6.59 Yuddhakanda - Ekonashashtitama Sargah

ॐ

6.59 യുദ്ധകാണ്ഡ - ഏകോനഷഷ്ടിതമ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।

അഥ ഏകോനഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ।

തസ്മിന്ഹതേരാക്ഷസസൈന്യപാലേപ്ലവങ്ഗമാനാമൃഷഭേണയുദ്ധേ ।

ഭീമയുധംസാഗരതുല്യവേഗംവിദുദ്രുവേരാക്ഷസരാജസൈന്യമ് ॥ 1 ॥

ഗത്വാഽഥരക്ഷോധിപതേശ്ശശംസുസ്സേനാപതിമ്പാവകസൂനുശസ്തമ് ।

തച്ഛാപിതേഷാംവചനന്നിശമ്യരക്ഷോധിപഃക്രോധവശഞ്ജഗാമ ॥ 2 ॥

സങ് ഖ്യേപ്രഹസ്തന്നിഹതന്നിശമ്യശോകാര്ദിതഃക്രോധപരീതചേതാഃ ।

ഉവാചതാന്രാക്ഷസയൂഥമുഖ്യാനിന്ദ്രോയഥാനിര്ജരയോഥമുഖ്യാന് ॥ 3 ॥

നാവജ്ഞാരിപവേകാര്യായൈരിന്ദ്രബലസൂദനഃ ।

സൂദിതസ്സൈന്യപാലോമേസാനുയാത്രസ്സകുഞ്ജരഃ ॥ 4 ॥

സോഽഹംരിപുവിനാശായവിജയായാവിചാരയന് ।

സ്വയമേവഗമിഷ്യാമിരണശീര്ഷന്തദദ്ഭുതമ് ॥ 5 ॥

അദ്യതദ്വാനരാനീകംരാമഞ്ചസഹലക്ഷ്മണമ് ।

നിര്ദഹിഷ്യാമിബാണൌഘൈര്വനന്ദീപ്സ്സൈരിവാനഗിഭിഃ ॥ 6 ॥

സഏവമുക്ത്വാജ്വലനപ്രകാശംരഥന്തുരങ്ഗോത്തമരാജയുക്തമ് ।

പ്രകാശമാനംവപുഷാജ്വലന്തംസമാരുരോഹാമരരാജശത്രുഃ ॥ 7 ॥

സ ശന്ഖ ഭേരീ പടഹ പ്രണാദൈര് ।

ആസ്ഫോടിത ക്ഷ്വേഡിത സിമ്ഹ നാദൈഹ് ।

പുണ്യൈഹ് സ്തവൈശ് ച അപ്യ് അഭിപൂജ്യമാനസ് ।

സ്തദാ യയൌ രാക്ഷസ രാജ മുഖ്യഹ് ॥ 8 ॥

സ നീലജീമൂതനികാശരൂപൈ ।

ര്മാംസ അശനൈഹ് പാവക ദീപ്ത നേത്രൈഹ് ।

ബഭൌ വൃതോ രാക്ഷസ രാജ മുഖ്യൈര് ।

ഭൂതൈര് വൃതോ രുദ്ര;ഇവ അമര ഈശഹ് ॥ 9 ॥

തതോനഗര്യാസ്സഹസാമഹൌജാനിഷ്ക്രമ്യതദ്വാനരസൈന്യമുഗ്രമ് ।

മഹാര്ണവാഭ്രസ്തനിതന്ദദര്ശസമുദ്യതമ്പാദപശൈലഹസ്തമ് ॥ 10 ॥

തദ്രാക്ഷസാനീകമതിപ്രചണ്ഡമാലോക്യരാമോഭുജഗേന്ദ്രബാഹുഃ ।

വിഭീഷണംശസ്ത്രഭൃതാംവരിഷ്ഠമുവാചസേവാനുഗതഃപൃഥുശ്രീഃ ॥ 11 ॥

നാനാപതാകധ്വജശസ്ത്രജുഷ്ടമ്പ്രാസാസിശൂലായുഥവജ്രജുഷ്ടമ് ।

കസ്യേദമക്ഷോഭ്യമഭീരുജുഷ്ടമ്മഹേന്ദ്രോപമനാഗജുഷ്ടമ് ॥ 12 ॥

തതസ്തുരാമസ്യനിശമ്യവാക്യംവിഭീഷണംശ്ശക്രസമാനവീര്യഃ ।

ശശംസരാമസ്യബലപ്രവേഗമ്മഹാത്മനാംരാക്ഷസപുങ്ഗവാനാമ് ॥ 13 ॥

യോഽസൌഗജസ്കന്ധഗതോമഹാത്മാനവോദിതാര്കോപമതാമ്രവക്ത്രഃ ।

പ്രകമ്പയന്നാഗശിരോഽഭ്യുപൈതിഹ്യകമ്പനന്ത്വേനമവേഹിരാജന് ॥ 14 ॥

യോ അസൌ രഥസ്ഥോ മൃഗ രാജ കേതുര് ।

ധൂന്വന് ധനുഹ് ശക്ര ധനുഹ് പ്രകാശമ് ।

കരീ ഇവ ഭാത്യ് ഉഗ്ര വിവൃത്ത ദമ്ഷ്ട്രഹ് ।

സ;ഇന്ദ്രജിന് നാമ വര പ്രധാനഹ് ॥ 15 ॥

യശ്ചൈഷവ്നിധ്യാസ്തമഹേന്ദ്രകല്പോധന്വീരഥസ്ഥോഽതിരഥോതിവീരഃ ।

വിഷ്പാരയന് ചാപമതുല്യമാനന്നാമ്നാതികായോഽതിവിവൃദ്ധകായഃ ॥ 16 ॥

യോഽസൌനവാര്കോദിതതാമ്രചക്ഷുരാരുഹ്യഘണ്ടാനിനദപ്രണാദമ് ।

ഗജങ്ഖരങ്ഗര്ജതിവൈമഹാത്മാമഹോദരോനാമസഏഷഃവീരഃ ॥ 17 ॥

യോഽസൌഹയങ്കാഞ്ചനചിത്രഭാണ്ഡമാരുഹ്യസന്ധ്യാഭ്രഗിരിപ്രകാശമ് ।

പ്രാസംസമുദ്യമ്യമരീചിനദ്ധമ്പിശാചഏഷോഽശനിതുല്യവേഗഃ ॥ 18 ॥

യശ്ചൈഷശൂലന്നിശിതമ്പ്രഗൃഹ്യവിദ്യുത്പ്രഭങ്കിങ്കരവജ്രവേഗമ് ।

വൃഷേന്ദ്രമാസ്ഥായഗിരിപ്രകാശമായാതിയോഽസൌത്രിശിരായശസ്വീ ॥ 19 ॥

അസൌചജീമൂതനികാശരൂപഃകുമ്ഭഃപൃഥുവ്യൂഢസുജാതവക്ഷാഃ ।

സമാഹിതഃപന്നഗരാജകേതുര്വിഷ്പാരയന്യാതിധനുര്വിധൂന്വന് ॥ 20 ॥

യശ്ചൈഷജാമ്ബൂനദവജ്രജുഷ്ടന്ദീപ്തംസധൂമമ്പരിഘമ്പ്രഗൃഹ്യ ।

ആയാതിരക്ഷോബലകേതുഭൂതഃസോഽസൌനികുമ്ഭോഽദ്ഭുതഘോരകര്മാ ॥ 21 ॥

യശ്ചൈഷചാപാസിശരൌഘജുഷ്ടമ്പതാകിനമ്പാവകദീപ്തരൂപമ് ।

രഥംസമാസ്ഥായവിഭാത്യുദഗ്രോനരാന്തകോഽസൌനഗശൃങ്ഗയോധീ ॥ 22 ॥

യശ്ചൈഷനാനാവിധഘോരരൂപൈര്വ്യാഘ്രോഷ്ട്രനാഗേന്ദ്രമൃഗാശ്വവക്ത്രൈഃ ।

ഭൂതൈര്വൃതോഭാതിവിവൃത്തനേത്സ്രൈസോഽസൌസുരാണാമപിദര്പഹന്താ ॥ 23 ॥

യത്ര ഏതദ് ഇന്ദു പ്രതിമം വിഭാതിച് ।

ചത്ത്രം സിതം സൂക്ഷ്മ ശലാകം അഗ്ര്യമ് ।

അത്ര ഏഷ രക്ഷോ അധിപതിര് മഹാത്മാ ।

ഭൂതൈര് വൃതോ രുദ്ര;ഇവ അവഭാതി ॥ 24 ॥

അസൌ കിരീടീ ചല കുണ്ഡല ആസ്യോ ।

നാഗ ഇന്ദ്ര വിന്ധ്യ ഉപമ ഭീമ കായഹ് ।

മഹാ ഇന്ദ്ര വൈവസ്വത ദര്പ ഹന്താ ।

രക്ഷോ അധിപഹ് സൂര്യ;ഇവ അവഭാതി ॥ 25 ॥

പ്രത്യുവാചതതോരാമോവിഭീഷണമരിന്ദമ് ।

അഹോദീപ്തമഹാതേജാരാവണോരാക്ഷസേശ്വരഃ ॥ 26 ॥

ആദിത്യ;ഇവ ദുഷ്പ്രേക്ഷ്യോ രശ്മിഭിര് ഭാതി രാവണഹ് ।

സുവ്യക്തം ലക്ഷയേ ഹ്യ് അസ്യ രൂപം തേജഹ് സമാവൃതമ് ॥ 27 ॥

ദേവദാനവവീരാണാംവപുര്നൈവംവിധമ്ഭവേത് ।

യാദൃശംരാക്ഷസേന്ദ്രസ്യവപുരേതത്പ്രകാശതേ ॥ 28 ॥

സര്വേപര്വതസങ്കാശാസ്സര്വേപര്വതയോധിനഃ ।

സര്വേദീപ്തായുധധരായോധാശ്ചാസ്യമഹോജസഃ ॥ 29 ॥

ഭാതിരക്ഷോരാജോഽസൌപ്രദീപ്ത്തൈര്ഭീമവിക്രമൈഃ ।

ഭൂതൈഃപരിവൃതസ്തീക്ഷ്ണൈര്ദേഹവദ്ഭിരിവാന്തകഃ ॥ 30 ॥

ദിഷ്ട്യാഽയമദ്യപാപാത്മാമമദൃഷ്ടിപഥങ്ഗതഃ ।

അദ്യക്രോധംവിമോക്ഷ്യാമിസീതാഹരണസമ്ഭവമ് ॥ 31 ॥

ഏവമുക്ത്വാതതോരാമോധനുരാദായവീര്യവാന് ।

ലക്ഷ്മണാനുചരസ്തസ്ഥൌസമുദ്ധൃത്യശരോത്തമമ് ॥ 32 ॥

തതഃസരക്ഷോധിപതിര്മഹാത്മാരക്ഷാംസിതാന്യാഹമഹാബലാനി ।

ദ്വാരേഷുചര്യാഗൃഹഗോപുരേഷുസുനിര്വൃതാസ്തിഷ്ഠതനിര്വിശങ്കാഃ ॥ 33 ॥

ഹാഽഗതമ്മാംസഹിതമ്ഭവദ്ഭിര്വനൌകസശ്ഛിദ്രമിദംവിദിത്വാ ।

ശൂന്യാപുരീന്ദുഷ്പ്രസഹാമ്പ്രമഥ്യപ്രധര്ഷയേയുസ്സഹസാസമേതാഃ ॥ 34 ॥

വിസര്ജയിത്വാസചിവാംസ്തതസ്താന്ഗതേഷുരക്ഷസ്സുയഥാനിയോഗമ് ।

വ്യചാരയദ്വാനരസാഗരൌഘമ്മഹാഝഷഃപൂര്ണമിവാര്ണവൌഘമ് ॥ 35 ॥

തമാപതന്തംസഹസാസമീക്ഷ്യദീപ്തേഷുചാപംയുധിരാക്ഷസേന്ദ്രമ് ।

മഹത്സമുത്പാട്യമഹീധരാഗ്രന്ദുദ്രാവരക്ഷോധിപതിംഹരീശഃ ॥ 36 ॥

തച്ഛൈലശൃങ്ഗമ്ബഹുവൃക്ഷസാനുമ്പ്രഗൃഹ്യചിക്ഷേപനിശാചരായ ।

തമാപതന്തംസഹസാസമീക്ഷ്യചിച്ഛേദബാണൈസ്തപനീയപുങ്ഖൈഃ ॥ 37 ॥

തസ്മിന് പ്രവൃദ്ധോത്തമസാനുവൃക്ഷേശൃങ്ഗേവികീര്ണേപതിതേപൃഥിവ്യാമ് ।

മഹാഹികല്പംശരമന്തകാഭംസമാദധേരാക്ഷസലോകനാഥഃ ॥ 38 ॥

സതങ്ഗൃഹീത്വാഽനിലതുല്യവേഗംസവിസ്ഫുലിങ്ഗജ്വലനപ്രകാശമ് ।

ബാണമ്മഹേന്ദ്രാശനിതുല്യവേഗഞ്ചിക്ഷേപസുഗ്രീവവധായരുഷ്ടഃ ॥ 39 ॥

സസായകോരാവണബാഹുമുക്തഃശക്രാശനിപ്രഖ്യവപുശ്ശിതാഗ്രഃ ।

സുഗ്രീവമാസാദ്യബിഭേദവേഗാദ്ഗുഹേരിതാക്രൌഞ്ചമിവോഗ്രശക്തിഃ ॥ 40 ॥

സസായകാര്തോവിപരീതചേതാഃകൂജന്പൃഥിവ്യാന്നിപപാതവീരഃ ।

തമ്പ്രേക്ഷ്യഭൂമൌപതിതംവിസഞ്ജ്ഞന്നേദുഃപ്രഹൃഷ്ടായുധിയാതുധാനാഃ ॥ 41 ॥

തതോഗവാക്ഷോഗവയസ്സുദംഷ്ട്രസ്ത്വഥര്ഷഭോജ്യോതിമുഖോനലശ്ച ।

ശൈലാന് സമുത്പാട്യവിവൃദ്ധകായാഃപ്രദുദ്രുവുസ്തമ്പ്രതിരാക്ഷസേന്ദ്രമ് ॥ 42 ॥

തേഷാമ്പ്രഹാരാന് സചകാരമോഘാന് രക്ഷോധിപോബാണശതൈഃശിതാഗ്രൈഃ ।

താന്വാനരേന്ദ്രാനപിബാണജാലൈര്ബിഭേദജാമ്ബൂനദചിത്രപുങ്ഖൈഃ ॥ 43 ॥

തേവാനരേന്ദ്രാസ്ത്രിദശാരിബാണൈര്ഭിന്നാനിപേതുര്ഭുവിഭീമകായാഃ ।

തതസ്തുതദ്വാനരസൈന്യമുഗ്രമ്പ്രച്ഛാദയാമാസസബാണജാലൈഃ ॥ 44 ॥

തേവധ്യമാനാഃപതിതാഃപ്രവീരാനാനദ്യമാനാഭയശല്യവിദ്ധാഃ ।

ശാഖാമൃഗാരാവണസായകാര്താജഗ്മുശ്ശരണ്യംശരണംസ്മരാമമ് ॥ 45 ॥

തതോ മഹാത്മാ സ ധനുര് ധനുഷ്മാന് ।

ആദായ രാമഹ് സഹരാ ജഗാമ ।

തം ലക്ഷ്മണഹ് പ്രാന്ജലിര് അഭ്യുപേത്യ ।

ഉവാച വാക്യം പരമ അര്ഥ യുക്തമ് ॥ 46 ॥

കാമമാര്യസ്സുപര്യാപ്തോവധായാസ്യദുരാത്മനഃ ।

വിധമിഷ്യാമ്യഹഞ്ചൈതമനുജാനീഹിമാംവിഭോ ॥ 47 ॥

തമബ്രവീന്മഹാതേജാരാമസ്സത്യപരാക്രമഃ ।

ഗച്ഛയത്നപരശ്ചാപിഭവലക്ഷ്മണ സംയുഗേ ॥ 48 ॥

രാവണോഹിമഹാവീര്യോരണേഽദ്ഭുതപരാക്രമഃ ।

ത്രൈലോക്യേനാപിസങ്ക്രുദ്ധോദുഷ്പ്രസഹ്യോനസംശയഃ ॥ 49 ॥

തസ്യച്ഛിദ്രാണിമാര്ഗസ്വസ്വച്ഛിദ്രാണിചലക്ഷ്യ ।

ചക്ഷുഷാധനുഷായത്നാ പ്രക്ഷാത്മാനംസമാഹിതഃ ॥ 50 ॥

രാഘവസ്യവചശ്ശ്രുത്വാസപരിഷ്വജ്യാഭിപൂജ്യച ।

അഭിവാദ്യതത് രാമംയയൌസൌമിത്രിരാഹവമ് ॥ 51 ॥

സരാവണംവാരണഹസ്തബാഹുന്ദദര്ശഭീമോദ്യതദീപ്തചാപമ് ।

പ്രച്ഛാദയന്തംശരവൃഷ്ടിജാലൈസ്താന്വാനരാഭനിന്നവികീര്ണദേഹാന് ॥ 52 ॥

തമാലോക്യമഹാതേജാഹനൂമാന്മാരുതാത്മജഃ ।

നിവാര്യശരജാലാനിപ്രദുദ്രാവസരാവണമ് ॥ 53 ॥

രഥന്തസ്യസമാസാദ്യബാഹുമുദ്യമ്യദക്ഷിണമ് ।

ത്രാസയന്രാവണന്ധീമാന്ഹനൂമാന്വാക്യമബ്രവീത് ॥ 54 ॥

ദേവദാനവഗന്ധര്വായക്ഷാശ്ചസഹരാക്ഷൈസൈഃ ।

അവശ്യന്തുത്വയാഭഗ്നാവാനരേഭ്യസ്തുതേഭയമ് ॥ 55 ॥

ഏഷമേദക്ഷിണോബാഹുഃപഞ്ചശാഖഃസമുദ്യതഃ ।

വിധമിഷ്യതിതേദേഹാദ്ഭൂതാത്മാനഞ്ചിരോഷിതമ് ॥ 56 ॥

ശ്രുത്വാഹനുമതോവാക്യംരാവണോഭീമവിക്രമഃ ।

സംരക്തനയനഃക്രോധാദിദംവചനമബ്രവീത് ॥ 57 ॥

ക്ഷിപ്രമ്പ്രഹരനിഃശങ്കംസ്ഥിരാങ്കീര്തിമവാപ്നുഹി ।

തതസ്ത്വാഞ്ജ്ഞാതവിക്രാന്തന്നാശയിഷ്യാമിവാനര ॥ 58 ॥

രാവണസ്യവചശ്ശ്രുത്വാവായുസൂനുര്വചോഽബ്രവീത് ।

പ്രഹൃതംഹിമയാപൂര്വമക്ഷന്തവസുതന്തവ ॥ 59 ॥

ഏവമുക്തോമഹാതേജാരാവണോരാക്ഷസേശ്വരഃ ।

ആജഘാനാനിലസുതന്തലേനോരസിവീര്യവാന് ॥ 60 ॥

സതലാഭിഹതസ്തേനചചാലചമുഹുര്മുഹുഃ ।

സ്ഥിത്വാമുഹൂര്തന്തേജസ്വീസ്ഥൈര്യങ്കൃത്വാമഹാമതിഃ ॥ 61 ॥

ആജഘാനാഭിസങ്കൃദ്ധസ്തലേനൈവാമരദ്വിഷമ് ।

തതസ്തതേനാഭിഹതോവാനരേണമഹാത്മനാ ॥ 62 ॥

ദശഗ്രീവഃസമാധൂതോയഥാഭൂമിചലേഽചലഃ ।

സങ്ഗ്രാമേതന്തഥാദൃഷ്ടവാരാവണന്തലതാഡിതമ് ॥ 63 ॥

ഋഷയോവാനരാഃസിദ്ധാനേദുര്ദേവാസ്സഹാസുരൈഃ ।

അഥാഽശ്വാസ്യമഹാതേജാരാവണോവാക്യമബ്രവീത് ॥ 64 ॥

സാധുവാനര വീര്യേണശ്ലാഘനീയോഽസിമേരിപുഃ ।

രാവണേനൈവമുക്തസ്തുമാരുതിര്വാക്യമബ്രവീത് ॥ 65 ॥

ധിഗസ്തുമമവീര്യേണയസ്ത്വഞ്ജീവസിരാവണ ।

സകൃത്തുപ്രഹരേദാനീന്ദുര്ഭുദ്ധേ കിംവികത്ഥസേ ॥ 66 ॥

തതസ്ത്വാമ്മാമികാമുഷ്ടിര്നയിഷ്യതിയമക്ഷയമ് ।

തോമാരതിവാക്യേനകോധസ്തസ്യതദാഽജ്വലത് ॥ 67 ॥

സംരക്തനയനോയത്നാന്മുഷ്ടിമുദ്യമ്യദക്ഷിണമ് ।

പാതയാമാസവേഗേനവാനരോരസിവീര്യവാന് ॥ 68 ॥

ഹനൂമാന് വക്ഷസിവ്യൂഢേസഞ്ചചാലഹതഃപുനഃ ।

വിഹ്വലന്തുതദാദൃഷ്ടവാഹനൂമന്തമ്മഹാബലമ് ॥ 69 ॥

രഥേനാതിരഥശശീഘ്രന്നീലമ്പ്രതിസമഭ്യഗാത് ।

രാക്ഷസാനാമധിപതിര്ധശഗ്രീവഃപ്രതാപവാന് ॥ 70 ॥

പന്നഗപ്രതിമൈര്ഭീമൈഃപരമര്മാഭിഭേദിഭിഃ ।

ശരൈരാദീപയാമാസനീലംഹരിചമൂപതിമ് ॥ 71 ॥

സശരൌഘസമായസ്തോനീലഃകപിചമൂപതിഃ ।

കരേണേകൈനേശൈലാഗ്രംരക്ഷോധിപതയേഽസൃജത് ॥ 72 ॥

ഹനൂമാനപിതേജസ്വീസമാശ്വസ്തോമഹാമനാഃ ।

വിപ്രേക്ഷമാണോയുദ്ധേപ്സുസ്സരോഷമിദമബ്രവീത് ॥ 73 ॥

നീലേനസഹസംയുക്തംരാവണംരാക്ഷസേശ്വരമ് ।

അന്യേനയുദ്യമാനസ്യനയുക്തമഭിധാവനമ് ॥ 74 ॥

രാവണോഽപിമഹാതേജാസ്തഞ്ച്ഛൃങ്ഗംസപ്തഭിഃശരൈഃ ।

ആജഘാനസുതീക്ഷ്ണാഗ്രൈസ്തദ്വികീര്ണമ്പപാതഹ ॥ 75 ॥

തദ്വികീര്ണങ്ഗിരേശ്ശൃങ്ഗന്ദൃഷ്ടവാഹരിചമൂപതിഃ ।

കാലാനഗിരിവജജ്വാലകോപേനപരവീരഹാ ॥ 76 ॥

സോഽശ്വകര്ണാന്ധാന് ശാലാംശ്ചൂതാശ്ചാപിസുപുഷ്പിതാന് ।

അന്യാംശ്ചവിവിധാന് വൃക്ഷാന്നീലശ്ചിക്ഷേപസംയുഗേ ॥ 77 ॥

സതാന്വൃക്ഷാന് സമാസാദ്യപ്രതിചിച്ഛേദരാവണഃ ।

അഭ്യവര്ഷത്സുഘോരേണശരവര്ഷേണപാവകിമ് ॥ 78 ॥

അഭിവൃഷ്ടശ്ശരൌഘേണമേഘേനേവമഹാബലഃ ।

ഹ്രസ്വങ്കൃത്വാതതോരൂപന്ധ്വജാഗ്രേനിപപാതഹ ॥ 79 ॥

പാവകാത്മജമാലോക്യധ്വജാഗ്രേസമവസ്ഥിതമ് ।

ജജ്വാലരാവണഃക്രോധാത്തതോനീലോനനാദച ॥ 80 ॥

ധ്വജാഗ്രേധനുഷശ്ചാഗ്രേകിരീടാഗ്രേചതംഹരിമ് ।

ലക്ഷ്മണോഽഥഹനൂമാംശ്ചദൃഷ്ടവാരാമശ്ചവിസ്മിതാഃ ॥ 81 ॥

രാവണോഽപിമഹാതേജാഃകപിലാഘവവിസ്മിതഃ ।

അസ്ത്രമാഹാരയാമാസദീപ്തമാഗ്നേയമദ്ഭുതമ് ॥ 82 ॥

തതസ്തേചുക്രുശുര്ഹൃഷ്ടാലബ്ദലക്ഷാഃപ്ലവങ്ഗമാഃ ।

നീലലാഘവസമ്ഭ്രാന്തന്ദൃഷ്ടവാരാവണമാഹവേ ॥ 83 ॥

വാനരാണാഞ്ചനാദേവസംരബ്ദോരാവണസ്തദാ ।

സമ്ഭ്രമാവിഷ്ടഹൃദയോനകിഞ്ചിത്പ്രത്യപദ്യത ॥ 84 ॥

ആഗ്നേയേനാധസംയുക്തങ്ഗൃഹീത്വാരാവണശ്ശരമ് ।

ധ്വജശീര്ഷസ്ഥിതംസീലമുദൈക്ഷതനിശാചരഃ ॥ 85 ॥

തതോഽബ്രവീന്മഹാതേജാരാവണോരാക്ഷസേശ്വരഃ ।

കപേലാഘവയുക്തോഽസിമായയാപരയാഽനയാ ॥ 86 ॥

ജീവിതങ്ഖലുരക്ഷസ്വയദിശക്തോഽപിവാനര ।

താനിതാന്യാത്മരൂപാണിസൃജസിത്വമനേകശഃ ॥ 87 ॥

തഥാപിത്വാമ്മയാമുക്തസ്സായോകോഽസ്ത്രപ്രയോജിതഃ ।

ജീവിതമ്പരിരക്ഷന്തഞ്ജീവിതാദ്ഭ്രംശയിഷ്യതി ॥ 88 ॥

ഏവമുക്ത്വാമഹാബാഹൂരാവണോരാക്ഷസേശ്വരഃ ।

സന്ധായബാണമസ്ത്രണചമൂപതിമതാഡയത് ॥ 89 ॥

സോഽസ്ത്രയുക്തേനബാണേനനീലോവക്ഷസിതാഡിതഃ ।

നിര്ധഹ്യമാനസ്സഹസാനിപപാതമഹീതലേ ॥ 90 ॥

പിതൃമഹാത്മ്യസംയോഗാത്മനശ്ചാപിതേജസാ ।

ജാനുഭ്യാനുപതദ്ഭൂമൌനതുപ്രാണൈര്വ്യയുജ്യത ॥ 91 ॥

വിസഞ്ജ്ഞംവാനരന്ദൃഷ്ടവാദശഗ്രീവോരണോത്സുകഃ ।

രഥേനാമ്ബുദനാദേനസൌമിത്രിമഭിദുദ്രുവേ ॥ 92 ॥

ആസാദ്യരണമധ്യേതംവാരയിത്വാസ്ഥിതോജ്വലന് ।

ധനുര്വിഷ്ഫാരയാമാസകമ്പയന്നിവമേദിനീമ് ॥ 93 ॥

തമാഹസൌമിത്രിരദീനസത്ത്വോവിഷ്ഫാരയന്തന്ധനുരപ്രമേയമ് ।

അഭ്യേഹിമാമദ്യനിശാചരേന്ദ്രനവാനരാംസ്ത്വപ്രതിയോദ്ധുമര്ഹഃ ॥ 94 ॥

സതസ്യവാക്യമ്പ്രതിപൂര്ണഘോഷഞ്ജ്യാശബ്ദമുഗ്രഞ്ചനിശമ്യരാജാ ।

ആസാദ്യസൌമിത്രിമവസ്ഥിതന്തങ്കോപാന്വിതോവാചമുവാചരക്ഷഃ ॥ 95 ॥

ദിഷ്ട്യാസിമേരാഘവ ദൃഷ്ടിമാര്ഗമ്പ്രാപ്തോഽന്തഗാമീവിപരീതബുദ്ധിഃ ।

അസ്മിന് ക്ഷണേയാസ്യസിമൃത്യുദേശംസമ്പാദ്യമാനോമമബാണജാലൈഃ ॥ 96 ॥

തമാഹസൌമിത്രിരവിസ്മയാനോഗര്ജന്തമുദ്വൃത്തസിതാഗ്രദംഷ്ട്രമ് ।

രാജന്നഗര്ജന്തിമഹാപ്രഭാവാവികത്ഥസേപാപകൃതാംവരിഷ്ഠ ॥ 97 ॥

ജാനാമിവീര്യന്തവരാക്ഷസേന്ദ്രബലമ്പ്രതാപഞ്ചപരാക്രമഞ്ച ।

അവസ്ഥിതോഽഹംശരചാപപാണിരാഗച്ഛകിമ്മോഘവികത്ഥനേന ॥ 98 ॥

സഏവമുക്തഃകുപിതസ്സസര്ജരക്ഷോഥിപസ്സപ്തശരാന് സുപുങ്ഖാന് ।

താന്ലക്ഷ്മണഃകാഞ്ചനചിത്രിപുങ്ഖൈശ്ചിച്ഛേദബാണൈര്നിശിതാഗ്രധാരൈഃ ॥ 99 ॥

താന് പ്രേക്ഷമാണസ്സഹസാനികൃത്താനികൃത്തഭോഗാനിവപന്നഗേന്ദ്രാന് ।

ലങ്കേശ്വരഃക്രോധവശഞ്ജഗാമസസര്ജചാന്യാന്നിശിതാന്പൃഷത്കാന് ॥ 100 ॥

സബാണവര്ഷന്തുവവര്ഷതീവ്രംരാമാനുജഃകാര്മുകസമ്പ്രയുക്തമ് ।

ക്ഷുരാര്ധചന്ദ്രോത്തമകര്ണിഭല്ലൈഃശരാംശ്ചചിച്ഛേദനചുക്ഷുഭേച ॥ 101 ॥

സബാണജാലാന്യഥതാനിതാനിമോഘാനിപശ്യംസ്ത്രിദശാരിരാജഃ ।

വിസിസ്മിയേലക്ഷ്മണലാഘവേനപുനശ്ചബാണാന്നിശിതാന്മുമോച ॥ 102 ॥

സലക്ഷ്മണശ്ചാപിശരാന് ശിതാഗ്രാന്മഹേന്ദ്രതുല്യോഽശനിതുല്യവേഗാന് ।

സന്ധായചാപേജ്വലനപ്രകാശാന് സസര്ജരക്ഷോധിപതേര്വധായ ॥ 103 ॥

സതാന് പ്രചിച്ഛേദഹിരാക്ഷസേന്ദ്രഃഛിത്വാചതന്ലക്ഷ്മണമാജഘാന ।

ശരേണകാലാഗ്നിസമപ്രഭേണസ്വയമ്ഭുദത്തേനലലാടദേശേ ॥ 104 ॥

സലക്ഷ്മണോരാവണസായകാര്തശ്ചചാലചാപംശിധിലമ്പ്രഗൃഹ്യ ।

പുനശ്ചസഞ്ജ്ഞാമ്പ്രതിലഭ്യകൃച്ഛ്രാച്ചിച്ഛേദചാപന്ത്രിദശേന്ദ്രശത്രോ ॥ 105 ॥

നികൃത്തചാപന്ത്രിഭിരാജഘാനബാണൈസ്തദാദാശരഥിശ്ശിതാഗ്രൈഃ ।

സസായകാര്തോവിചചാലരാജാകൃച്ഛ്രാച്ഛസഞ്ജ്ഞാമ്പുനരാസസാദ ॥ 106 ॥

സകൃത്തചാപഃശരതാഡിതശ്ചമേദാര്ദ്രഗാത്രോരുധിരാവസിക്തഃ ।

ജഗ്രാഹശക്തിംസ്വയമുഗ്രശക്തിസ്സ്വയമ്ഭുദത്താംയുധിദേവശത്രുഃ ॥ 107 ॥

സതാംസധൂമാനലസന്നികാശാംവിത്രാസനീംസംയതിവാനരാണാമ് ।

ചിക്ഷേപശക്തിന്തരസാജ്വലന്തീംസൌമിത്രയേരാക്ഷസരാഷ്ട്രനാഥഃ ॥ 108 ॥

താമാപതന്തീമ്ഭരതാനുജോഽസ്ത്രൈര്ജഘാനബാണൈശ്ചഹുതാഗ്നികല്പൈഃ ।

തഥാപിസാതസ്യവിവേശശക്തിര്ഭുജാന്തരന്ദാശരഥേര്വിശാലമ് ॥ 109 ॥

സശക്തിമാന് ശക്തിസമാഹതഃസന് പ്രജജ്വാലമുഹുഃരഘുപ്രവീരഃ ।

തംവിഹ്വലന്തംസഹസാഭ്യുപേത്യജഗ്രാഹരാജാതരസാഭുജാഭ്യാമ് ॥ 110 ॥

ഹിമവാന് മന്ദരോമേരുസ്തൈലോക്യംവാസഹാമരൈഃ ।

ശക്യമ്ഭുജാഭ്യാമുദ്ധര്തുന്നസങ് ഖ്യേഭരതാനുജഃ ॥ 111 ॥

ശക്ത്യാബ്രാഹ്മ്യാഹിസൌമിത്രിസ്താഡിതാസ്തുസ്തനാന്തരേ ।

വിഷ്ണോരചിന്യന്ത്യംസ്വമ്ഭാഗമാത്മാനമ്പ്രത്യനുസ്മരത് ॥ 112 ॥

തതോദാനവദര്പഘ്നംസൌമിത്രിന്ദേവകണ്ടകഃ ।

തമ്പീഡയിത്വാബാഹുഭ്യാന്നപ്രഭുര്ലങ്ഘനേഽഭവത് ॥ 113 ॥

അഥവായുസുതഃക്രുദ്ധോരാവണംസമഭിദ്രവത് ।

ആജഘാനോരസിക്രുദ്ധോവജ്രകല്പേനമുഷ്ടിനാ ॥ 114 ॥

തേനമുഷ്ടിപ്രഹാരേണരാവണോരാക്ഷസേശ്വരഃ ।

ജാനുഭ്യാമപതദ്ഭൂമൌചചാലചപപാതച ॥ 115 ॥

ആസ്യൈശ്ച നേത്രൈഃ ശ്രവണൈഃ പപാത രുധിരം ബഹു ।

വിഘാര്ണമാനോ നിശ്ചേഷ്ടോ രഥോപസ്ഥ ഉപാചിശത് ॥ 116 ॥

വിസഞ്ജ്ഞോമൂര്ച്ഛ്രിതശ്ചാസീന്നചസ്ഥാനംസമാലഭത് ।

വിസഞ്ജ്ഞംരാവണന്ദൃഷ്ടവാസമരേഭീമവിക്രമമ് ॥ 117 ॥

ഋഷയോവാനരാശ്ചൈവനേദുര്ദേവാസ്സവാസവാഃ ।

ഹനൂമാനപിതേജസ്വീലക്ഷ്മണംരാവണാര്ധിതമ് ॥ 118 ॥

ആനയദ്രാഘവാഭ്യാശമ്ബാഹുഭ്യാമ്പരിഗൃഹ്യതമ് ।

വായുസൂനോഃസുഹൃത്ത്വേനഭക്ത്യാപരമയാചസഃ ॥ 119 ॥

ശത്രൂണാമപ്രകമ്പ്യോഽപിലഘുത്വമഗമത്കപേഃ ।

തംസമുത്സൃജ്യസാശക്തിഃസൌമിത്രിംയുധിദുര്ജയമ് ॥ 120 ॥

രാവണസ്യരഥേതസ്മിന് സ്ഥാനമ്പുനരുപാഗതാ ।

ആശ്വസ്തശ്ചനിശല്യശ്ചലക്ഷ്മണശ്ശത്രുസൂദനഃ ॥ 121 ॥

വിഷ്ണോര്ഭാഗമമീമാംസ്യമാത്മാനമ്പ്രത്യനുസ്മരന് ।

രാവണോഽപിമഹാതേജാഃപ്രാപ്യസഞ്ജ്ഞാമ്മഹാഹവേ ॥ 122 ॥

ആദദേനിശിതാന് ബാണാന് ജഗ്രാഹചമഹദ്ധമഃ ।

നിപാതിതമഹാവീരാന്ദ്രവന്തീംവാനരീഞ്ചമൂമ് ॥ 123 ॥

രാഘവസ്തുരണേദൃഷ്ടവാരാവണംസമഭിദ്രവത് ।

അഥൈവമുപസങ്ഗമ്യഹനൂമാന്വാക്യമബ്രവീത് ॥ 124 ॥

മമപൃഷ്ഠംസമാരുഹ്യരാക്ഷസംശാസ്തുമര്ഹസി ।

വിഷ്ണുര്യഥാഗരുത്മന്തമ്ബലവന്തംസമാഹിതഃ ॥ 125 ॥

തച്ഛ്രുത്വാരാഘവോവാക്യംവായുപുത്രേണഭാഷിതമ് ।

ആരുരോഹമഹാശൂരമ്ബലവന്തമ്മഹാകപിമ് ॥ 126 ॥

രഥസ്ഥംരാവണംസങ് ഖ്യേദദര്ശമനുജാധിപഃ ।

തമാലോക്യമഹാതേജാഃപ്രദുദ്രാവസരാഘവഃ ॥ 127 ॥

വൈരോചനിവക്രുദ്ധോവിഷ്ണുരഭ്യുദ്യതായുധഃ ।

ജ്യാശബ്ദമകരോത്തീവ്രംവജ്രനിഷ്പേഷനിസ്വനമ് ॥ 128 ॥

ഗിരാഗമ്ഭീരയാരാമോരാക്ഷസേന്ദ്രമുവാചഹ ।

തിഷ്ഠതിഷ്ഠമമത്വംഹികൃത്വാവിപ്രിയമീദൃശമ് ॥ 129 ॥

ക്വനുരാക്ഷസശാര്ദൂല ഗതോമോക്ഷമവാപ്സ്യസി ।

യദീന്ദ്രവൈവസ്വതഭാസ്കരാന്വാസ്വയമ്ഭുവൈശ്വാനരശങ്കരാന്വാ ।

ഗമിഷ്യസിത്വന്ദശവാദിശോവാതഥാപിമേനാദ്യഗതോവിമോക്ഷ്യസേ ॥ 130 ॥

യശ്ചൈഷ ശക്ത്യാ നിഹതസ്ത്വയാദ്യ ।

ഗച്ഛന്വിഷാദം സഹസാഭ്യുപേത്യ ।

സ ഏഷ രക്ഷോഗണരാജ മൃത്യുഃ ।

സപുത്രപൌത്രസ്യ തവാദ്യ യുദ്ധേ ॥ 131 ॥

ഏതേനചാത്യദ്ഭുതദര്ശനാനിശരൈര്ജവസ്ഥാനകൃതാലയാനി ।

ചതുര്ധശാന്യാത്തവരായുധാനിരക്ഷഃസഹസ്രാണിനിഷൂദിതാനി ॥ 132 ॥

രാഘവസ്യവചശ്ശ്രുത്വാരാക്ഷസേന്ദ്രോമഹാബലഃ ।

വായുപുത്രമ്മഹാവേഗംവഹന്തംരാഘവംരണേ ॥ 133 ॥

രോഷേണമഹതാവിഷ്ടഃപൂര്വവൈരമനുസ്മരന് ।

ആജഘാനശരൈര്ദീപ്സ്സൈഃകാലാനലശിഖോപമൈഃ ॥ 134 ॥

രാക്ഷസേനാഹവേതസ്യതാഡിതസ്യാപിസായകൈഃ ।

സ്വഭാവതേജോയുക്തസ്യഭൂയസ്തേജോഽഭ്യവര്ധത ॥ 135 ॥

തതോരാമോമഹാതേജാരാവണേനകൃതവ്രണമ് ।

ദൃഷ്ടവാപ്ലവഗശാര്ദൂലങ്ക്രോധസ്യവശമേയിവാന് ॥ 136 ॥

തസ്യാഭിസങ്ക്രമ്യരഥംസചക്രംസാശ്വധ്വജച്ഛത്രമഹാപതാകമ് ।

സസാരഥിംസാശനിശൂലഖഡഗംരാമഃപ്രചിച്ഛേദശരൈസ്സുപുങ്ഖൈഃ ॥ 137 ॥

അഥേന്ദ്രശത്രുന്തരസാജഘാനബാണേനവജ്രാശനിസന്നിഭേന ।

ഭുജാന്തരേവ്യൂഢസുജാതരൂപേവജ്രേണമേരുമ്ഭഗവാനിവേന്ദ്രഃ ॥ 138 ॥

യോവജ്രപാതശനിസന്നിപാതാന്നചക്ഷുഭേനാപിചചാലരാജാ ।

സരാമബാണാഭിഹതോഭൃശാര്തശ്ചചാലചാപഞ്ചമുമോചവീരഃ ॥ 139 ॥

തംവിഹ്വലന്തമ്പ്രസമീക്ഷ്യരാമസ്സമാദദേദീപ്തമഥാര്ഥചന്ദ്രമ് ।

തേനാര്കവര്ണംസഹസാകിരീടഞ്ചിച്ഛേദരക്ഷോധിപതേര്മഹാത്മാ ॥ 140 ॥

തന്നിര്വിഷാശീവിഷസന്നികാശംശാന്താര്ചിഷംസൂര്യമിവാപ്രകാശമ് ।

ഗതശ്രിയങ്കൃത്തകിരീടകൂടമുവാചരാമോയുധിരാക്ഷസേന്ദ്രമ് ॥ 141 ॥

കൃതം ത്വയാ കര്മ മഹത്സുഭീമമ് ।

ഹതപ്രവീരശ്ച കൃതസ്ത്വയാഹമ് ।

തസ്മാത്പരിശ്രാന്ത ഇതി വ്യവസ്യ ।

ന്ന ത്വാം ശരൈര്മഋത്യുവശം നയാമി ॥ 142 ॥

ഗച്ഛാനുജാനാമിരണാര്ധിതസ്ത്വമ്പ്രവിശ്യരാത്രിഞ്ചരരാജലങ്കാമ് ।

ആശ്വസ്യനിര്യാഹിരഥീചധന്വീതദാബലമ്പ്രേക്ഷ്യസിമേരഥസ്ഥഃ ॥ 143 ॥

സഏവമുക്തോഹതദര്പഹര്ഷോനികൃത്തചാപശ്ചഹതാശ്വസൂതഃ ।

ശരാര്ദിതഃകൃത്തമഹാകിരീടോവിവേശലങ്കാംസഹസാസ്മരാജാ ॥ 144 ॥

പ്രവിഷ്ടേരജനീചരേന്ദ്രേമഹാബലേദാവവദേവശത്രൌ ।

ഹരീന് വിശല്യാന് സഹലക്ഷ്മണേനചകാരരാമഃപരമാഹവാഗ്രേ ॥ 145 ॥

തസ്മിന്പ്രഭന്നേത്രിദശേന്ദ്രശതൌസുരാസുരാഭൂതഗണാദിശശ്ച ।

സസാഗരാസ്സര്ഷിമഹോരഗാശ്ചതഥൈവഭൂമ്യമ്ബുചരാശ്ചപ്രഹൃഷ്ടാഃ ॥ 146 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഏകോനഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |

tasminhaterākṣasasainyapāleplavaṅgamānāmṛṣabheṇayuddhe |

bhīmayudhaṃsāgaratulyavegaṃvidudruverākṣasarājasainyam || 1 ||

gatvā'tharakṣodhipateśśaśaṃsussenāpatimpāvakasūnuśastam |

tacchāpiteṣāṃvacananniśamyarakṣodhipaḥkrodhavaśañjagāma || 2 ||

saṅ khyeprahastannihatanniśamyaśokārditaḥkrodhaparītacetāḥ |

uvācatānrākṣasayūthamukhyānindroyathānirjarayothamukhyān || 3 ||

nāvajñāripavekāryāyairindrabalasūdanaḥ |

sūditassainyapālomesānuyātrassakuñjaraḥ || 4 ||

so'haṃripuvināśāyavijayāyāvicārayan |

svayamevagamiṣyāmiraṇaśīrṣantadadbhutam || 5 ||

adyatadvānarānīkaṃrāmañcasahalakṣmaṇam |

nirdahiṣyāmibāṇaughairvanandīpssairivānagibhiḥ || 6 ||

saevamuktvājvalanaprakāśaṃrathanturaṅgottamarājayuktam |

prakāśamānaṃvapuṣājvalantaṃsamārurohāmararājaśatruḥ || 7 ||

sa śankha bherī paṭaha praṇādair |

āsphoṭita kṣveḍita simha nādaih |

puṇyaih stavaiś ca apy abhipūjyamānas |

stadā yayau rākṣasa rāja mukhyah || 8 ||

sa nīlajīmūtanikāśarūpai |

rmāṃsa aśanaih pāvaka dīpta netraih |

babhau vṛto rākṣasa rāja mukhyair |

bhūtair vṛto rudra;iva amara īśah || 9 ||

tatonagaryāssahasāmahaujāniṣkramyatadvānarasainyamugram |

mahārṇavābhrastanitandadarśasamudyatampādapaśailahastam || 10 ||

tadrākṣasānīkamatipracaṇḍamālokyarāmobhujagendrabāhuḥ |

vibhīṣaṇaṃśastrabhṛtāṃvariṣṭhamuvācasevānugataḥpṛthuśrīḥ || 11 ||

nānāpatākadhvajaśastrajuṣṭamprāsāsiśūlāyuthavajrajuṣṭam |

kasyedamakṣobhyamabhīrujuṣṭammahendropamanāgajuṣṭam || 12 ||

tatasturāmasyaniśamyavākyaṃvibhīṣaṇaṃśśakrasamānavīryaḥ |

śaśaṃsarāmasyabalapravegammahātmanāṃrākṣasapuṅgavānām || 13 ||

yo'saugajaskandhagatomahātmānavoditārkopamatāmravaktraḥ |

prakampayannāgaśiro'bhyupaitihyakampanantvenamavehirājan || 14 ||

yo asau rathastho mṛga rāja ketur |

dhūnvan dhanuh śakra dhanuh prakāśam |

karī iva bhāty ugra vivṛtta damṣṭrah |

sa;indrajin nāma vara pradhānah || 15 ||

yaścaiṣavnidhyāstamahendrakalpodhanvīrathastho'tirathotivīraḥ |

viṣpārayan cāpamatulyamānannāmnātikāyo'tivivṛddhakāyaḥ || 16 ||

yo'saunavārkoditatāmracakṣurāruhyaghaṇṭāninadapraṇādam |

gajaṅkharaṅgarjativaimahātmāmahodaronāmasaeṣaḥvīraḥ || 17 ||

yo'sauhayaṅkāñcanacitrabhāṇḍamāruhyasandhyābhragiriprakāśam |

prāsaṃsamudyamyamarīcinaddhampiśācaeṣo'śanitulyavegaḥ || 18 ||

yaścaiṣaśūlanniśitampragṛhyavidyutprabhaṅkiṅkaravajravegam |

vṛṣendramāsthāyagiriprakāśamāyātiyo'sautriśirāyaśasvī || 19 ||

asaucajīmūtanikāśarūpaḥkumbhaḥpṛthuvyūḍhasujātavakṣāḥ |

samāhitaḥpannagarājaketurviṣpārayanyātidhanurvidhūnvan || 20 ||

yaścaiṣajāmbūnadavajrajuṣṭandīptaṃsadhūmamparighampragṛhya |

āyātirakṣobalaketubhūtaḥso'saunikumbho'dbhutaghorakarmā || 21 ||

yaścaiṣacāpāsiśaraughajuṣṭampatākinampāvakadīptarūpam |

rathaṃsamāsthāyavibhātyudagronarāntako'saunagaśṛṅgayodhī || 22 ||

yaścaiṣanānāvidhaghorarūpairvyāghroṣṭranāgendramṛgāśvavaktraiḥ |

bhūtairvṛtobhātivivṛttanetsraiso'sausurāṇāmapidarpahantā || 23 ||

yatra etad indu pratimaṃ vibhātic |

cattraṃ sitaṃ sūkṣma śalākaṃ agryam |

atra eṣa rakṣo adhipatir mahātmā |

bhūtair vṛto rudra;iva avabhāti || 24 ||

asau kirīṭī cala kuṇḍala āsyo |

nāga indra vindhya upama bhīma kāyah |

mahā indra vaivasvata darpa hantā |

rakṣo adhipah sūrya;iva avabhāti || 25 ||

pratyuvācatatorāmovibhīṣaṇamarindam |

ahodīptamahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ || 26 ||

āditya;iva duṣprekṣyo raśmibhir bhāti rāvaṇah |

suvyaktaṃ lakṣaye hy asya rūpaṃ tejah samāvṛtam || 27 ||

devadānavavīrāṇāṃvapurnaivaṃvidhambhavet |

yādṛśaṃrākṣasendrasyavapuretatprakāśate || 28 ||

sarveparvatasaṅkāśāssarveparvatayodhinaḥ |

sarvedīptāyudhadharāyodhāścāsyamahojasaḥ || 29 ||

bhātirakṣorājo'saupradīpttairbhīmavikramaiḥ |

bhūtaiḥparivṛtastīkṣṇairdehavadbhirivāntakaḥ || 30 ||

diṣṭyā'yamadyapāpātmāmamadṛṣṭipathaṅgataḥ |

adyakrodhaṃvimokṣyāmisītāharaṇasambhavam || 31 ||

evamuktvātatorāmodhanurādāyavīryavān |

lakṣmaṇānucarastasthausamuddhṛtyaśarottamam || 32 ||

tataḥsarakṣodhipatirmahātmārakṣāṃsitānyāhamahābalāni |

dvāreṣucaryāgṛhagopureṣusunirvṛtāstiṣṭhatanirviśaṅkāḥ || 33 ||

hā'gatammāṃsahitambhavadbhirvanaukasaśchidramidaṃviditvā |

śūnyāpurīnduṣprasahāmpramathyapradharṣayeyussahasāsametāḥ || 34 ||

visarjayitvāsacivāṃstatastāngateṣurakṣassuyathāniyogam |

vyacārayadvānarasāgaraughammahājhaṣaḥpūrṇamivārṇavaugham || 35 ||

tamāpatantaṃsahasāsamīkṣyadīpteṣucāpaṃyudhirākṣasendram |

mahatsamutpāṭyamahīdharāgrandudrāvarakṣodhipatiṃharīśaḥ || 36 ||

tacchailaśṛṅgambahuvṛkṣasānumpragṛhyacikṣepaniśācarāya |

tamāpatantaṃsahasāsamīkṣyacicchedabāṇaistapanīyapuṅkhaiḥ || 37 ||

tasmin pravṛddhottamasānuvṛkṣeśṛṅgevikīrṇepatitepṛthivyām |

mahāhikalpaṃśaramantakābhaṃsamādadherākṣasalokanāthaḥ || 38 ||

sataṅgṛhītvā'nilatulyavegaṃsavisphuliṅgajvalanaprakāśam |

bāṇammahendrāśanitulyavegañcikṣepasugrīvavadhāyaruṣṭaḥ || 39 ||

sasāyakorāvaṇabāhumuktaḥśakrāśaniprakhyavapuśśitāgraḥ |

sugrīvamāsādyabibhedavegādguheritākrauñcamivograśaktiḥ || 40 ||

sasāyakārtoviparītacetāḥkūjanpṛthivyānnipapātavīraḥ |

tamprekṣyabhūmaupatitaṃvisañjñanneduḥprahṛṣṭāyudhiyātudhānāḥ || 41 ||

tatogavākṣogavayassudaṃṣṭrastvatharṣabhojyotimukhonalaśca |

śailān samutpāṭyavivṛddhakāyāḥpradudruvustampratirākṣasendram || 42 ||

teṣāmprahārān sacakāramoghān rakṣodhipobāṇaśataiḥśitāgraiḥ |

tānvānarendrānapibāṇajālairbibhedajāmbūnadacitrapuṅkhaiḥ || 43 ||

tevānarendrāstridaśāribāṇairbhinnānipeturbhuvibhīmakāyāḥ |

tatastutadvānarasainyamugrampracchādayāmāsasabāṇajālaiḥ || 44 ||

tevadhyamānāḥpatitāḥpravīrānānadyamānābhayaśalyaviddhāḥ |

śākhāmṛgārāvaṇasāyakārtājagmuśśaraṇyaṃśaraṇaṃsmarāmam || 45 ||

tato mahātmā sa dhanur dhanuṣmān |

ādāya rāmah saharā jagāma |

taṃ lakṣmaṇah prānjalir abhyupetya |

uvāca vākyaṃ parama artha yuktam || 46 ||

kāmamāryassuparyāptovadhāyāsyadurātmanaḥ |

vidhamiṣyāmyahañcaitamanujānīhimāṃvibho || 47 ||

tamabravīnmahātejārāmassatyaparākramaḥ |

gacchayatnaparaścāpibhavalakṣmaṇa saṃyuge || 48 ||

rāvaṇohimahāvīryoraṇe'dbhutaparākramaḥ |

trailokyenāpisaṅkruddhoduṣprasahyonasaṃśayaḥ || 49 ||

tasyacchidrāṇimārgasvasvacchidrāṇicalakṣya |

cakṣuṣādhanuṣāyatnā prakṣātmānaṃsamāhitaḥ || 50 ||

rāghavasyavacaśśrutvāsapariṣvajyābhipūjyaca |

abhivādyatat rāmaṃyayausaumitrirāhavam || 51 ||

sarāvaṇaṃvāraṇahastabāhundadarśabhīmodyatadīptacāpam |

pracchādayantaṃśaravṛṣṭijālaistānvānarābhaninnavikīrṇadehān || 52 ||

tamālokyamahātejāhanūmānmārutātmajaḥ |

nivāryaśarajālānipradudrāvasarāvaṇam || 53 ||

rathantasyasamāsādyabāhumudyamyadakṣiṇam |

trāsayanrāvaṇandhīmānhanūmānvākyamabravīt || 54 ||

devadānavagandharvāyakṣāścasaharākṣaisaiḥ |

avaśyantutvayābhagnāvānarebhyastutebhayam || 55 ||

eṣamedakṣiṇobāhuḥpañcaśākhaḥsamudyataḥ |

vidhamiṣyatitedehādbhūtātmānañciroṣitam || 56 ||

śrutvāhanumatovākyaṃrāvaṇobhīmavikramaḥ |

saṃraktanayanaḥkrodhādidaṃvacanamabravīt || 57 ||

kṣiprampraharaniḥśaṅkaṃsthirāṅkīrtimavāpnuhi |

tatastvāñjñātavikrāntannāśayiṣyāmivānara || 58 ||

rāvaṇasyavacaśśrutvāvāyusūnurvaco'bravīt |

prahṛtaṃhimayāpūrvamakṣantavasutantava || 59 ||

evamuktomahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |

ājaghānānilasutantalenorasivīryavān || 60 ||

satalābhihatastenacacālacamuhurmuhuḥ |

sthitvāmuhūrtantejasvīsthairyaṅkṛtvāmahāmatiḥ || 61 ||

ājaghānābhisaṅkṛddhastalenaivāmaradviṣam |

tatastatenābhihatovānareṇamahātmanā || 62 ||

daśagrīvaḥsamādhūtoyathābhūmicale'calaḥ |

saṅgrāmetantathādṛṣṭavārāvaṇantalatāḍitam || 63 ||

ṛṣayovānarāḥsiddhānedurdevāssahāsuraiḥ |

athā'śvāsyamahātejārāvaṇovākyamabravīt || 64 ||

sādhuvānara vīryeṇaślāghanīyo'simeripuḥ |

rāvaṇenaivamuktastumārutirvākyamabravīt || 65 ||

dhigastumamavīryeṇayastvañjīvasirāvaṇa |

sakṛttupraharedānīndurbhuddhe kiṃvikatthase || 66 ||

tatastvāmmāmikāmuṣṭirnayiṣyatiyamakṣayam |

tomārativākyenakodhastasyatadā'jvalat || 67 ||

saṃraktanayanoyatnānmuṣṭimudyamyadakṣiṇam |

pātayāmāsavegenavānarorasivīryavān || 68 ||

hanūmān vakṣasivyūḍhesañcacālahataḥpunaḥ |

vihvalantutadādṛṣṭavāhanūmantammahābalam || 69 ||

rathenātirathaśaśīghrannīlampratisamabhyagāt |

rākṣasānāmadhipatirdhaśagrīvaḥpratāpavān || 70 ||

pannagapratimairbhīmaiḥparamarmābhibhedibhiḥ |

śarairādīpayāmāsanīlaṃharicamūpatim || 71 ||

saśaraughasamāyastonīlaḥkapicamūpatiḥ |

kareṇekaineśailāgraṃrakṣodhipataye'sṛjat || 72 ||

hanūmānapitejasvīsamāśvastomahāmanāḥ |

viprekṣamāṇoyuddhepsussaroṣamidamabravīt || 73 ||

nīlenasahasaṃyuktaṃrāvaṇaṃrākṣaseśvaram |

anyenayudyamānasyanayuktamabhidhāvanam || 74 ||

rāvaṇo'pimahātejāstañcchṛṅgaṃsaptabhiḥśaraiḥ |

ājaghānasutīkṣṇāgraistadvikīrṇampapātaha || 75 ||

tadvikīrṇaṅgireśśṛṅgandṛṣṭavāharicamūpatiḥ |

kālānagirivajajvālakopenaparavīrahā || 76 ||

so'śvakarṇāndhān śālāṃścūtāścāpisupuṣpitān |

anyāṃścavividhān vṛkṣānnīlaścikṣepasaṃyuge || 77 ||

satānvṛkṣān samāsādyapraticicchedarāvaṇaḥ |

abhyavarṣatsughoreṇaśaravarṣeṇapāvakim || 78 ||

abhivṛṣṭaśśaraugheṇameghenevamahābalaḥ |

hrasvaṅkṛtvātatorūpandhvajāgrenipapātaha || 79 ||

pāvakātmajamālokyadhvajāgresamavasthitam |

jajvālarāvaṇaḥkrodhāttatonīlonanādaca || 80 ||

dhvajāgredhanuṣaścāgrekirīṭāgrecataṃharim |

lakṣmaṇo'thahanūmāṃścadṛṣṭavārāmaścavismitāḥ || 81 ||

rāvaṇo'pimahātejāḥkapilāghavavismitaḥ |

astramāhārayāmāsadīptamāgneyamadbhutam || 82 ||

tatastecukruśurhṛṣṭālabdalakṣāḥplavaṅgamāḥ |

nīlalāghavasambhrāntandṛṣṭavārāvaṇamāhave || 83 ||

vānarāṇāñcanādevasaṃrabdorāvaṇastadā |

sambhramāviṣṭahṛdayonakiñcitpratyapadyata || 84 ||

āgneyenādhasaṃyuktaṅgṛhītvārāvaṇaśśaram |

dhvajaśīrṣasthitaṃsīlamudaikṣataniśācaraḥ || 85 ||

tato'bravīnmahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |

kapelāghavayukto'simāyayāparayā'nayā || 86 ||

jīvitaṅkhalurakṣasvayadiśakto'pivānara |

tānitānyātmarūpāṇisṛjasitvamanekaśaḥ || 87 ||

tathāpitvāmmayāmuktassāyoko'straprayojitaḥ |

jīvitamparirakṣantañjīvitādbhraṃśayiṣyati || 88 ||

evamuktvāmahābāhūrāvaṇorākṣaseśvaraḥ |

sandhāyabāṇamastraṇacamūpatimatāḍayat || 89 ||

so'strayuktenabāṇenanīlovakṣasitāḍitaḥ |

nirdhahyamānassahasānipapātamahītale || 90 ||

pitṛmahātmyasaṃyogātmanaścāpitejasā |

jānubhyānupatadbhūmaunatuprāṇairvyayujyata || 91 ||

visañjñaṃvānarandṛṣṭavādaśagrīvoraṇotsukaḥ |

rathenāmbudanādenasaumitrimabhidudruve || 92 ||

āsādyaraṇamadhyetaṃvārayitvāsthitojvalan |

dhanurviṣphārayāmāsakampayannivamedinīm || 93 ||

tamāhasaumitriradīnasattvoviṣphārayantandhanuraprameyam |

abhyehimāmadyaniśācarendranavānarāṃstvapratiyoddhumarhaḥ || 94 ||

satasyavākyampratipūrṇaghoṣañjyāśabdamugrañcaniśamyarājā |

āsādyasaumitrimavasthitantaṅkopānvitovācamuvācarakṣaḥ || 95 ||

diṣṭyāsimerāghava dṛṣṭimārgamprāpto'ntagāmīviparītabuddhiḥ |

asmin kṣaṇeyāsyasimṛtyudeśaṃsampādyamānomamabāṇajālaiḥ || 96 ||

tamāhasaumitriravismayānogarjantamudvṛttasitāgradaṃṣṭram |

rājannagarjantimahāprabhāvāvikatthasepāpakṛtāṃvariṣṭha || 97 ||

jānāmivīryantavarākṣasendrabalampratāpañcaparākramañca |

avasthito'haṃśaracāpapāṇirāgacchakimmoghavikatthanena || 98 ||

saevamuktaḥkupitassasarjarakṣothipassaptaśarān supuṅkhān |

tānlakṣmaṇaḥkāñcanacitripuṅkhaiścicchedabāṇairniśitāgradhāraiḥ || 99 ||

tān prekṣamāṇassahasānikṛttānikṛttabhogānivapannagendrān |

laṅkeśvaraḥkrodhavaśañjagāmasasarjacānyānniśitānpṛṣatkān || 100 ||

sabāṇavarṣantuvavarṣatīvraṃrāmānujaḥkārmukasamprayuktam |

kṣurārdhacandrottamakarṇibhallaiḥśarāṃścacicchedanacukṣubheca || 101 ||

sabāṇajālānyathatānitānimoghānipaśyaṃstridaśārirājaḥ |

visismiyelakṣmaṇalāghavenapunaścabāṇānniśitānmumoca || 102 ||

salakṣmaṇaścāpiśarān śitāgrānmahendratulyo'śanitulyavegān |

sandhāyacāpejvalanaprakāśān sasarjarakṣodhipatervadhāya || 103 ||

satān pracicchedahirākṣasendraḥchitvācatanlakṣmaṇamājaghāna |

śareṇakālāgnisamaprabheṇasvayambhudattenalalāṭadeśe || 104 ||

salakṣmaṇorāvaṇasāyakārtaścacālacāpaṃśidhilampragṛhya |

punaścasañjñāmpratilabhyakṛcchrāccicchedacāpantridaśendraśatro || 105 ||

nikṛttacāpantribhirājaghānabāṇaistadādāśarathiśśitāgraiḥ |

sasāyakārtovicacālarājākṛcchrācchasañjñāmpunarāsasāda || 106 ||

sakṛttacāpaḥśaratāḍitaścamedārdragātrorudhirāvasiktaḥ |

jagrāhaśaktiṃsvayamugraśaktissvayambhudattāṃyudhidevaśatruḥ || 107 ||

satāṃsadhūmānalasannikāśāṃvitrāsanīṃsaṃyativānarāṇām |

cikṣepaśaktintarasājvalantīṃsaumitrayerākṣasarāṣṭranāthaḥ || 108 ||

tāmāpatantīmbharatānujo'strairjaghānabāṇaiścahutāgnikalpaiḥ |

tathāpisātasyaviveśaśaktirbhujāntarandāśaratherviśālam || 109 ||

saśaktimān śaktisamāhataḥsan prajajvālamuhuḥraghupravīraḥ |

taṃvihvalantaṃsahasābhyupetyajagrāharājātarasābhujābhyām || 110 ||

himavān mandaromerustailokyaṃvāsahāmaraiḥ |

śakyambhujābhyāmuddhartunnasaṅ khyebharatānujaḥ || 111 ||

śaktyābrāhmyāhisaumitristāḍitāstustanāntare |

viṣṇoracinyantyaṃsvambhāgamātmānampratyanusmarat || 112 ||

tatodānavadarpaghnaṃsaumitrindevakaṇṭakaḥ |

tampīḍayitvābāhubhyānnaprabhurlaṅghane'bhavat || 113 ||

athavāyusutaḥkruddhorāvaṇaṃsamabhidravat |

ājaghānorasikruddhovajrakalpenamuṣṭinā || 114 ||

tenamuṣṭiprahāreṇarāvaṇorākṣaseśvaraḥ |

jānubhyāmapatadbhūmaucacālacapapātaca || 115 ||

āsyaiśca netraiḥ śravaṇaiḥ papāta rudhiraṃ bahu |

vighārṇamāno niśceṣṭo rathopastha upāciśat || 116 ||

visañjñomūrcchritaścāsīnnacasthānaṃsamālabhat |

visañjñaṃrāvaṇandṛṣṭavāsamarebhīmavikramam || 117 ||

ṛṣayovānarāścaivanedurdevāssavāsavāḥ |

hanūmānapitejasvīlakṣmaṇaṃrāvaṇārdhitam || 118 ||

ānayadrāghavābhyāśambāhubhyāmparigṛhyatam |

vāyusūnoḥsuhṛttvenabhaktyāparamayācasaḥ || 119 ||

śatrūṇāmaprakampyo'pilaghutvamagamatkapeḥ |

taṃsamutsṛjyasāśaktiḥsaumitriṃyudhidurjayam || 120 ||

rāvaṇasyarathetasmin sthānampunarupāgatā |

āśvastaścaniśalyaścalakṣmaṇaśśatrusūdanaḥ || 121 ||

viṣṇorbhāgamamīmāṃsyamātmānampratyanusmaran |

rāvaṇo'pimahātejāḥprāpyasañjñāmmahāhave || 122 ||

ādadeniśitān bāṇān jagrāhacamahaddhamaḥ |

nipātitamahāvīrāndravantīṃvānarīñcamūm || 123 ||

rāghavasturaṇedṛṣṭavārāvaṇaṃsamabhidravat |

athaivamupasaṅgamyahanūmānvākyamabravīt || 124 ||

mamapṛṣṭhaṃsamāruhyarākṣasaṃśāstumarhasi |

viṣṇuryathāgarutmantambalavantaṃsamāhitaḥ || 125 ||

tacchrutvārāghavovākyaṃvāyuputreṇabhāṣitam |

ārurohamahāśūrambalavantammahākapim || 126 ||

rathasthaṃrāvaṇaṃsaṅ khyedadarśamanujādhipaḥ |

tamālokyamahātejāḥpradudrāvasarāghavaḥ || 127 ||

vairocanivakruddhoviṣṇurabhyudyatāyudhaḥ |

jyāśabdamakarottīvraṃvajraniṣpeṣanisvanam || 128 ||

girāgambhīrayārāmorākṣasendramuvācaha |

tiṣṭhatiṣṭhamamatvaṃhikṛtvāvipriyamīdṛśam || 129 ||

kvanurākṣasaśārdūla gatomokṣamavāpsyasi |

yadīndravaivasvatabhāskarānvāsvayambhuvaiśvānaraśaṅkarānvā |

gamiṣyasitvandaśavādiśovātathāpimenādyagatovimokṣyase || 130 ||

yaścaiṣa śaktyā nihatastvayādya |

gacchanviṣādaṃ sahasābhyupetya |

sa eṣa rakṣogaṇarāja mṛtyuḥ |

saputrapautrasya tavādya yuddhe || 131 ||

etenacātyadbhutadarśanāniśarairjavasthānakṛtālayāni |

caturdhaśānyāttavarāyudhānirakṣaḥsahasrāṇiniṣūditāni || 132 ||

rāghavasyavacaśśrutvārākṣasendromahābalaḥ |

vāyuputrammahāvegaṃvahantaṃrāghavaṃraṇe || 133 ||

roṣeṇamahatāviṣṭaḥpūrvavairamanusmaran |

ājaghānaśarairdīpssaiḥkālānalaśikhopamaiḥ || 134 ||

rākṣasenāhavetasyatāḍitasyāpisāyakaiḥ |

svabhāvatejoyuktasyabhūyastejo'bhyavardhata || 135 ||

tatorāmomahātejārāvaṇenakṛtavraṇam |

dṛṣṭavāplavagaśārdūlaṅkrodhasyavaśameyivān || 136 ||

tasyābhisaṅkramyarathaṃsacakraṃsāśvadhvajacchatramahāpatākam |

sasārathiṃsāśaniśūlakhaḍagaṃrāmaḥpracicchedaśaraissupuṅkhaiḥ || 137 ||

athendraśatruntarasājaghānabāṇenavajrāśanisannibhena |

bhujāntarevyūḍhasujātarūpevajreṇamerumbhagavānivendraḥ || 138 ||

yovajrapātaśanisannipātānnacakṣubhenāpicacālarājā |

sarāmabāṇābhihatobhṛśārtaścacālacāpañcamumocavīraḥ || 139 ||

taṃvihvalantamprasamīkṣyarāmassamādadedīptamathārthacandram |

tenārkavarṇaṃsahasākirīṭañcicchedarakṣodhipatermahātmā || 140 ||

tannirviṣāśīviṣasannikāśaṃśāntārciṣaṃsūryamivāprakāśam |

gataśriyaṅkṛttakirīṭakūṭamuvācarāmoyudhirākṣasendram || 141 ||

kṛtaṃ tvayā karma mahatsubhīmam |

hatapravīraśca kṛtastvayāham |

tasmātpariśrānta iti vyavasya |

nna tvāṃ śarairmaṛtyuvaśaṃ nayāmi || 142 ||

gacchānujānāmiraṇārdhitastvampraviśyarātriñcararājalaṅkām |

āśvasyaniryāhirathīcadhanvītadābalamprekṣyasimerathasthaḥ || 143 ||

saevamuktohatadarpaharṣonikṛttacāpaścahatāśvasūtaḥ |

śarārditaḥkṛttamahākirīṭoviveśalaṅkāṃsahasāsmarājā || 144 ||

praviṣṭerajanīcarendremahābaledāvavadevaśatrau |

harīn viśalyān sahalakṣmaṇenacakārarāmaḥparamāhavāgre || 145 ||

tasminprabhannetridaśendraśatausurāsurābhūtagaṇādiśaśca |

sasāgarāssarṣimahoragāścatathaivabhūmyambucarāścaprahṛṣṭāḥ || 146 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||