ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ പഞ്ചവിംശത്യധികശതതമസ്സര്ഗഃ ।
ഉപസ്ഥിതന്തുതങ്കൃത്വാപുഷ്പകമ്പുഷ്പഭൂഷിതമ് ।
അവിദൂരേസ്ഥിതോരാമമിത്യുവാചവിഭീഷണഃ ॥ 1 ॥
സ തുബദ്ധാഞ്ജലിഃ പ്രഹ്വോവിനീതോരാക്ഷസേശ്വരഃ ।
അബ്രവീത്ത്വരയോപേതഃകിങ്കരോമീതിരാഘവമ് ॥ 2 ॥
തമബ്രവീന്മഹാതേജാലക്ഷ്മണസ്യോപശൃണ്വതഃ ।
വിമൃശ്യരാഘവോവാക്യമിദംസ്നേഹപുരസ്കൃതമ് ॥ 3 ॥
കൃതപ്രയത്നകര്മാണഃസര്വഏവവനേചരാഃ ।
രത്നൈരര്ഥൈശ്ചവിവിധൈസ്സമ്പൂജ്യന്താംവിഭീഷണ ॥ 4 ॥
സഹാമീഭിസ്ത്വയാലങ്കാനിര്ജിതാരാക്ഷസേശ്വര ।
ഹൃഷ്ടൈഃപ്രാണഭയന്ത്യക്ത്വാസങ്ഗ്രാമേഷ്വനിവര്തിഭിഃ ॥ 5 ॥
ത ഇമേകൃതകര്മാണസ്സര്വഏവവനൌകസഃ ।
ധനരത്നപ്രദാനേനകര്മൈഷാംസഫലങ്കുരു ॥ 6 ॥
ഏവംസമ്മാനിതാശ്ചേതേമാനാര്ഹമാനദാത്വയാ ।
ഭവിഷ്യന്തികൃതജ്ഞേനനിര്വൃതാഹരിയൂഥപാഃ ॥ 7 ॥
ത്യാഗിനംസങ്ഗ്രഹീതാരംസാനുക്രോശഞ്ജിതേന്ദ്രിയമ് ।
സര്വേതതഃഅവഗച്ഛന്തിസമ്ബോധയാമിതേ ॥ 8 ॥
ഹീനംരതിഗുണൈസ്സര്വൈരഭിഹന്താരമാഹവേ ।
സേനാത്യജതിസമ്വിഗ്നാനൃപതിന്തന്നരേശ്വരാ ॥ 9 ॥
ഏവമുക്തസ്തുരാമേണവാനരാംസ്താന്വിഭീഷണഃ ।
രത്നാര്ഥസംവിഭാഗേനസര്വാനേവാഭ്യപൂജയത് ॥ 10 ॥
തതസ്താന്പൂജിതാന്ദൃഷ്ടവാരത്നാര്ഥൈര്ഹരിയൂഥപാന് ।
ആരുരോഹതദാരാമസ്തദ്വിമാനമനുത്തമമ് ॥ 11 ॥
അങ്കേനാദായവൈദേഹീംലജ്ജമാനാംയശസ്വിനീമ് ।
ലക്ഷ്മണേനസഹഭ്രാത്രാവിക്രാന്തേവധനുഷ്മതാ ॥ 12 ॥
അബ്രവീത്സവിമാനസ്ഥഃപൂജയന്സര്വാവാനരാന് ।
സുഗ്രീവം ച മഹാവീര്യങ്കാകുത്സ്ഥസവിഭീഷണമ് ॥ 13 ॥
മിത്രകാര്യങ്കൃതമിദമ്ഭവദ്ഭിദ്വാനരര്ഷഭാഃ ।
അനുജ്ഞാതാമയാസര്വേയഥേഷ്ടമ്പ്രതിഗച്ഛത ॥ 14 ॥
യത്തുകാര്യംവയസ്യേനസ്നിഗ്ധേന ച ഹിതേന ച ।
കൃതംസുഗ്രീവതത്സര്വമ്ഭവതാധര്മഭീരുണാ ॥ 15 ॥
കിഷ്കിന്ധാമ്പ്രതിയാഹ്യാവുസ്വസൈന്യേനാഭിസമ്വൃതഃ ।
സ്വരാജ്യേവസലങ്കായാമ്മയാദത്തേവിഭീഷണ ॥ 16 ॥
ന ത്വാന്ധര്ഷയിതുംശക്താസ്സേന്ദ്രാഅപിദിവൌകസഃ ।
യോധ്യാമ്പ്രതിയാസ്യാമിരാജധാനീമ്പിതുര്മമ ॥ 17 ॥
അഭ്യനുജ്ഞാതുമിച്ഛാമിസര്വാനാമന്ത്രയാമിവഃ ।
വമുക്താസ്തുരാമേണഹരീന്ദ്രാഹരയസ്തഥാ ॥ 18 ॥
ഊചുഃപ്രാഞ്ജലയസ്സര്വേരാക്ഷസശ്ചവിഭീഷണഃ ।
അയോധ്യാങ്ഗന്തുമിച്ഛാമഃസര്വന്നയതുനോഭവാന് ॥ 19 ॥
മുദ്യുക്താവിചരിഷ്യാമോവനാന്യുപനനാനി ച ।
ദൃഷ്ടവാത്വാമഭിഷേകാര്ധ്രങ്കൌസല്യാമഭിവാദ്യ ച ॥ 20 ॥
അചിരാദഗമിഷ്യാമഃസ്വഗൃഹാന്നൃപസത്തമ ।
ഏവമുക്തസ്സധര്മാത്മാവാനരൈസ്സവിഭീഷണൈഃ ॥ 21 ॥
അബ്രവീദ്വാനരാന്രാമസ്സസുഗ്രീവവിഭീഷണാന് ।
പ്രിയയതരംലബ്ദംയദഹംസസുഹൃജ്ജനഃ ॥ 22 ॥
സര്വൈര്ഭവദ്ഭിഃസഹിതഃപ്രീതിംലപ്സ്യേപുരീങ്ഗതഃ ।
ക്ഷിപ്രം സുഗ്രീവവിമാനംവാനരൈസ്സഹ ॥ 23 ॥
ത്വമപ്യാരോഹസാമാത്യോരാക്ഷസേന്ദ്രവിഭീഷണ ।
തതഃ സ പുഷ്പകന്ദിവ്യംസുഗ്രീവസ്സഹവാനരൈഃ ॥ 24 ॥
ആരുരോഹമുദായുക്തഃസാമാത്യശ്ചവിഭീഷണഃ ।
തേഷ്വാരൂഢേഷുസര്വേഷുകൌബേരമ്പരമാസനമ് ॥ 25 ॥
രാഘവണാഭ്യനുജ്ഞാതമുത്പപാതവിഹായസമ് ।
ഗതേനവിമാനേനഹംസയുക്തേനഭാസ്വതാ ॥ 26 ॥
പ്രഹൃഷ്ടശ്ചപ്രതീതശ്ചബഭൌരാമഃകുബേരവത് ।
തേസര്വേവാനരര്ര്ക്ഷശ്ചരാക്ഷസാശ്ചമഹാബലാഃ ॥ 27 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ പഞ്ചവിംശത്യധികശതതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
upasthitantutaṅkṛtvāpuṣpakampuṣpabhūṣitam |
avidūresthitorāmamityuvācavibhīṣaṇaḥ || 1 ||
sa tubaddhāñjaliḥ prahvovinītorākṣaseśvaraḥ |
abravīttvarayopetaḥkiṅkaromītirāghavam || 2 ||
tamabravīnmahātejālakṣmaṇasyopaśṛṇvataḥ |
vimṛśyarāghavovākyamidaṃsnehapuraskṛtam || 3 ||
kṛtaprayatnakarmāṇaḥsarvaevavanecarāḥ |
ratnairarthaiścavividhaissampūjyantāṃvibhīṣaṇa || 4 ||
sahāmībhistvayālaṅkānirjitārākṣaseśvara |
hṛṣṭaiḥprāṇabhayantyaktvāsaṅgrāmeṣvanivartibhiḥ || 5 ||
ta imekṛtakarmāṇassarvaevavanaukasaḥ |
dhanaratnapradānenakarmaiṣāṃsaphalaṅkuru || 6 ||
evaṃsammānitāścetemānārhamānadātvayā |
bhaviṣyantikṛtajñenanirvṛtāhariyūthapāḥ || 7 ||
tyāginaṃsaṅgrahītāraṃsānukrośañjitendriyam |
sarvetataḥavagacchantisambodhayāmite || 8 ||
hīnaṃratiguṇaissarvairabhihantāramāhave |
senātyajatisamvignānṛpatintannareśvarā || 9 ||
evamuktasturāmeṇavānarāṃstānvibhīṣaṇaḥ |
ratnārthasaṃvibhāgenasarvānevābhyapūjayat || 10 ||
tatastānpūjitāndṛṣṭavāratnārthairhariyūthapān |
ārurohatadārāmastadvimānamanuttamam || 11 ||
aṅkenādāyavaidehīṃlajjamānāṃyaśasvinīm |
lakṣmaṇenasahabhrātrāvikrāntevadhanuṣmatā || 12 ||
abravītsavimānasthaḥpūjayansarvāvānarān |
sugrīvaṃ ca mahāvīryaṅkākutsthasavibhīṣaṇam || 13 ||
mitrakāryaṅkṛtamidambhavadbhidvānararṣabhāḥ |
anujñātāmayāsarveyatheṣṭampratigacchata || 14 ||
yattukāryaṃvayasyenasnigdhena ca hitena ca |
kṛtaṃsugrīvatatsarvambhavatādharmabhīruṇā || 15 ||
kiṣkindhāmpratiyāhyāvusvasainyenābhisamvṛtaḥ |
svarājyevasalaṅkāyāmmayādattevibhīṣaṇa || 16 ||
na tvāndharṣayituṃśaktāssendrāapidivaukasaḥ |
yodhyāmpratiyāsyāmirājadhānīmpiturmama || 17 ||
abhyanujñātumicchāmisarvānāmantrayāmivaḥ |
vamuktāsturāmeṇaharīndrāharayastathā || 18 ||
ūcuḥprāñjalayassarverākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |
ayodhyāṅgantumicchāmaḥsarvannayatunobhavān || 19 ||
mudyuktāvicariṣyāmovanānyupananāni ca |
dṛṣṭavātvāmabhiṣekārdhraṅkausalyāmabhivādya ca || 20 ||
acirādagamiṣyāmaḥsvagṛhānnṛpasattama |
evamuktassadharmātmāvānaraissavibhīṣaṇaiḥ || 21 ||
abravīdvānarānrāmassasugrīvavibhīṣaṇān |
priyayataraṃlabdaṃyadahaṃsasuhṛjjanaḥ || 22 ||
sarvairbhavadbhiḥsahitaḥprītiṃlapsyepurīṅgataḥ |
kṣipraṃ sugrīvavimānaṃvānaraissaha || 23 ||
tvamapyārohasāmātyorākṣasendravibhīṣaṇa |
tataḥ sa puṣpakandivyaṃsugrīvassahavānaraiḥ || 24 ||
ārurohamudāyuktaḥsāmātyaścavibhīṣaṇaḥ |
teṣvārūḍheṣusarveṣukauberamparamāsanam || 25 ||
rāghavaṇābhyanujñātamutpapātavihāyasam |
gatenavimānenahaṃsayuktenabhāsvatā || 26 ||
prahṛṣṭaścapratītaścababhaurāmaḥkuberavat |
tesarvevānararrkṣaścarākṣasāścamahābalāḥ || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ पञ्चविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।
उपस्थितन्तुतङ्कृत्वापुष्पकम्पुष्पभूषितम् ।
अविदूरेस्थितोराममित्युवाचविभीषणः ॥ 1 ॥
स तुबद्धाञ्जलिः प्रह्वोविनीतोराक्षसेश्वरः ।
अब्रवीत्त्वरयोपेतःकिङ्करोमीतिराघवम् ॥ 2 ॥
तमब्रवीन्महातेजालक्ष्मणस्योपशृण्वतः ।
विमृश्यराघवोवाक्यमिदंस्नेहपुरस्कृतम् ॥ 3 ॥
कृतप्रयत्नकर्माणःसर्वएववनेचराः ।
रत्नैरर्थैश्चविविधैस्सम्पूज्यन्तांविभीषण ॥ 4 ॥
सहामीभिस्त्वयालङ्कानिर्जिताराक्षसेश्वर ।
हृष्टैःप्राणभयन्त्यक्त्वासङ्ग्रामेष्वनिवर्तिभिः ॥ 5 ॥
त इमेकृतकर्माणस्सर्वएववनौकसः ।
धनरत्नप्रदानेनकर्मैषांसफलङ्कुरु ॥ 6 ॥
एवंसम्मानिताश्चेतेमानार्हमानदात्वया ।
भविष्यन्तिकृतज्ञेननिर्वृताहरियूथपाः ॥ 7 ॥
त्यागिनंसङ्ग्रहीतारंसानुक्रोशञ्जितेन्द्रियम् ।
सर्वेततःअवगच्छन्तिसम्बोधयामिते ॥ 8 ॥
हीनंरतिगुणैस्सर्वैरभिहन्तारमाहवे ।
सेनात्यजतिसम्विग्नानृपतिन्तन्नरेश्वरा ॥ 9 ॥
एवमुक्तस्तुरामेणवानरांस्तान्विभीषणः ।
रत्नार्थसंविभागेनसर्वानेवाभ्यपूजयत् ॥ 10 ॥
ततस्तान्पूजितान्दृष्टवारत्नार्थैर्हरियूथपान् ।
आरुरोहतदारामस्तद्विमानमनुत्तमम् ॥ 11 ॥
अङ्केनादायवैदेहींलज्जमानांयशस्विनीम् ।
लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविक्रान्तेवधनुष्मता ॥ 12 ॥
अब्रवीत्सविमानस्थःपूजयन्सर्वावानरान् ।
सुग्रीवं च महावीर्यङ्काकुत्स्थसविभीषणम् ॥ 13 ॥
मित्रकार्यङ्कृतमिदम्भवद्भिद्वानरर्षभाः ।
अनुज्ञातामयासर्वेयथेष्टम्प्रतिगच्छत ॥ 14 ॥
यत्तुकार्यंवयस्येनस्निग्धेन च हितेन च ।
कृतंसुग्रीवतत्सर्वम्भवताधर्मभीरुणा ॥ 15 ॥
किष्किन्धाम्प्रतियाह्यावुस्वसैन्येनाभिसम्वृतः ।
स्वराज्येवसलङ्कायाम्मयादत्तेविभीषण ॥ 16 ॥
न त्वान्धर्षयितुंशक्तास्सेन्द्राअपिदिवौकसः ।
योध्याम्प्रतियास्यामिराजधानीम्पितुर्मम ॥ 17 ॥
अभ्यनुज्ञातुमिच्छामिसर्वानामन्त्रयामिवः ।
वमुक्तास्तुरामेणहरीन्द्राहरयस्तथा ॥ 18 ॥
ऊचुःप्राञ्जलयस्सर्वेराक्षसश्चविभीषणः ।
अयोध्याङ्गन्तुमिच्छामःसर्वन्नयतुनोभवान् ॥ 19 ॥
मुद्युक्ताविचरिष्यामोवनान्युपननानि च ।
दृष्टवात्वामभिषेकार्ध्रङ्कौसल्यामभिवाद्य च ॥ 20 ॥
अचिरादगमिष्यामःस्वगृहान्नृपसत्तम ।
एवमुक्तस्सधर्मात्मावानरैस्सविभीषणैः ॥ 21 ॥
अब्रवीद्वानरान्रामस्ससुग्रीवविभीषणान् ।
प्रिययतरंलब्दंयदहंससुहृज्जनः ॥ 22 ॥
सर्वैर्भवद्भिःसहितःप्रीतिंलप्स्येपुरीङ्गतः ।
क्षिप्रं सुग्रीवविमानंवानरैस्सह ॥ 23 ॥
त्वमप्यारोहसामात्योराक्षसेन्द्रविभीषण ।
ततः स पुष्पकन्दिव्यंसुग्रीवस्सहवानरैः ॥ 24 ॥
आरुरोहमुदायुक्तःसामात्यश्चविभीषणः ।
तेष्वारूढेषुसर्वेषुकौबेरम्परमासनम् ॥ 25 ॥
राघवणाभ्यनुज्ञातमुत्पपातविहायसम् ।
गतेनविमानेनहंसयुक्तेनभास्वता ॥ 26 ॥
प्रहृष्टश्चप्रतीतश्चबभौरामःकुबेरवत् ।
तेसर्वेवानरर्र्क्षश्चराक्षसाश्चमहाबलाः ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
upasthitantutaṅkṛtvāpuṣpakampuṣpabhūṣitam |
avidūresthitorāmamityuvācavibhīṣaṇaḥ || 1 ||
sa tubaddhāñjaliḥ prahvovinītorākṣaseśvaraḥ |
abravīttvarayopetaḥkiṅkaromītirāghavam || 2 ||
tamabravīnmahātejālakṣmaṇasyopaśṛṇvataḥ |
vimṛśyarāghavovākyamidaṃsnehapuraskṛtam || 3 ||
kṛtaprayatnakarmāṇaḥsarvaevavanecarāḥ |
ratnairarthaiścavividhaissampūjyantāṃvibhīṣaṇa || 4 ||
sahāmībhistvayālaṅkānirjitārākṣaseśvara |
hṛṣṭaiḥprāṇabhayantyaktvāsaṅgrāmeṣvanivartibhiḥ || 5 ||
ta imekṛtakarmāṇassarvaevavanaukasaḥ |
dhanaratnapradānenakarmaiṣāṃsaphalaṅkuru || 6 ||
evaṃsammānitāścetemānārhamānadātvayā |
bhaviṣyantikṛtajñenanirvṛtāhariyūthapāḥ || 7 ||
tyāginaṃsaṅgrahītāraṃsānukrośañjitendriyam |
sarvetataḥavagacchantisambodhayāmite || 8 ||
hīnaṃratiguṇaissarvairabhihantāramāhave |
senātyajatisamvignānṛpatintannareśvarā || 9 ||
evamuktasturāmeṇavānarāṃstānvibhīṣaṇaḥ |
ratnārthasaṃvibhāgenasarvānevābhyapūjayat || 10 ||
tatastānpūjitāndṛṣṭavāratnārthairhariyūthapān |
ārurohatadārāmastadvimānamanuttamam || 11 ||
aṅkenādāyavaidehīṃlajjamānāṃyaśasvinīm |
lakṣmaṇenasahabhrātrāvikrāntevadhanuṣmatā || 12 ||
abravītsavimānasthaḥpūjayansarvāvānarān |
sugrīvaṃ ca mahāvīryaṅkākutsthasavibhīṣaṇam || 13 ||
mitrakāryaṅkṛtamidambhavadbhidvānararṣabhāḥ |
anujñātāmayāsarveyatheṣṭampratigacchata || 14 ||
yattukāryaṃvayasyenasnigdhena ca hitena ca |
kṛtaṃsugrīvatatsarvambhavatādharmabhīruṇā || 15 ||
kiṣkindhāmpratiyāhyāvusvasainyenābhisamvṛtaḥ |
svarājyevasalaṅkāyāmmayādattevibhīṣaṇa || 16 ||
na tvāndharṣayituṃśaktāssendrāapidivaukasaḥ |
yodhyāmpratiyāsyāmirājadhānīmpiturmama || 17 ||
abhyanujñātumicchāmisarvānāmantrayāmivaḥ |
vamuktāsturāmeṇaharīndrāharayastathā || 18 ||
ūcuḥprāñjalayassarverākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |
ayodhyāṅgantumicchāmaḥsarvannayatunobhavān || 19 ||
mudyuktāvicariṣyāmovanānyupananāni ca |
dṛṣṭavātvāmabhiṣekārdhraṅkausalyāmabhivādya ca || 20 ||
acirādagamiṣyāmaḥsvagṛhānnṛpasattama |
evamuktassadharmātmāvānaraissavibhīṣaṇaiḥ || 21 ||
abravīdvānarānrāmassasugrīvavibhīṣaṇān |
priyayataraṃlabdaṃyadahaṃsasuhṛjjanaḥ || 22 ||
sarvairbhavadbhiḥsahitaḥprītiṃlapsyepurīṅgataḥ |
kṣipraṃ sugrīvavimānaṃvānaraissaha || 23 ||
tvamapyārohasāmātyorākṣasendravibhīṣaṇa |
tataḥ sa puṣpakandivyaṃsugrīvassahavānaraiḥ || 24 ||
ārurohamudāyuktaḥsāmātyaścavibhīṣaṇaḥ |
teṣvārūḍheṣusarveṣukauberamparamāsanam || 25 ||
rāghavaṇābhyanujñātamutpapātavihāyasam |
gatenavimānenahaṃsayuktenabhāsvatā || 26 ||
prahṛṣṭaścapratītaścababhaurāmaḥkuberavat |
tesarvevānararrkṣaścarākṣasāścamahābalāḥ || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.