ।
സര്വേദീപ്തായുധധരായോധാശ്ചാസ്യമഹോജസഃ ॥ 29 ॥
ഭാതിരക്ഷോരാജോഽസൌപ്രദീപ്ത്തൈര്ഭീമവിക്രമൈഃ ।
ഭൂതൈഃപരിവൃതസ്തീക്ഷ്ണൈര്ദേഹവദ്ഭിരിവാന്തകഃ ॥ 30 ॥
ദിഷ്ട്യാഽയമദ്യപാപാത്മാമമദൃഷ്ടിപഥങ്ഗതഃ ।
അദ്യക്രോധംവിമോക്ഷ്യാമിസീതാഹരണസമ്ഭവമ് ॥ 31 ॥
ഏവമുക്ത്വാതതോരാമോധനുരാദായവീര്യവാന് ।
ലക്ഷ്മണാനുചരസ്തസ്ഥൌസമുദ്ധൃത്യശരോത്തമമ് ॥ 32 ॥
തതഃസരക്ഷോധിപതിര്മഹാത്മാരക്ഷാംസിതാന്യാഹമഹാബലാനി ।
ദ്വാരേഷുചര്യാഗൃഹഗോപുരേഷുസുനിര്വൃതാസ്തിഷ്ഠതനിര്വിശങ്കാഃ ॥ 33 ॥
ഹാഽഗതമ്മാംസഹിതമ്ഭവദ്ഭിര്വനൌകസശ്ഛിദ്രമിദംവിദിത്വാ ।
ശൂന്യാപുരീന്ദുഷ്പ്രസഹാമ്പ്രമഥ്യപ്രധര്ഷയേയുസ്സഹസാസമേതാഃ ॥ 34 ॥
വിസര്ജയിത്വാസചിവാംസ്തതസ്താന്ഗതേഷുരക്ഷസ്സുയഥാനിയോഗമ് ।
വ്യചാരയദ്വാനരസാഗരൌഘമ്മഹാഝഷഃപൂര്ണമിവാര്ണവൌഘമ് ॥ 35 ॥
തമാപതന്തംസഹസാസമീക്ഷ്യദീപ്തേഷുചാപംയുധിരാക്ഷസേന്ദ്രമ് ।
മഹത്സമുത്പാട്യമഹീധരാഗ്രന്ദുദ്രാവരക്ഷോധിപതിംഹരീശഃ ॥ 36 ॥
തച്ഛൈലശൃങ്ഗമ്ബഹുവൃക്ഷസാനുമ്പ്രഗൃഹ്യചിക്ഷേപനിശാചരായ ।
തമാപതന്തംസഹസാസമീക്ഷ്യചിച്ഛേദബാണൈസ്തപനീയപുങ്ഖൈഃ ॥ 37 ॥
തസ്മിന് പ്രവൃദ്ധോത്തമസാനുവൃക്ഷേശൃങ്ഗേവികീര്ണേപതിതേപൃഥിവ്യാമ് ।
മഹാഹികല്പംശരമന്തകാഭംസമാദധേരാക്ഷസലോകനാഥഃ ॥ 38 ॥
സതങ്ഗൃഹീത്വാഽനിലതുല്യവേഗംസവിസ്ഫുലിങ്ഗജ്വലനപ്രകാശമ് ।
ബാണമ്മഹേന്ദ്രാശനിതുല്യവേഗഞ്ചിക്ഷേപസുഗ്രീവവധായരുഷ്ടഃ ॥ 39 ॥
സസായകോരാവണബാഹുമുക്തഃശക്രാശനിപ്രഖ്യവപുശ്ശിതാഗ്രഃ ।
സുഗ്രീവമാസാദ്യബിഭേദവേഗാദ്ഗുഹേരിതാക്രൌഞ്ചമിവോഗ്രശക്തിഃ ॥ 40 ॥
സസായകാര്തോവിപരീതചേതാഃകൂജന്പൃഥിവ്യാന്നിപപാതവീരഃ ।
തമ്പ്രേക്ഷ്യഭൂമൌപതിതംവിസഞ്ജ്ഞന്നേദുഃപ്രഹൃഷ്ടായുധിയാതുധാനാഃ ॥ 41 ॥
തതോഗവാക്ഷോഗവയസ്സുദംഷ്ട്രസ്ത്വഥര്ഷഭോജ്യോതിമുഖോനലശ്ച ।
ശൈലാന് സമുത്പാട്യവിവൃദ്ധകായാഃപ്രദുദ്രുവുസ്തമ്പ്രതിരാക്ഷസേന്ദ്രമ് ॥ 42 ॥
തേഷാമ്പ്രഹാരാന് സചകാരമോഘാന് രക്ഷോധിപോബാണശതൈഃശിതാഗ്രൈഃ ।
താന്വാനരേന്ദ്രാനപിബാണജാലൈര്ബിഭേദജാമ്ബൂനദചിത്രപുങ്ഖൈഃ ॥ 43 ॥
തേവാനരേന്ദ്രാസ്ത്രിദശാരിബാണൈര്ഭിന്നാനിപേതുര്ഭുവിഭീമകായാഃ ।
തതസ്തുതദ്വാനരസൈന്യമുഗ്രമ്പ്രച്ഛാദയാമാസസബാണജാലൈഃ ॥ 44 ॥
തേവധ്യമാനാഃപതിതാഃപ്രവീരാനാനദ്യമാനാഭയശല്യവിദ്ധാഃ ।
ശാഖാമൃഗാരാവണസായകാര്താജഗ്മുശ്ശരണ്യംശരണംസ്മരാമമ് ॥ 45 ॥
തതോ മഹാത്മാ സ ധനുര് ധനുഷ്മാന് ।
ആദായ രാമഹ് സഹരാ ജഗാമ ।
തം ലക്ഷ്മണഹ് പ്രാന്ജലിര് അഭ്യുപേത്യ ।
ഉവാച വാക്യം പരമ അര്ഥ യുക്തമ് ॥ 46 ॥
കാമമാര്യസ്സുപര്യാപ്തോവധായാസ്യദുരാത്മനഃ ।
വിധമിഷ്യാമ്യഹഞ്ചൈതമനുജാനീഹിമാംവിഭോ ॥ 47 ॥
തമബ്രവീന്മഹാതേജാരാമസ്സത്യപരാക്രമഃ ।
ഗച്ഛയത്നപരശ്ചാപിഭവലക്ഷ്മണ സംയുഗേ ॥ 48 ॥
രാവണോഹിമഹാവീര്യോരണേഽദ്ഭുതപരാക്രമഃ ।
ത്രൈലോക്യേനാപിസങ്ക്രുദ്ധോദുഷ്പ്രസഹ്യോനസംശയഃ ॥ 49 ॥
തസ്യച്ഛിദ്രാണിമാര്ഗസ്വസ്വച്ഛിദ്രാണിചലക്ഷ്യ ।
ചക്ഷുഷാധനുഷായത്നാ പ്രക്ഷാത്മാനംസമാഹിതഃ ॥ 50 ॥
രാഘവസ്യവചശ്ശ്രുത്വാസപരിഷ്വജ്യാഭിപൂജ്യച ।
അഭിവാദ്യതത് രാമംയയൌസൌമിത്രിരാഹവമ് ॥ 51 ॥
സരാവണംവാരണഹസ്തബാഹുന്ദദര്ശഭീമോദ്യതദീപ്തചാപമ് ।
പ്രച്ഛാദയന്തംശരവൃഷ്ടിജാലൈസ്താന്വാനരാഭനിന്നവികീര്ണദേഹാന് ॥ 52 ॥
തമാലോക്യമഹാതേജാഹനൂമാന്മാരുതാത്മജഃ ।
നിവാര്യശരജാലാനിപ്രദുദ്രാവസരാവണമ് ॥ 53 ॥
രഥന്തസ്യസമാസാദ്യബാഹുമുദ്യമ്യദക്ഷിണമ് ।
ത്രാസയന്രാവണന്ധീമാന്ഹനൂമാന്വാക്യമബ്രവീത് ॥ 54 ॥
ദേവദാനവഗന്ധര്വായക്ഷാശ്ചസഹരാക്ഷൈസൈഃ ।
അവശ്യന്തുത്വയാഭഗ്നാവാനരേഭ്യസ്തുതേഭയമ് ॥ 55 ॥
ഏഷമേദക്ഷിണോബാഹുഃപഞ്ചശാഖഃസമുദ്യതഃ ।
വിധമിഷ്യതിതേദേഹാദ്ഭൂതാത്മാനഞ്ചിരോഷിതമ് ॥ 56 ॥
ശ്രുത്വാഹനുമതോവാക്യംരാവണോഭീമവിക്രമഃ ।
സംരക്തനയനഃക്രോധാദിദംവചനമബ്രവീത് ॥ 57 ॥
ക്ഷിപ്രമ്പ്രഹരനിഃശങ്കംസ്ഥിരാങ്കീര്തിമവാപ്നുഹി ।
തതസ്ത്വാഞ്ജ്ഞാതവിക്രാന്തന്നാശയിഷ്യാമിവാനര ॥ 58 ॥
രാവണസ്യവചശ്ശ്രുത്വാവായുസൂനുര്വചോഽബ്രവീത് ।
പ്രഹൃതംഹിമയാപൂര്വമക്ഷന്തവസുതന്തവ ॥ 59 ॥
ഏവമുക്തോമഹാതേജാരാവണോരാക്ഷസേശ്വരഃ ।
ആജഘാനാനിലസുതന്തലേനോരസിവീര്യവാന് ॥ 60 ॥
സതലാഭിഹതസ്തേനചചാലചമുഹുര്മുഹുഃ ।
സ്ഥിത്വാമുഹൂര്തന്തേജസ്വീസ്ഥൈര്യങ്കൃത്വാമഹാമതിഃ ॥ 61 ॥
ആജഘാനാഭിസങ്കൃദ്ധസ്തലേനൈവാമരദ്വിഷമ് ।
തതസ്തതേനാഭിഹതോവാനരേണമഹാത്മനാ ॥ 62 ॥
ദശഗ്രീവഃസമാധൂതോയഥാഭൂമിചലേഽചലഃ ।
സങ്ഗ്രാമേതന്തഥാദൃഷ്ടവാരാവണന്തലതാഡിതമ് ॥ 63 ॥
ഋഷയോവാനരാഃസിദ്ധാനേദുര്ദേവാസ്സഹാസുരൈഃ ।
അഥാഽശ്വാസ്യമഹാതേജാരാവണോവാക്യമബ്രവീത് ॥ 64 ॥
സാധുവാനര വീര്യേണശ്ലാഘനീയോഽസിമേരിപുഃ ।
രാവണേനൈവമുക്തസ്തുമാരുതിര്വാക്യമബ്രവീത് ॥ 65 ॥
ധിഗസ്തുമമവീര്യേണയസ്ത്വഞ്ജീവസിരാവണ ।
സകൃത്തുപ്രഹരേദാനീന്ദുര്ഭുദ്ധേ കിംവികത്ഥസേ ॥ 66 ॥
തതസ്ത്വാമ്മാമികാമുഷ്ടിര്നയിഷ്യതിയമക്ഷയമ് ।
തോമാരതിവാക്യേനകോധസ്തസ്യതദാഽജ്വലത് ॥ 67 ॥
സംരക്തനയനോയത്നാന്മുഷ്ടിമുദ്യമ്യദക്ഷിണമ് ।
പാതയാമാസവേഗേനവാനരോരസിവീര്യവാന് ॥ 68 ॥
ഹനൂമാന് വക്ഷസിവ്യൂഢേസഞ്ചചാലഹതഃപുനഃ ।
വിഹ്വലന്തുതദാദൃഷ്ടവാഹനൂമന്തമ്മഹാബലമ് ॥ 69 ॥
രഥേനാതിരഥശശീഘ്രന്നീലമ്പ്രതിസമഭ്യഗാത് ।
രാക്ഷസാനാമധിപതിര്ധശഗ്രീവഃപ്രതാപവാന് ॥ 70 ॥
പന്നഗപ്രതിമൈര്ഭീമൈഃപരമര്മാഭിഭേദിഭിഃ ।
ശരൈരാദീപയാമാസനീലംഹരിചമൂപതിമ് ॥ 71 ॥
സശരൌഘസമായസ്തോനീലഃകപിചമൂപതിഃ ।
കരേണേകൈനേശൈലാഗ്രംരക്ഷോധിപതയേഽസൃജത് ॥ 72 ॥
ഹനൂമാനപിതേജസ്വീസമാശ്വസ്തോമഹാമനാഃ ।
വിപ്രേക്ഷമാണോയുദ്ധേപ്സുസ്സരോഷമിദമബ്രവീത് ॥ 73 ॥
നീലേനസഹസംയുക്തംരാവണംരാക്ഷസേശ്വരമ് ।
അന്യേനയുദ്യമാനസ്യനയുക്തമഭിധാവനമ് ॥ 74 ॥
രാവണോഽപിമഹാതേജാസ്തഞ്ച്ഛൃങ്ഗംസപ്തഭിഃശരൈഃ ।
ആജഘാനസുതീക്ഷ്ണാഗ്രൈസ്തദ്വികീര്ണമ്പപാതഹ ॥ 75 ॥
തദ്വികീര്ണങ്ഗിരേശ്ശൃങ്ഗന്ദൃഷ്ടവാഹരിചമൂപതിഃ ।
കാലാനഗിരിവജജ്വാലകോപേനപരവീരഹാ ॥ 76 ॥
സോഽശ്വകര്ണാന്ധാന് ശാലാംശ്ചൂതാശ്ചാപിസുപുഷ്പിതാന് ।
അന്യാംശ്ചവിവിധാന് വൃക്ഷാന്നീലശ്ചിക്ഷേപസംയുഗേ ॥ 77 ॥
സതാന്വൃക്ഷാന് സമാസാദ്യപ്രതിചിച്ഛേദരാവണഃ ।
അഭ്യവര്ഷത്സുഘോരേണശരവര്ഷേണപാവകിമ് ॥ 78 ॥
അഭിവൃഷ്ടശ്ശരൌഘേണമേഘേനേവമഹാബലഃ ।
ഹ്രസ്വങ്കൃത്വാതതോരൂപന്ധ്വജാഗ്രേനിപപാതഹ ॥ 79 ॥
പാവകാത്മജമാലോക്യധ്വജാഗ്രേസമവസ്ഥിതമ് ।
ജജ്വാലരാവണഃക്രോധാത്തതോനീലോനനാദച ॥ 80 ॥
ധ്വജാഗ്രേധനുഷശ്ചാഗ്രേകിരീടാഗ്രേചതംഹരിമ് ।
ലക്ഷ്മണോഽഥഹനൂമാംശ്ചദൃഷ്ടവാരാമശ്ചവിസ്മിതാഃ ॥ 81 ॥
രാവണോഽപിമഹാതേജാഃകപിലാഘവവിസ്മിതഃ ।
അസ്ത്രമാഹാരയാമാസദീപ്തമാഗ്നേയമദ്ഭുതമ് ॥ 82 ॥
തതസ്തേചുക്രുശുര്ഹൃഷ്ടാലബ്ദലക്ഷാഃപ്ലവങ്ഗമാഃ ।
നീലലാഘവസമ്ഭ്രാന്തന്ദൃഷ്ടവാരാവണമാഹവേ ॥ 83 ॥
വാനരാണാഞ്ചനാദേവസംരബ്ദോരാവണസ്തദാ ।
സമ്ഭ്രമാവിഷ്ടഹൃദയോനകിഞ്ചിത്പ്രത്യപദ്യത ॥ 84 ॥
ആഗ്നേയേനാധസംയുക്തങ്ഗൃഹീത്വാരാവണശ്ശരമ് ।
ധ്വജശീര്ഷസ്ഥിതംസീലമുദൈക്ഷതനിശാചരഃ ॥ 85 ॥
തതോഽബ്രവീന്മഹാതേജാരാവണോരാക്ഷസേശ്വരഃ ।
കപേലാഘവയുക്തോഽസിമായയാപരയാഽനയാ ॥ 86 ॥
ജീവിതങ്ഖലുരക്ഷസ്വയദിശക്തോഽപിവാനര ।
താനിതാന്യാത്മരൂപാണിസൃജസിത്വമനേകശഃ ॥ 87 ॥
തഥാപിത്വാമ്മയാമുക്തസ്സായോകോഽസ്ത്രപ്രയോജിതഃ ।
ജീവിതമ്പരിരക്ഷന്തഞ്ജീവിതാദ്ഭ്രംശയിഷ്യതി ॥ 88 ॥
ഏവമുക്ത്വാമഹാബാഹൂരാവണോരാക്ഷസേശ്വരഃ ।
സന്ധായബാണമസ്ത്രണചമൂപതിമതാഡയത് ॥ 89 ॥
സോഽസ്ത്രയുക്തേനബാണേനനീലോവക്ഷസിതാഡിതഃ ।
നിര്ധഹ്യമാനസ്സഹസാനിപപാതമഹീതലേ ॥ 90 ॥
പിതൃമഹാത്മ്യസംയോഗാത്മനശ്ചാപിതേജസാ ।
ജാനുഭ്യാനുപതദ്ഭൂമൌനതുപ്രാണൈര്വ്യയുജ്യത ॥ 91 ॥
വിസഞ്ജ്ഞംവാനരന്ദൃഷ്ടവാദശഗ്രീവോരണോത്സുകഃ ।
രഥേനാമ്ബുദനാദേനസൌമിത്രിമഭിദുദ്രുവേ ॥ 92 ॥
ആസാദ്യരണമധ്യേതംവാരയിത്വാസ്ഥിതോജ്വലന് ।
ധനുര്വിഷ്ഫാരയാമാസകമ്പയന്നിവമേദിനീമ് ॥ 93 ॥
തമാഹസൌമിത്രിരദീനസത്ത്വോവിഷ്ഫാരയന്തന്ധനുരപ്രമേയമ് ।
അഭ്യേഹിമാമദ്യനിശാചരേന്ദ്രനവാനരാംസ്ത്വപ്രതിയോദ്ധുമര്ഹഃ ॥ 94 ॥
സതസ്യവാക്യമ്പ്രതിപൂര്ണഘോഷഞ്ജ്യാശബ്ദമുഗ്രഞ്ചനിശമ്യരാജാ ।
ആസാദ്യസൌമിത്രിമവസ്ഥിതന്തങ്കോപാന്വിതോവാചമുവാചരക്ഷഃ ॥ 95 ॥
ദിഷ്ട്യാസിമേരാഘവ ദൃഷ്ടിമാര്ഗമ്പ്രാപ്തോഽന്തഗാമീവിപരീതബുദ്ധിഃ ।
അസ്മിന് ക്ഷണേയാസ്യസിമൃത്യുദേശംസമ്പാദ്യമാനോമമബാണജാലൈഃ ॥ 96 ॥
തമാഹസൌമിത്രിരവിസ്മയാനോഗര്ജന്തമുദ്വൃത്തസിതാഗ്രദംഷ്ട്രമ് ।
രാജന്നഗര്ജന്തിമഹാപ്രഭാവാവികത്ഥസേപാപകൃതാംവരിഷ്ഠ ॥ 97 ॥
ജാനാമിവീര്യന്തവരാക്ഷസേന്ദ്രബലമ്പ്രതാപഞ്ചപരാക്രമഞ്ച ।
അവസ്ഥിതോഽഹംശരചാപപാണിരാഗച്ഛകിമ്മോഘവികത്ഥനേന ॥ 98 ॥
സഏവമുക്തഃകുപിതസ്സസര്ജരക്ഷോഥിപസ്സപ്തശരാന് സുപുങ്ഖാന് ।
താന്ലക്ഷ്മണഃകാഞ്ചനചിത്രിപുങ്ഖൈശ്ചിച്ഛേദബാണൈര്നിശിതാഗ്രധാരൈഃ ॥ 99 ॥
താന് പ്രേക്ഷമാണസ്സഹസാനികൃത്താനികൃത്തഭോഗാനിവപന്നഗേന്ദ്രാന് ।
ലങ്കേശ്വരഃക്രോധവശഞ്ജഗാമസസര്ജചാന്യാന്നിശിതാന്പൃഷത്കാന് ॥ 100 ॥
സബാണവര്ഷന്തുവവര്ഷതീവ്രംരാമാനുജഃകാര്മുകസമ്പ്രയുക്തമ് ।
ക്ഷുരാര്ധചന്ദ്രോത്തമകര്ണിഭല്ലൈഃശരാംശ്ചചിച്ഛേദനചുക്ഷുഭേച ॥ 101 ॥
സബാണജാലാന്യഥതാനിതാനിമോഘാനിപശ്യംസ്ത്രിദശാരിരാജഃ ।
വിസിസ്മിയേലക്ഷ്മണലാഘവേനപുനശ്ചബാണാന്നിശിതാന്മുമോച ॥ 102 ॥
സലക്ഷ്മണശ്ചാപിശരാന് ശിതാഗ്രാന്മഹേന്ദ്രതുല്യോഽശനിതുല്യവേഗാന് ।
സന്ധായചാപേജ്വലനപ്രകാശാന് സസര്ജരക്ഷോധിപതേര്വധായ ॥ 103 ॥
സതാന് പ്രചിച്ഛേദഹിരാക്ഷസേന്ദ്രഃഛിത്വാചതന്ലക്ഷ്മണമാജഘാന ।
ശരേണകാലാഗ്നിസമപ്രഭേണസ്വയമ്ഭുദത്തേനലലാടദേശേ ॥ 104 ॥
സലക്ഷ്മണോരാവണസായകാര്തശ്ചചാലചാപംശിധിലമ്പ്രഗൃഹ്യ ।
പുനശ്ചസഞ്ജ്ഞാമ്പ്രതിലഭ്യകൃച്ഛ്രാച്ചിച്ഛേദചാപന്ത്രിദശേന്ദ്രശത്രോ ॥ 105 ॥
നികൃത്തചാപന്ത്രിഭിരാജഘാനബാണൈസ്തദാദാശരഥിശ്ശിതാഗ്രൈഃ ।
സസായകാര്തോവിചചാലരാജാകൃച്ഛ്രാച്ഛസഞ്ജ്ഞാമ്പുനരാസസാദ ॥ 106 ॥
സകൃത്തചാപഃശരതാഡിതശ്ചമേദാര്ദ്രഗാത്രോരുധിരാവസിക്തഃ ।
ജഗ്രാഹശക്തിംസ്വയമുഗ്രശക്തിസ്സ്വയമ്ഭുദത്താംയുധിദേവശത്രുഃ ॥ 107 ॥
സതാംസധൂമാനലസന്നികാശാംവിത്രാസനീംസംയതിവാനരാണാമ് ।
ചിക്ഷേപശക്തിന്തരസാജ്വലന്തീംസൌമിത്രയേരാക്ഷസരാഷ്ട്രനാഥഃ ॥ 108 ॥
താമാപതന്തീമ്ഭരതാനുജോഽസ്ത്രൈര്ജഘാനബാണൈശ്ചഹുതാഗ്നികല്പൈഃ ।
തഥാപിസാതസ്യവിവേശശക്തിര്ഭുജാന്തരന്ദാശരഥേര്വിശാലമ് ॥ 109 ॥
സശക്തിമാന് ശക്തിസമാഹതഃസന് പ്രജജ്വാലമുഹുഃരഘുപ്രവീരഃ ।
തംവിഹ്വലന്തംസഹസാഭ്യുപേത്യജഗ്രാഹരാജാതരസാഭുജാഭ്യാമ് ॥ 110 ॥
ഹിമവാന് മന്ദരോമേരുസ്തൈലോക്യംവാസഹാമരൈഃ ।
ശക്യമ്ഭുജാഭ്യാമുദ്ധര്തുന്നസങ് ഖ്യേഭരതാനുജഃ ॥ 111 ॥
ശക്ത്യാബ്രാഹ്മ്യാഹിസൌമിത്രിസ്താഡിതാസ്തുസ്തനാന്തരേ ।
വിഷ്ണോരചിന്യന്ത്യംസ്വമ്ഭാഗമാത്മാനമ്പ്രത്യനുസ്മരത് ॥ 112 ॥
തതോദാനവദര്പഘ്നംസൌമിത്രിന്ദേവകണ്ടകഃ ।
തമ്പീഡയിത്വാബാഹുഭ്യാന്നപ്രഭുര്ലങ്ഘനേഽഭവത് ॥ 113 ॥
അഥവായുസുതഃക്രുദ്ധോരാവണംസമഭിദ്രവത് ।
ആജഘാനോരസിക്രുദ്ധോവജ്രകല്പേനമുഷ്ടിനാ ॥ 114 ॥
തേനമുഷ്ടിപ്രഹാരേണരാവണോരാക്ഷസേശ്വരഃ ।
ജാനുഭ്യാമപതദ്ഭൂമൌചചാലചപപാതച ॥ 115 ॥
ആസ്യൈശ്ച നേത്രൈഃ ശ്രവണൈഃ പപാത രുധിരം ബഹു ।
വിഘാര്ണമാനോ നിശ്ചേഷ്ടോ രഥോപസ്ഥ ഉപാചിശത് ॥ 116 ॥
വിസഞ്ജ്ഞോമൂര്ച്ഛ്രിതശ്ചാസീന്നചസ്ഥാനംസമാലഭത് ।
വിസഞ്ജ്ഞംരാവണന്ദൃഷ്ടവാസമരേഭീമവിക്രമമ് ॥ 117 ॥
ഋഷയോവാനരാശ്ചൈവനേദുര്ദേവാസ്സവാസവാഃ ।
ഹനൂമാനപിതേജസ്വീലക്ഷ്മണംരാവണാര്ധിതമ് ॥ 118 ॥
ആനയദ്രാഘവാഭ്യാശമ്ബാഹുഭ്യാമ്പരിഗൃഹ്യതമ് ।
വായുസൂനോഃസുഹൃത്ത്വേനഭക്ത്യാപരമയാചസഃ ॥ 119 ॥
ശത്രൂണാമപ്രകമ്പ്യോഽപിലഘുത്വമഗമത്കപേഃ ।
തംസമുത്സൃജ്യസാശക്തിഃസൌമിത്രിംയുധിദുര്ജയമ് ॥ 120 ॥
രാവണസ്യരഥേതസ്മിന് സ്ഥാനമ്പുനരുപാഗതാ ।
ആശ്വസ്തശ്ചനിശല്യശ്ചലക്ഷ്മണശ്ശത്രുസൂദനഃ ॥ 121 ॥
വിഷ്ണോര്ഭാഗമമീമാംസ്യമാത്മാനമ്പ്രത്യനുസ്മരന് ।
രാവണോഽപിമഹാതേജാഃപ്രാപ്യസഞ്ജ്ഞാമ്മഹാഹവേ ॥ 122 ॥
ആദദേനിശിതാന് ബാണാന് ജഗ്രാഹചമഹദ്ധമഃ ।
നിപാതിതമഹാവീരാന്ദ്രവന്തീംവാനരീഞ്ചമൂമ് ॥ 123 ॥
രാഘവസ്തുരണേദൃഷ്ടവാരാവണംസമഭിദ്രവത് ।
അഥൈവമുപസങ്ഗമ്യഹനൂമാന്വാക്യമബ്രവീത് ॥ 124 ॥
മമപൃഷ്ഠംസമാരുഹ്യരാക്ഷസംശാസ്തുമര്ഹസി ।
വിഷ്ണുര്യഥാഗരുത്മന്തമ്ബലവന്തംസമാഹിതഃ ॥ 125 ॥
തച്ഛ്രുത്വാരാഘവോവാക്യംവായുപുത്രേണഭാഷിതമ് ।
ആരുരോഹമഹാശൂരമ്ബലവന്തമ്മഹാകപിമ് ॥ 126 ॥
രഥസ്ഥംരാവണംസങ് ഖ്യേദദര്ശമനുജാധിപഃ ।
തമാലോക്യമഹാതേജാഃപ്രദുദ്രാവസരാഘവഃ ॥ 127 ॥
വൈരോചനിവക്രുദ്ധോവിഷ്ണുരഭ്യുദ്യതായുധഃ ।
ജ്യാശബ്ദമകരോത്തീവ്രംവജ്രനിഷ്പേഷനിസ്വനമ് ॥ 128 ॥
ഗിരാഗമ്ഭീരയാരാമോരാക്ഷസേന്ദ്രമുവാചഹ ।
തിഷ്ഠതിഷ്ഠമമത്വംഹികൃത്വാവിപ്രിയമീദൃശമ് ॥ 129 ॥
ക്വനുരാക്ഷസശാര്ദൂല ഗതോമോക്ഷമവാപ്സ്യസി ।
യദീന്ദ്രവൈവസ്വതഭാസ്കരാന്വാസ്വയമ്ഭുവൈശ്വാനരശങ്കരാന്വാ ।
ഗമിഷ്യസിത്വന്ദശവാദിശോവാതഥാപിമേനാദ്യഗതോവിമോക്ഷ്യസേ ॥ 130 ॥
യശ്ചൈഷ ശക്ത്യാ നിഹതസ്ത്വയാദ്യ ।
ഗച്ഛന്വിഷാദം സഹസാഭ്യുപേത്യ ।
സ ഏഷ രക്ഷോഗണരാജ മൃത്യുഃ ।
സപുത്രപൌത്രസ്യ തവാദ്യ യുദ്ധേ ॥ 131 ॥
ഏതേനചാത്യദ്ഭുതദര്ശനാനിശരൈര്ജവസ്ഥാനകൃതാലയാനി ।
ചതുര്ധശാന്യാത്തവരായുധാനിരക്ഷഃസഹസ്രാണിനിഷൂദിതാനി ॥ 132 ॥
രാഘവസ്യവചശ്ശ്രുത്വാരാക്ഷസേന്ദ്രോമഹാബലഃ ।
വായുപുത്രമ്മഹാവേഗംവഹന്തംരാഘവംരണേ ॥ 133 ॥
രോഷേണമഹതാവിഷ്ടഃപൂര്വവൈരമനുസ്മരന് ।
ആജഘാനശരൈര്ദീപ്സ്സൈഃകാലാനലശിഖോപമൈഃ ॥ 134 ॥
രാക്ഷസേനാഹവേതസ്യതാഡിതസ്യാപിസായകൈഃ ।
സ്വഭാവതേജോയുക്തസ്യഭൂയസ്തേജോഽഭ്യവര്ധത ॥ 135 ॥
തതോരാമോമഹാതേജാരാവണേനകൃതവ്രണമ് ।
ദൃഷ്ടവാപ്ലവഗശാര്ദൂലങ്ക്രോധസ്യവശമേയിവാന് ॥ 136 ॥
തസ്യാഭിസങ്ക്രമ്യരഥംസചക്രംസാശ്വധ്വജച്ഛത്രമഹാപതാകമ് ।
സസാരഥിംസാശനിശൂലഖഡഗംരാമഃപ്രചിച്ഛേദശരൈസ്സുപുങ്ഖൈഃ ॥ 137 ॥
അഥേന്ദ്രശത്രുന്തരസാജഘാനബാണേനവജ്രാശനിസന്നിഭേന ।
ഭുജാന്തരേവ്യൂഢസുജാതരൂപേവജ്രേണമേരുമ്ഭഗവാനിവേന്ദ്രഃ ॥ 138 ॥
യോവജ്രപാതശനിസന്നിപാതാന്നചക്ഷുഭേനാപിചചാലരാജാ ।
സരാമബാണാഭിഹതോഭൃശാര്തശ്ചചാലചാപഞ്ചമുമോചവീരഃ ॥ 139 ॥
തംവിഹ്വലന്തമ്പ്രസമീക്ഷ്യരാമസ്സമാദദേദീപ്തമഥാര്ഥചന്ദ്രമ് ।
തേനാര്കവര്ണംസഹസാകിരീടഞ്ചിച്ഛേദരക്ഷോധിപതേര്മഹാത്മാ ॥ 140 ॥
തന്നിര്വിഷാശീവിഷസന്നികാശംശാന്താര്ചിഷംസൂര്യമിവാപ്രകാശമ് ।
ഗതശ്രിയങ്കൃത്തകിരീടകൂടമുവാചരാമോയുധിരാക്ഷസേന്ദ്രമ് ॥ 141 ॥
കൃതം ത്വയാ കര്മ മഹത്സുഭീമമ് ।
ഹതപ്രവീരശ്ച കൃതസ്ത്വയാഹമ് ।
തസ്മാത്പരിശ്രാന്ത ഇതി വ്യവസ്യ ।
ന്ന ത്വാം ശരൈര്മഋത്യുവശം നയാമി ॥ 142 ॥
ഗച്ഛാനുജാനാമിരണാര്ധിതസ്ത്വമ്പ്രവിശ്യരാത്രിഞ്ചരരാജലങ്കാമ് ।
ആശ്വസ്യനിര്യാഹിരഥീചധന്വീതദാബലമ്പ്രേക്ഷ്യസിമേരഥസ്ഥഃ ॥ 143 ॥
സഏവമുക്തോഹതദര്പഹര്ഷോനികൃത്തചാപശ്ചഹതാശ്വസൂതഃ ।
ശരാര്ദിതഃകൃത്തമഹാകിരീടോവിവേശലങ്കാംസഹസാസ്മരാജാ ॥ 144 ॥
പ്രവിഷ്ടേരജനീചരേന്ദ്രേമഹാബലേദാവവദേവശത്രൌ ।
ഹരീന് വിശല്യാന് സഹലക്ഷ്മണേനചകാരരാമഃപരമാഹവാഗ്രേ ॥ 145 ॥
തസ്മിന്പ്രഭന്നേത്രിദശേന്ദ്രശതൌസുരാസുരാഭൂതഗണാദിശശ്ച ।
സസാഗരാസ്സര്ഷിമഹോരഗാശ്ചതഥൈവഭൂമ്യമ്ബുചരാശ്ചപ്രഹൃഷ്ടാഃ ॥ 146 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഏകോനഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
tasminhaterākṣasasainyapāleplavaṅgamānāmṛṣabheṇayuddhe |
bhīmayudhaṃsāgaratulyavegaṃvidudruverākṣasarājasainyam || 1 ||
gatvā'tharakṣodhipateśśaśaṃsussenāpatimpāvakasūnuśastam |
tacchāpiteṣāṃvacananniśamyarakṣodhipaḥkrodhavaśañjagāma || 2 ||
saṅ khyeprahastannihatanniśamyaśokārditaḥkrodhaparītacetāḥ |
uvācatānrākṣasayūthamukhyānindroyathānirjarayothamukhyān || 3 ||
nāvajñāripavekāryāyairindrabalasūdanaḥ |
sūditassainyapālomesānuyātrassakuñjaraḥ || 4 ||
so'haṃripuvināśāyavijayāyāvicārayan |
svayamevagamiṣyāmiraṇaśīrṣantadadbhutam || 5 ||
adyatadvānarānīkaṃrāmañcasahalakṣmaṇam |
nirdahiṣyāmibāṇaughairvanandīpssairivānagibhiḥ || 6 ||
saevamuktvājvalanaprakāśaṃrathanturaṅgottamarājayuktam |
prakāśamānaṃvapuṣājvalantaṃsamārurohāmararājaśatruḥ || 7 ||
sa śankha bherī paṭaha praṇādair |
āsphoṭita kṣveḍita simha nādaih |
puṇyaih stavaiś ca apy abhipūjyamānas |
stadā yayau rākṣasa rāja mukhyah || 8 ||
sa nīlajīmūtanikāśarūpai |
rmāṃsa aśanaih pāvaka dīpta netraih |
babhau vṛto rākṣasa rāja mukhyair |
bhūtair vṛto rudra;iva amara īśah || 9 ||
tatonagaryāssahasāmahaujāniṣkramyatadvānarasainyamugram |
mahārṇavābhrastanitandadarśasamudyatampādapaśailahastam || 10 ||
tadrākṣasānīkamatipracaṇḍamālokyarāmobhujagendrabāhuḥ |
vibhīṣaṇaṃśastrabhṛtāṃvariṣṭhamuvācasevānugataḥpṛthuśrīḥ || 11 ||
nānāpatākadhvajaśastrajuṣṭamprāsāsiśūlāyuthavajrajuṣṭam |
kasyedamakṣobhyamabhīrujuṣṭammahendropamanāgajuṣṭam || 12 ||
tatasturāmasyaniśamyavākyaṃvibhīṣaṇaṃśśakrasamānavīryaḥ |
śaśaṃsarāmasyabalapravegammahātmanāṃrākṣasapuṅgavānām || 13 ||
yo'saugajaskandhagatomahātmānavoditārkopamatāmravaktraḥ |
prakampayannāgaśiro'bhyupaitihyakampanantvenamavehirājan || 14 ||
yo asau rathastho mṛga rāja ketur |
dhūnvan dhanuh śakra dhanuh prakāśam |
karī iva bhāty ugra vivṛtta damṣṭrah |
sa;indrajin nāma vara pradhānah || 15 ||
yaścaiṣavnidhyāstamahendrakalpodhanvīrathastho'tirathotivīraḥ |
viṣpārayan cāpamatulyamānannāmnātikāyo'tivivṛddhakāyaḥ || 16 ||
yo'saunavārkoditatāmracakṣurāruhyaghaṇṭāninadapraṇādam |
gajaṅkharaṅgarjativaimahātmāmahodaronāmasaeṣaḥvīraḥ || 17 ||
yo'sauhayaṅkāñcanacitrabhāṇḍamāruhyasandhyābhragiriprakāśam |
prāsaṃsamudyamyamarīcinaddhampiśācaeṣo'śanitulyavegaḥ || 18 ||
yaścaiṣaśūlanniśitampragṛhyavidyutprabhaṅkiṅkaravajravegam |
vṛṣendramāsthāyagiriprakāśamāyātiyo'sautriśirāyaśasvī || 19 ||
asaucajīmūtanikāśarūpaḥkumbhaḥpṛthuvyūḍhasujātavakṣāḥ |
samāhitaḥpannagarājaketurviṣpārayanyātidhanurvidhūnvan || 20 ||
yaścaiṣajāmbūnadavajrajuṣṭandīptaṃsadhūmamparighampragṛhya |
āyātirakṣobalaketubhūtaḥso'saunikumbho'dbhutaghorakarmā || 21 ||
yaścaiṣacāpāsiśaraughajuṣṭampatākinampāvakadīptarūpam |
rathaṃsamāsthāyavibhātyudagronarāntako'saunagaśṛṅgayodhī || 22 ||
yaścaiṣanānāvidhaghorarūpairvyāghroṣṭranāgendramṛgāśvavaktraiḥ |
bhūtairvṛtobhātivivṛttanetsraiso'sausurāṇāmapidarpahantā || 23 ||
yatra etad indu pratimaṃ vibhātic |
cattraṃ sitaṃ sūkṣma śalākaṃ agryam |
atra eṣa rakṣo adhipatir mahātmā |
bhūtair vṛto rudra;iva avabhāti || 24 ||
asau kirīṭī cala kuṇḍala āsyo |
nāga indra vindhya upama bhīma kāyah |
mahā indra vaivasvata darpa hantā |
rakṣo adhipah sūrya;iva avabhāti || 25 ||
pratyuvācatatorāmovibhīṣaṇamarindam |
ahodīptamahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ || 26 ||
āditya;iva duṣprekṣyo raśmibhir bhāti rāvaṇah |
suvyaktaṃ lakṣaye hy asya rūpaṃ tejah samāvṛtam || 27 ||
devadānavavīrāṇāṃvapurnaivaṃvidhambhavet |
yādṛśaṃrākṣasendrasyavapuretatprakāśate || 28 ||
sarveparvatasaṅkāśāssarveparvatayodhinaḥ |
sarvedīptāyudhadharāyodhāścāsyamahojasaḥ || 29 ||
bhātirakṣorājo'saupradīpttairbhīmavikramaiḥ |
bhūtaiḥparivṛtastīkṣṇairdehavadbhirivāntakaḥ || 30 ||
diṣṭyā'yamadyapāpātmāmamadṛṣṭipathaṅgataḥ |
adyakrodhaṃvimokṣyāmisītāharaṇasambhavam || 31 ||
evamuktvātatorāmodhanurādāyavīryavān |
lakṣmaṇānucarastasthausamuddhṛtyaśarottamam || 32 ||
tataḥsarakṣodhipatirmahātmārakṣāṃsitānyāhamahābalāni |
dvāreṣucaryāgṛhagopureṣusunirvṛtāstiṣṭhatanirviśaṅkāḥ || 33 ||
hā'gatammāṃsahitambhavadbhirvanaukasaśchidramidaṃviditvā |
śūnyāpurīnduṣprasahāmpramathyapradharṣayeyussahasāsametāḥ || 34 ||
visarjayitvāsacivāṃstatastāngateṣurakṣassuyathāniyogam |
vyacārayadvānarasāgaraughammahājhaṣaḥpūrṇamivārṇavaugham || 35 ||
tamāpatantaṃsahasāsamīkṣyadīpteṣucāpaṃyudhirākṣasendram |
mahatsamutpāṭyamahīdharāgrandudrāvarakṣodhipatiṃharīśaḥ || 36 ||
tacchailaśṛṅgambahuvṛkṣasānumpragṛhyacikṣepaniśācarāya |
tamāpatantaṃsahasāsamīkṣyacicchedabāṇaistapanīyapuṅkhaiḥ || 37 ||
tasmin pravṛddhottamasānuvṛkṣeśṛṅgevikīrṇepatitepṛthivyām |
mahāhikalpaṃśaramantakābhaṃsamādadherākṣasalokanāthaḥ || 38 ||
sataṅgṛhītvā'nilatulyavegaṃsavisphuliṅgajvalanaprakāśam |
bāṇammahendrāśanitulyavegañcikṣepasugrīvavadhāyaruṣṭaḥ || 39 ||
sasāyakorāvaṇabāhumuktaḥśakrāśaniprakhyavapuśśitāgraḥ |
sugrīvamāsādyabibhedavegādguheritākrauñcamivograśaktiḥ || 40 ||
sasāyakārtoviparītacetāḥkūjanpṛthivyānnipapātavīraḥ |
tamprekṣyabhūmaupatitaṃvisañjñanneduḥprahṛṣṭāyudhiyātudhānāḥ || 41 ||
tatogavākṣogavayassudaṃṣṭrastvatharṣabhojyotimukhonalaśca |
śailān samutpāṭyavivṛddhakāyāḥpradudruvustampratirākṣasendram || 42 ||
teṣāmprahārān sacakāramoghān rakṣodhipobāṇaśataiḥśitāgraiḥ |
tānvānarendrānapibāṇajālairbibhedajāmbūnadacitrapuṅkhaiḥ || 43 ||
tevānarendrāstridaśāribāṇairbhinnānipeturbhuvibhīmakāyāḥ |
tatastutadvānarasainyamugrampracchādayāmāsasabāṇajālaiḥ || 44 ||
tevadhyamānāḥpatitāḥpravīrānānadyamānābhayaśalyaviddhāḥ |
śākhāmṛgārāvaṇasāyakārtājagmuśśaraṇyaṃśaraṇaṃsmarāmam || 45 ||
tato mahātmā sa dhanur dhanuṣmān |
ādāya rāmah saharā jagāma |
taṃ lakṣmaṇah prānjalir abhyupetya |
uvāca vākyaṃ parama artha yuktam || 46 ||
kāmamāryassuparyāptovadhāyāsyadurātmanaḥ |
vidhamiṣyāmyahañcaitamanujānīhimāṃvibho || 47 ||
tamabravīnmahātejārāmassatyaparākramaḥ |
gacchayatnaparaścāpibhavalakṣmaṇa saṃyuge || 48 ||
rāvaṇohimahāvīryoraṇe'dbhutaparākramaḥ |
trailokyenāpisaṅkruddhoduṣprasahyonasaṃśayaḥ || 49 ||
tasyacchidrāṇimārgasvasvacchidrāṇicalakṣya |
cakṣuṣādhanuṣāyatnā prakṣātmānaṃsamāhitaḥ || 50 ||
rāghavasyavacaśśrutvāsapariṣvajyābhipūjyaca |
abhivādyatat rāmaṃyayausaumitrirāhavam || 51 ||
sarāvaṇaṃvāraṇahastabāhundadarśabhīmodyatadīptacāpam |
pracchādayantaṃśaravṛṣṭijālaistānvānarābhaninnavikīrṇadehān || 52 ||
tamālokyamahātejāhanūmānmārutātmajaḥ |
nivāryaśarajālānipradudrāvasarāvaṇam || 53 ||
rathantasyasamāsādyabāhumudyamyadakṣiṇam |
trāsayanrāvaṇandhīmānhanūmānvākyamabravīt || 54 ||
devadānavagandharvāyakṣāścasaharākṣaisaiḥ |
avaśyantutvayābhagnāvānarebhyastutebhayam || 55 ||
eṣamedakṣiṇobāhuḥpañcaśākhaḥsamudyataḥ |
vidhamiṣyatitedehādbhūtātmānañciroṣitam || 56 ||
śrutvāhanumatovākyaṃrāvaṇobhīmavikramaḥ |
saṃraktanayanaḥkrodhādidaṃvacanamabravīt || 57 ||
kṣiprampraharaniḥśaṅkaṃsthirāṅkīrtimavāpnuhi |
tatastvāñjñātavikrāntannāśayiṣyāmivānara || 58 ||
rāvaṇasyavacaśśrutvāvāyusūnurvaco'bravīt |
prahṛtaṃhimayāpūrvamakṣantavasutantava || 59 ||
evamuktomahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
ājaghānānilasutantalenorasivīryavān || 60 ||
satalābhihatastenacacālacamuhurmuhuḥ |
sthitvāmuhūrtantejasvīsthairyaṅkṛtvāmahāmatiḥ || 61 ||
ājaghānābhisaṅkṛddhastalenaivāmaradviṣam |
tatastatenābhihatovānareṇamahātmanā || 62 ||
daśagrīvaḥsamādhūtoyathābhūmicale'calaḥ |
saṅgrāmetantathādṛṣṭavārāvaṇantalatāḍitam || 63 ||
ṛṣayovānarāḥsiddhānedurdevāssahāsuraiḥ |
athā'śvāsyamahātejārāvaṇovākyamabravīt || 64 ||
sādhuvānara vīryeṇaślāghanīyo'simeripuḥ |
rāvaṇenaivamuktastumārutirvākyamabravīt || 65 ||
dhigastumamavīryeṇayastvañjīvasirāvaṇa |
sakṛttupraharedānīndurbhuddhe kiṃvikatthase || 66 ||
tatastvāmmāmikāmuṣṭirnayiṣyatiyamakṣayam |
tomārativākyenakodhastasyatadā'jvalat || 67 ||
saṃraktanayanoyatnānmuṣṭimudyamyadakṣiṇam |
pātayāmāsavegenavānarorasivīryavān || 68 ||
hanūmān vakṣasivyūḍhesañcacālahataḥpunaḥ |
vihvalantutadādṛṣṭavāhanūmantammahābalam || 69 ||
rathenātirathaśaśīghrannīlampratisamabhyagāt |
rākṣasānāmadhipatirdhaśagrīvaḥpratāpavān || 70 ||
pannagapratimairbhīmaiḥparamarmābhibhedibhiḥ |
śarairādīpayāmāsanīlaṃharicamūpatim || 71 ||
saśaraughasamāyastonīlaḥkapicamūpatiḥ |
kareṇekaineśailāgraṃrakṣodhipataye'sṛjat || 72 ||
hanūmānapitejasvīsamāśvastomahāmanāḥ |
viprekṣamāṇoyuddhepsussaroṣamidamabravīt || 73 ||
nīlenasahasaṃyuktaṃrāvaṇaṃrākṣaseśvaram |
anyenayudyamānasyanayuktamabhidhāvanam || 74 ||
rāvaṇo'pimahātejāstañcchṛṅgaṃsaptabhiḥśaraiḥ |
ājaghānasutīkṣṇāgraistadvikīrṇampapātaha || 75 ||
tadvikīrṇaṅgireśśṛṅgandṛṣṭavāharicamūpatiḥ |
kālānagirivajajvālakopenaparavīrahā || 76 ||
so'śvakarṇāndhān śālāṃścūtāścāpisupuṣpitān |
anyāṃścavividhān vṛkṣānnīlaścikṣepasaṃyuge || 77 ||
satānvṛkṣān samāsādyapraticicchedarāvaṇaḥ |
abhyavarṣatsughoreṇaśaravarṣeṇapāvakim || 78 ||
abhivṛṣṭaśśaraugheṇameghenevamahābalaḥ |
hrasvaṅkṛtvātatorūpandhvajāgrenipapātaha || 79 ||
pāvakātmajamālokyadhvajāgresamavasthitam |
jajvālarāvaṇaḥkrodhāttatonīlonanādaca || 80 ||
dhvajāgredhanuṣaścāgrekirīṭāgrecataṃharim |
lakṣmaṇo'thahanūmāṃścadṛṣṭavārāmaścavismitāḥ || 81 ||
rāvaṇo'pimahātejāḥkapilāghavavismitaḥ |
astramāhārayāmāsadīptamāgneyamadbhutam || 82 ||
tatastecukruśurhṛṣṭālabdalakṣāḥplavaṅgamāḥ |
nīlalāghavasambhrāntandṛṣṭavārāvaṇamāhave || 83 ||
vānarāṇāñcanādevasaṃrabdorāvaṇastadā |
sambhramāviṣṭahṛdayonakiñcitpratyapadyata || 84 ||
āgneyenādhasaṃyuktaṅgṛhītvārāvaṇaśśaram |
dhvajaśīrṣasthitaṃsīlamudaikṣataniśācaraḥ || 85 ||
tato'bravīnmahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
kapelāghavayukto'simāyayāparayā'nayā || 86 ||
jīvitaṅkhalurakṣasvayadiśakto'pivānara |
tānitānyātmarūpāṇisṛjasitvamanekaśaḥ || 87 ||
tathāpitvāmmayāmuktassāyoko'straprayojitaḥ |
jīvitamparirakṣantañjīvitādbhraṃśayiṣyati || 88 ||
evamuktvāmahābāhūrāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
sandhāyabāṇamastraṇacamūpatimatāḍayat || 89 ||
so'strayuktenabāṇenanīlovakṣasitāḍitaḥ |
nirdhahyamānassahasānipapātamahītale || 90 ||
pitṛmahātmyasaṃyogātmanaścāpitejasā |
jānubhyānupatadbhūmaunatuprāṇairvyayujyata || 91 ||
visañjñaṃvānarandṛṣṭavādaśagrīvoraṇotsukaḥ |
rathenāmbudanādenasaumitrimabhidudruve || 92 ||
āsādyaraṇamadhyetaṃvārayitvāsthitojvalan |
dhanurviṣphārayāmāsakampayannivamedinīm || 93 ||
tamāhasaumitriradīnasattvoviṣphārayantandhanuraprameyam |
abhyehimāmadyaniśācarendranavānarāṃstvapratiyoddhumarhaḥ || 94 ||
satasyavākyampratipūrṇaghoṣañjyāśabdamugrañcaniśamyarājā |
āsādyasaumitrimavasthitantaṅkopānvitovācamuvācarakṣaḥ || 95 ||
diṣṭyāsimerāghava dṛṣṭimārgamprāpto'ntagāmīviparītabuddhiḥ |
asmin kṣaṇeyāsyasimṛtyudeśaṃsampādyamānomamabāṇajālaiḥ || 96 ||
tamāhasaumitriravismayānogarjantamudvṛttasitāgradaṃṣṭram |
rājannagarjantimahāprabhāvāvikatthasepāpakṛtāṃvariṣṭha || 97 ||
jānāmivīryantavarākṣasendrabalampratāpañcaparākramañca |
avasthito'haṃśaracāpapāṇirāgacchakimmoghavikatthanena || 98 ||
saevamuktaḥkupitassasarjarakṣothipassaptaśarān supuṅkhān |
tānlakṣmaṇaḥkāñcanacitripuṅkhaiścicchedabāṇairniśitāgradhāraiḥ || 99 ||
tān prekṣamāṇassahasānikṛttānikṛttabhogānivapannagendrān |
laṅkeśvaraḥkrodhavaśañjagāmasasarjacānyānniśitānpṛṣatkān || 100 ||
sabāṇavarṣantuvavarṣatīvraṃrāmānujaḥkārmukasamprayuktam |
kṣurārdhacandrottamakarṇibhallaiḥśarāṃścacicchedanacukṣubheca || 101 ||
sabāṇajālānyathatānitānimoghānipaśyaṃstridaśārirājaḥ |
visismiyelakṣmaṇalāghavenapunaścabāṇānniśitānmumoca || 102 ||
salakṣmaṇaścāpiśarān śitāgrānmahendratulyo'śanitulyavegān |
sandhāyacāpejvalanaprakāśān sasarjarakṣodhipatervadhāya || 103 ||
satān pracicchedahirākṣasendraḥchitvācatanlakṣmaṇamājaghāna |
śareṇakālāgnisamaprabheṇasvayambhudattenalalāṭadeśe || 104 ||
salakṣmaṇorāvaṇasāyakārtaścacālacāpaṃśidhilampragṛhya |
punaścasañjñāmpratilabhyakṛcchrāccicchedacāpantridaśendraśatro || 105 ||
nikṛttacāpantribhirājaghānabāṇaistadādāśarathiśśitāgraiḥ |
sasāyakārtovicacālarājākṛcchrācchasañjñāmpunarāsasāda || 106 ||
sakṛttacāpaḥśaratāḍitaścamedārdragātrorudhirāvasiktaḥ |
jagrāhaśaktiṃsvayamugraśaktissvayambhudattāṃyudhidevaśatruḥ || 107 ||
satāṃsadhūmānalasannikāśāṃvitrāsanīṃsaṃyativānarāṇām |
cikṣepaśaktintarasājvalantīṃsaumitrayerākṣasarāṣṭranāthaḥ || 108 ||
tāmāpatantīmbharatānujo'strairjaghānabāṇaiścahutāgnikalpaiḥ |
tathāpisātasyaviveśaśaktirbhujāntarandāśaratherviśālam || 109 ||
saśaktimān śaktisamāhataḥsan prajajvālamuhuḥraghupravīraḥ |
taṃvihvalantaṃsahasābhyupetyajagrāharājātarasābhujābhyām || 110 ||
himavān mandaromerustailokyaṃvāsahāmaraiḥ |
śakyambhujābhyāmuddhartunnasaṅ khyebharatānujaḥ || 111 ||
śaktyābrāhmyāhisaumitristāḍitāstustanāntare |
viṣṇoracinyantyaṃsvambhāgamātmānampratyanusmarat || 112 ||
tatodānavadarpaghnaṃsaumitrindevakaṇṭakaḥ |
tampīḍayitvābāhubhyānnaprabhurlaṅghane'bhavat || 113 ||
athavāyusutaḥkruddhorāvaṇaṃsamabhidravat |
ājaghānorasikruddhovajrakalpenamuṣṭinā || 114 ||
tenamuṣṭiprahāreṇarāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
jānubhyāmapatadbhūmaucacālacapapātaca || 115 ||
āsyaiśca netraiḥ śravaṇaiḥ papāta rudhiraṃ bahu |
vighārṇamāno niśceṣṭo rathopastha upāciśat || 116 ||
visañjñomūrcchritaścāsīnnacasthānaṃsamālabhat |
visañjñaṃrāvaṇandṛṣṭavāsamarebhīmavikramam || 117 ||
ṛṣayovānarāścaivanedurdevāssavāsavāḥ |
hanūmānapitejasvīlakṣmaṇaṃrāvaṇārdhitam || 118 ||
ānayadrāghavābhyāśambāhubhyāmparigṛhyatam |
vāyusūnoḥsuhṛttvenabhaktyāparamayācasaḥ || 119 ||
śatrūṇāmaprakampyo'pilaghutvamagamatkapeḥ |
taṃsamutsṛjyasāśaktiḥsaumitriṃyudhidurjayam || 120 ||
rāvaṇasyarathetasmin sthānampunarupāgatā |
āśvastaścaniśalyaścalakṣmaṇaśśatrusūdanaḥ || 121 ||
viṣṇorbhāgamamīmāṃsyamātmānampratyanusmaran |
rāvaṇo'pimahātejāḥprāpyasañjñāmmahāhave || 122 ||
ādadeniśitān bāṇān jagrāhacamahaddhamaḥ |
nipātitamahāvīrāndravantīṃvānarīñcamūm || 123 ||
rāghavasturaṇedṛṣṭavārāvaṇaṃsamabhidravat |
athaivamupasaṅgamyahanūmānvākyamabravīt || 124 ||
mamapṛṣṭhaṃsamāruhyarākṣasaṃśāstumarhasi |
viṣṇuryathāgarutmantambalavantaṃsamāhitaḥ || 125 ||
tacchrutvārāghavovākyaṃvāyuputreṇabhāṣitam |
ārurohamahāśūrambalavantammahākapim || 126 ||
rathasthaṃrāvaṇaṃsaṅ khyedadarśamanujādhipaḥ |
tamālokyamahātejāḥpradudrāvasarāghavaḥ || 127 ||
vairocanivakruddhoviṣṇurabhyudyatāyudhaḥ |
jyāśabdamakarottīvraṃvajraniṣpeṣanisvanam || 128 ||
girāgambhīrayārāmorākṣasendramuvācaha |
tiṣṭhatiṣṭhamamatvaṃhikṛtvāvipriyamīdṛśam || 129 ||
kvanurākṣasaśārdūla gatomokṣamavāpsyasi |
yadīndravaivasvatabhāskarānvāsvayambhuvaiśvānaraśaṅkarānvā |
gamiṣyasitvandaśavādiśovātathāpimenādyagatovimokṣyase || 130 ||
yaścaiṣa śaktyā nihatastvayādya |
gacchanviṣādaṃ sahasābhyupetya |
sa eṣa rakṣogaṇarāja mṛtyuḥ |
saputrapautrasya tavādya yuddhe || 131 ||
etenacātyadbhutadarśanāniśarairjavasthānakṛtālayāni |
caturdhaśānyāttavarāyudhānirakṣaḥsahasrāṇiniṣūditāni || 132 ||
rāghavasyavacaśśrutvārākṣasendromahābalaḥ |
vāyuputrammahāvegaṃvahantaṃrāghavaṃraṇe || 133 ||
roṣeṇamahatāviṣṭaḥpūrvavairamanusmaran |
ājaghānaśarairdīpssaiḥkālānalaśikhopamaiḥ || 134 ||
rākṣasenāhavetasyatāḍitasyāpisāyakaiḥ |
svabhāvatejoyuktasyabhūyastejo'bhyavardhata || 135 ||
tatorāmomahātejārāvaṇenakṛtavraṇam |
dṛṣṭavāplavagaśārdūlaṅkrodhasyavaśameyivān || 136 ||
tasyābhisaṅkramyarathaṃsacakraṃsāśvadhvajacchatramahāpatākam |
sasārathiṃsāśaniśūlakhaḍagaṃrāmaḥpracicchedaśaraissupuṅkhaiḥ || 137 ||
athendraśatruntarasājaghānabāṇenavajrāśanisannibhena |
bhujāntarevyūḍhasujātarūpevajreṇamerumbhagavānivendraḥ || 138 ||
yovajrapātaśanisannipātānnacakṣubhenāpicacālarājā |
sarāmabāṇābhihatobhṛśārtaścacālacāpañcamumocavīraḥ || 139 ||
taṃvihvalantamprasamīkṣyarāmassamādadedīptamathārthacandram |
tenārkavarṇaṃsahasākirīṭañcicchedarakṣodhipatermahātmā || 140 ||
tannirviṣāśīviṣasannikāśaṃśāntārciṣaṃsūryamivāprakāśam |
gataśriyaṅkṛttakirīṭakūṭamuvācarāmoyudhirākṣasendram || 141 ||
kṛtaṃ tvayā karma mahatsubhīmam |
hatapravīraśca kṛtastvayāham |
tasmātpariśrānta iti vyavasya |
nna tvāṃ śarairmaṛtyuvaśaṃ nayāmi || 142 ||
gacchānujānāmiraṇārdhitastvampraviśyarātriñcararājalaṅkām |
āśvasyaniryāhirathīcadhanvītadābalamprekṣyasimerathasthaḥ || 143 ||
saevamuktohatadarpaharṣonikṛttacāpaścahatāśvasūtaḥ |
śarārditaḥkṛttamahākirīṭoviveśalaṅkāṃsahasāsmarājā || 144 ||
praviṣṭerajanīcarendremahābaledāvavadevaśatrau |
harīn viśalyān sahalakṣmaṇenacakārarāmaḥparamāhavāgre || 145 ||
tasminprabhannetridaśendraśatausurāsurābhūtagaṇādiśaśca |
sasāgarāssarṣimahoragāścatathaivabhūmyambucarāścaprahṛṣṭāḥ || 146 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकोनषष्टितमस्सर्गः ।
तस्मिन्हतेराक्षससैन्यपालेप्लवङ्गमानामृषभेणयुद्धे ।
भीमयुधंसागरतुल्यवेगंविदुद्रुवेराक्षसराजसैन्यम् ॥ 1 ॥
गत्वाऽथरक्षोधिपतेश्शशंसुस्सेनापतिम्पावकसूनुशस्तम् ।
तच्छापितेषांवचनन्निशम्यरक्षोधिपःक्रोधवशञ्जगाम ॥ 2 ॥
सङ् ख्येप्रहस्तन्निहतन्निशम्यशोकार्दितःक्रोधपरीतचेताः ।
उवाचतान्राक्षसयूथमुख्यानिन्द्रोयथानिर्जरयोथमुख्यान् ॥ 3 ॥
नावज्ञारिपवेकार्यायैरिन्द्रबलसूदनः ।
सूदितस्सैन्यपालोमेसानुयात्रस्सकुञ्जरः ॥ 4 ॥
सोऽहंरिपुविनाशायविजयायाविचारयन् ।
स्वयमेवगमिष्यामिरणशीर्षन्तदद्भुतम् ॥ 5 ॥
अद्यतद्वानरानीकंरामञ्चसहलक्ष्मणम् ।
निर्दहिष्यामिबाणौघैर्वनन्दीप्स्सैरिवानगिभिः ॥ 6 ॥
सएवमुक्त्वाज्वलनप्रकाशंरथन्तुरङ्गोत्तमराजयुक्तम् ।
प्रकाशमानंवपुषाज्वलन्तंसमारुरोहामरराजशत्रुः ॥ 7 ॥
स शन्ख भेरी पटह प्रणादैर् ।
आस्फोटित क्ष्वेडित सिम्ह नादैह् ।
पुण्यैह् स्तवैश् च अप्य् अभिपूज्यमानस् ।
स्तदा ययौ राक्षस राज मुख्यह् ॥ 8 ॥
स नीलजीमूतनिकाशरूपै ।
र्मांस अशनैह् पावक दीप्त नेत्रैह् ।
बभौ वृतो राक्षस राज मुख्यैर् ।
भूतैर् वृतो रुद्र;इव अमर ईशह् ॥ 9 ॥
ततोनगर्यास्सहसामहौजानिष्क्रम्यतद्वानरसैन्यमुग्रम् ।
महार्णवाभ्रस्तनितन्ददर्शसमुद्यतम्पादपशैलहस्तम् ॥ 10 ॥
तद्राक्षसानीकमतिप्रचण्डमालोक्यरामोभुजगेन्द्रबाहुः ।
विभीषणंशस्त्रभृतांवरिष्ठमुवाचसेवानुगतःपृथुश्रीः ॥ 11 ॥
नानापताकध्वजशस्त्रजुष्टम्प्रासासिशूलायुथवज्रजुष्टम् ।
कस्येदमक्षोभ्यमभीरुजुष्टम्महेन्द्रोपमनागजुष्टम् ॥ 12 ॥
ततस्तुरामस्यनिशम्यवाक्यंविभीषणंश्शक्रसमानवीर्यः ।
शशंसरामस्यबलप्रवेगम्महात्मनांराक्षसपुङ्गवानाम् ॥ 13 ॥
योऽसौगजस्कन्धगतोमहात्मानवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः ।
प्रकम्पयन्नागशिरोऽभ्युपैतिह्यकम्पनन्त्वेनमवेहिराजन् ॥ 14 ॥
यो असौ रथस्थो मृग राज केतुर् ।
धून्वन् धनुह् शक्र धनुह् प्रकाशम् ।
करी इव भात्य् उग्र विवृत्त दम्ष्ट्रह् ।
स;इन्द्रजिन् नाम वर प्रधानह् ॥ 15 ॥
यश्चैषव्निध्यास्तमहेन्द्रकल्पोधन्वीरथस्थोऽतिरथोतिवीरः ।
विष्पारयन् चापमतुल्यमानन्नाम्नातिकायोऽतिविवृद्धकायः ॥ 16 ॥
योऽसौनवार्कोदितताम्रचक्षुरारुह्यघण्टानिनदप्रणादम् ।
गजङ्खरङ्गर्जतिवैमहात्मामहोदरोनामसएषःवीरः ॥ 17 ॥
योऽसौहयङ्काञ्चनचित्रभाण्डमारुह्यसन्ध्याभ्रगिरिप्रकाशम् ।
प्रासंसमुद्यम्यमरीचिनद्धम्पिशाचएषोऽशनितुल्यवेगः ॥ 18 ॥
यश्चैषशूलन्निशितम्प्रगृह्यविद्युत्प्रभङ्किङ्करवज्रवेगम् ।
वृषेन्द्रमास्थायगिरिप्रकाशमायातियोऽसौत्रिशिरायशस्वी ॥ 19 ॥
असौचजीमूतनिकाशरूपःकुम्भःपृथुव्यूढसुजातवक्षाः ।
समाहितःपन्नगराजकेतुर्विष्पारयन्यातिधनुर्विधून्वन् ॥ 20 ॥
यश्चैषजाम्बूनदवज्रजुष्टन्दीप्तंसधूमम्परिघम्प्रगृह्य ।
आयातिरक्षोबलकेतुभूतःसोऽसौनिकुम्भोऽद्भुतघोरकर्मा ॥ 21 ॥
यश्चैषचापासिशरौघजुष्टम्पताकिनम्पावकदीप्तरूपम् ।
रथंसमास्थायविभात्युदग्रोनरान्तकोऽसौनगशृङ्गयोधी ॥ 22 ॥
यश्चैषनानाविधघोररूपैर्व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगाश्ववक्त्रैः ।
भूतैर्वृतोभातिविवृत्तनेत्स्रैसोऽसौसुराणामपिदर्पहन्ता ॥ 23 ॥
यत्र एतद् इन्दु प्रतिमं विभातिच् ।
चत्त्रं सितं सूक्ष्म शलाकं अग्र्यम् ।
अत्र एष रक्षो अधिपतिर् महात्मा ।
भूतैर् वृतो रुद्र;इव अवभाति ॥ 24 ॥
असौ किरीटी चल कुण्डल आस्यो ।
नाग इन्द्र विन्ध्य उपम भीम कायह् ।
महा इन्द्र वैवस्वत दर्प हन्ता ।
रक्षो अधिपह् सूर्य;इव अवभाति ॥ 25 ॥
प्रत्युवाचततोरामोविभीषणमरिन्दम् ।
अहोदीप्तमहातेजारावणोराक्षसेश्वरः ॥ 26 ॥
आदित्य;इव दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिभिर् भाति रावणह् ।
सुव्यक्तं लक्षये ह्य् अस्य रूपं तेजह् समावृतम् ॥ 27 ॥
देवदानववीराणांवपुर्नैवंविधम्भवेत् ।
यादृशंराक्षसेन्द्रस्यवपुरेतत्प्रकाशते ॥ 28 ॥
सर्वेपर्वतसङ्काशास्सर्वेपर्वतयोधिनः ।
सर्वेदीप्तायुधधरायोधाश्चास्यमहोजसः ॥ 29 ॥
भातिरक्षोराजोऽसौप्रदीप्त्तैर्भीमविक्रमैः ।
भूतैःपरिवृतस्तीक्ष्णैर्देहवद्भिरिवान्तकः ॥ 30 ॥
दिष्ट्याऽयमद्यपापात्माममदृष्टिपथङ्गतः ।
अद्यक्रोधंविमोक्ष्यामिसीताहरणसम्भवम् ॥ 31 ॥
एवमुक्त्वाततोरामोधनुरादायवीर्यवान् ।
लक्ष्मणानुचरस्तस्थौसमुद्धृत्यशरोत्तमम् ॥ 32 ॥
ततःसरक्षोधिपतिर्महात्मारक्षांसितान्याहमहाबलानि ।
द्वारेषुचर्यागृहगोपुरेषुसुनिर्वृतास्तिष्ठतनिर्विशङ्काः ॥ 33 ॥
हाऽगतम्मांसहितम्भवद्भिर्वनौकसश्छिद्रमिदंविदित्वा ।
शून्यापुरीन्दुष्प्रसहाम्प्रमथ्यप्रधर्षयेयुस्सहसासमेताः ॥ 34 ॥
विसर्जयित्वासचिवांस्ततस्तान्गतेषुरक्षस्सुयथानियोगम् ।
व्यचारयद्वानरसागरौघम्महाझषःपूर्णमिवार्णवौघम् ॥ 35 ॥
तमापतन्तंसहसासमीक्ष्यदीप्तेषुचापंयुधिराक्षसेन्द्रम् ।
महत्समुत्पाट्यमहीधराग्रन्दुद्रावरक्षोधिपतिंहरीशः ॥ 36 ॥
तच्छैलशृङ्गम्बहुवृक्षसानुम्प्रगृह्यचिक्षेपनिशाचराय ।
तमापतन्तंसहसासमीक्ष्यचिच्छेदबाणैस्तपनीयपुङ्खैः ॥ 37 ॥
तस्मिन् प्रवृद्धोत्तमसानुवृक्षेशृङ्गेविकीर्णेपतितेपृथिव्याम् ।
महाहिकल्पंशरमन्तकाभंसमादधेराक्षसलोकनाथः ॥ 38 ॥
सतङ्गृहीत्वाऽनिलतुल्यवेगंसविस्फुलिङ्गज्वलनप्रकाशम् ।
बाणम्महेन्द्राशनितुल्यवेगञ्चिक्षेपसुग्रीववधायरुष्टः ॥ 39 ॥
ससायकोरावणबाहुमुक्तःशक्राशनिप्रख्यवपुश्शिताग्रः ।
सुग्रीवमासाद्यबिभेदवेगाद्गुहेरिताक्रौञ्चमिवोग्रशक्तिः ॥ 40 ॥
ससायकार्तोविपरीतचेताःकूजन्पृथिव्यान्निपपातवीरः ।
तम्प्रेक्ष्यभूमौपतितंविसञ्ज्ञन्नेदुःप्रहृष्टायुधियातुधानाः ॥ 41 ॥
ततोगवाक्षोगवयस्सुदंष्ट्रस्त्वथर्षभोज्योतिमुखोनलश्च ।
शैलान् समुत्पाट्यविवृद्धकायाःप्रदुद्रुवुस्तम्प्रतिराक्षसेन्द्रम् ॥ 42 ॥
तेषाम्प्रहारान् सचकारमोघान् रक्षोधिपोबाणशतैःशिताग्रैः ।
तान्वानरेन्द्रानपिबाणजालैर्बिभेदजाम्बूनदचित्रपुङ्खैः ॥ 43 ॥
तेवानरेन्द्रास्त्रिदशारिबाणैर्भिन्नानिपेतुर्भुविभीमकायाः ।
ततस्तुतद्वानरसैन्यमुग्रम्प्रच्छादयामाससबाणजालैः ॥ 44 ॥
तेवध्यमानाःपतिताःप्रवीरानानद्यमानाभयशल्यविद्धाः ।
शाखामृगारावणसायकार्ताजग्मुश्शरण्यंशरणंस्मरामम् ॥ 45 ॥
ततो महात्मा स धनुर् धनुष्मान् ।
आदाय रामह् सहरा जगाम ।
तं लक्ष्मणह् प्रान्जलिर् अभ्युपेत्य ।
उवाच वाक्यं परम अर्थ युक्तम् ॥ 46 ॥
काममार्यस्सुपर्याप्तोवधायास्यदुरात्मनः ।
विधमिष्याम्यहञ्चैतमनुजानीहिमांविभो ॥ 47 ॥
तमब्रवीन्महातेजारामस्सत्यपराक्रमः ।
गच्छयत्नपरश्चापिभवलक्ष्मण संयुगे ॥ 48 ॥
रावणोहिमहावीर्योरणेऽद्भुतपराक्रमः ।
त्रैलोक्येनापिसङ्क्रुद्धोदुष्प्रसह्योनसंशयः ॥ 49 ॥
तस्यच्छिद्राणिमार्गस्वस्वच्छिद्राणिचलक्ष्य ।
चक्षुषाधनुषायत्ना प्रक्षात्मानंसमाहितः ॥ 50 ॥
राघवस्यवचश्श्रुत्वासपरिष्वज्याभिपूज्यच ।
अभिवाद्यतत् रामंययौसौमित्रिराहवम् ॥ 51 ॥
सरावणंवारणहस्तबाहुन्ददर्शभीमोद्यतदीप्तचापम् ।
प्रच्छादयन्तंशरवृष्टिजालैस्तान्वानराभनिन्नविकीर्णदेहान् ॥ 52 ॥
तमालोक्यमहातेजाहनूमान्मारुतात्मजः ।
निवार्यशरजालानिप्रदुद्रावसरावणम् ॥ 53 ॥
रथन्तस्यसमासाद्यबाहुमुद्यम्यदक्षिणम् ।
त्रासयन्रावणन्धीमान्हनूमान्वाक्यमब्रवीत् ॥ 54 ॥
देवदानवगन्धर्वायक्षाश्चसहराक्षैसैः ।
अवश्यन्तुत्वयाभग्नावानरेभ्यस्तुतेभयम् ॥ 55 ॥
एषमेदक्षिणोबाहुःपञ्चशाखःसमुद्यतः ।
विधमिष्यतितेदेहाद्भूतात्मानञ्चिरोषितम् ॥ 56 ॥
श्रुत्वाहनुमतोवाक्यंरावणोभीमविक्रमः ।
संरक्तनयनःक्रोधादिदंवचनमब्रवीत् ॥ 57 ॥
क्षिप्रम्प्रहरनिःशङ्कंस्थिराङ्कीर्तिमवाप्नुहि ।
ततस्त्वाञ्ज्ञातविक्रान्तन्नाशयिष्यामिवानर ॥ 58 ॥
रावणस्यवचश्श्रुत्वावायुसूनुर्वचोऽब्रवीत् ।
प्रहृतंहिमयापूर्वमक्षन्तवसुतन्तव ॥ 59 ॥
एवमुक्तोमहातेजारावणोराक्षसेश्वरः ।
आजघानानिलसुतन्तलेनोरसिवीर्यवान् ॥ 60 ॥
सतलाभिहतस्तेनचचालचमुहुर्मुहुः ।
स्थित्वामुहूर्तन्तेजस्वीस्थैर्यङ्कृत्वामहामतिः ॥ 61 ॥
आजघानाभिसङ्कृद्धस्तलेनैवामरद्विषम् ।
ततस्ततेनाभिहतोवानरेणमहात्मना ॥ 62 ॥
दशग्रीवःसमाधूतोयथाभूमिचलेऽचलः ।
सङ्ग्रामेतन्तथादृष्टवारावणन्तलताडितम् ॥ 63 ॥
ऋषयोवानराःसिद्धानेदुर्देवास्सहासुरैः ।
अथाऽश्वास्यमहातेजारावणोवाक्यमब्रवीत् ॥ 64 ॥
साधुवानर वीर्येणश्लाघनीयोऽसिमेरिपुः ।
रावणेनैवमुक्तस्तुमारुतिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ 65 ॥
धिगस्तुममवीर्येणयस्त्वञ्जीवसिरावण ।
सकृत्तुप्रहरेदानीन्दुर्भुद्धे किंविकत्थसे ॥ 66 ॥
ततस्त्वाम्मामिकामुष्टिर्नयिष्यतियमक्षयम् ।
तोमारतिवाक्येनकोधस्तस्यतदाऽज्वलत् ॥ 67 ॥
संरक्तनयनोयत्नान्मुष्टिमुद्यम्यदक्षिणम् ।
पातयामासवेगेनवानरोरसिवीर्यवान् ॥ 68 ॥
हनूमान् वक्षसिव्यूढेसञ्चचालहतःपुनः ।
विह्वलन्तुतदादृष्टवाहनूमन्तम्महाबलम् ॥ 69 ॥
रथेनातिरथशशीघ्रन्नीलम्प्रतिसमभ्यगात् ।
राक्षसानामधिपतिर्धशग्रीवःप्रतापवान् ॥ 70 ॥
पन्नगप्रतिमैर्भीमैःपरमर्माभिभेदिभिः ।
शरैरादीपयामासनीलंहरिचमूपतिम् ॥ 71 ॥
सशरौघसमायस्तोनीलःकपिचमूपतिः ।
करेणेकैनेशैलाग्रंरक्षोधिपतयेऽसृजत् ॥ 72 ॥
हनूमानपितेजस्वीसमाश्वस्तोमहामनाः ।
विप्रेक्षमाणोयुद्धेप्सुस्सरोषमिदमब्रवीत् ॥ 73 ॥
नीलेनसहसंयुक्तंरावणंराक्षसेश्वरम् ।
अन्येनयुद्यमानस्यनयुक्तमभिधावनम् ॥ 74 ॥
रावणोऽपिमहातेजास्तञ्च्छृङ्गंसप्तभिःशरैः ।
आजघानसुतीक्ष्णाग्रैस्तद्विकीर्णम्पपातह ॥ 75 ॥
तद्विकीर्णङ्गिरेश्शृङ्गन्दृष्टवाहरिचमूपतिः ।
कालानगिरिवजज्वालकोपेनपरवीरहा ॥ 76 ॥
सोऽश्वकर्णान्धान् शालांश्चूताश्चापिसुपुष्पितान् ।
अन्यांश्चविविधान् वृक्षान्नीलश्चिक्षेपसंयुगे ॥ 77 ॥
सतान्वृक्षान् समासाद्यप्रतिचिच्छेदरावणः ।
अभ्यवर्षत्सुघोरेणशरवर्षेणपावकिम् ॥ 78 ॥
अभिवृष्टश्शरौघेणमेघेनेवमहाबलः ।
ह्रस्वङ्कृत्वाततोरूपन्ध्वजाग्रेनिपपातह ॥ 79 ॥
पावकात्मजमालोक्यध्वजाग्रेसमवस्थितम् ।
जज्वालरावणःक्रोधात्ततोनीलोननादच ॥ 80 ॥
ध्वजाग्रेधनुषश्चाग्रेकिरीटाग्रेचतंहरिम् ।
लक्ष्मणोऽथहनूमांश्चदृष्टवारामश्चविस्मिताः ॥ 81 ॥
रावणोऽपिमहातेजाःकपिलाघवविस्मितः ।
अस्त्रमाहारयामासदीप्तमाग्नेयमद्भुतम् ॥ 82 ॥
ततस्तेचुक्रुशुर्हृष्टालब्दलक्षाःप्लवङ्गमाः ।
नीललाघवसम्भ्रान्तन्दृष्टवारावणमाहवे ॥ 83 ॥
वानराणाञ्चनादेवसंरब्दोरावणस्तदा ।
सम्भ्रमाविष्टहृदयोनकिञ्चित्प्रत्यपद्यत ॥ 84 ॥
आग्नेयेनाधसंयुक्तङ्गृहीत्वारावणश्शरम् ।
ध्वजशीर्षस्थितंसीलमुदैक्षतनिशाचरः ॥ 85 ॥
ततोऽब्रवीन्महातेजारावणोराक्षसेश्वरः ।
कपेलाघवयुक्तोऽसिमाययापरयाऽनया ॥ 86 ॥
जीवितङ्खलुरक्षस्वयदिशक्तोऽपिवानर ।
तानितान्यात्मरूपाणिसृजसित्वमनेकशः ॥ 87 ॥
तथापित्वाम्मयामुक्तस्सायोकोऽस्त्रप्रयोजितः ।
जीवितम्परिरक्षन्तञ्जीविताद्भ्रंशयिष्यति ॥ 88 ॥
एवमुक्त्वामहाबाहूरावणोराक्षसेश्वरः ।
सन्धायबाणमस्त्रणचमूपतिमताडयत् ॥ 89 ॥
सोऽस्त्रयुक्तेनबाणेननीलोवक्षसिताडितः ।
निर्धह्यमानस्सहसानिपपातमहीतले ॥ 90 ॥
पितृमहात्म्यसंयोगात्मनश्चापितेजसा ।
जानुभ्यानुपतद्भूमौनतुप्राणैर्व्ययुज्यत ॥ 91 ॥
विसञ्ज्ञंवानरन्दृष्टवादशग्रीवोरणोत्सुकः ।
रथेनाम्बुदनादेनसौमित्रिमभिदुद्रुवे ॥ 92 ॥
आसाद्यरणमध्येतंवारयित्वास्थितोज्वलन् ।
धनुर्विष्फारयामासकम्पयन्निवमेदिनीम् ॥ 93 ॥
तमाहसौमित्रिरदीनसत्त्वोविष्फारयन्तन्धनुरप्रमेयम् ।
अभ्येहिमामद्यनिशाचरेन्द्रनवानरांस्त्वप्रतियोद्धुमर्हः ॥ 94 ॥
सतस्यवाक्यम्प्रतिपूर्णघोषञ्ज्याशब्दमुग्रञ्चनिशम्यराजा ।
आसाद्यसौमित्रिमवस्थितन्तङ्कोपान्वितोवाचमुवाचरक्षः ॥ 95 ॥
दिष्ट्यासिमेराघव दृष्टिमार्गम्प्राप्तोऽन्तगामीविपरीतबुद्धिः ।
अस्मिन् क्षणेयास्यसिमृत्युदेशंसम्पाद्यमानोममबाणजालैः ॥ 96 ॥
तमाहसौमित्रिरविस्मयानोगर्जन्तमुद्वृत्तसिताग्रदंष्ट्रम् ।
राजन्नगर्जन्तिमहाप्रभावाविकत्थसेपापकृतांवरिष्ठ ॥ 97 ॥
जानामिवीर्यन्तवराक्षसेन्द्रबलम्प्रतापञ्चपराक्रमञ्च ।
अवस्थितोऽहंशरचापपाणिरागच्छकिम्मोघविकत्थनेन ॥ 98 ॥
सएवमुक्तःकुपितस्ससर्जरक्षोथिपस्सप्तशरान् सुपुङ्खान् ।
तान्लक्ष्मणःकाञ्चनचित्रिपुङ्खैश्चिच्छेदबाणैर्निशिताग्रधारैः ॥ 99 ॥
तान् प्रेक्षमाणस्सहसानिकृत्तानिकृत्तभोगानिवपन्नगेन्द्रान् ।
लङ्केश्वरःक्रोधवशञ्जगामससर्जचान्यान्निशितान्पृषत्कान् ॥ 100 ॥
सबाणवर्षन्तुववर्षतीव्रंरामानुजःकार्मुकसम्प्रयुक्तम् ।
क्षुरार्धचन्द्रोत्तमकर्णिभल्लैःशरांश्चचिच्छेदनचुक्षुभेच ॥ 101 ॥
सबाणजालान्यथतानितानिमोघानिपश्यंस्त्रिदशारिराजः ।
विसिस्मियेलक्ष्मणलाघवेनपुनश्चबाणान्निशितान्मुमोच ॥ 102 ॥
सलक्ष्मणश्चापिशरान् शिताग्रान्महेन्द्रतुल्योऽशनितुल्यवेगान् ।
सन्धायचापेज्वलनप्रकाशान् ससर्जरक्षोधिपतेर्वधाय ॥ 103 ॥
सतान् प्रचिच्छेदहिराक्षसेन्द्रःछित्वाचतन्लक्ष्मणमाजघान ।
शरेणकालाग्निसमप्रभेणस्वयम्भुदत्तेनललाटदेशे ॥ 104 ॥
सलक्ष्मणोरावणसायकार्तश्चचालचापंशिधिलम्प्रगृह्य ।
पुनश्चसञ्ज्ञाम्प्रतिलभ्यकृच्छ्राच्चिच्छेदचापन्त्रिदशेन्द्रशत्रो ॥ 105 ॥
निकृत्तचापन्त्रिभिराजघानबाणैस्तदादाशरथिश्शिताग्रैः ।
ससायकार्तोविचचालराजाकृच्छ्राच्छसञ्ज्ञाम्पुनराससाद ॥ 106 ॥
सकृत्तचापःशरताडितश्चमेदार्द्रगात्रोरुधिरावसिक्तः ।
जग्राहशक्तिंस्वयमुग्रशक्तिस्स्वयम्भुदत्तांयुधिदेवशत्रुः ॥ 107 ॥
सतांसधूमानलसन्निकाशांवित्रासनींसंयतिवानराणाम् ।
चिक्षेपशक्तिन्तरसाज्वलन्तींसौमित्रयेराक्षसराष्ट्रनाथः ॥ 108 ॥
तामापतन्तीम्भरतानुजोऽस्त्रैर्जघानबाणैश्चहुताग्निकल्पैः ।
तथापिसातस्यविवेशशक्तिर्भुजान्तरन्दाशरथेर्विशालम् ॥ 109 ॥
सशक्तिमान् शक्तिसमाहतःसन् प्रजज्वालमुहुःरघुप्रवीरः ।
तंविह्वलन्तंसहसाभ्युपेत्यजग्राहराजातरसाभुजाभ्याम् ॥ 110 ॥
हिमवान् मन्दरोमेरुस्तैलोक्यंवासहामरैः ।
शक्यम्भुजाभ्यामुद्धर्तुन्नसङ् ख्येभरतानुजः ॥ 111 ॥
शक्त्याब्राह्म्याहिसौमित्रिस्ताडितास्तुस्तनान्तरे ।
विष्णोरचिन्यन्त्यंस्वम्भागमात्मानम्प्रत्यनुस्मरत् ॥ 112 ॥
ततोदानवदर्पघ्नंसौमित्रिन्देवकण्टकः ।
तम्पीडयित्वाबाहुभ्यान्नप्रभुर्लङ्घनेऽभवत् ॥ 113 ॥
अथवायुसुतःक्रुद्धोरावणंसमभिद्रवत् ।
आजघानोरसिक्रुद्धोवज्रकल्पेनमुष्टिना ॥ 114 ॥
तेनमुष्टिप्रहारेणरावणोराक्षसेश्वरः ।
जानुभ्यामपतद्भूमौचचालचपपातच ॥ 115 ॥
आस्यैश्च नेत्रैः श्रवणैः पपात रुधिरं बहु ।
विघार्णमानो निश्चेष्टो रथोपस्थ उपाचिशत् ॥ 116 ॥
विसञ्ज्ञोमूर्च्छ्रितश्चासीन्नचस्थानंसमालभत् ।
विसञ्ज्ञंरावणन्दृष्टवासमरेभीमविक्रमम् ॥ 117 ॥
ऋषयोवानराश्चैवनेदुर्देवास्सवासवाः ।
हनूमानपितेजस्वीलक्ष्मणंरावणार्धितम् ॥ 118 ॥
आनयद्राघवाभ्याशम्बाहुभ्याम्परिगृह्यतम् ।
वायुसूनोःसुहृत्त्वेनभक्त्यापरमयाचसः ॥ 119 ॥
शत्रूणामप्रकम्प्योऽपिलघुत्वमगमत्कपेः ।
तंसमुत्सृज्यसाशक्तिःसौमित्रिंयुधिदुर्जयम् ॥ 120 ॥
रावणस्यरथेतस्मिन् स्थानम्पुनरुपागता ।
आश्वस्तश्चनिशल्यश्चलक्ष्मणश्शत्रुसूदनः ॥ 121 ॥
विष्णोर्भागममीमांस्यमात्मानम्प्रत्यनुस्मरन् ।
रावणोऽपिमहातेजाःप्राप्यसञ्ज्ञाम्महाहवे ॥ 122 ॥
आददेनिशितान् बाणान् जग्राहचमहद्धमः ।
निपातितमहावीरान्द्रवन्तींवानरीञ्चमूम् ॥ 123 ॥
राघवस्तुरणेदृष्टवारावणंसमभिद्रवत् ।
अथैवमुपसङ्गम्यहनूमान्वाक्यमब्रवीत् ॥ 124 ॥
ममपृष्ठंसमारुह्यराक्षसंशास्तुमर्हसि ।
विष्णुर्यथागरुत्मन्तम्बलवन्तंसमाहितः ॥ 125 ॥
तच्छ्रुत्वाराघवोवाक्यंवायुपुत्रेणभाषितम् ।
आरुरोहमहाशूरम्बलवन्तम्महाकपिम् ॥ 126 ॥
रथस्थंरावणंसङ् ख्येददर्शमनुजाधिपः ।
तमालोक्यमहातेजाःप्रदुद्रावसराघवः ॥ 127 ॥
वैरोचनिवक्रुद्धोविष्णुरभ्युद्यतायुधः ।
ज्याशब्दमकरोत्तीव्रंवज्रनिष्पेषनिस्वनम् ॥ 128 ॥
गिरागम्भीरयारामोराक्षसेन्द्रमुवाचह ।
तिष्ठतिष्ठममत्वंहिकृत्वाविप्रियमीदृशम् ॥ 129 ॥
क्वनुराक्षसशार्दूल गतोमोक्षमवाप्स्यसि ।
यदीन्द्रवैवस्वतभास्करान्वास्वयम्भुवैश्वानरशङ्करान्वा ।
गमिष्यसित्वन्दशवादिशोवातथापिमेनाद्यगतोविमोक्ष्यसे ॥ 130 ॥
यश्चैष शक्त्या निहतस्त्वयाद्य ।
गच्छन्विषादं सहसाभ्युपेत्य ।
स एष रक्षोगणराज मृत्युः ।
सपुत्रपौत्रस्य तवाद्य युद्धे ॥ 131 ॥
एतेनचात्यद्भुतदर्शनानिशरैर्जवस्थानकृतालयानि ।
चतुर्धशान्यात्तवरायुधानिरक्षःसहस्राणिनिषूदितानि ॥ 132 ॥
राघवस्यवचश्श्रुत्वाराक्षसेन्द्रोमहाबलः ।
वायुपुत्रम्महावेगंवहन्तंराघवंरणे ॥ 133 ॥
रोषेणमहताविष्टःपूर्ववैरमनुस्मरन् ।
आजघानशरैर्दीप्स्सैःकालानलशिखोपमैः ॥ 134 ॥
राक्षसेनाहवेतस्यताडितस्यापिसायकैः ।
स्वभावतेजोयुक्तस्यभूयस्तेजोऽभ्यवर्धत ॥ 135 ॥
ततोरामोमहातेजारावणेनकृतव्रणम् ।
दृष्टवाप्लवगशार्दूलङ्क्रोधस्यवशमेयिवान् ॥ 136 ॥
तस्याभिसङ्क्रम्यरथंसचक्रंसाश्वध्वजच्छत्रमहापताकम् ।
ससारथिंसाशनिशूलखडगंरामःप्रचिच्छेदशरैस्सुपुङ्खैः ॥ 137 ॥
अथेन्द्रशत्रुन्तरसाजघानबाणेनवज्राशनिसन्निभेन ।
भुजान्तरेव्यूढसुजातरूपेवज्रेणमेरुम्भगवानिवेन्द्रः ॥ 138 ॥
योवज्रपातशनिसन्निपातान्नचक्षुभेनापिचचालराजा ।
सरामबाणाभिहतोभृशार्तश्चचालचापञ्चमुमोचवीरः ॥ 139 ॥
तंविह्वलन्तम्प्रसमीक्ष्यरामस्समाददेदीप्तमथार्थचन्द्रम् ।
तेनार्कवर्णंसहसाकिरीटञ्चिच्छेदरक्षोधिपतेर्महात्मा ॥ 140 ॥
तन्निर्विषाशीविषसन्निकाशंशान्तार्चिषंसूर्यमिवाप्रकाशम् ।
गतश्रियङ्कृत्तकिरीटकूटमुवाचरामोयुधिराक्षसेन्द्रम् ॥ 141 ॥
कृतं त्वया कर्म महत्सुभीमम् ।
हतप्रवीरश्च कृतस्त्वयाहम् ।
तस्मात्परिश्रान्त इति व्यवस्य ।
न्न त्वां शरैर्मऋत्युवशं नयामि ॥ 142 ॥
गच्छानुजानामिरणार्धितस्त्वम्प्रविश्यरात्रिञ्चरराजलङ्काम् ।
आश्वस्यनिर्याहिरथीचधन्वीतदाबलम्प्रेक्ष्यसिमेरथस्थः ॥ 143 ॥
सएवमुक्तोहतदर्पहर्षोनिकृत्तचापश्चहताश्वसूतः ।
शरार्दितःकृत्तमहाकिरीटोविवेशलङ्कांसहसास्मराजा ॥ 144 ॥
प्रविष्टेरजनीचरेन्द्रेमहाबलेदाववदेवशत्रौ ।
हरीन् विशल्यान् सहलक्ष्मणेनचकाररामःपरमाहवाग्रे ॥ 145 ॥
तस्मिन्प्रभन्नेत्रिदशेन्द्रशतौसुरासुराभूतगणादिशश्च ।
ससागरास्सर्षिमहोरगाश्चतथैवभूम्यम्बुचराश्चप्रहृष्टाः ॥ 146 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
tasminhaterākṣasasainyapāleplavaṅgamānāmṛṣabheṇayuddhe |
bhīmayudhaṃsāgaratulyavegaṃvidudruverākṣasarājasainyam || 1 ||
gatvā'tharakṣodhipateśśaśaṃsussenāpatimpāvakasūnuśastam |
tacchāpiteṣāṃvacananniśamyarakṣodhipaḥkrodhavaśañjagāma || 2 ||
saṅ khyeprahastannihatanniśamyaśokārditaḥkrodhaparītacetāḥ |
uvācatānrākṣasayūthamukhyānindroyathānirjarayothamukhyān || 3 ||
nāvajñāripavekāryāyairindrabalasūdanaḥ |
sūditassainyapālomesānuyātrassakuñjaraḥ || 4 ||
so'haṃripuvināśāyavijayāyāvicārayan |
svayamevagamiṣyāmiraṇaśīrṣantadadbhutam || 5 ||
adyatadvānarānīkaṃrāmañcasahalakṣmaṇam |
nirdahiṣyāmibāṇaughairvanandīpssairivānagibhiḥ || 6 ||
saevamuktvājvalanaprakāśaṃrathanturaṅgottamarājayuktam |
prakāśamānaṃvapuṣājvalantaṃsamārurohāmararājaśatruḥ || 7 ||
sa śankha bherī paṭaha praṇādair |
āsphoṭita kṣveḍita simha nādaih |
puṇyaih stavaiś ca apy abhipūjyamānas |
stadā yayau rākṣasa rāja mukhyah || 8 ||
sa nīlajīmūtanikāśarūpai |
rmāṃsa aśanaih pāvaka dīpta netraih |
babhau vṛto rākṣasa rāja mukhyair |
bhūtair vṛto rudra;iva amara īśah || 9 ||
tatonagaryāssahasāmahaujāniṣkramyatadvānarasainyamugram |
mahārṇavābhrastanitandadarśasamudyatampādapaśailahastam || 10 ||
tadrākṣasānīkamatipracaṇḍamālokyarāmobhujagendrabāhuḥ |
vibhīṣaṇaṃśastrabhṛtāṃvariṣṭhamuvācasevānugataḥpṛthuśrīḥ || 11 ||
nānāpatākadhvajaśastrajuṣṭamprāsāsiśūlāyuthavajrajuṣṭam |
kasyedamakṣobhyamabhīrujuṣṭammahendropamanāgajuṣṭam || 12 ||
tatasturāmasyaniśamyavākyaṃvibhīṣaṇaṃśśakrasamānavīryaḥ |
śaśaṃsarāmasyabalapravegammahātmanāṃrākṣasapuṅgavānām || 13 ||
yo'saugajaskandhagatomahātmānavoditārkopamatāmravaktraḥ |
prakampayannāgaśiro'bhyupaitihyakampanantvenamavehirājan || 14 ||
yo asau rathastho mṛga rāja ketur |
dhūnvan dhanuh śakra dhanuh prakāśam |
karī iva bhāty ugra vivṛtta damṣṭrah |
sa;indrajin nāma vara pradhānah || 15 ||
yaścaiṣavnidhyāstamahendrakalpodhanvīrathastho'tirathotivīraḥ |
viṣpārayan cāpamatulyamānannāmnātikāyo'tivivṛddhakāyaḥ || 16 ||
yo'saunavārkoditatāmracakṣurāruhyaghaṇṭāninadapraṇādam |
gajaṅkharaṅgarjativaimahātmāmahodaronāmasaeṣaḥvīraḥ || 17 ||
yo'sauhayaṅkāñcanacitrabhāṇḍamāruhyasandhyābhragiriprakāśam |
prāsaṃsamudyamyamarīcinaddhampiśācaeṣo'śanitulyavegaḥ || 18 ||
yaścaiṣaśūlanniśitampragṛhyavidyutprabhaṅkiṅkaravajravegam |
vṛṣendramāsthāyagiriprakāśamāyātiyo'sautriśirāyaśasvī || 19 ||
asaucajīmūtanikāśarūpaḥkumbhaḥpṛthuvyūḍhasujātavakṣāḥ |
samāhitaḥpannagarājaketurviṣpārayanyātidhanurvidhūnvan || 20 ||
yaścaiṣajāmbūnadavajrajuṣṭandīptaṃsadhūmamparighampragṛhya |
āyātirakṣobalaketubhūtaḥso'saunikumbho'dbhutaghorakarmā || 21 ||
yaścaiṣacāpāsiśaraughajuṣṭampatākinampāvakadīptarūpam |
rathaṃsamāsthāyavibhātyudagronarāntako'saunagaśṛṅgayodhī || 22 ||
yaścaiṣanānāvidhaghorarūpairvyāghroṣṭranāgendramṛgāśvavaktraiḥ |
bhūtairvṛtobhātivivṛttanetsraiso'sausurāṇāmapidarpahantā || 23 ||
yatra etad indu pratimaṃ vibhātic |
cattraṃ sitaṃ sūkṣma śalākaṃ agryam |
atra eṣa rakṣo adhipatir mahātmā |
bhūtair vṛto rudra;iva avabhāti || 24 ||
asau kirīṭī cala kuṇḍala āsyo |
nāga indra vindhya upama bhīma kāyah |
mahā indra vaivasvata darpa hantā |
rakṣo adhipah sūrya;iva avabhāti || 25 ||
pratyuvācatatorāmovibhīṣaṇamarindam |
ahodīptamahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ || 26 ||
āditya;iva duṣprekṣyo raśmibhir bhāti rāvaṇah |
suvyaktaṃ lakṣaye hy asya rūpaṃ tejah samāvṛtam || 27 ||
devadānavavīrāṇāṃvapurnaivaṃvidhambhavet |
yādṛśaṃrākṣasendrasyavapuretatprakāśate || 28 ||
sarveparvatasaṅkāśāssarveparvatayodhinaḥ |
sarvedīptāyudhadharāyodhāścāsyamahojasaḥ || 29 ||
bhātirakṣorājo'saupradīpttairbhīmavikramaiḥ |
bhūtaiḥparivṛtastīkṣṇairdehavadbhirivāntakaḥ || 30 ||
diṣṭyā'yamadyapāpātmāmamadṛṣṭipathaṅgataḥ |
adyakrodhaṃvimokṣyāmisītāharaṇasambhavam || 31 ||
evamuktvātatorāmodhanurādāyavīryavān |
lakṣmaṇānucarastasthausamuddhṛtyaśarottamam || 32 ||
tataḥsarakṣodhipatirmahātmārakṣāṃsitānyāhamahābalāni |
dvāreṣucaryāgṛhagopureṣusunirvṛtāstiṣṭhatanirviśaṅkāḥ || 33 ||
hā'gatammāṃsahitambhavadbhirvanaukasaśchidramidaṃviditvā |
śūnyāpurīnduṣprasahāmpramathyapradharṣayeyussahasāsametāḥ || 34 ||
visarjayitvāsacivāṃstatastāngateṣurakṣassuyathāniyogam |
vyacārayadvānarasāgaraughammahājhaṣaḥpūrṇamivārṇavaugham || 35 ||
tamāpatantaṃsahasāsamīkṣyadīpteṣucāpaṃyudhirākṣasendram |
mahatsamutpāṭyamahīdharāgrandudrāvarakṣodhipatiṃharīśaḥ || 36 ||
tacchailaśṛṅgambahuvṛkṣasānumpragṛhyacikṣepaniśācarāya |
tamāpatantaṃsahasāsamīkṣyacicchedabāṇaistapanīyapuṅkhaiḥ || 37 ||
tasmin pravṛddhottamasānuvṛkṣeśṛṅgevikīrṇepatitepṛthivyām |
mahāhikalpaṃśaramantakābhaṃsamādadherākṣasalokanāthaḥ || 38 ||
sataṅgṛhītvā'nilatulyavegaṃsavisphuliṅgajvalanaprakāśam |
bāṇammahendrāśanitulyavegañcikṣepasugrīvavadhāyaruṣṭaḥ || 39 ||
sasāyakorāvaṇabāhumuktaḥśakrāśaniprakhyavapuśśitāgraḥ |
sugrīvamāsādyabibhedavegādguheritākrauñcamivograśaktiḥ || 40 ||
sasāyakārtoviparītacetāḥkūjanpṛthivyānnipapātavīraḥ |
tamprekṣyabhūmaupatitaṃvisañjñanneduḥprahṛṣṭāyudhiyātudhānāḥ || 41 ||
tatogavākṣogavayassudaṃṣṭrastvatharṣabhojyotimukhonalaśca |
śailān samutpāṭyavivṛddhakāyāḥpradudruvustampratirākṣasendram || 42 ||
teṣāmprahārān sacakāramoghān rakṣodhipobāṇaśataiḥśitāgraiḥ |
tānvānarendrānapibāṇajālairbibhedajāmbūnadacitrapuṅkhaiḥ || 43 ||
tevānarendrāstridaśāribāṇairbhinnānipeturbhuvibhīmakāyāḥ |
tatastutadvānarasainyamugrampracchādayāmāsasabāṇajālaiḥ || 44 ||
tevadhyamānāḥpatitāḥpravīrānānadyamānābhayaśalyaviddhāḥ |
śākhāmṛgārāvaṇasāyakārtājagmuśśaraṇyaṃśaraṇaṃsmarāmam || 45 ||
tato mahātmā sa dhanur dhanuṣmān |
ādāya rāmah saharā jagāma |
taṃ lakṣmaṇah prānjalir abhyupetya |
uvāca vākyaṃ parama artha yuktam || 46 ||
kāmamāryassuparyāptovadhāyāsyadurātmanaḥ |
vidhamiṣyāmyahañcaitamanujānīhimāṃvibho || 47 ||
tamabravīnmahātejārāmassatyaparākramaḥ |
gacchayatnaparaścāpibhavalakṣmaṇa saṃyuge || 48 ||
rāvaṇohimahāvīryoraṇe'dbhutaparākramaḥ |
trailokyenāpisaṅkruddhoduṣprasahyonasaṃśayaḥ || 49 ||
tasyacchidrāṇimārgasvasvacchidrāṇicalakṣya |
cakṣuṣādhanuṣāyatnā prakṣātmānaṃsamāhitaḥ || 50 ||
rāghavasyavacaśśrutvāsapariṣvajyābhipūjyaca |
abhivādyatat rāmaṃyayausaumitrirāhavam || 51 ||
sarāvaṇaṃvāraṇahastabāhundadarśabhīmodyatadīptacāpam |
pracchādayantaṃśaravṛṣṭijālaistānvānarābhaninnavikīrṇadehān || 52 ||
tamālokyamahātejāhanūmānmārutātmajaḥ |
nivāryaśarajālānipradudrāvasarāvaṇam || 53 ||
rathantasyasamāsādyabāhumudyamyadakṣiṇam |
trāsayanrāvaṇandhīmānhanūmānvākyamabravīt || 54 ||
devadānavagandharvāyakṣāścasaharākṣaisaiḥ |
avaśyantutvayābhagnāvānarebhyastutebhayam || 55 ||
eṣamedakṣiṇobāhuḥpañcaśākhaḥsamudyataḥ |
vidhamiṣyatitedehādbhūtātmānañciroṣitam || 56 ||
śrutvāhanumatovākyaṃrāvaṇobhīmavikramaḥ |
saṃraktanayanaḥkrodhādidaṃvacanamabravīt || 57 ||
kṣiprampraharaniḥśaṅkaṃsthirāṅkīrtimavāpnuhi |
tatastvāñjñātavikrāntannāśayiṣyāmivānara || 58 ||
rāvaṇasyavacaśśrutvāvāyusūnurvaco'bravīt |
prahṛtaṃhimayāpūrvamakṣantavasutantava || 59 ||
evamuktomahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
ājaghānānilasutantalenorasivīryavān || 60 ||
satalābhihatastenacacālacamuhurmuhuḥ |
sthitvāmuhūrtantejasvīsthairyaṅkṛtvāmahāmatiḥ || 61 ||
ājaghānābhisaṅkṛddhastalenaivāmaradviṣam |
tatastatenābhihatovānareṇamahātmanā || 62 ||
daśagrīvaḥsamādhūtoyathābhūmicale'calaḥ |
saṅgrāmetantathādṛṣṭavārāvaṇantalatāḍitam || 63 ||
ṛṣayovānarāḥsiddhānedurdevāssahāsuraiḥ |
athā'śvāsyamahātejārāvaṇovākyamabravīt || 64 ||
sādhuvānara vīryeṇaślāghanīyo'simeripuḥ |
rāvaṇenaivamuktastumārutirvākyamabravīt || 65 ||
dhigastumamavīryeṇayastvañjīvasirāvaṇa |
sakṛttupraharedānīndurbhuddhe kiṃvikatthase || 66 ||
tatastvāmmāmikāmuṣṭirnayiṣyatiyamakṣayam |
tomārativākyenakodhastasyatadā'jvalat || 67 ||
saṃraktanayanoyatnānmuṣṭimudyamyadakṣiṇam |
pātayāmāsavegenavānarorasivīryavān || 68 ||
hanūmān vakṣasivyūḍhesañcacālahataḥpunaḥ |
vihvalantutadādṛṣṭavāhanūmantammahābalam || 69 ||
rathenātirathaśaśīghrannīlampratisamabhyagāt |
rākṣasānāmadhipatirdhaśagrīvaḥpratāpavān || 70 ||
pannagapratimairbhīmaiḥparamarmābhibhedibhiḥ |
śarairādīpayāmāsanīlaṃharicamūpatim || 71 ||
saśaraughasamāyastonīlaḥkapicamūpatiḥ |
kareṇekaineśailāgraṃrakṣodhipataye'sṛjat || 72 ||
hanūmānapitejasvīsamāśvastomahāmanāḥ |
viprekṣamāṇoyuddhepsussaroṣamidamabravīt || 73 ||
nīlenasahasaṃyuktaṃrāvaṇaṃrākṣaseśvaram |
anyenayudyamānasyanayuktamabhidhāvanam || 74 ||
rāvaṇo'pimahātejāstañcchṛṅgaṃsaptabhiḥśaraiḥ |
ājaghānasutīkṣṇāgraistadvikīrṇampapātaha || 75 ||
tadvikīrṇaṅgireśśṛṅgandṛṣṭavāharicamūpatiḥ |
kālānagirivajajvālakopenaparavīrahā || 76 ||
so'śvakarṇāndhān śālāṃścūtāścāpisupuṣpitān |
anyāṃścavividhān vṛkṣānnīlaścikṣepasaṃyuge || 77 ||
satānvṛkṣān samāsādyapraticicchedarāvaṇaḥ |
abhyavarṣatsughoreṇaśaravarṣeṇapāvakim || 78 ||
abhivṛṣṭaśśaraugheṇameghenevamahābalaḥ |
hrasvaṅkṛtvātatorūpandhvajāgrenipapātaha || 79 ||
pāvakātmajamālokyadhvajāgresamavasthitam |
jajvālarāvaṇaḥkrodhāttatonīlonanādaca || 80 ||
dhvajāgredhanuṣaścāgrekirīṭāgrecataṃharim |
lakṣmaṇo'thahanūmāṃścadṛṣṭavārāmaścavismitāḥ || 81 ||
rāvaṇo'pimahātejāḥkapilāghavavismitaḥ |
astramāhārayāmāsadīptamāgneyamadbhutam || 82 ||
tatastecukruśurhṛṣṭālabdalakṣāḥplavaṅgamāḥ |
nīlalāghavasambhrāntandṛṣṭavārāvaṇamāhave || 83 ||
vānarāṇāñcanādevasaṃrabdorāvaṇastadā |
sambhramāviṣṭahṛdayonakiñcitpratyapadyata || 84 ||
āgneyenādhasaṃyuktaṅgṛhītvārāvaṇaśśaram |
dhvajaśīrṣasthitaṃsīlamudaikṣataniśācaraḥ || 85 ||
tato'bravīnmahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
kapelāghavayukto'simāyayāparayā'nayā || 86 ||
jīvitaṅkhalurakṣasvayadiśakto'pivānara |
tānitānyātmarūpāṇisṛjasitvamanekaśaḥ || 87 ||
tathāpitvāmmayāmuktassāyoko'straprayojitaḥ |
jīvitamparirakṣantañjīvitādbhraṃśayiṣyati || 88 ||
evamuktvāmahābāhūrāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
sandhāyabāṇamastraṇacamūpatimatāḍayat || 89 ||
so'strayuktenabāṇenanīlovakṣasitāḍitaḥ |
nirdhahyamānassahasānipapātamahītale || 90 ||
pitṛmahātmyasaṃyogātmanaścāpitejasā |
jānubhyānupatadbhūmaunatuprāṇairvyayujyata || 91 ||
visañjñaṃvānarandṛṣṭavādaśagrīvoraṇotsukaḥ |
rathenāmbudanādenasaumitrimabhidudruve || 92 ||
āsādyaraṇamadhyetaṃvārayitvāsthitojvalan |
dhanurviṣphārayāmāsakampayannivamedinīm || 93 ||
tamāhasaumitriradīnasattvoviṣphārayantandhanuraprameyam |
abhyehimāmadyaniśācarendranavānarāṃstvapratiyoddhumarhaḥ || 94 ||
satasyavākyampratipūrṇaghoṣañjyāśabdamugrañcaniśamyarājā |
āsādyasaumitrimavasthitantaṅkopānvitovācamuvācarakṣaḥ || 95 ||
diṣṭyāsimerāghava dṛṣṭimārgamprāpto'ntagāmīviparītabuddhiḥ |
asmin kṣaṇeyāsyasimṛtyudeśaṃsampādyamānomamabāṇajālaiḥ || 96 ||
tamāhasaumitriravismayānogarjantamudvṛttasitāgradaṃṣṭram |
rājannagarjantimahāprabhāvāvikatthasepāpakṛtāṃvariṣṭha || 97 ||
jānāmivīryantavarākṣasendrabalampratāpañcaparākramañca |
avasthito'haṃśaracāpapāṇirāgacchakimmoghavikatthanena || 98 ||
saevamuktaḥkupitassasarjarakṣothipassaptaśarān supuṅkhān |
tānlakṣmaṇaḥkāñcanacitripuṅkhaiścicchedabāṇairniśitāgradhāraiḥ || 99 ||
tān prekṣamāṇassahasānikṛttānikṛttabhogānivapannagendrān |
laṅkeśvaraḥkrodhavaśañjagāmasasarjacānyānniśitānpṛṣatkān || 100 ||
sabāṇavarṣantuvavarṣatīvraṃrāmānujaḥkārmukasamprayuktam |
kṣurārdhacandrottamakarṇibhallaiḥśarāṃścacicchedanacukṣubheca || 101 ||
sabāṇajālānyathatānitānimoghānipaśyaṃstridaśārirājaḥ |
visismiyelakṣmaṇalāghavenapunaścabāṇānniśitānmumoca || 102 ||
salakṣmaṇaścāpiśarān śitāgrānmahendratulyo'śanitulyavegān |
sandhāyacāpejvalanaprakāśān sasarjarakṣodhipatervadhāya || 103 ||
satān pracicchedahirākṣasendraḥchitvācatanlakṣmaṇamājaghāna |
śareṇakālāgnisamaprabheṇasvayambhudattenalalāṭadeśe || 104 ||
salakṣmaṇorāvaṇasāyakārtaścacālacāpaṃśidhilampragṛhya |
punaścasañjñāmpratilabhyakṛcchrāccicchedacāpantridaśendraśatro || 105 ||
nikṛttacāpantribhirājaghānabāṇaistadādāśarathiśśitāgraiḥ |
sasāyakārtovicacālarājākṛcchrācchasañjñāmpunarāsasāda || 106 ||
sakṛttacāpaḥśaratāḍitaścamedārdragātrorudhirāvasiktaḥ |
jagrāhaśaktiṃsvayamugraśaktissvayambhudattāṃyudhidevaśatruḥ || 107 ||
satāṃsadhūmānalasannikāśāṃvitrāsanīṃsaṃyativānarāṇām |
cikṣepaśaktintarasājvalantīṃsaumitrayerākṣasarāṣṭranāthaḥ || 108 ||
tāmāpatantīmbharatānujo'strairjaghānabāṇaiścahutāgnikalpaiḥ |
tathāpisātasyaviveśaśaktirbhujāntarandāśaratherviśālam || 109 ||
saśaktimān śaktisamāhataḥsan prajajvālamuhuḥraghupravīraḥ |
taṃvihvalantaṃsahasābhyupetyajagrāharājātarasābhujābhyām || 110 ||
himavān mandaromerustailokyaṃvāsahāmaraiḥ |
śakyambhujābhyāmuddhartunnasaṅ khyebharatānujaḥ || 111 ||
śaktyābrāhmyāhisaumitristāḍitāstustanāntare |
viṣṇoracinyantyaṃsvambhāgamātmānampratyanusmarat || 112 ||
tatodānavadarpaghnaṃsaumitrindevakaṇṭakaḥ |
tampīḍayitvābāhubhyānnaprabhurlaṅghane'bhavat || 113 ||
athavāyusutaḥkruddhorāvaṇaṃsamabhidravat |
ājaghānorasikruddhovajrakalpenamuṣṭinā || 114 ||
tenamuṣṭiprahāreṇarāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
jānubhyāmapatadbhūmaucacālacapapātaca || 115 ||
āsyaiśca netraiḥ śravaṇaiḥ papāta rudhiraṃ bahu |
vighārṇamāno niśceṣṭo rathopastha upāciśat || 116 ||
visañjñomūrcchritaścāsīnnacasthānaṃsamālabhat |
visañjñaṃrāvaṇandṛṣṭavāsamarebhīmavikramam || 117 ||
ṛṣayovānarāścaivanedurdevāssavāsavāḥ |
hanūmānapitejasvīlakṣmaṇaṃrāvaṇārdhitam || 118 ||
ānayadrāghavābhyāśambāhubhyāmparigṛhyatam |
vāyusūnoḥsuhṛttvenabhaktyāparamayācasaḥ || 119 ||
śatrūṇāmaprakampyo'pilaghutvamagamatkapeḥ |
taṃsamutsṛjyasāśaktiḥsaumitriṃyudhidurjayam || 120 ||
rāvaṇasyarathetasmin sthānampunarupāgatā |
āśvastaścaniśalyaścalakṣmaṇaśśatrusūdanaḥ || 121 ||
viṣṇorbhāgamamīmāṃsyamātmānampratyanusmaran |
rāvaṇo'pimahātejāḥprāpyasañjñāmmahāhave || 122 ||
ādadeniśitān bāṇān jagrāhacamahaddhamaḥ |
nipātitamahāvīrāndravantīṃvānarīñcamūm || 123 ||
rāghavasturaṇedṛṣṭavārāvaṇaṃsamabhidravat |
athaivamupasaṅgamyahanūmānvākyamabravīt || 124 ||
mamapṛṣṭhaṃsamāruhyarākṣasaṃśāstumarhasi |
viṣṇuryathāgarutmantambalavantaṃsamāhitaḥ || 125 ||
tacchrutvārāghavovākyaṃvāyuputreṇabhāṣitam |
ārurohamahāśūrambalavantammahākapim || 126 ||
rathasthaṃrāvaṇaṃsaṅ khyedadarśamanujādhipaḥ |
tamālokyamahātejāḥpradudrāvasarāghavaḥ || 127 ||
vairocanivakruddhoviṣṇurabhyudyatāyudhaḥ |
jyāśabdamakarottīvraṃvajraniṣpeṣanisvanam || 128 ||
girāgambhīrayārāmorākṣasendramuvācaha |
tiṣṭhatiṣṭhamamatvaṃhikṛtvāvipriyamīdṛśam || 129 ||
kvanurākṣasaśārdūla gatomokṣamavāpsyasi |
yadīndravaivasvatabhāskarānvāsvayambhuvaiśvānaraśaṅkarānvā |
gamiṣyasitvandaśavādiśovātathāpimenādyagatovimokṣyase || 130 ||
yaścaiṣa śaktyā nihatastvayādya |
gacchanviṣādaṃ sahasābhyupetya |
sa eṣa rakṣogaṇarāja mṛtyuḥ |
saputrapautrasya tavādya yuddhe || 131 ||
etenacātyadbhutadarśanāniśarairjavasthānakṛtālayāni |
caturdhaśānyāttavarāyudhānirakṣaḥsahasrāṇiniṣūditāni || 132 ||
rāghavasyavacaśśrutvārākṣasendromahābalaḥ |
vāyuputrammahāvegaṃvahantaṃrāghavaṃraṇe || 133 ||
roṣeṇamahatāviṣṭaḥpūrvavairamanusmaran |
ājaghānaśarairdīpssaiḥkālānalaśikhopamaiḥ || 134 ||
rākṣasenāhavetasyatāḍitasyāpisāyakaiḥ |
svabhāvatejoyuktasyabhūyastejo'bhyavardhata || 135 ||
tatorāmomahātejārāvaṇenakṛtavraṇam |
dṛṣṭavāplavagaśārdūlaṅkrodhasyavaśameyivān || 136 ||
tasyābhisaṅkramyarathaṃsacakraṃsāśvadhvajacchatramahāpatākam |
sasārathiṃsāśaniśūlakhaḍagaṃrāmaḥpracicchedaśaraissupuṅkhaiḥ || 137 ||
athendraśatruntarasājaghānabāṇenavajrāśanisannibhena |
bhujāntarevyūḍhasujātarūpevajreṇamerumbhagavānivendraḥ || 138 ||
yovajrapātaśanisannipātānnacakṣubhenāpicacālarājā |
sarāmabāṇābhihatobhṛśārtaścacālacāpañcamumocavīraḥ || 139 ||
taṃvihvalantamprasamīkṣyarāmassamādadedīptamathārthacandram |
tenārkavarṇaṃsahasākirīṭañcicchedarakṣodhipatermahātmā || 140 ||
tannirviṣāśīviṣasannikāśaṃśāntārciṣaṃsūryamivāprakāśam |
gataśriyaṅkṛttakirīṭakūṭamuvācarāmoyudhirākṣasendram || 141 ||
kṛtaṃ tvayā karma mahatsubhīmam |
hatapravīraśca kṛtastvayāham |
tasmātpariśrānta iti vyavasya |
nna tvāṃ śarairmaṛtyuvaśaṃ nayāmi || 142 ||
gacchānujānāmiraṇārdhitastvampraviśyarātriñcararājalaṅkām |
āśvasyaniryāhirathīcadhanvītadābalamprekṣyasimerathasthaḥ || 143 ||
saevamuktohatadarpaharṣonikṛttacāpaścahatāśvasūtaḥ |
śarārditaḥkṛttamahākirīṭoviveśalaṅkāṃsahasāsmarājā || 144 ||
praviṣṭerajanīcarendremahābaledāvavadevaśatrau |
harīn viśalyān sahalakṣmaṇenacakārarāmaḥparamāhavāgre || 145 ||
tasminprabhannetridaśendraśatausurāsurābhūtagaṇādiśaśca |
sasāgarāssarṣimahoragāścatathaivabhūmyambucarāścaprahṛṣṭāḥ || 146 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.