শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ পঞ্চবিংশত্যধিকশততমস্সর্গঃ ।
উপস্থিতন্তুতঙ্কৃত্বাপুষ্পকম্পুষ্পভূষিতম্ ।
অবিদূরেস্থিতোরামমিত্যুবাচবিভীষণঃ ॥ 1 ॥
স তুবদ্ধাঞ্জলিঃ প্রহ্বোবিনীতোরাক্ষসেশ্বরঃ ।
অব্রবীত্ত্বরযোপেতঃকিঙ্করোমীতিরাঘবম্ ॥ 2 ॥
তমব্রবীন্মহাতেজালক্ষ্মণস্যোপশৃণ্বতঃ ।
বিমৃশ্যরাঘবোবাক্যমিদংস্নেহপুরস্কৃতম্ ॥ 3 ॥
কৃতপ্রযত্নকর্মাণঃসর্বএববনেচরাঃ ।
রত্নৈরর্থৈশ্চবিবিধৈস্সম্পূজ্যন্তাংবিভীষণ ॥ 4 ॥
সহামীভিস্ত্বযালঙ্কানির্জিতারাক্ষসেশ্বর ।
হৃষ্টৈঃপ্রাণভযন্ত্যক্ত্বাসঙ্গ্রামেষ্বনিবর্তিভিঃ ॥ 5 ॥
ত ইমেকৃতকর্মাণস্সর্বএববনৌকসঃ ।
ধনরত্নপ্রদানেনকর্মৈষাংসফলঙ্কুরু ॥ 6 ॥
এবংসম্মানিতাশ্চেতেমানার্হমানদাত্বযা ।
ভবিষ্যন্তিকৃতজ্ঞেননির্বৃতাহরিযূথপাঃ ॥ 7 ॥
ত্যাগিনংসঙ্গ্রহীতারংসানুক্রোশঞ্জিতেন্দ্রিযম্ ।
সর্বেততঃঅবগচ্ছন্তিসম্বোধযামিতে ॥ 8 ॥
হীনংরতিগুণৈস্সর্বৈরভিহন্তারমাহবে ।
সেনাত্যজতিসম্বিগ্নানৃপতিন্তন্নরেশ্বরা ॥ 9 ॥
এবমুক্তস্তুরামেণবানরাংস্তান্বিভীষণঃ ।
রত্নার্থসংবিভাগেনসর্বানেবাভ্যপূজযত্ ॥ 10 ॥
ততস্তান্পূজিতান্দৃষ্টবারত্নার্থৈর্হরিযূথপান্ ।
আরুরোহতদারামস্তদ্বিমানমনুত্তমম্ ॥ 11 ॥
অঙ্কেনাদাযবৈদেহীংলজ্জমানাংযশস্বিনীম্ ।
লক্ষ্মণেনসহভ্রাত্রাবিক্রান্তেবধনুষ্মতা ॥ 12 ॥
অব্রবীত্সবিমানস্থঃপূজযন্সর্বাবানরান্ ।
সুগ্রীবং চ মহাবীর্যঙ্কাকুত্স্থসবিভীষণম্ ॥ 13 ॥
মিত্রকার্যঙ্কৃতমিদম্ভবদ্ভিদ্বানরর্ষভাঃ ।
অনুজ্ঞাতামযাসর্বেযথেষ্টম্প্রতিগচ্ছত ॥ 14 ॥
যত্তুকার্যংবযস্যেনস্নিগ্ধেন চ হিতেন চ ।
কৃতংসুগ্রীবতত্সর্বম্ভবতাধর্মভীরুণা ॥ 15 ॥
কিষ্কিন্ধাম্প্রতিযাহ্যাবুস্বসৈন্যেনাভিসম্বৃতঃ ।
স্বরাজ্যেবসলঙ্কাযাম্মযাদত্তেবিভীষণ ॥ 16 ॥
ন ত্বান্ধর্ষযিতুংশক্তাস্সেন্দ্রাঅপিদিবৌকসঃ ।
যোধ্যাম্প্রতিযাস্যামিরাজধানীম্পিতুর্মম ॥ 17 ॥
অভ্যনুজ্ঞাতুমিচ্ছামিসর্বানামন্ত্রযামিবঃ ।
বমুক্তাস্তুরামেণহরীন্দ্রাহরযস্তথা ॥ 18 ॥
ঊচুঃপ্রাঞ্জলযস্সর্বেরাক্ষসশ্চবিভীষণঃ ।
অযোধ্যাঙ্গন্তুমিচ্ছামঃসর্বন্নযতুনোভবান্ ॥ 19 ॥
মুদ্যুক্তাবিচরিষ্যামোবনান্যুপননানি চ ।
দৃষ্টবাত্বামভিষেকার্ধ্রঙ্কৌসল্যামভিবাদ্য চ ॥ 20 ॥
অচিরাদগমিষ্যামঃস্বগৃহান্নৃপসত্তম ।
এবমুক্তস্সধর্মাত্মাবানরৈস্সবিভীষণৈঃ ॥ 21 ॥
অব্রবীদ্বানরান্রামস্সসুগ্রীববিভীষণান্ ।
প্রিযযতরংলব্দংযদহংসসুহৃজ্জনঃ ॥ 22 ॥
সর্বৈর্ভবদ্ভিঃসহিতঃপ্রীতিংলপ্স্যেপুরীঙ্গতঃ ।
ক্ষিপ্রং সুগ্রীববিমানংবানরৈস্সহ ॥ 23 ॥
ত্বমপ্যারোহসামাত্যোরাক্ষসেন্দ্রবিভীষণ ।
ততঃ স পুষ্পকন্দিব্যংসুগ্রীবস্সহবানরৈঃ ॥ 24 ॥
আরুরোহমুদাযুক্তঃসামাত্যশ্চবিভীষণঃ ।
তেষ্বারূঢেষুসর্বেষুকৌবেরম্পরমাসনম্ ॥ 25 ॥
রাঘবণাভ্যনুজ্ঞাতমুত্পপাতবিহাযসম্ ।
গতেনবিমানেনহংসযুক্তেনভাস্বতা ॥ 26 ॥
প্রহৃষ্টশ্চপ্রতীতশ্চবভৌরামঃকুবেরবত্ ।
তেসর্বেবানরর্র্ক্ষশ্চরাক্ষসাশ্চমহাবলাঃ ॥ 27 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে পঞ্চবিংশত্যধিকশততমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
upasthitantutaṅkṛtvāpuṣpakampuṣpabhūṣitam |
avidūresthitorāmamityuvācavibhīṣaṇaḥ || 1 ||
sa tubaddhāñjaliḥ prahvovinītorākṣaseśvaraḥ |
abravīttvarayopetaḥkiṅkaromītirāghavam || 2 ||
tamabravīnmahātejālakṣmaṇasyopaśṛṇvataḥ |
vimṛśyarāghavovākyamidaṃsnehapuraskṛtam || 3 ||
kṛtaprayatnakarmāṇaḥsarvaevavanecarāḥ |
ratnairarthaiścavividhaissampūjyantāṃvibhīṣaṇa || 4 ||
sahāmībhistvayālaṅkānirjitārākṣaseśvara |
hṛṣṭaiḥprāṇabhayantyaktvāsaṅgrāmeṣvanivartibhiḥ || 5 ||
ta imekṛtakarmāṇassarvaevavanaukasaḥ |
dhanaratnapradānenakarmaiṣāṃsaphalaṅkuru || 6 ||
evaṃsammānitāścetemānārhamānadātvayā |
bhaviṣyantikṛtajñenanirvṛtāhariyūthapāḥ || 7 ||
tyāginaṃsaṅgrahītāraṃsānukrośañjitendriyam |
sarvetataḥavagacchantisambodhayāmite || 8 ||
hīnaṃratiguṇaissarvairabhihantāramāhave |
senātyajatisamvignānṛpatintannareśvarā || 9 ||
evamuktasturāmeṇavānarāṃstānvibhīṣaṇaḥ |
ratnārthasaṃvibhāgenasarvānevābhyapūjayat || 10 ||
tatastānpūjitāndṛṣṭavāratnārthairhariyūthapān |
ārurohatadārāmastadvimānamanuttamam || 11 ||
aṅkenādāyavaidehīṃlajjamānāṃyaśasvinīm |
lakṣmaṇenasahabhrātrāvikrāntevadhanuṣmatā || 12 ||
abravītsavimānasthaḥpūjayansarvāvānarān |
sugrīvaṃ ca mahāvīryaṅkākutsthasavibhīṣaṇam || 13 ||
mitrakāryaṅkṛtamidambhavadbhidvānararṣabhāḥ |
anujñātāmayāsarveyatheṣṭampratigacchata || 14 ||
yattukāryaṃvayasyenasnigdhena ca hitena ca |
kṛtaṃsugrīvatatsarvambhavatādharmabhīruṇā || 15 ||
kiṣkindhāmpratiyāhyāvusvasainyenābhisamvṛtaḥ |
svarājyevasalaṅkāyāmmayādattevibhīṣaṇa || 16 ||
na tvāndharṣayituṃśaktāssendrāapidivaukasaḥ |
yodhyāmpratiyāsyāmirājadhānīmpiturmama || 17 ||
abhyanujñātumicchāmisarvānāmantrayāmivaḥ |
vamuktāsturāmeṇaharīndrāharayastathā || 18 ||
ūcuḥprāñjalayassarverākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |
ayodhyāṅgantumicchāmaḥsarvannayatunobhavān || 19 ||
mudyuktāvicariṣyāmovanānyupananāni ca |
dṛṣṭavātvāmabhiṣekārdhraṅkausalyāmabhivādya ca || 20 ||
acirādagamiṣyāmaḥsvagṛhānnṛpasattama |
evamuktassadharmātmāvānaraissavibhīṣaṇaiḥ || 21 ||
abravīdvānarānrāmassasugrīvavibhīṣaṇān |
priyayataraṃlabdaṃyadahaṃsasuhṛjjanaḥ || 22 ||
sarvairbhavadbhiḥsahitaḥprītiṃlapsyepurīṅgataḥ |
kṣipraṃ sugrīvavimānaṃvānaraissaha || 23 ||
tvamapyārohasāmātyorākṣasendravibhīṣaṇa |
tataḥ sa puṣpakandivyaṃsugrīvassahavānaraiḥ || 24 ||
ārurohamudāyuktaḥsāmātyaścavibhīṣaṇaḥ |
teṣvārūḍheṣusarveṣukauberamparamāsanam || 25 ||
rāghavaṇābhyanujñātamutpapātavihāyasam |
gatenavimānenahaṃsayuktenabhāsvatā || 26 ||
prahṛṣṭaścapratītaścababhaurāmaḥkuberavat |
tesarvevānararrkṣaścarākṣasāścamahābalāḥ || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ पञ्चविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।
उपस्थितन्तुतङ्कृत्वापुष्पकम्पुष्पभूषितम् ।
अविदूरेस्थितोराममित्युवाचविभीषणः ॥ 1 ॥
स तुबद्धाञ्जलिः प्रह्वोविनीतोराक्षसेश्वरः ।
अब्रवीत्त्वरयोपेतःकिङ्करोमीतिराघवम् ॥ 2 ॥
तमब्रवीन्महातेजालक्ष्मणस्योपशृण्वतः ।
विमृश्यराघवोवाक्यमिदंस्नेहपुरस्कृतम् ॥ 3 ॥
कृतप्रयत्नकर्माणःसर्वएववनेचराः ।
रत्नैरर्थैश्चविविधैस्सम्पूज्यन्तांविभीषण ॥ 4 ॥
सहामीभिस्त्वयालङ्कानिर्जिताराक्षसेश्वर ।
हृष्टैःप्राणभयन्त्यक्त्वासङ्ग्रामेष्वनिवर्तिभिः ॥ 5 ॥
त इमेकृतकर्माणस्सर्वएववनौकसः ।
धनरत्नप्रदानेनकर्मैषांसफलङ्कुरु ॥ 6 ॥
एवंसम्मानिताश्चेतेमानार्हमानदात्वया ।
भविष्यन्तिकृतज्ञेननिर्वृताहरियूथपाः ॥ 7 ॥
त्यागिनंसङ्ग्रहीतारंसानुक्रोशञ्जितेन्द्रियम् ।
सर्वेततःअवगच्छन्तिसम्बोधयामिते ॥ 8 ॥
हीनंरतिगुणैस्सर्वैरभिहन्तारमाहवे ।
सेनात्यजतिसम्विग्नानृपतिन्तन्नरेश्वरा ॥ 9 ॥
एवमुक्तस्तुरामेणवानरांस्तान्विभीषणः ।
रत्नार्थसंविभागेनसर्वानेवाभ्यपूजयत् ॥ 10 ॥
ततस्तान्पूजितान्दृष्टवारत्नार्थैर्हरियूथपान् ।
आरुरोहतदारामस्तद्विमानमनुत्तमम् ॥ 11 ॥
अङ्केनादायवैदेहींलज्जमानांयशस्विनीम् ।
लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविक्रान्तेवधनुष्मता ॥ 12 ॥
अब्रवीत्सविमानस्थःपूजयन्सर्वावानरान् ।
सुग्रीवं च महावीर्यङ्काकुत्स्थसविभीषणम् ॥ 13 ॥
मित्रकार्यङ्कृतमिदम्भवद्भिद्वानरर्षभाः ।
अनुज्ञातामयासर्वेयथेष्टम्प्रतिगच्छत ॥ 14 ॥
यत्तुकार्यंवयस्येनस्निग्धेन च हितेन च ।
कृतंसुग्रीवतत्सर्वम्भवताधर्मभीरुणा ॥ 15 ॥
किष्किन्धाम्प्रतियाह्यावुस्वसैन्येनाभिसम्वृतः ।
स्वराज्येवसलङ्कायाम्मयादत्तेविभीषण ॥ 16 ॥
न त्वान्धर्षयितुंशक्तास्सेन्द्राअपिदिवौकसः ।
योध्याम्प्रतियास्यामिराजधानीम्पितुर्मम ॥ 17 ॥
अभ्यनुज्ञातुमिच्छामिसर्वानामन्त्रयामिवः ।
वमुक्तास्तुरामेणहरीन्द्राहरयस्तथा ॥ 18 ॥
ऊचुःप्राञ्जलयस्सर्वेराक्षसश्चविभीषणः ।
अयोध्याङ्गन्तुमिच्छामःसर्वन्नयतुनोभवान् ॥ 19 ॥
मुद्युक्ताविचरिष्यामोवनान्युपननानि च ।
दृष्टवात्वामभिषेकार्ध्रङ्कौसल्यामभिवाद्य च ॥ 20 ॥
अचिरादगमिष्यामःस्वगृहान्नृपसत्तम ।
एवमुक्तस्सधर्मात्मावानरैस्सविभीषणैः ॥ 21 ॥
अब्रवीद्वानरान्रामस्ससुग्रीवविभीषणान् ।
प्रिययतरंलब्दंयदहंससुहृज्जनः ॥ 22 ॥
सर्वैर्भवद्भिःसहितःप्रीतिंलप्स्येपुरीङ्गतः ।
क्षिप्रं सुग्रीवविमानंवानरैस्सह ॥ 23 ॥
त्वमप्यारोहसामात्योराक्षसेन्द्रविभीषण ।
ततः स पुष्पकन्दिव्यंसुग्रीवस्सहवानरैः ॥ 24 ॥
आरुरोहमुदायुक्तःसामात्यश्चविभीषणः ।
तेष्वारूढेषुसर्वेषुकौबेरम्परमासनम् ॥ 25 ॥
राघवणाभ्यनुज्ञातमुत्पपातविहायसम् ।
गतेनविमानेनहंसयुक्तेनभास्वता ॥ 26 ॥
प्रहृष्टश्चप्रतीतश्चबभौरामःकुबेरवत् ।
तेसर्वेवानरर्र्क्षश्चराक्षसाश्चमहाबलाः ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
upasthitantutaṅkṛtvāpuṣpakampuṣpabhūṣitam |
avidūresthitorāmamityuvācavibhīṣaṇaḥ || 1 ||
sa tubaddhāñjaliḥ prahvovinītorākṣaseśvaraḥ |
abravīttvarayopetaḥkiṅkaromītirāghavam || 2 ||
tamabravīnmahātejālakṣmaṇasyopaśṛṇvataḥ |
vimṛśyarāghavovākyamidaṃsnehapuraskṛtam || 3 ||
kṛtaprayatnakarmāṇaḥsarvaevavanecarāḥ |
ratnairarthaiścavividhaissampūjyantāṃvibhīṣaṇa || 4 ||
sahāmībhistvayālaṅkānirjitārākṣaseśvara |
hṛṣṭaiḥprāṇabhayantyaktvāsaṅgrāmeṣvanivartibhiḥ || 5 ||
ta imekṛtakarmāṇassarvaevavanaukasaḥ |
dhanaratnapradānenakarmaiṣāṃsaphalaṅkuru || 6 ||
evaṃsammānitāścetemānārhamānadātvayā |
bhaviṣyantikṛtajñenanirvṛtāhariyūthapāḥ || 7 ||
tyāginaṃsaṅgrahītāraṃsānukrośañjitendriyam |
sarvetataḥavagacchantisambodhayāmite || 8 ||
hīnaṃratiguṇaissarvairabhihantāramāhave |
senātyajatisamvignānṛpatintannareśvarā || 9 ||
evamuktasturāmeṇavānarāṃstānvibhīṣaṇaḥ |
ratnārthasaṃvibhāgenasarvānevābhyapūjayat || 10 ||
tatastānpūjitāndṛṣṭavāratnārthairhariyūthapān |
ārurohatadārāmastadvimānamanuttamam || 11 ||
aṅkenādāyavaidehīṃlajjamānāṃyaśasvinīm |
lakṣmaṇenasahabhrātrāvikrāntevadhanuṣmatā || 12 ||
abravītsavimānasthaḥpūjayansarvāvānarān |
sugrīvaṃ ca mahāvīryaṅkākutsthasavibhīṣaṇam || 13 ||
mitrakāryaṅkṛtamidambhavadbhidvānararṣabhāḥ |
anujñātāmayāsarveyatheṣṭampratigacchata || 14 ||
yattukāryaṃvayasyenasnigdhena ca hitena ca |
kṛtaṃsugrīvatatsarvambhavatādharmabhīruṇā || 15 ||
kiṣkindhāmpratiyāhyāvusvasainyenābhisamvṛtaḥ |
svarājyevasalaṅkāyāmmayādattevibhīṣaṇa || 16 ||
na tvāndharṣayituṃśaktāssendrāapidivaukasaḥ |
yodhyāmpratiyāsyāmirājadhānīmpiturmama || 17 ||
abhyanujñātumicchāmisarvānāmantrayāmivaḥ |
vamuktāsturāmeṇaharīndrāharayastathā || 18 ||
ūcuḥprāñjalayassarverākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |
ayodhyāṅgantumicchāmaḥsarvannayatunobhavān || 19 ||
mudyuktāvicariṣyāmovanānyupananāni ca |
dṛṣṭavātvāmabhiṣekārdhraṅkausalyāmabhivādya ca || 20 ||
acirādagamiṣyāmaḥsvagṛhānnṛpasattama |
evamuktassadharmātmāvānaraissavibhīṣaṇaiḥ || 21 ||
abravīdvānarānrāmassasugrīvavibhīṣaṇān |
priyayataraṃlabdaṃyadahaṃsasuhṛjjanaḥ || 22 ||
sarvairbhavadbhiḥsahitaḥprītiṃlapsyepurīṅgataḥ |
kṣipraṃ sugrīvavimānaṃvānaraissaha || 23 ||
tvamapyārohasāmātyorākṣasendravibhīṣaṇa |
tataḥ sa puṣpakandivyaṃsugrīvassahavānaraiḥ || 24 ||
ārurohamudāyuktaḥsāmātyaścavibhīṣaṇaḥ |
teṣvārūḍheṣusarveṣukauberamparamāsanam || 25 ||
rāghavaṇābhyanujñātamutpapātavihāyasam |
gatenavimānenahaṃsayuktenabhāsvatā || 26 ||
prahṛṣṭaścapratītaścababhaurāmaḥkuberavat |
tesarvevānararrkṣaścarākṣasāścamahābalāḥ || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.