ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਤ੍ਰ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨਤੁਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ ਰਾਘਵਃ ।
ਸਨ੍ਦਧੇਪਰਵੀਰਘ੍ਨੋਧਨੁਰਾਦਾਯਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 1 ॥
ਰਾਵਣਾਯਸ਼ਰਾਨਘੋਰਾਨ੍ਵਿਸਸਰ੍ਜਚਮੂਮੁਖੇ ।
ਅਧਾਨ੍ਯਂਰਥਮਾਸ੍ਥਾਯਰਾਵਣੋਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਃ ॥ 2 ॥
ਅਭ੍ਯਧਾਵਤਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਂਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੁਰਿਵਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ ।
ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵੋਰਧਸ੍ਥਸ੍ਤੁਰਾਮਂਵਜ੍ਰੋਪਮੈਸ਼੍ਸ਼ਰੈਃ ॥ 3 ॥
ਆਜਘਾਨਮਹਾਸ਼ੈਲਨ੍ਧਾਰਾਭਿਰਿਵਤੋਯਦਃ ।
ਦੀਪ੍ਤਪਾਵਕਸਙ੍ਕਾਸ਼ੈਃਸ਼ਰੈਃਕਾਞ੍ਚਨਭੂषਣੈਃ ॥ 4 ॥
ਅਭ੍ਯਵਰ੍षਦ੍ਰਣਰਾਮੋਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਂਸਮਾਹਿਤਃ ।
ਭੂਮੌਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯਰਾਮਸ੍ਯਰਥਸ੍ਥਸ੍ਯ ਚ ਰਕ੍षਸਃ ॥ 5 ॥
ਨ ਸਮਂਯੁਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਕਿਨ੍ਨਰਾਃ ।
ਤਤੋਦੇਵਵਰਰ੍ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਤੇषਾਂਵਚੋऽਮृਤਮ੍ ॥ 6 ॥
ਆਹੂਯਮਾਤਲਿਂਸ਼ਕ੍ਰੋਵਚਨਞ੍ਚੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਰਥੇਨਮਮਭੂਮਿष੍ਠਂਸ਼ੀਘ੍ਰਂਯਾਹਿਰਘੂਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 7 ॥
ਆਹੂਯਭੂਤਲਂਯਾਤਃਕੁਰੁਦੇਵਹਿਤਮ੍ਮਹਤ੍ ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋਦੇਵਰਾਜੇਨਮਾਤਲਿਰ੍ਦੇਵਸਾਰਥਿਃ ॥ 8 ॥
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯਸ਼ਿਰਸਾਦੇਵਨ੍ਤਤੋਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਸ਼ੀਘ੍ਰਂਯਾਸ੍ਯਾਮਿਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਸਾਰਥ੍ਯਂ ਚ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ 9 ॥
ਤਤੋਹਯੈਸ਼੍ਚਸਮ੍ਯੋਜ੍ਯਹਰਿਤੈਃਸ੍ਯਨ੍ਦਨੋਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਤਤਃਕਾਞ੍ਚਨਚਿਤ੍ਰਾਙ੍ਗਃਕਿਙ੍ਕਿਣੀਸ਼ਤਭੂषਿਤਃ ॥ 10 ॥
ਤਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ੋਵੈਦੂਰ੍ਯਮਯਕੂਬਰਃ ।
ਸਦਸ਼੍ਵੈਃਕਾਞ੍ਚਨਾਪੀਡੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਸ਼੍ਵੇਤਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣਕੈਃ ॥ 11 ॥
ਹਰਿਭਿਃਸੂਰ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ੈਰ੍ਹੇਮਜਾਲਵਿਭੂषਿਤੈਃ ।
ਰੁਕ੍ਮਵੇਣੁਧ੍ਵਜ੍ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਦੇਵਰਾਜਰਥੋਵਰਃ ॥ 12 ॥
ਦੇਵਰਾਜੇਨਨ੍ਦਿष੍ਟੋਰਥਮਾਰੁਹ੍ਯਮਾਤਲਿਃ ।
ਅਭ੍ਯਵਰ੍ਤਤਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮਵਤੀਰ੍ਯਤ੍ਰਿਵष੍ਟਪਾਤ੍ ॥ 13 ॥
ਅਬ੍ਰਵੀਚ੍ਚਤਦਾਰਾਮਂਸਪ੍ਰਤੋਦੋਰਥੇਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਮਾਤਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂਸਹਸ੍ਰਾਕ੍षਸ੍ਯਸਾਰਥਿਃ ॥ 14 ॥
ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍षੇਣਕਾਕੁਤ੍ਥ੍ਸਰਥੋऽਯਂਵਿਜਯਾਯਤੇ ।
ਦਤ੍ਤਸ੍ਤਵਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਿਬਰ੍ਹਣ ॥ 15 ॥
ਇਦਮੈਨ੍ਦ੍ਰਮ੍ਮਹਚ੍ਚਾਪਙ੍ਕਵਚਞ੍ਚਾਨਗਿਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।
ਸ਼ਰਾਸ਼੍ਚਾਦਿਤ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾਃਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚਵਿਮਲਾਸ਼ਿਵਾ ॥ 16 ॥
ਸ਼ੂਰੋऽਹਮਿਤਿ ਚਾਤ੍ਮਾਨਮਵਗਚ੍ਛਸਿ ਦੁਰ੍ਮਤੇ ।
ਨੈਵ ਲਜ੍ਜਾਸ੍ਤਿ ਤੇ ਸੀਤਾਨ੍ ਚੋਰਵਦ੍ਵ੍ਯਪਕਰ੍षਤਃ ॥ 17 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃਸਮ੍ਪਰਿਕ੍ਰਮ੍ਯਰਥਨ੍ਤਮਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚ ।
ਆਰੁਰੋਹਤਦਾਰਾਮੋਲੋਕਾਨ੍ ਲਕ੍ष੍ਮਵਿਰਾਜਯਨ੍ ॥ 18 ॥
ਤਦ੍ਭਭੂਵਾਦ੍ਭੁਤਂਯੁਦ੍ਧਨ੍ਤੁਮੁਲਂਰੋਮਹਰ੍षਣਮ੍ ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਚ ਮਹਾਬਾਹੋਰਾਵਣਸ੍ਯ ਚ ਰਕ੍षਸਃ ॥ 19 ॥
ਸ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵੇਣਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਨ੍ਦੈਵਨ੍ਦੈਵੇਨਰਾਘਵਃ ।
ਅਸ੍ਤ੍ਰਂਰਾਕ੍षਸਰਾਜਸ੍ਯਜਘਾਨਪਰਮਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਤ੍ ॥ 20 ॥
ਅਸ੍ਤ੍ਰਨ੍ਤੁਪਰਮਙ੍ਘੋਰਂਰਾਕ੍षਸਂਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਃ ।
ਸਸਰ੍ਜਪਰਮਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃਪੁਨਰੇਵਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ॥ 21 ॥
ਤੇਰਾਵਣਧਨੁਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਃਸ਼ਰਾਃਕਾਞ੍ਚਨਭੂषਣਾਃ ।
ਅਭ੍ਯਵਰ੍ਤਨ੍ਤਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਂਸਰ੍ਪਾਭੂਤ੍ਵਾਮਹਾਵਿषਾਃ ॥ 22 ॥
ਤੇਦੀਪ੍ਤਵਦਨਾਦੀਪ੍ਤਂਸਮਨ੍ਤੋਜ੍ਵਲਨਮ੍ਮੁਖੈਃ ।
ਰਾਮਮੇਵਾਭ੍ਯਵਰ੍ਤਨ੍ਤਵ੍ਯਾਦਿਤਾਸ੍ਯਾਭਯਾਨਕਾਃ ॥ 23 ॥
ਤੈਰ੍ਵਾਸੁਕਿਸਮਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਰ੍ਦੀਪ੍ਤਭੋਗੈਰ੍ਮਹਾਵਿषੈਃ ।
ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਸਨ੍ਤਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵਾਪ੍ਰਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਸਮਾਵृਤਾਃ ॥ 24 ॥
ਤਾਨ੍ ਦृष੍ਟਵਾਪਨ੍ਨਗਾਨ੍ ਰਾਮਃਸਮਾਪਤਤਆਹਵੇ ।
ਅਸ੍ਤ੍ਰਙ੍ਗਾਰੁਤ੍ਮਤਙ੍ਘੋਰਮ੍ਪ੍ਰਾਦੁਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇਭਯਾਵਹਮ੍ ॥ 25 ॥
ਤੇਰਾਘਵਧਨੁਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਰੁਕ੍ਮਪੁਙ੍ਖਾਃਸ਼ਿਖਿਪ੍ਰਭਾਃ ।
ਸੁਪਰ੍ਣਾਃਕਾਞ੍ਚਨਾਭੂਤ੍ਵਾਵਿਚੇਰੁਃਸਰ੍ਪਸ਼ਤ੍ਰਵਃ ॥ 26 ॥
ਤੇਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਜਘ੍ਨੁਸ੍ਸਰ੍ਪਰੂਪਾਨ੍ਮਹਾਜਵਾਨ੍ ।
ਸੁਪਰ੍ਣਰੂਪਾਰਾਮਸ੍ਯਵਿਸ਼ਿਖਾਃਕਾਮਰੂਪਿਣਃ ॥ 27 ॥
ਅਸ੍ਤ੍ਰੇਪ੍ਰਤਿਹਤੇਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਰਾਵਣੋਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਃ ।
ਅਭ੍ਯਵਰ੍षਤ੍ਤਦਾਰਾਮਙ੍ਘੋਰਾਭਿਃਸ਼ਰਵृष੍ਟਿਭਿਃ ॥ 28 ॥
ਤਤਸ਼੍ਸ਼ਰਸਹਸ੍ਰੇਣਰਾਮਮਕ੍ਲਿष੍ਟਕਾਰਿਣਮ੍ ।
ਅਰ੍ਦਯਿਤ੍ਵਾਸ਼ਰੌਘੇਣਮਾਤਲਿਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਿਧ੍ਯਤ ॥ 29 ॥
ਚਿਚ੍ਛੇਦਕੇਤੁਮੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਯਸ਼ਰੇਣੈਕੇਨਰਾਵਣਃ ।
ਪਾਤਯਿਤ੍ਵਾਰਥੋਪਸ੍ਥੇਰਥਾਤ੍ਕੇਤੁਂ ਚ ਕਾਞ੍ਚਨਮ੍ ॥ 30 ॥
ਐਨ੍ਦ੍ਰਾਨਪਿਜਘਾਨਾਸ਼੍ਵਾਨ੍ਸ਼ਰਜਾਲੇਨਰਾਵਣਃ ।
ਤਦृष੍ਟ੍ਵਾਸੁਮਹਾਤਤ੍ਕਰ੍ਮਰਾਵਣਸ੍ਯਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾਃ ।
ਵਿषੇਦੁਰ੍ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਚਾਰਣਾਦਾਨਵੈਸ੍ਸਹ ॥ 31 ॥
ਰਾਮਮਾਰ੍ਤਨ੍ਤਦਾਦृष੍ਟਵਾਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚਪਰਮਰ੍षਯਃ ।
ਵ੍ਯਥਿਤਾਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚਬਭੂਵੁਸ੍ਸਵਿਭੀषਣਾਃ ॥ 32 ॥
ਰਾਮਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਗ੍ਰਸ੍ਤਂਰਾਵਣਰਾਹੁਣਾ ।
ਪ੍ਰਾਜਾਤ੍ਯਂ ਚ ਨਕ੍षਤ੍ਰਂਰੋਹਿਣੀਙ੍ਕਸ਼ਸ਼ਿਨਃਪ੍ਰਿਯਾਮ੍ ॥ 33 ॥
ਸਮਾਕ੍ਰਮ੍ਯਬੁਧਸ੍ਤਸ੍ਥੌਪ੍ਰਜਾਨਾਮਸ਼ੁਭਾਵਹਃ ।
ਸਧੂਮਪਰਿਵृਤ੍ਤੋਰ੍ਮਿਃਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ੍ਨਿਵਸਾਗਰਃ ॥ 34 ॥
ਉਤ੍ਪਪਾਤਤਦਾਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਨਿਵਦਿਵਾਕਰਮ੍ ।
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਣਸ੍ਸੁਪਰੁषੋਮਨ੍ਦਰਸ਼੍ਮਿਦ੍ਦਿਵਾਕਰਃ ॥ 35 ॥
ਅਦृਸ਼੍ਯਤਕਬਨ੍ਧਾਙ੍ਕਃਸਂਸਕ੍ਤੋਧੂਮਕੇਤੁਨਾ ।
ਕੋਸਲਾਨਾਂ ਚ ਨਕ੍षਤ੍ਰਂਵ੍ਯਕ੍ਤਮਿਨ੍ਦ੍ਰਾਗ੍ਨਿਦੈਵਤਮ੍ ॥ 36 ॥
ਆਕ੍ਰਮ੍ਯਾਙ੍ਗਾਰਕਸ੍ਤਸ੍ਥੌਵਿਸ਼ਾਖਾਮਪਿਚਾਮ੍ਬਰੇ ।
ਦਸ਼ਾਸ੍ਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਭੁਜਃਪ੍ਰਗृਹੀਤਸ਼ਰਾਸਨਃ ॥ 37 ॥
ਅਦृਸ਼ਾਸ੍ਯਃਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਃਮੈਨਾਕਃਪਰ੍ਵਤਃਇਵ ਨਿਰਸ੍ਯਮਾਨੋਰਾਮਸ੍ਤੁਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵੇਣਰਕ੍षਸਾ ॥ 38 ॥
ਨਾਸ਼ਕ੍ਨੋਦਭਿਸਨ੍ਧਾਤੁਂਸਾਯਕਾਨ੍ਰਣਮੂਰ੍ਧਨਿ ।
ਸਃਕृਤ੍ਵਾਭ੍ਰੁਕੁਟਿਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਮ੍ਰਕ੍ਤਲੋਚਨਃ ॥ 39 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha tryadhikaśatatamassargaḥ |
lakṣmaṇenatutadvākyamuktaṃśrutvā sa rāghavaḥ |
sandadheparavīraghnodhanurādāyavīryavān || 1 ||
rāvaṇāyaśarānaghorānvisasarjacamūmukhe |
adhānyaṃrathamāsthāyarāvaṇorākṣasādhipaḥ || 2 ||
abhyadhāvatakākutsthaṃsvarbhānurivabhāskaram |
daśagrīvoradhasthasturāmaṃvajropamaiśśaraiḥ || 3 ||
ājaghānamahāśailandhārābhirivatoyadaḥ |
dīptapāvakasaṅkāśaiḥśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ || 4 ||
abhyavarṣadraṇarāmodaśagrīvaṃsamāhitaḥ |
bhūmausthitasyarāmasyarathasthasya ca rakṣasaḥ || 5 ||
na samaṃyuddhamityāhurdevagandharvakinnarāḥ |
tatodevavararśrīmān śrutvāteṣāṃvaco'mṛtam || 6 ||
āhūyamātaliṃśakrovacanañcedamabravīt |
rathenamamabhūmiṣṭhaṃśīghraṃyāhiraghūttamam || 7 ||
āhūyabhūtalaṃyātaḥkurudevahitammahat |
ityuktodevarājenamātalirdevasārathiḥ || 8 ||
praṇamyaśirasādevantatovacanamabravīt |
śīghraṃyāsyāmidevendrasārathyaṃ ca karomyaham || 9 ||
tatohayaiścasamyojyaharitaiḥsyandanottamam |
tataḥkāñcanacitrāṅgaḥkiṅkiṇīśatabhūṣitaḥ || 10 ||
taruṇādityasaṅkāśovaidūryamayakūbaraḥ |
sadaśvaiḥkāñcanāpīḍairyuktaśśvetaprakīrṇakaiḥ || 11 ||
haribhiḥsūryasaṅkāśairhemajālavibhūṣitaiḥ |
rukmaveṇudhvajśrīmandevarājarathovaraḥ || 12 ||
devarājenandiṣṭorathamāruhyamātaliḥ |
abhyavartatakākutsthamavatīryatrivaṣṭapāt || 13 ||
abravīccatadārāmaṃsapratodorathesthitaḥ |
prāñjalirmātalirvākyaṃsahasrākṣasyasārathiḥ || 14 ||
sahasrākṣeṇakākutthsaratho'yaṃvijayāyate |
dattastavamahāsattvaśrīman śatrunibarhaṇa || 15 ||
idamaindrammahaccāpaṅkavacañcānagisannibham |
śarāścādityasaṅkāśāḥśaktiścavimalāśivā || 16 ||
śūro'hamiti cātmānamavagacchasi durmate |
naiva lajjāsti te sītān coravadvyapakarṣataḥ || 17 ||
ityuktaḥsamparikramyarathantamabhivādya ca |
ārurohatadārāmolokān lakṣmavirājayan || 18 ||
tadbhabhūvādbhutaṃyuddhantumulaṃromaharṣaṇam |
rāmasya ca mahābāhorāvaṇasya ca rakṣasaḥ || 19 ||
sa gāndharveṇagāndharvandaivandaivenarāghavaḥ |
astraṃrākṣasarājasyajaghānaparamāstravit || 20 ||
astrantuparamaṅghoraṃrākṣasaṃrākṣasādhipaḥ |
sasarjaparamakruddhaḥpunarevaniśācaraḥ || 21 ||
terāvaṇadhanurmuktāḥśarāḥkāñcanabhūṣaṇāḥ |
abhyavartantakākutsthaṃsarpābhūtvāmahāviṣāḥ || 22 ||
tedīptavadanādīptaṃsamantojvalanammukhaiḥ |
rāmamevābhyavartantavyāditāsyābhayānakāḥ || 23 ||
tairvāsukisamasparśairdīptabhogairmahāviṣaiḥ |
diśaścasantatāssarvāpradiśaścasamāvṛtāḥ || 24 ||
tān dṛṣṭavāpannagān rāmaḥsamāpatataāhave |
astraṅgārutmataṅghoramprāduścakrebhayāvaham || 25 ||
terāghavadhanurmuktārukmapuṅkhāḥśikhiprabhāḥ |
suparṇāḥkāñcanābhūtvāviceruḥsarpaśatravaḥ || 26 ||
tetānsarvān jaghnussarparūpānmahājavān |
suparṇarūpārāmasyaviśikhāḥkāmarūpiṇaḥ || 27 ||
astrepratihatekruddhorāvaṇorākṣasādhipaḥ |
abhyavarṣattadārāmaṅghorābhiḥśaravṛṣṭibhiḥ || 28 ||
tataśśarasahasreṇarāmamakliṣṭakāriṇam |
ardayitvāśaraugheṇamātalimpratyavidhyata || 29 ||
cicchedaketumuddhiśyaśareṇaikenarāvaṇaḥ |
pātayitvārathopastherathātketuṃ ca kāñcanam || 30 ||
aindrānapijaghānāśvānśarajālenarāvaṇaḥ |
tadṛṣṭvāsumahātatkarmarāvaṇasyadurātmanāḥ |
viṣedurdevagandharvācāraṇādānavaissaha || 31 ||
rāmamārtantadādṛṣṭavāsiddhāścaparamarṣayaḥ |
vyathitāvānarendrāścababhūvussavibhīṣaṇāḥ || 32 ||
rāmacandramasandṛṣṭavāgrastaṃrāvaṇarāhuṇā |
prājātyaṃ ca nakṣatraṃrohiṇīṅkaśaśinaḥpriyām || 33 ||
samākramyabudhastasthauprajānāmaśubhāvahaḥ |
sadhūmaparivṛttormiḥprajvalannivasāgaraḥ || 34 ||
utpapātatadākruddhasspṛśannivadivākaram |
śastravarṇassuparuṣomandaraśmiddivākaraḥ || 35 ||
adṛśyatakabandhāṅkaḥsaṃsaktodhūmaketunā |
kosalānāṃ ca nakṣatraṃvyaktamindrāgnidaivatam || 36 ||
ākramyāṅgārakastasthauviśākhāmapicāmbare |
daśāsyoviṃśatibhujaḥpragṛhītaśarāsanaḥ || 37 ||
adṛśāsyaḥdaśagrīvaḥmainākaḥparvataḥiva nirasyamānorāmastudaśagrīveṇarakṣasā || 38 ||
nāśaknodabhisandhātuṃsāyakānraṇamūrdhani |
saḥkṛtvābhrukuṭiṅkruddhaḥkiñcitsamraktalocanaḥ || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe tryadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ त्र्यधिकशततमस्सर्गः ।
लक्ष्मणेनतुतद्वाक्यमुक्तंश्रुत्वा स राघवः ।
सन्दधेपरवीरघ्नोधनुरादायवीर्यवान् ॥ 1 ॥
रावणायशरानघोरान्विससर्जचमूमुखे ।
अधान्यंरथमास्थायरावणोराक्षसाधिपः ॥ 2 ॥
अभ्यधावतकाकुत्स्थंस्वर्भानुरिवभास्करम् ।
दशग्रीवोरधस्थस्तुरामंवज्रोपमैश्शरैः ॥ 3 ॥
आजघानमहाशैलन्धाराभिरिवतोयदः ।
दीप्तपावकसङ्काशैःशरैःकाञ्चनभूषणैः ॥ 4 ॥
अभ्यवर्षद्रणरामोदशग्रीवंसमाहितः ।
भूमौस्थितस्यरामस्यरथस्थस्य च रक्षसः ॥ 5 ॥
न समंयुद्धमित्याहुर्देवगन्धर्वकिन्नराः ।
ततोदेववरर्श्रीमान् श्रुत्वातेषांवचोऽमृतम् ॥ 6 ॥
आहूयमातलिंशक्रोवचनञ्चेदमब्रवीत् ।
रथेनममभूमिष्ठंशीघ्रंयाहिरघूत्तमम् ॥ 7 ॥
आहूयभूतलंयातःकुरुदेवहितम्महत् ।
इत्युक्तोदेवराजेनमातलिर्देवसारथिः ॥ 8 ॥
प्रणम्यशिरसादेवन्ततोवचनमब्रवीत् ।
शीघ्रंयास्यामिदेवेन्द्रसारथ्यं च करोम्यहम् ॥ 9 ॥
ततोहयैश्चसम्योज्यहरितैःस्यन्दनोत्तमम् ।
ततःकाञ्चनचित्राङ्गःकिङ्किणीशतभूषितः ॥ 10 ॥
तरुणादित्यसङ्काशोवैदूर्यमयकूबरः ।
सदश्वैःकाञ्चनापीडैर्युक्तश्श्वेतप्रकीर्णकैः ॥ 11 ॥
हरिभिःसूर्यसङ्काशैर्हेमजालविभूषितैः ।
रुक्मवेणुध्वज्श्रीमन्देवराजरथोवरः ॥ 12 ॥
देवराजेनन्दिष्टोरथमारुह्यमातलिः ।
अभ्यवर्ततकाकुत्स्थमवतीर्यत्रिवष्टपात् ॥ 13 ॥
अब्रवीच्चतदारामंसप्रतोदोरथेस्थितः ।
प्राञ्जलिर्मातलिर्वाक्यंसहस्राक्षस्यसारथिः ॥ 14 ॥
सहस्राक्षेणकाकुत्थ्सरथोऽयंविजयायते ।
दत्तस्तवमहासत्त्वश्रीमन् शत्रुनिबर्हण ॥ 15 ॥
इदमैन्द्रम्महच्चापङ्कवचञ्चानगिसन्निभम् ।
शराश्चादित्यसङ्काशाःशक्तिश्चविमलाशिवा ॥ 16 ॥
शूरोऽहमिति चात्मानमवगच्छसि दुर्मते ।
नैव लज्जास्ति ते सीतान् चोरवद्व्यपकर्षतः ॥ 17 ॥
इत्युक्तःसम्परिक्रम्यरथन्तमभिवाद्य च ।
आरुरोहतदारामोलोकान् लक्ष्मविराजयन् ॥ 18 ॥
तद्भभूवाद्भुतंयुद्धन्तुमुलंरोमहर्षणम् ।
रामस्य च महाबाहोरावणस्य च रक्षसः ॥ 19 ॥
स गान्धर्वेणगान्धर्वन्दैवन्दैवेनराघवः ।
अस्त्रंराक्षसराजस्यजघानपरमास्त्रवित् ॥ 20 ॥
अस्त्रन्तुपरमङ्घोरंराक्षसंराक्षसाधिपः ।
ससर्जपरमक्रुद्धःपुनरेवनिशाचरः ॥ 21 ॥
तेरावणधनुर्मुक्ताःशराःकाञ्चनभूषणाः ।
अभ्यवर्तन्तकाकुत्स्थंसर्पाभूत्वामहाविषाः ॥ 22 ॥
तेदीप्तवदनादीप्तंसमन्तोज्वलनम्मुखैः ।
राममेवाभ्यवर्तन्तव्यादितास्याभयानकाः ॥ 23 ॥
तैर्वासुकिसमस्पर्शैर्दीप्तभोगैर्महाविषैः ।
दिशश्चसन्ततास्सर्वाप्रदिशश्चसमावृताः ॥ 24 ॥
तान् दृष्टवापन्नगान् रामःसमापततआहवे ।
अस्त्रङ्गारुत्मतङ्घोरम्प्रादुश्चक्रेभयावहम् ॥ 25 ॥
तेराघवधनुर्मुक्तारुक्मपुङ्खाःशिखिप्रभाः ।
सुपर्णाःकाञ्चनाभूत्वाविचेरुःसर्पशत्रवः ॥ 26 ॥
तेतान्सर्वान् जघ्नुस्सर्परूपान्महाजवान् ।
सुपर्णरूपारामस्यविशिखाःकामरूपिणः ॥ 27 ॥
अस्त्रेप्रतिहतेक्रुद्धोरावणोराक्षसाधिपः ।
अभ्यवर्षत्तदारामङ्घोराभिःशरवृष्टिभिः ॥ 28 ॥
ततश्शरसहस्रेणराममक्लिष्टकारिणम् ।
अर्दयित्वाशरौघेणमातलिम्प्रत्यविध्यत ॥ 29 ॥
चिच्छेदकेतुमुद्धिश्यशरेणैकेनरावणः ।
पातयित्वारथोपस्थेरथात्केतुं च काञ्चनम् ॥ 30 ॥
ऐन्द्रानपिजघानाश्वान्शरजालेनरावणः ।
तदृष्ट्वासुमहातत्कर्मरावणस्यदुरात्मनाः ।
विषेदुर्देवगन्धर्वाचारणादानवैस्सह ॥ 31 ॥
राममार्तन्तदादृष्टवासिद्धाश्चपरमर्षयः ।
व्यथितावानरेन्द्राश्चबभूवुस्सविभीषणाः ॥ 32 ॥
रामचन्द्रमसन्दृष्टवाग्रस्तंरावणराहुणा ।
प्राजात्यं च नक्षत्रंरोहिणीङ्कशशिनःप्रियाम् ॥ 33 ॥
समाक्रम्यबुधस्तस्थौप्रजानामशुभावहः ।
सधूमपरिवृत्तोर्मिःप्रज्वलन्निवसागरः ॥ 34 ॥
उत्पपाततदाक्रुद्धस्स्पृशन्निवदिवाकरम् ।
शस्त्रवर्णस्सुपरुषोमन्दरश्मिद्दिवाकरः ॥ 35 ॥
अदृश्यतकबन्धाङ्कःसंसक्तोधूमकेतुना ।
कोसलानां च नक्षत्रंव्यक्तमिन्द्राग्निदैवतम् ॥ 36 ॥
आक्रम्याङ्गारकस्तस्थौविशाखामपिचाम्बरे ।
दशास्योविंशतिभुजःप्रगृहीतशरासनः ॥ 37 ॥
अदृशास्यःदशग्रीवःमैनाकःपर्वतःइव निरस्यमानोरामस्तुदशग्रीवेणरक्षसा ॥ 38 ॥
नाशक्नोदभिसन्धातुंसायकान्रणमूर्धनि ।
सःकृत्वाभ्रुकुटिङ्क्रुद्धःकिञ्चित्सम्रक्तलोचनः ॥ 39 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्र्यधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha tryadhikaśatatamassargaḥ |
lakṣmaṇenatutadvākyamuktaṃśrutvā sa rāghavaḥ |
sandadheparavīraghnodhanurādāyavīryavān || 1 ||
rāvaṇāyaśarānaghorānvisasarjacamūmukhe |
adhānyaṃrathamāsthāyarāvaṇorākṣasādhipaḥ || 2 ||
abhyadhāvatakākutsthaṃsvarbhānurivabhāskaram |
daśagrīvoradhasthasturāmaṃvajropamaiśśaraiḥ || 3 ||
ājaghānamahāśailandhārābhirivatoyadaḥ |
dīptapāvakasaṅkāśaiḥśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ || 4 ||
abhyavarṣadraṇarāmodaśagrīvaṃsamāhitaḥ |
bhūmausthitasyarāmasyarathasthasya ca rakṣasaḥ || 5 ||
na samaṃyuddhamityāhurdevagandharvakinnarāḥ |
tatodevavararśrīmān śrutvāteṣāṃvaco'mṛtam || 6 ||
āhūyamātaliṃśakrovacanañcedamabravīt |
rathenamamabhūmiṣṭhaṃśīghraṃyāhiraghūttamam || 7 ||
āhūyabhūtalaṃyātaḥkurudevahitammahat |
ityuktodevarājenamātalirdevasārathiḥ || 8 ||
praṇamyaśirasādevantatovacanamabravīt |
śīghraṃyāsyāmidevendrasārathyaṃ ca karomyaham || 9 ||
tatohayaiścasamyojyaharitaiḥsyandanottamam |
tataḥkāñcanacitrāṅgaḥkiṅkiṇīśatabhūṣitaḥ || 10 ||
taruṇādityasaṅkāśovaidūryamayakūbaraḥ |
sadaśvaiḥkāñcanāpīḍairyuktaśśvetaprakīrṇakaiḥ || 11 ||
haribhiḥsūryasaṅkāśairhemajālavibhūṣitaiḥ |
rukmaveṇudhvajśrīmandevarājarathovaraḥ || 12 ||
devarājenandiṣṭorathamāruhyamātaliḥ |
abhyavartatakākutsthamavatīryatrivaṣṭapāt || 13 ||
abravīccatadārāmaṃsapratodorathesthitaḥ |
prāñjalirmātalirvākyaṃsahasrākṣasyasārathiḥ || 14 ||
sahasrākṣeṇakākutthsaratho'yaṃvijayāyate |
dattastavamahāsattvaśrīman śatrunibarhaṇa || 15 ||
idamaindrammahaccāpaṅkavacañcānagisannibham |
śarāścādityasaṅkāśāḥśaktiścavimalāśivā || 16 ||
śūro'hamiti cātmānamavagacchasi durmate |
naiva lajjāsti te sītān coravadvyapakarṣataḥ || 17 ||
ityuktaḥsamparikramyarathantamabhivādya ca |
ārurohatadārāmolokān lakṣmavirājayan || 18 ||
tadbhabhūvādbhutaṃyuddhantumulaṃromaharṣaṇam |
rāmasya ca mahābāhorāvaṇasya ca rakṣasaḥ || 19 ||
sa gāndharveṇagāndharvandaivandaivenarāghavaḥ |
astraṃrākṣasarājasyajaghānaparamāstravit || 20 ||
astrantuparamaṅghoraṃrākṣasaṃrākṣasādhipaḥ |
sasarjaparamakruddhaḥpunarevaniśācaraḥ || 21 ||
terāvaṇadhanurmuktāḥśarāḥkāñcanabhūṣaṇāḥ |
abhyavartantakākutsthaṃsarpābhūtvāmahāviṣāḥ || 22 ||
tedīptavadanādīptaṃsamantojvalanammukhaiḥ |
rāmamevābhyavartantavyāditāsyābhayānakāḥ || 23 ||
tairvāsukisamasparśairdīptabhogairmahāviṣaiḥ |
diśaścasantatāssarvāpradiśaścasamāvṛtāḥ || 24 ||
tān dṛṣṭavāpannagān rāmaḥsamāpatataāhave |
astraṅgārutmataṅghoramprāduścakrebhayāvaham || 25 ||
terāghavadhanurmuktārukmapuṅkhāḥśikhiprabhāḥ |
suparṇāḥkāñcanābhūtvāviceruḥsarpaśatravaḥ || 26 ||
tetānsarvān jaghnussarparūpānmahājavān |
suparṇarūpārāmasyaviśikhāḥkāmarūpiṇaḥ || 27 ||
astrepratihatekruddhorāvaṇorākṣasādhipaḥ |
abhyavarṣattadārāmaṅghorābhiḥśaravṛṣṭibhiḥ || 28 ||
tataśśarasahasreṇarāmamakliṣṭakāriṇam |
ardayitvāśaraugheṇamātalimpratyavidhyata || 29 ||
cicchedaketumuddhiśyaśareṇaikenarāvaṇaḥ |
pātayitvārathopastherathātketuṃ ca kāñcanam || 30 ||
aindrānapijaghānāśvānśarajālenarāvaṇaḥ |
tadṛṣṭvāsumahātatkarmarāvaṇasyadurātmanāḥ |
viṣedurdevagandharvācāraṇādānavaissaha || 31 ||
rāmamārtantadādṛṣṭavāsiddhāścaparamarṣayaḥ |
vyathitāvānarendrāścababhūvussavibhīṣaṇāḥ || 32 ||
rāmacandramasandṛṣṭavāgrastaṃrāvaṇarāhuṇā |
prājātyaṃ ca nakṣatraṃrohiṇīṅkaśaśinaḥpriyām || 33 ||
samākramyabudhastasthauprajānāmaśubhāvahaḥ |
sadhūmaparivṛttormiḥprajvalannivasāgaraḥ || 34 ||
utpapātatadākruddhasspṛśannivadivākaram |
śastravarṇassuparuṣomandaraśmiddivākaraḥ || 35 ||
adṛśyatakabandhāṅkaḥsaṃsaktodhūmaketunā |
kosalānāṃ ca nakṣatraṃvyaktamindrāgnidaivatam || 36 ||
ākramyāṅgārakastasthauviśākhāmapicāmbare |
daśāsyoviṃśatibhujaḥpragṛhītaśarāsanaḥ || 37 ||
adṛśāsyaḥdaśagrīvaḥmainākaḥparvataḥiva nirasyamānorāmastudaśagrīveṇarakṣasā || 38 ||
nāśaknodabhisandhātuṃsāyakānraṇamūrdhani |
saḥkṛtvābhrukuṭiṅkruddhaḥkiñcitsamraktalocanaḥ || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe tryadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.