ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ ചതുര്വിംശസ്സര്ഗഃ ।
സാവീരസമിതീരാജ്ഞാവിരരാജവ്യവസ്ഥിതാ ।
ശശിനാശുഭനക്ഷത്രാപൌര്ണമാസീവശാരദീ ॥ 1 ॥
പ്രചചാലചവേഗേനത്രസ്താചൈവവസുന്ധരാ ।
പീഡ്യമാനാബലൌഘേനതേനസാഗരവര്ചസാ ॥ 2 ॥
തതശ്ശുശ്രുവുരാക്രുഷ്ടംലങ്കായാങ്കാനനൌകസഃ ।
ഭേരീമൃദങ്ഗസങ്ഘുഷ്ടന്തുമുലംരോമഹര്ഷണമ് ॥ 3 ॥
ബഭൂവുസ്തേനഘോഷേണസംഹൃഷ്ടാഹരിയൂഥപാഃ ।
അമൃഷ്യമാണാസ്തങ്ഘോഷംവിനേദുര്ഘോഷവത്തരമ് ॥ 4 ॥
രാക്ഷസാസ്തുപ്ലവങ്ഗാനാംശുശ്രുവുശ്ചാഽപിഗര്ജിതമ് ।
നര്ദതാമിവദൃപ്താനാമ്മേഘാനാമമ്ബരേസ്വനമ് ॥ 5 ॥
ദൃഷ്ടവാദാശരഥിര്ലങ്കാഞ്ചിത്രധ്വജപതാകിനീമ് ।
ജഗാമമനസാസീതന്ദൂയമാനേനചേതസാ ॥ 6 ॥
അത്രസാമൃഗശാബാക്ഷീരാവണേനോപരുധ്യതേ ।
അഭിഭൂതാഗ്രഹേണേവലോഹിതാങ്ഗേനരോഹിണീ ॥ 7 ॥
ദീര്ഘമുഷ്ണഞ്ചനിശ്വസ്യസമുദ്വീക്ഷ്യചലക്ഷ്മണമ് ।
ഉവാചവചനംവീരസ്തത്കാലഹിതമാത്മനഃ ॥ 8 ॥
ആലിഖന്തീമിവാകാശമുത്ഥിതാമ്പശ്യലക്ഷ്മണ ।
മനസേവകൃതാംലങ്കാന്നഗാഗ്രേവിശ്വകര്മണാ ॥ 9 ॥
വിമാനൈര്ബഹുഭിര്ലങ്കാസങ്കീര്ണാഭുവിരാജതേ ।
വിഷ്ണോഃപദമിവാകാശഞ്ഛാദിതമ്പാണ്ഡുഭിര്ഘനൈഃ ॥ 10 ॥
പുഷ്പിതൈശ്ശോഭിതാലങ്കാവനൈശ്ചത്രരഥോപമൈഃ ।
നാനാപതഗസങ്ഘുഷ്ടൈഃ ഫലപുഷ്പോപഗൈശ്ശുഭൈഃ ॥ 11 ॥
പശ്യമത്തവിഹാങ്ഗാനിപ്രലീനഭ്രമരാണിച ।
കോകിലാകുലഷണ്ഡാനിദോധവീതിശിവോഽനിലഃ ॥ 12 ॥
ഇതിദാശരഥീരാമോലക്ഷ്മണംസമഭാഷത ।
ബലഞ്ചതദ്വൈവിഭജന് ശാസ്ത്രദൃഷ്ടേനകര്മണാ ॥ 13 ॥
ശശാസകപിസേനായാമ്ബലമാദായവീര്യവാന് ।
അങ്ഗദസ്സഹനീലേനതിഷ്ഠേദുരസിദുര്ജയഃ ॥ 14 ॥
തിഷ്ഠേദ്വാനരവാഹിന്യാവാനരൌഘസമാവൃതഃ ।
ആശ്രിത്യദക്ഷിണമ്പാര്ശ്വമൃഷഭോവാനരര്ഷഭഃ ॥ 15 ॥
ഗന്ധഹസ്തീവദുര്ധര്ഷസ്തരസ്വീഗന്ധമാദനഃ ।
തിഷ്ഠേദ്വാനരവാഹിന്യാസ്സവ്യമ്പാര്ശ്വംസമാശ്രിതഃ ॥ 16 ॥
മൂര്ധ്നിസ്ഥാസ്യാമ്യഹംയുക്തോലക്ഷ്മണേനസമന്വിതഃ ।
ജാമ്ബവാംശ്ചസുഷേണശ്ചവേഗദര്ശീചവാനരഃ ॥ 17 ॥
ഋക്ഷമുഖ്യാമഹാത്മാനഃകുക്ഷിംരക്ഷന്തുതേത്രയഃ ।
ജഘനങ്കപിസേനായാഃകപിരാജോഽഭിരക്ഷതു ।
പശ്ചാര്ധമിവലോകസ്യപ്രചേതാസ്തേജസാവൃതഃ ॥ 18 ॥
സുവിഭക്തമഹാവ്യൂഹാമഹാവാനരരക്ഷിതാ ।
അനീകിനീസാവിബഭൌയഥാദ്യൌസ്സാഭ്രസമ്പ്ലവാ ॥ 19 ॥
പ്രഗൃഹ്യഗിരിശൃങ്ഗാണിമഹാതശ്ചമഹീരുഹന് ।
ലങ്കാംവിമര്ദയിഷവോരണേ ॥ 20 ॥
ശിഖരൈര്വികിരാമൈനാംലങ്കാമ്മുഷ്ടഭിരേവവാ ।
ഇതിസ്മദധിരേസര്വേമനാംസിഹരിപുങ്ഗവാഃ ॥ 21 ॥
തതോരാമോമഹാതേജാസ്സുഗ്രീവമിദമബ്രവീത് ।
സുവിഭക്താനിസൈന്യാനിശുകഏഷവിമുച്യതാമ് ॥ 22 ॥
രാമസ്യതുവചശ്ശ്രുത്വാവാനരേന്ദ്രോമഹാബലഃ ।
മോചയാമാസതന്ദൂതംശുകംരാമസ്യശാസനാത് ॥ 23 ॥
മോചിതോരാമവാക്യേനവാനരൈശ്ചനിപീഡിതഃ ।
ശുകഃപരമസന്ത്രസ്തോരക്ഷോധിപമുപാഗമത് ॥ 24 ॥
രാവണഃപ്രഹസന്നേവശുകംവാക്യമുവാചഹ ॥ 25 ॥
കിമിമൌതേസിതൌപക്ഷൌലൂനപക്ഷശ്ചദൃശ്യസേ ।
കച്ചിന്നാനേകചിത്താനാന്തേഷാന്ത്വംവശമാഗതഃ ॥ 26 ॥
തതസ്സഭയസംവിഗ്നസ്തദാരാജ്ഞാഭിചോദിതഃ ।
വചനമ്പ്രത്യുവാചേദംരാക്ഷസാധിപമുത്തമമ് ॥ 27 ॥
സാഗരസ്യോത്തരേതീരേഽബ്രവന്തേവചനന്തഥാ ।
യഥാസന്ധേശമക്ലിഷ്ടംസാന്ത്വയന് ശ്ലക്ഷ്ണയാഗിരാ ॥ 28 ॥
ക്രുദ്ധൈസ്സൈരഹമുത്പ്ലുതദൃഷ്ടമാത്രഃപ്ലവങ്ഗമൈഃ ।
ഗൃഹീതോഽസ്മ്യപിചാരബ്ദോഹന്തുംലോപ്തുഞ്ചമുഷ്ടിഭി ॥ 29 ॥
നൈവസമ്ഭാഷിതുംശക്യാസ്സമ്പ്രശ്നോഽത്രനലഭ്യതേ ।
പ്രകൃത്യാകോപനാസ്തീക്ഷ്ണാനാനരാരാക്ഷസാധിപ ॥ 30 ॥
സചഹന്താവിരാധസ്യകബന്ധസ്യഖരസ്യച ।
സുഗ്രീവസഹിതോരാമസ്സീതായാഃ പദമാഗതഃ ॥ 31 ॥
സകൃത്വാസാഗരേസേതുന്തീര്ത്വാചലവണോദധിമ് ।
ഏഷരക്ഷാംസിനിര്ദൂയധന്വീതിഷ്ഠതിരാഘവഃ ॥ 32 ॥
ഋക്ഷവാനരസങ്ഘാനാമനീകാനിസഹസ്രശഃ ।
ഗിരിമേഘനികാശാനാഞ്ഛാദയന്തിവസുന്ധരാമ് ॥ 33 ॥
രാക്ഷസാനാമ്ബലൌഘസ്യവാനരേന്ദ്രബലസ്യച ।
നൈതയോര്വിദ്യതേസന്ധിര്ദേവദാനവയോരിവ ॥ 34 ॥
പുരാപ്രാകാരമായാന്തിക്ഷിപ്രമേകതരങ്കുരു ।
സീതാംവാസ്മൈപ്രയച്ഛാശുസുയുദ്ധംവാപിപ്രദീയതാമ് ॥ 35 ॥
ശുകസ്യവചനംശ്രുത്വാരാവണോവാക്യമബ്രവീത് ।
രോഷസംരക്തനയനോനിര്ദഹന്നിനചക്ഷുഷാ ॥ 36 ॥
യദിമാമ്പ്രതിയുധ്യേരന് ദേവഗന്ധര്വദാനവാഃ ।
നൈവസീതാമ്പ്രദാസ്യാമിസര്വലോകഭയാദപി ॥ 37 ॥
കദാസമഭിധാവന്തിരാഘവമ്മാമകാശ്ശരാഃ ।
വസന്തേപുഷ്പിതമ്മത്താഭ്രമരാഇവപാദപമ് ॥ 38 ॥
കദാതൂണീയശൈര്ദീപ്തൈര്ഗണശഃ കാര്മുകച്യുതൈഃ ।
ശരൈരാദീപയാമ്യേനമുല്കാഭിരിവകുഞ്ജരമ് ॥ 39 ॥
തച്ചാസ്യബലമാദാസ്യേബലേനമഹതാവൃതഃ ।
ജ്യോതിഷാമിവസര്വേഷാമ്പ്രഭാമുദ്യന്ദിവാകരഃ ॥ 40 ॥
സാഗരസ്യേവമേവേഗോമാരുതസ്യേവമേഗതിഃ ।
നഹിദാശരഥിര്വേദതേനമാംയോദ്ധുമിച്ഛതി ॥ 41 ॥
നമേതൂണീശയാന്ബാണാന് സവിഷാനിവപന്നഗാന് ।
രാമഃപശ്യതിസങ്ഗ്രാമേതേനമാംയോധ്ദുമിച്ഛതി ॥ 42 ॥
നജാനാതിപുരാവീര്യമമയുദ്ധേസരാഘവഃ ।
മമചാപമയീംവീണാംശരകോണൈഃപ്രവാദിതാമ് ॥ 43 ॥
ജ്യാശബ്ദതുമുലാങ്ഘോരാമാര്തഭീതമഹാസ്വനാമ് ।
നാരാചതലസന്നാദാന്താമ്മമാഹിതവാഹിനീമ് ॥ 44 ॥
അവഗാഹ്യമഹാരങ്ഗംവാദയിഷ്യാമ്യഹംരണേ ।
നവാസവേനാപിസഹസ്രചക്ഷുഷായഥാസ്മിശക്യോവരുണേനവാസ്വയമ് ।
യമേനവാധര്ഷയിതുംശരാഗ്നിനാമഹാഹവേവൈശ്രവണേനവാപുനഃ ॥ 45 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ചതുര്വിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturviṃśassargaḥ |
sāvīrasamitīrājñāvirarājavyavasthitā |
śaśināśubhanakṣatrāpaurṇamāsīvaśāradī || 1 ||
pracacālacavegenatrastācaivavasundharā |
pīḍyamānābalaughenatenasāgaravarcasā || 2 ||
tataśśuśruvurākruṣṭaṃlaṅkāyāṅkānanaukasaḥ |
bherīmṛdaṅgasaṅghuṣṭantumulaṃromaharṣaṇam || 3 ||
babhūvustenaghoṣeṇasaṃhṛṣṭāhariyūthapāḥ |
amṛṣyamāṇāstaṅghoṣaṃvinedurghoṣavattaram || 4 ||
rākṣasāstuplavaṅgānāṃśuśruvuścā'pigarjitam |
nardatāmivadṛptānāmmeghānāmambaresvanam || 5 ||
dṛṣṭavādāśarathirlaṅkāñcitradhvajapatākinīm |
jagāmamanasāsītandūyamānenacetasā || 6 ||
atrasāmṛgaśābākṣīrāvaṇenoparudhyate |
abhibhūtāgraheṇevalohitāṅgenarohiṇī || 7 ||
dīrghamuṣṇañcaniśvasyasamudvīkṣyacalakṣmaṇam |
uvācavacanaṃvīrastatkālahitamātmanaḥ || 8 ||
ālikhantīmivākāśamutthitāmpaśyalakṣmaṇa |
manasevakṛtāṃlaṅkānnagāgreviśvakarmaṇā || 9 ||
vimānairbahubhirlaṅkāsaṅkīrṇābhuvirājate |
viṣṇoḥpadamivākāśañchāditampāṇḍubhirghanaiḥ || 10 ||
puṣpitaiśśobhitālaṅkāvanaiścatrarathopamaiḥ |
nānāpatagasaṅghuṣṭaiḥ phalapuṣpopagaiśśubhaiḥ || 11 ||
paśyamattavihāṅgānipralīnabhramarāṇica |
kokilākulaṣaṇḍānidodhavītiśivo'nilaḥ || 12 ||
itidāśarathīrāmolakṣmaṇaṃsamabhāṣata |
balañcatadvaivibhajan śāstradṛṣṭenakarmaṇā || 13 ||
śaśāsakapisenāyāmbalamādāyavīryavān |
aṅgadassahanīlenatiṣṭhedurasidurjayaḥ || 14 ||
tiṣṭhedvānaravāhinyāvānaraughasamāvṛtaḥ |
āśrityadakṣiṇampārśvamṛṣabhovānararṣabhaḥ || 15 ||
gandhahastīvadurdharṣastarasvīgandhamādanaḥ |
tiṣṭhedvānaravāhinyāssavyampārśvaṃsamāśritaḥ || 16 ||
mūrdhnisthāsyāmyahaṃyuktolakṣmaṇenasamanvitaḥ |
jāmbavāṃścasuṣeṇaścavegadarśīcavānaraḥ || 17 ||
ṛkṣamukhyāmahātmānaḥkukṣiṃrakṣantutetrayaḥ |
jaghanaṅkapisenāyāḥkapirājo'bhirakṣatu |
paścārdhamivalokasyapracetāstejasāvṛtaḥ || 18 ||
suvibhaktamahāvyūhāmahāvānararakṣitā |
anīkinīsāvibabhauyathādyaussābhrasamplavā || 19 ||
pragṛhyagiriśṛṅgāṇimahātaścamahīruhan |
laṅkāṃvimardayiṣavoraṇe || 20 ||
śikharairvikirāmaināṃlaṅkāmmuṣṭabhirevavā |
itismadadhiresarvemanāṃsiharipuṅgavāḥ || 21 ||
tatorāmomahātejāssugrīvamidamabravīt |
suvibhaktānisainyāniśukaeṣavimucyatām || 22 ||
rāmasyatuvacaśśrutvāvānarendromahābalaḥ |
mocayāmāsatandūtaṃśukaṃrāmasyaśāsanāt || 23 ||
mocitorāmavākyenavānaraiścanipīḍitaḥ |
śukaḥparamasantrastorakṣodhipamupāgamat || 24 ||
rāvaṇaḥprahasannevaśukaṃvākyamuvācaha || 25 ||
kimimautesitaupakṣaulūnapakṣaścadṛśyase |
kaccinnānekacittānānteṣāntvaṃvaśamāgataḥ || 26 ||
tatassabhayasaṃvignastadārājñābhicoditaḥ |
vacanampratyuvācedaṃrākṣasādhipamuttamam || 27 ||
sāgarasyottaretīre'bravantevacanantathā |
yathāsandheśamakliṣṭaṃsāntvayan ślakṣṇayāgirā || 28 ||
kruddhaissairahamutplutadṛṣṭamātraḥplavaṅgamaiḥ |
gṛhīto'smyapicārabdohantuṃloptuñcamuṣṭibhi || 29 ||
naivasambhāṣituṃśakyāssampraśno'tranalabhyate |
prakṛtyākopanāstīkṣṇānānarārākṣasādhipa || 30 ||
sacahantāvirādhasyakabandhasyakharasyaca |
sugrīvasahitorāmassītāyāḥ padamāgataḥ || 31 ||
sakṛtvāsāgaresetuntīrtvācalavaṇodadhim |
eṣarakṣāṃsinirdūyadhanvītiṣṭhatirāghavaḥ || 32 ||
ṛkṣavānarasaṅghānāmanīkānisahasraśaḥ |
girimeghanikāśānāñchādayantivasundharām || 33 ||
rākṣasānāmbalaughasyavānarendrabalasyaca |
naitayorvidyatesandhirdevadānavayoriva || 34 ||
purāprākāramāyāntikṣipramekataraṅkuru |
sītāṃvāsmaiprayacchāśusuyuddhaṃvāpipradīyatām || 35 ||
śukasyavacanaṃśrutvārāvaṇovākyamabravīt |
roṣasaṃraktanayanonirdahanninacakṣuṣā || 36 ||
yadimāmpratiyudhyeran devagandharvadānavāḥ |
naivasītāmpradāsyāmisarvalokabhayādapi || 37 ||
kadāsamabhidhāvantirāghavammāmakāśśarāḥ |
vasantepuṣpitammattābhramarāivapādapam || 38 ||
kadātūṇīyaśairdīptairgaṇaśaḥ kārmukacyutaiḥ |
śarairādīpayāmyenamulkābhirivakuñjaram || 39 ||
taccāsyabalamādāsyebalenamahatāvṛtaḥ |
jyotiṣāmivasarveṣāmprabhāmudyandivākaraḥ || 40 ||
sāgarasyevamevegomārutasyevamegatiḥ |
nahidāśarathirvedatenamāṃyoddhumicchati || 41 ||
nametūṇīśayānbāṇān saviṣānivapannagān |
rāmaḥpaśyatisaṅgrāmetenamāṃyodhdumicchati || 42 ||
najānātipurāvīryamamayuddhesarāghavaḥ |
mamacāpamayīṃvīṇāṃśarakoṇaiḥpravāditām || 43 ||
jyāśabdatumulāṅghorāmārtabhītamahāsvanām |
nārācatalasannādāntāmmamāhitavāhinīm || 44 ||
avagāhyamahāraṅgaṃvādayiṣyāmyahaṃraṇe |
navāsavenāpisahasracakṣuṣāyathāsmiśakyovaruṇenavāsvayam |
yamenavādharṣayituṃśarāgnināmahāhavevaiśravaṇenavāpunaḥ || 45 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुर्विंशस्सर्गः ।
सावीरसमितीराज्ञाविरराजव्यवस्थिता ।
शशिनाशुभनक्षत्रापौर्णमासीवशारदी ॥ 1 ॥
प्रचचालचवेगेनत्रस्ताचैववसुन्धरा ।
पीड्यमानाबलौघेनतेनसागरवर्चसा ॥ 2 ॥
ततश्शुश्रुवुराक्रुष्टंलङ्कायाङ्काननौकसः ।
भेरीमृदङ्गसङ्घुष्टन्तुमुलंरोमहर्षणम् ॥ 3 ॥
बभूवुस्तेनघोषेणसंहृष्टाहरियूथपाः ।
अमृष्यमाणास्तङ्घोषंविनेदुर्घोषवत्तरम् ॥ 4 ॥
राक्षसास्तुप्लवङ्गानांशुश्रुवुश्चाऽपिगर्जितम् ।
नर्दतामिवदृप्तानाम्मेघानामम्बरेस्वनम् ॥ 5 ॥
दृष्टवादाशरथिर्लङ्काञ्चित्रध्वजपताकिनीम् ।
जगाममनसासीतन्दूयमानेनचेतसा ॥ 6 ॥
अत्रसामृगशाबाक्षीरावणेनोपरुध्यते ।
अभिभूताग्रहेणेवलोहिताङ्गेनरोहिणी ॥ 7 ॥
दीर्घमुष्णञ्चनिश्वस्यसमुद्वीक्ष्यचलक्ष्मणम् ।
उवाचवचनंवीरस्तत्कालहितमात्मनः ॥ 8 ॥
आलिखन्तीमिवाकाशमुत्थिताम्पश्यलक्ष्मण ।
मनसेवकृतांलङ्कान्नगाग्रेविश्वकर्मणा ॥ 9 ॥
विमानैर्बहुभिर्लङ्कासङ्कीर्णाभुविराजते ।
विष्णोःपदमिवाकाशञ्छादितम्पाण्डुभिर्घनैः ॥ 10 ॥
पुष्पितैश्शोभितालङ्कावनैश्चत्ररथोपमैः ।
नानापतगसङ्घुष्टैः फलपुष्पोपगैश्शुभैः ॥ 11 ॥
पश्यमत्तविहाङ्गानिप्रलीनभ्रमराणिच ।
कोकिलाकुलषण्डानिदोधवीतिशिवोऽनिलः ॥ 12 ॥
इतिदाशरथीरामोलक्ष्मणंसमभाषत ।
बलञ्चतद्वैविभजन् शास्त्रदृष्टेनकर्मणा ॥ 13 ॥
शशासकपिसेनायाम्बलमादायवीर्यवान् ।
अङ्गदस्सहनीलेनतिष्ठेदुरसिदुर्जयः ॥ 14 ॥
तिष्ठेद्वानरवाहिन्यावानरौघसमावृतः ।
आश्रित्यदक्षिणम्पार्श्वमृषभोवानरर्षभः ॥ 15 ॥
गन्धहस्तीवदुर्धर्षस्तरस्वीगन्धमादनः ।
तिष्ठेद्वानरवाहिन्यास्सव्यम्पार्श्वंसमाश्रितः ॥ 16 ॥
मूर्ध्निस्थास्याम्यहंयुक्तोलक्ष्मणेनसमन्वितः ।
जाम्बवांश्चसुषेणश्चवेगदर्शीचवानरः ॥ 17 ॥
ऋक्षमुख्यामहात्मानःकुक्षिंरक्षन्तुतेत्रयः ।
जघनङ्कपिसेनायाःकपिराजोऽभिरक्षतु ।
पश्चार्धमिवलोकस्यप्रचेतास्तेजसावृतः ॥ 18 ॥
सुविभक्तमहाव्यूहामहावानररक्षिता ।
अनीकिनीसाविबभौयथाद्यौस्साभ्रसम्प्लवा ॥ 19 ॥
प्रगृह्यगिरिशृङ्गाणिमहातश्चमहीरुहन् ।
लङ्कांविमर्दयिषवोरणे ॥ 20 ॥
शिखरैर्विकिरामैनांलङ्काम्मुष्टभिरेववा ।
इतिस्मदधिरेसर्वेमनांसिहरिपुङ्गवाः ॥ 21 ॥
ततोरामोमहातेजास्सुग्रीवमिदमब्रवीत् ।
सुविभक्तानिसैन्यानिशुकएषविमुच्यताम् ॥ 22 ॥
रामस्यतुवचश्श्रुत्वावानरेन्द्रोमहाबलः ।
मोचयामासतन्दूतंशुकंरामस्यशासनात् ॥ 23 ॥
मोचितोरामवाक्येनवानरैश्चनिपीडितः ।
शुकःपरमसन्त्रस्तोरक्षोधिपमुपागमत् ॥ 24 ॥
रावणःप्रहसन्नेवशुकंवाक्यमुवाचह ॥ 25 ॥
किमिमौतेसितौपक्षौलूनपक्षश्चदृश्यसे ।
कच्चिन्नानेकचित्तानान्तेषान्त्वंवशमागतः ॥ 26 ॥
ततस्सभयसंविग्नस्तदाराज्ञाभिचोदितः ।
वचनम्प्रत्युवाचेदंराक्षसाधिपमुत्तमम् ॥ 27 ॥
सागरस्योत्तरेतीरेऽब्रवन्तेवचनन्तथा ।
यथासन्धेशमक्लिष्टंसान्त्वयन् श्लक्ष्णयागिरा ॥ 28 ॥
क्रुद्धैस्सैरहमुत्प्लुतदृष्टमात्रःप्लवङ्गमैः ।
गृहीतोऽस्म्यपिचारब्दोहन्तुंलोप्तुञ्चमुष्टिभि ॥ 29 ॥
नैवसम्भाषितुंशक्यास्सम्प्रश्नोऽत्रनलभ्यते ।
प्रकृत्याकोपनास्तीक्ष्णानानराराक्षसाधिप ॥ 30 ॥
सचहन्ताविराधस्यकबन्धस्यखरस्यच ।
सुग्रीवसहितोरामस्सीतायाः पदमागतः ॥ 31 ॥
सकृत्वासागरेसेतुन्तीर्त्वाचलवणोदधिम् ।
एषरक्षांसिनिर्दूयधन्वीतिष्ठतिराघवः ॥ 32 ॥
ऋक्षवानरसङ्घानामनीकानिसहस्रशः ।
गिरिमेघनिकाशानाञ्छादयन्तिवसुन्धराम् ॥ 33 ॥
राक्षसानाम्बलौघस्यवानरेन्द्रबलस्यच ।
नैतयोर्विद्यतेसन्धिर्देवदानवयोरिव ॥ 34 ॥
पुराप्राकारमायान्तिक्षिप्रमेकतरङ्कुरु ।
सीतांवास्मैप्रयच्छाशुसुयुद्धंवापिप्रदीयताम् ॥ 35 ॥
शुकस्यवचनंश्रुत्वारावणोवाक्यमब्रवीत् ।
रोषसंरक्तनयनोनिर्दहन्निनचक्षुषा ॥ 36 ॥
यदिमाम्प्रतियुध्येरन् देवगन्धर्वदानवाः ।
नैवसीताम्प्रदास्यामिसर्वलोकभयादपि ॥ 37 ॥
कदासमभिधावन्तिराघवम्मामकाश्शराः ।
वसन्तेपुष्पितम्मत्ताभ्रमराइवपादपम् ॥ 38 ॥
कदातूणीयशैर्दीप्तैर्गणशः कार्मुकच्युतैः ।
शरैरादीपयाम्येनमुल्काभिरिवकुञ्जरम् ॥ 39 ॥
तच्चास्यबलमादास्येबलेनमहतावृतः ।
ज्योतिषामिवसर्वेषाम्प्रभामुद्यन्दिवाकरः ॥ 40 ॥
सागरस्येवमेवेगोमारुतस्येवमेगतिः ।
नहिदाशरथिर्वेदतेनमांयोद्धुमिच्छति ॥ 41 ॥
नमेतूणीशयान्बाणान् सविषानिवपन्नगान् ।
रामःपश्यतिसङ्ग्रामेतेनमांयोध्दुमिच्छति ॥ 42 ॥
नजानातिपुरावीर्यममयुद्धेसराघवः ।
ममचापमयींवीणांशरकोणैःप्रवादिताम् ॥ 43 ॥
ज्याशब्दतुमुलाङ्घोरामार्तभीतमहास्वनाम् ।
नाराचतलसन्नादान्ताम्ममाहितवाहिनीम् ॥ 44 ॥
अवगाह्यमहारङ्गंवादयिष्याम्यहंरणे ।
नवासवेनापिसहस्रचक्षुषायथास्मिशक्योवरुणेनवास्वयम् ।
यमेनवाधर्षयितुंशराग्निनामहाहवेवैश्रवणेनवापुनः ॥ 45 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुर्विंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturviṃśassargaḥ |
sāvīrasamitīrājñāvirarājavyavasthitā |
śaśināśubhanakṣatrāpaurṇamāsīvaśāradī || 1 ||
pracacālacavegenatrastācaivavasundharā |
pīḍyamānābalaughenatenasāgaravarcasā || 2 ||
tataśśuśruvurākruṣṭaṃlaṅkāyāṅkānanaukasaḥ |
bherīmṛdaṅgasaṅghuṣṭantumulaṃromaharṣaṇam || 3 ||
babhūvustenaghoṣeṇasaṃhṛṣṭāhariyūthapāḥ |
amṛṣyamāṇāstaṅghoṣaṃvinedurghoṣavattaram || 4 ||
rākṣasāstuplavaṅgānāṃśuśruvuścā'pigarjitam |
nardatāmivadṛptānāmmeghānāmambaresvanam || 5 ||
dṛṣṭavādāśarathirlaṅkāñcitradhvajapatākinīm |
jagāmamanasāsītandūyamānenacetasā || 6 ||
atrasāmṛgaśābākṣīrāvaṇenoparudhyate |
abhibhūtāgraheṇevalohitāṅgenarohiṇī || 7 ||
dīrghamuṣṇañcaniśvasyasamudvīkṣyacalakṣmaṇam |
uvācavacanaṃvīrastatkālahitamātmanaḥ || 8 ||
ālikhantīmivākāśamutthitāmpaśyalakṣmaṇa |
manasevakṛtāṃlaṅkānnagāgreviśvakarmaṇā || 9 ||
vimānairbahubhirlaṅkāsaṅkīrṇābhuvirājate |
viṣṇoḥpadamivākāśañchāditampāṇḍubhirghanaiḥ || 10 ||
puṣpitaiśśobhitālaṅkāvanaiścatrarathopamaiḥ |
nānāpatagasaṅghuṣṭaiḥ phalapuṣpopagaiśśubhaiḥ || 11 ||
paśyamattavihāṅgānipralīnabhramarāṇica |
kokilākulaṣaṇḍānidodhavītiśivo'nilaḥ || 12 ||
itidāśarathīrāmolakṣmaṇaṃsamabhāṣata |
balañcatadvaivibhajan śāstradṛṣṭenakarmaṇā || 13 ||
śaśāsakapisenāyāmbalamādāyavīryavān |
aṅgadassahanīlenatiṣṭhedurasidurjayaḥ || 14 ||
tiṣṭhedvānaravāhinyāvānaraughasamāvṛtaḥ |
āśrityadakṣiṇampārśvamṛṣabhovānararṣabhaḥ || 15 ||
gandhahastīvadurdharṣastarasvīgandhamādanaḥ |
tiṣṭhedvānaravāhinyāssavyampārśvaṃsamāśritaḥ || 16 ||
mūrdhnisthāsyāmyahaṃyuktolakṣmaṇenasamanvitaḥ |
jāmbavāṃścasuṣeṇaścavegadarśīcavānaraḥ || 17 ||
ṛkṣamukhyāmahātmānaḥkukṣiṃrakṣantutetrayaḥ |
jaghanaṅkapisenāyāḥkapirājo'bhirakṣatu |
paścārdhamivalokasyapracetāstejasāvṛtaḥ || 18 ||
suvibhaktamahāvyūhāmahāvānararakṣitā |
anīkinīsāvibabhauyathādyaussābhrasamplavā || 19 ||
pragṛhyagiriśṛṅgāṇimahātaścamahīruhan |
laṅkāṃvimardayiṣavoraṇe || 20 ||
śikharairvikirāmaināṃlaṅkāmmuṣṭabhirevavā |
itismadadhiresarvemanāṃsiharipuṅgavāḥ || 21 ||
tatorāmomahātejāssugrīvamidamabravīt |
suvibhaktānisainyāniśukaeṣavimucyatām || 22 ||
rāmasyatuvacaśśrutvāvānarendromahābalaḥ |
mocayāmāsatandūtaṃśukaṃrāmasyaśāsanāt || 23 ||
mocitorāmavākyenavānaraiścanipīḍitaḥ |
śukaḥparamasantrastorakṣodhipamupāgamat || 24 ||
rāvaṇaḥprahasannevaśukaṃvākyamuvācaha || 25 ||
kimimautesitaupakṣaulūnapakṣaścadṛśyase |
kaccinnānekacittānānteṣāntvaṃvaśamāgataḥ || 26 ||
tatassabhayasaṃvignastadārājñābhicoditaḥ |
vacanampratyuvācedaṃrākṣasādhipamuttamam || 27 ||
sāgarasyottaretīre'bravantevacanantathā |
yathāsandheśamakliṣṭaṃsāntvayan ślakṣṇayāgirā || 28 ||
kruddhaissairahamutplutadṛṣṭamātraḥplavaṅgamaiḥ |
gṛhīto'smyapicārabdohantuṃloptuñcamuṣṭibhi || 29 ||
naivasambhāṣituṃśakyāssampraśno'tranalabhyate |
prakṛtyākopanāstīkṣṇānānarārākṣasādhipa || 30 ||
sacahantāvirādhasyakabandhasyakharasyaca |
sugrīvasahitorāmassītāyāḥ padamāgataḥ || 31 ||
sakṛtvāsāgaresetuntīrtvācalavaṇodadhim |
eṣarakṣāṃsinirdūyadhanvītiṣṭhatirāghavaḥ || 32 ||
ṛkṣavānarasaṅghānāmanīkānisahasraśaḥ |
girimeghanikāśānāñchādayantivasundharām || 33 ||
rākṣasānāmbalaughasyavānarendrabalasyaca |
naitayorvidyatesandhirdevadānavayoriva || 34 ||
purāprākāramāyāntikṣipramekataraṅkuru |
sītāṃvāsmaiprayacchāśusuyuddhaṃvāpipradīyatām || 35 ||
śukasyavacanaṃśrutvārāvaṇovākyamabravīt |
roṣasaṃraktanayanonirdahanninacakṣuṣā || 36 ||
yadimāmpratiyudhyeran devagandharvadānavāḥ |
naivasītāmpradāsyāmisarvalokabhayādapi || 37 ||
kadāsamabhidhāvantirāghavammāmakāśśarāḥ |
vasantepuṣpitammattābhramarāivapādapam || 38 ||
kadātūṇīyaśairdīptairgaṇaśaḥ kārmukacyutaiḥ |
śarairādīpayāmyenamulkābhirivakuñjaram || 39 ||
taccāsyabalamādāsyebalenamahatāvṛtaḥ |
jyotiṣāmivasarveṣāmprabhāmudyandivākaraḥ || 40 ||
sāgarasyevamevegomārutasyevamegatiḥ |
nahidāśarathirvedatenamāṃyoddhumicchati || 41 ||
nametūṇīśayānbāṇān saviṣānivapannagān |
rāmaḥpaśyatisaṅgrāmetenamāṃyodhdumicchati || 42 ||
najānātipurāvīryamamayuddhesarāghavaḥ |
mamacāpamayīṃvīṇāṃśarakoṇaiḥpravāditām || 43 ||
jyāśabdatumulāṅghorāmārtabhītamahāsvanām |
nārācatalasannādāntāmmamāhitavāhinīm || 44 ||
avagāhyamahāraṅgaṃvādayiṣyāmyahaṃraṇe |
navāsavenāpisahasracakṣuṣāyathāsmiśakyovaruṇenavāsvayam |
yamenavādharṣayituṃśarāgnināmahāhavevaiśravaṇenavāpunaḥ || 45 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.