Valmiki Ramayana Yuddha Kanda Sarga 103 — Bengali Script

Meaning —

শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।

অথ ত্র্যধিকশততমস্সর্গঃ ।

Shloka 1

লক্ষ্মণেনতুতদ্বাক্যমুক্তংশ্রুত্বা স রাঘবঃ ।
সন্দধেপরবীরঘ্নোধনুরাদাযবীর্যবান্ ॥ 1 ॥

lakṣmaṇenatutadvākyamuktaṃśrutvā sa rāghavaḥ |
sandadheparavīraghnodhanurādāyavīryavān || 1 ||

Shloka 2

রাবণাযশরানঘোরান্বিসসর্জচমূমুখে ।
অধান্যংরথমাস্থাযরাবণোরাক্ষসাধিপঃ ॥ 2 ॥

rāvaṇāyaśarānaghorānvisasarjacamūmukhe |
adhānyaṃrathamāsthāyarāvaṇorākṣasādhipaḥ || 2 ||

Shloka 3

অভ্যধাবতকাকুত্স্থংস্বর্ভানুরিবভাস্করম্ ।
দশগ্রীবোরধস্থস্তুরামংবজ্রোপমৈশ্শরৈঃ ॥ 3 ॥

abhyadhāvatakākutsthaṃsvarbhānurivabhāskaram |
daśagrīvoradhasthasturāmaṃvajropamaiśśaraiḥ || 3 ||

Shloka 4

আজঘানমহাশৈলন্ধারাভিরিবতোযদঃ ।
দীপ্তপাবকসঙ্কাশৈঃশরৈঃকাঞ্চনভূষণৈঃ ॥ 4 ॥

ājaghānamahāśailandhārābhirivatoyadaḥ |
dīptapāvakasaṅkāśaiḥśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ || 4 ||

Shloka 5

অভ্যবর্ষদ্রণরামোদশগ্রীবংসমাহিতঃ ।
ভূমৌস্থিতস্যরামস্যরথস্থস্য চ রক্ষসঃ ॥ 5 ॥

abhyavarṣadraṇarāmodaśagrīvaṃsamāhitaḥ |
bhūmausthitasyarāmasyarathasthasya ca rakṣasaḥ || 5 ||

Shloka 6

ন সমংযুদ্ধমিত্যাহুর্দেবগন্ধর্বকিন্নরাঃ ।
ততোদেববরর্শ্রীমান্ শ্রুত্বাতেষাংবচোঽমৃতম্ ॥ 6 ॥

na samaṃyuddhamityāhurdevagandharvakinnarāḥ |
tatodevavararśrīmān śrutvāteṣāṃvaco'mṛtam || 6 ||

Shloka 7

আহূযমাতলিংশক্রোবচনঞ্চেদমব্রবীত্ ।
রথেনমমভূমিষ্ঠংশীঘ্রংযাহিরঘূত্তমম্ ॥ 7 ॥

āhūyamātaliṃśakrovacanañcedamabravīt |
rathenamamabhūmiṣṭhaṃśīghraṃyāhiraghūttamam || 7 ||

Shloka 8

আহূযভূতলংযাতঃকুরুদেবহিতম্মহত্ ।
ইত্যুক্তোদেবরাজেনমাতলির্দেবসারথিঃ ॥ 8 ॥

āhūyabhūtalaṃyātaḥkurudevahitammahat |
ityuktodevarājenamātalirdevasārathiḥ || 8 ||

Shloka 9

প্রণম্যশিরসাদেবন্ততোবচনমব্রবীত্ ।
শীঘ্রংযাস্যামিদেবেন্দ্রসারথ্যং চ করোম্যহম্ ॥ 9 ॥

praṇamyaśirasādevantatovacanamabravīt |
śīghraṃyāsyāmidevendrasārathyaṃ ca karomyaham || 9 ||

Shloka 10

ততোহযৈশ্চসম্যোজ্যহরিতৈঃস্যন্দনোত্তমম্ ।
ততঃকাঞ্চনচিত্রাঙ্গঃকিঙ্কিণীশতভূষিতঃ ॥ 10 ॥

tatohayaiścasamyojyaharitaiḥsyandanottamam |
tataḥkāñcanacitrāṅgaḥkiṅkiṇīśatabhūṣitaḥ || 10 ||

Shloka 11

তরুণাদিত্যসঙ্কাশোবৈদূর্যমযকূবরঃ ।
সদশ্বৈঃকাঞ্চনাপীডৈর্যুক্তশ্শ্বেতপ্রকীর্ণকৈঃ ॥ 11 ॥

taruṇādityasaṅkāśovaidūryamayakūbaraḥ |
sadaśvaiḥkāñcanāpīḍairyuktaśśvetaprakīrṇakaiḥ || 11 ||

Shloka 12

হরিভিঃসূর্যসঙ্কাশৈর্হেমজালবিভূষিতৈঃ ।
রুক্মবেণুধ্বজ্শ্রীমন্দেবরাজরথোবরঃ ॥ 12 ॥

haribhiḥsūryasaṅkāśairhemajālavibhūṣitaiḥ |
rukmaveṇudhvajśrīmandevarājarathovaraḥ || 12 ||

Shloka 13

দেবরাজেনন্দিষ্টোরথমারুহ্যমাতলিঃ ।
অভ্যবর্ততকাকুত্স্থমবতীর্যত্রিবষ্টপাত্ ॥ 13 ॥

devarājenandiṣṭorathamāruhyamātaliḥ |
abhyavartatakākutsthamavatīryatrivaṣṭapāt || 13 ||

Shloka 14

অব্রবীচ্চতদারামংসপ্রতোদোরথেস্থিতঃ ।
প্রাঞ্জলির্মাতলির্বাক্যংসহস্রাক্ষস্যসারথিঃ ॥ 14 ॥

abravīccatadārāmaṃsapratodorathesthitaḥ |
prāñjalirmātalirvākyaṃsahasrākṣasyasārathiḥ || 14 ||

Shloka 15

সহস্রাক্ষেণকাকুত্থ্সরথোঽযংবিজযাযতে ।
দত্তস্তবমহাসত্ত্বশ্রীমন্ শত্রুনিবর্হণ ॥ 15 ॥

sahasrākṣeṇakākutthsaratho'yaṃvijayāyate |
dattastavamahāsattvaśrīman śatrunibarhaṇa || 15 ||

Shloka 16

ইদমৈন্দ্রম্মহচ্চাপঙ্কবচঞ্চানগিসন্নিভম্ ।
শরাশ্চাদিত্যসঙ্কাশাঃশক্তিশ্চবিমলাশিবা ॥ 16 ॥

idamaindrammahaccāpaṅkavacañcānagisannibham |
śarāścādityasaṅkāśāḥśaktiścavimalāśivā || 16 ||

Shloka 17

শূরোঽহমিতি চাত্মানমবগচ্ছসি দুর্মতে ।
নৈব লজ্জাস্তি তে সীতান্ চোরবদ্ব্যপকর্ষতঃ ॥ 17 ॥

śūro'hamiti cātmānamavagacchasi durmate |
naiva lajjāsti te sītān coravadvyapakarṣataḥ || 17 ||

Shloka 18

ইত্যুক্তঃসম্পরিক্রম্যরথন্তমভিবাদ্য চ ।
আরুরোহতদারামোলোকান্ লক্ষ্মবিরাজযন্ ॥ 18 ॥

ityuktaḥsamparikramyarathantamabhivādya ca |
ārurohatadārāmolokān lakṣmavirājayan || 18 ||

Shloka 19

তদ্ভভূবাদ্ভুতংযুদ্ধন্তুমুলংরোমহর্ষণম্ ।
রামস্য চ মহাবাহোরাবণস্য চ রক্ষসঃ ॥ 19 ॥

tadbhabhūvādbhutaṃyuddhantumulaṃromaharṣaṇam |
rāmasya ca mahābāhorāvaṇasya ca rakṣasaḥ || 19 ||

Shloka 20

স গান্ধর্বেণগান্ধর্বন্দৈবন্দৈবেনরাঘবঃ ।
অস্ত্রংরাক্ষসরাজস্যজঘানপরমাস্ত্রবিত্ ॥ 20 ॥

sa gāndharveṇagāndharvandaivandaivenarāghavaḥ |
astraṃrākṣasarājasyajaghānaparamāstravit || 20 ||

Shloka 21

অস্ত্রন্তুপরমঙ্ঘোরংরাক্ষসংরাক্ষসাধিপঃ ।
সসর্জপরমক্রুদ্ধঃপুনরেবনিশাচরঃ ॥ 21 ॥

astrantuparamaṅghoraṃrākṣasaṃrākṣasādhipaḥ |
sasarjaparamakruddhaḥpunarevaniśācaraḥ || 21 ||

Shloka 22

তেরাবণধনুর্মুক্তাঃশরাঃকাঞ্চনভূষণাঃ ।
অভ্যবর্তন্তকাকুত্স্থংসর্পাভূত্বামহাবিষাঃ ॥ 22 ॥

terāvaṇadhanurmuktāḥśarāḥkāñcanabhūṣaṇāḥ |
abhyavartantakākutsthaṃsarpābhūtvāmahāviṣāḥ || 22 ||

Shloka 23

তেদীপ্তবদনাদীপ্তংসমন্তোজ্বলনম্মুখৈঃ ।
রামমেবাভ্যবর্তন্তব্যাদিতাস্যাভযানকাঃ ॥ 23 ॥

tedīptavadanādīptaṃsamantojvalanammukhaiḥ |
rāmamevābhyavartantavyāditāsyābhayānakāḥ || 23 ||

Shloka 24

তৈর্বাসুকিসমস্পর্শৈর্দীপ্তভোগৈর্মহাবিষৈঃ ।
দিশশ্চসন্ততাস্সর্বাপ্রদিশশ্চসমাবৃতাঃ ॥ 24 ॥

tairvāsukisamasparśairdīptabhogairmahāviṣaiḥ |
diśaścasantatāssarvāpradiśaścasamāvṛtāḥ || 24 ||

Shloka 25

তান্ দৃষ্টবাপন্নগান্ রামঃসমাপততআহবে ।
অস্ত্রঙ্গারুত্মতঙ্ঘোরম্প্রাদুশ্চক্রেভযাবহম্ ॥ 25 ॥

tān dṛṣṭavāpannagān rāmaḥsamāpatataāhave |
astraṅgārutmataṅghoramprāduścakrebhayāvaham || 25 ||

Shloka 26

তেরাঘবধনুর্মুক্তারুক্মপুঙ্খাঃশিখিপ্রভাঃ ।
সুপর্ণাঃকাঞ্চনাভূত্বাবিচেরুঃসর্পশত্রবঃ ॥ 26 ॥

terāghavadhanurmuktārukmapuṅkhāḥśikhiprabhāḥ |
suparṇāḥkāñcanābhūtvāviceruḥsarpaśatravaḥ || 26 ||

Shloka 27

তেতান্সর্বান্ জঘ্নুস্সর্পরূপান্মহাজবান্ ।
সুপর্ণরূপারামস্যবিশিখাঃকামরূপিণঃ ॥ 27 ॥

tetānsarvān jaghnussarparūpānmahājavān |
suparṇarūpārāmasyaviśikhāḥkāmarūpiṇaḥ || 27 ||

Shloka 28

অস্ত্রেপ্রতিহতেক্রুদ্ধোরাবণোরাক্ষসাধিপঃ ।
অভ্যবর্ষত্তদারামঙ্ঘোরাভিঃশরবৃষ্টিভিঃ ॥ 28 ॥

astrepratihatekruddhorāvaṇorākṣasādhipaḥ |
abhyavarṣattadārāmaṅghorābhiḥśaravṛṣṭibhiḥ || 28 ||

Shloka 29

ততশ্শরসহস্রেণরামমক্লিষ্টকারিণম্ ।
অর্দযিত্বাশরৌঘেণমাতলিম্প্রত্যবিধ্যত ॥ 29 ॥

tataśśarasahasreṇarāmamakliṣṭakāriṇam |
ardayitvāśaraugheṇamātalimpratyavidhyata || 29 ||

Shloka 30

চিচ্ছেদকেতুমুদ্ধিশ্যশরেণৈকেনরাবণঃ ।
পাতযিত্বারথোপস্থেরথাত্কেতুং চ কাঞ্চনম্ ॥ 30 ॥

cicchedaketumuddhiśyaśareṇaikenarāvaṇaḥ |
pātayitvārathopastherathātketuṃ ca kāñcanam || 30 ||

Shloka 31

ঐন্দ্রানপিজঘানাশ্বান্শরজালেনরাবণঃ ।
তদৃষ্ট্বাসুমহাতত্কর্মরাবণস্যদুরাত্মনাঃ ।
বিষেদুর্দেবগন্ধর্বাচারণাদানবৈস্সহ ॥ 31 ॥

aindrānapijaghānāśvānśarajālenarāvaṇaḥ |
tadṛṣṭvāsumahātatkarmarāvaṇasyadurātmanāḥ |
viṣedurdevagandharvācāraṇādānavaissaha || 31 ||

Shloka 32

রামমার্তন্তদাদৃষ্টবাসিদ্ধাশ্চপরমর্ষযঃ ।
ব্যথিতাবানরেন্দ্রাশ্চবভূবুস্সবিভীষণাঃ ॥ 32 ॥

rāmamārtantadādṛṣṭavāsiddhāścaparamarṣayaḥ |
vyathitāvānarendrāścababhūvussavibhīṣaṇāḥ || 32 ||

Shloka 33

রামচন্দ্রমসন্দৃষ্টবাগ্রস্তংরাবণরাহুণা ।
প্রাজাত্যং চ নক্ষত্রংরোহিণীঙ্কশশিনঃপ্রিযাম্ ॥ 33 ॥

rāmacandramasandṛṣṭavāgrastaṃrāvaṇarāhuṇā |
prājātyaṃ ca nakṣatraṃrohiṇīṅkaśaśinaḥpriyām || 33 ||

Shloka 34

সমাক্রম্যবুধস্তস্থৌপ্রজানামশুভাবহঃ ।
সধূমপরিবৃত্তোর্মিঃপ্রজ্বলন্নিবসাগরঃ ॥ 34 ॥

samākramyabudhastasthauprajānāmaśubhāvahaḥ |
sadhūmaparivṛttormiḥprajvalannivasāgaraḥ || 34 ||

Shloka 35

উত্পপাততদাক্রুদ্ধস্স্পৃশন্নিবদিবাকরম্ ।
শস্ত্রবর্ণস্সুপরুষোমন্দরশ্মিদ্দিবাকরঃ ॥ 35 ॥

utpapātatadākruddhasspṛśannivadivākaram |
śastravarṇassuparuṣomandaraśmiddivākaraḥ || 35 ||

Shloka 36

অদৃশ্যতকবন্ধাঙ্কঃসংসক্তোধূমকেতুনা ।
কোসলানাং চ নক্ষত্রংব্যক্তমিন্দ্রাগ্নিদৈবতম্ ॥ 36 ॥

adṛśyatakabandhāṅkaḥsaṃsaktodhūmaketunā |
kosalānāṃ ca nakṣatraṃvyaktamindrāgnidaivatam || 36 ||

Shloka 37

আক্রম্যাঙ্গারকস্তস্থৌবিশাখামপিচাম্বরে ।
দশাস্যোবিংশতিভুজঃপ্রগৃহীতশরাসনঃ ॥ 37 ॥

ākramyāṅgārakastasthauviśākhāmapicāmbare |
daśāsyoviṃśatibhujaḥpragṛhītaśarāsanaḥ || 37 ||

Shloka 38

অদৃশাস্যঃদশগ্রীবঃমৈনাকঃপর্বতঃইব নিরস্যমানোরামস্তুদশগ্রীবেণরক্ষসা ॥ 38 ॥

adṛśāsyaḥdaśagrīvaḥmainākaḥparvataḥiva nirasyamānorāmastudaśagrīveṇarakṣasā || 38 ||

Shloka 39

নাশক্নোদভিসন্ধাতুংসাযকান্রণমূর্ধনি ।
সঃকৃত্বাভ্রুকুটিঙ্ক্রুদ্ধঃকিঞ্চিত্সম্রক্তলোচনঃ ॥ 39 ॥

nāśaknodabhisandhātuṃsāyakānraṇamūrdhani |
saḥkṛtvābhrukuṭiṅkruddhaḥkiñcitsamraktalocanaḥ || 39 ||

ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে ত্র্যধিকশততমস্সর্গঃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ त्र्यधिकशततमस्सर्गः ।

लक्ष्मणेनतुतद्वाक्यमुक्तंश्रुत्वा स राघवः ।

सन्दधेपरवीरघ्नोधनुरादायवीर्यवान् ॥ 1 ॥

रावणायशरानघोरान्विससर्जचमूमुखे ।

अधान्यंरथमास्थायरावणोराक्षसाधिपः ॥ 2 ॥

अभ्यधावतकाकुत्स्थंस्वर्भानुरिवभास्करम् ।

दशग्रीवोरधस्थस्तुरामंवज्रोपमैश्शरैः ॥ 3 ॥

आजघानमहाशैलन्धाराभिरिवतोयदः ।

दीप्तपावकसङ्काशैःशरैःकाञ्चनभूषणैः ॥ 4 ॥

अभ्यवर्षद्रणरामोदशग्रीवंसमाहितः ।

भूमौस्थितस्यरामस्यरथस्थस्य च रक्षसः ॥ 5 ॥

न समंयुद्धमित्याहुर्देवगन्धर्वकिन्नराः ।

ततोदेववरर्श्रीमान् श्रुत्वातेषांवचोऽमृतम् ॥ 6 ॥

आहूयमातलिंशक्रोवचनञ्चेदमब्रवीत् ।

रथेनममभूमिष्ठंशीघ्रंयाहिरघूत्तमम् ॥ 7 ॥

आहूयभूतलंयातःकुरुदेवहितम्महत् ।

इत्युक्तोदेवराजेनमातलिर्देवसारथिः ॥ 8 ॥

प्रणम्यशिरसादेवन्ततोवचनमब्रवीत् ।

शीघ्रंयास्यामिदेवेन्द्रसारथ्यं च करोम्यहम् ॥ 9 ॥

ततोहयैश्चसम्योज्यहरितैःस्यन्दनोत्तमम् ।

ततःकाञ्चनचित्राङ्गःकिङ्किणीशतभूषितः ॥ 10 ॥

तरुणादित्यसङ्काशोवैदूर्यमयकूबरः ।

सदश्वैःकाञ्चनापीडैर्युक्तश्श्वेतप्रकीर्णकैः ॥ 11 ॥

हरिभिःसूर्यसङ्काशैर्हेमजालविभूषितैः ।

रुक्मवेणुध्वज्श्रीमन्देवराजरथोवरः ॥ 12 ॥

देवराजेनन्दिष्टोरथमारुह्यमातलिः ।

अभ्यवर्ततकाकुत्स्थमवतीर्यत्रिवष्टपात् ॥ 13 ॥

अब्रवीच्चतदारामंसप्रतोदोरथेस्थितः ।

प्राञ्जलिर्मातलिर्वाक्यंसहस्राक्षस्यसारथिः ॥ 14 ॥

सहस्राक्षेणकाकुत्थ्सरथोऽयंविजयायते ।

दत्तस्तवमहासत्त्वश्रीमन् शत्रुनिबर्हण ॥ 15 ॥

इदमैन्द्रम्महच्चापङ्कवचञ्चानगिसन्निभम् ।

शराश्चादित्यसङ्काशाःशक्तिश्चविमलाशिवा ॥ 16 ॥

शूरोऽहमिति चात्मानमवगच्छसि दुर्मते ।

नैव लज्जास्ति ते सीतान् चोरवद्व्यपकर्षतः ॥ 17 ॥

इत्युक्तःसम्परिक्रम्यरथन्तमभिवाद्य च ।

आरुरोहतदारामोलोकान् लक्ष्मविराजयन् ॥ 18 ॥

तद्भभूवाद्भुतंयुद्धन्तुमुलंरोमहर्षणम् ।

रामस्य च महाबाहोरावणस्य च रक्षसः ॥ 19 ॥

स गान्धर्वेणगान्धर्वन्दैवन्दैवेनराघवः ।

अस्त्रंराक्षसराजस्यजघानपरमास्त्रवित् ॥ 20 ॥

अस्त्रन्तुपरमङ्घोरंराक्षसंराक्षसाधिपः ।

ससर्जपरमक्रुद्धःपुनरेवनिशाचरः ॥ 21 ॥

तेरावणधनुर्मुक्ताःशराःकाञ्चनभूषणाः ।

अभ्यवर्तन्तकाकुत्स्थंसर्पाभूत्वामहाविषाः ॥ 22 ॥

तेदीप्तवदनादीप्तंसमन्तोज्वलनम्मुखैः ।

राममेवाभ्यवर्तन्तव्यादितास्याभयानकाः ॥ 23 ॥

तैर्वासुकिसमस्पर्शैर्दीप्तभोगैर्महाविषैः ।

दिशश्चसन्ततास्सर्वाप्रदिशश्चसमावृताः ॥ 24 ॥

तान् दृष्टवापन्नगान् रामःसमापततआहवे ।

अस्त्रङ्गारुत्मतङ्घोरम्प्रादुश्चक्रेभयावहम् ॥ 25 ॥

तेराघवधनुर्मुक्तारुक्मपुङ्खाःशिखिप्रभाः ।

सुपर्णाःकाञ्चनाभूत्वाविचेरुःसर्पशत्रवः ॥ 26 ॥

तेतान्सर्वान् जघ्नुस्सर्परूपान्महाजवान् ।

सुपर्णरूपारामस्यविशिखाःकामरूपिणः ॥ 27 ॥

अस्त्रेप्रतिहतेक्रुद्धोरावणोराक्षसाधिपः ।

अभ्यवर्षत्तदारामङ्घोराभिःशरवृष्टिभिः ॥ 28 ॥

ततश्शरसहस्रेणराममक्लिष्टकारिणम् ।

अर्दयित्वाशरौघेणमातलिम्प्रत्यविध्यत ॥ 29 ॥

चिच्छेदकेतुमुद्धिश्यशरेणैकेनरावणः ।

पातयित्वारथोपस्थेरथात्केतुं च काञ्चनम् ॥ 30 ॥

ऐन्द्रानपिजघानाश्वान्शरजालेनरावणः ।

तदृष्ट्वासुमहातत्कर्मरावणस्यदुरात्मनाः ।

विषेदुर्देवगन्धर्वाचारणादानवैस्सह ॥ 31 ॥

राममार्तन्तदादृष्टवासिद्धाश्चपरमर्षयः ।

व्यथितावानरेन्द्राश्चबभूवुस्सविभीषणाः ॥ 32 ॥

रामचन्द्रमसन्दृष्टवाग्रस्तंरावणराहुणा ।

प्राजात्यं च नक्षत्रंरोहिणीङ्कशशिनःप्रियाम् ॥ 33 ॥

समाक्रम्यबुधस्तस्थौप्रजानामशुभावहः ।

सधूमपरिवृत्तोर्मिःप्रज्वलन्निवसागरः ॥ 34 ॥

उत्पपाततदाक्रुद्धस्स्पृशन्निवदिवाकरम् ।

शस्त्रवर्णस्सुपरुषोमन्दरश्मिद्दिवाकरः ॥ 35 ॥

अदृश्यतकबन्धाङ्कःसंसक्तोधूमकेतुना ।

कोसलानां च नक्षत्रंव्यक्तमिन्द्राग्निदैवतम् ॥ 36 ॥

आक्रम्याङ्गारकस्तस्थौविशाखामपिचाम्बरे ।

दशास्योविंशतिभुजःप्रगृहीतशरासनः ॥ 37 ॥

अदृशास्यःदशग्रीवःमैनाकःपर्वतःइव निरस्यमानोरामस्तुदशग्रीवेणरक्षसा ॥ 38 ॥

नाशक्नोदभिसन्धातुंसायकान्रणमूर्धनि ।

सःकृत्वाभ्रुकुटिङ्क्रुद्धःकिञ्चित्सम्रक्तलोचनः ॥ 39 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्र्यधिकशततमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

6.103 যুদ্ধকাণ্ড - ত্র্যধিকশততম সর্গঃ