ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಚತುರ್ವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಸಾವೀರಸಮಿತೀರಾಜ್ಞಾವಿರರಾಜವ್ಯವಸ್ಥಿತಾ ।
ಶಶಿನಾಶುಭನಕ್ಷತ್ರಾಪೌರ್ಣಮಾಸೀವಶಾರದೀ ॥ 1 ॥
ಪ್ರಚಚಾಲಚವೇಗೇನತ್ರಸ್ತಾಚೈವವಸುನ್ಧರಾ ।
ಪೀಡ್ಯಮಾನಾಬಲೌಘೇನತೇನಸಾಗರವರ್ಚಸಾ ॥ 2 ॥
ತತಶ್ಶುಶ್ರುವುರಾಕ್ರುಷ್ಟಂಲಙ್ಕಾಯಾಙ್ಕಾನನೌಕಸಃ ।
ಭೇರೀಮೃದಙ್ಗಸಙ್ಘುಷ್ಟನ್ತುಮುಲಂರೋಮಹರ್ಷಣಮ್ ॥ 3 ॥
ಬಭೂವುಸ್ತೇನಘೋಷೇಣಸಂಹೃಷ್ಟಾಹರಿಯೂಥಪಾಃ ।
ಅಮೃಷ್ಯಮಾಣಾಸ್ತಙ್ಘೋಷಂವಿನೇದುರ್ಘೋಷವತ್ತರಮ್ ॥ 4 ॥
ರಾಕ್ಷಸಾಸ್ತುಪ್ಲವಙ್ಗಾನಾಂಶುಶ್ರುವುಶ್ಚಾಽಪಿಗರ್ಜಿತಮ್ ।
ನರ್ದತಾಮಿವದೃಪ್ತಾನಾಮ್ಮೇಘಾನಾಮಮ್ಬರೇಸ್ವನಮ್ ॥ 5 ॥
ದೃಷ್ಟವಾದಾಶರಥಿರ್ಲಙ್ಕಾಞ್ಚಿತ್ರಧ್ವಜಪತಾಕಿನೀಮ್ ।
ಜಗಾಮಮನಸಾಸೀತನ್ದೂಯಮಾನೇನಚೇತಸಾ ॥ 6 ॥
ಅತ್ರಸಾಮೃಗಶಾಬಾಕ್ಷೀರಾವಣೇನೋಪರುಧ್ಯತೇ ।
ಅಭಿಭೂತಾಗ್ರಹೇಣೇವಲೋಹಿತಾಙ್ಗೇನರೋಹಿಣೀ ॥ 7 ॥
ದೀರ್ಘಮುಷ್ಣಞ್ಚನಿಶ್ವಸ್ಯಸಮುದ್ವೀಕ್ಷ್ಯಚಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ।
ಉವಾಚವಚನಂವೀರಸ್ತತ್ಕಾಲಹಿತಮಾತ್ಮನಃ ॥ 8 ॥
ಆಲಿಖನ್ತೀಮಿವಾಕಾಶಮುತ್ಥಿತಾಮ್ಪಶ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಣ ।
ಮನಸೇವಕೃತಾಂಲಙ್ಕಾನ್ನಗಾಗ್ರೇವಿಶ್ವಕರ್ಮಣಾ ॥ 9 ॥
ವಿಮಾನೈರ್ಬಹುಭಿರ್ಲಙ್ಕಾಸಙ್ಕೀರ್ಣಾಭುವಿರಾಜತೇ ।
ವಿಷ್ಣೋಃಪದಮಿವಾಕಾಶಞ್ಛಾದಿತಮ್ಪಾಣ್ಡುಭಿರ್ಘನೈಃ ॥ 10 ॥
ಪುಷ್ಪಿತೈಶ್ಶೋಭಿತಾಲಙ್ಕಾವನೈಶ್ಚತ್ರರಥೋಪಮೈಃ ।
ನಾನಾಪತಗಸಙ್ಘುಷ್ಟೈಃ ಫಲಪುಷ್ಪೋಪಗೈಶ್ಶುಭೈಃ ॥ 11 ॥
ಪಶ್ಯಮತ್ತವಿಹಾಙ್ಗಾನಿಪ್ರಲೀನಭ್ರಮರಾಣಿಚ ।
ಕೋಕಿಲಾಕುಲಷಣ್ಡಾನಿದೋಧವೀತಿಶಿವೋಽನಿಲಃ ॥ 12 ॥
ಇತಿದಾಶರಥೀರಾಮೋಲಕ್ಷ್ಮಣಂಸಮಭಾಷತ ।
ಬಲಞ್ಚತದ್ವೈವಿಭಜನ್ ಶಾಸ್ತ್ರದೃಷ್ಟೇನಕರ್ಮಣಾ ॥ 13 ॥
ಶಶಾಸಕಪಿಸೇನಾಯಾಮ್ಬಲಮಾದಾಯವೀರ್ಯವಾನ್ ।
ಅಙ್ಗದಸ್ಸಹನೀಲೇನತಿಷ್ಠೇದುರಸಿದುರ್ಜಯಃ ॥ 14 ॥
ತಿಷ್ಠೇದ್ವಾನರವಾಹಿನ್ಯಾವಾನರೌಘಸಮಾವೃತಃ ।
ಆಶ್ರಿತ್ಯದಕ್ಷಿಣಮ್ಪಾರ್ಶ್ವಮೃಷಭೋವಾನರರ್ಷಭಃ ॥ 15 ॥
ಗನ್ಧಹಸ್ತೀವದುರ್ಧರ್ಷಸ್ತರಸ್ವೀಗನ್ಧಮಾದನಃ ।
ತಿಷ್ಠೇದ್ವಾನರವಾಹಿನ್ಯಾಸ್ಸವ್ಯಮ್ಪಾರ್ಶ್ವಂಸಮಾಶ್ರಿತಃ ॥ 16 ॥
ಮೂರ್ಧ್ನಿಸ್ಥಾಸ್ಯಾಮ್ಯಹಂಯುಕ್ತೋಲಕ್ಷ್ಮಣೇನಸಮನ್ವಿತಃ ।
ಜಾಮ್ಬವಾಂಶ್ಚಸುಷೇಣಶ್ಚವೇಗದರ್ಶೀಚವಾನರಃ ॥ 17 ॥
ಋಕ್ಷಮುಖ್ಯಾಮಹಾತ್ಮಾನಃಕುಕ್ಷಿಂರಕ್ಷನ್ತುತೇತ್ರಯಃ ।
ಜಘನಙ್ಕಪಿಸೇನಾಯಾಃಕಪಿರಾಜೋಽಭಿರಕ್ಷತು ।
ಪಶ್ಚಾರ್ಧಮಿವಲೋಕಸ್ಯಪ್ರಚೇತಾಸ್ತೇಜಸಾವೃತಃ ॥ 18 ॥
ಸುವಿಭಕ್ತಮಹಾವ್ಯೂಹಾಮಹಾವಾನರರಕ್ಷಿತಾ ।
ಅನೀಕಿನೀಸಾವಿಬಭೌಯಥಾದ್ಯೌಸ್ಸಾಭ್ರಸಮ್ಪ್ಲವಾ ॥ 19 ॥
ಪ್ರಗೃಹ್ಯಗಿರಿಶೃಙ್ಗಾಣಿಮಹಾತಶ್ಚಮಹೀರುಹನ್ ।
ಲಙ್ಕಾಂವಿಮರ್ದಯಿಷವೋರಣೇ ॥ 20 ॥
ಶಿಖರೈರ್ವಿಕಿರಾಮೈನಾಂಲಙ್ಕಾಮ್ಮುಷ್ಟಭಿರೇವವಾ ।
ಇತಿಸ್ಮದಧಿರೇಸರ್ವೇಮನಾಂಸಿಹರಿಪುಙ್ಗವಾಃ ॥ 21 ॥
ತತೋರಾಮೋಮಹಾತೇಜಾಸ್ಸುಗ್ರೀವಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ।
ಸುವಿಭಕ್ತಾನಿಸೈನ್ಯಾನಿಶುಕಏಷವಿಮುಚ್ಯತಾಮ್ ॥ 22 ॥
ರಾಮಸ್ಯತುವಚಶ್ಶ್ರುತ್ವಾವಾನರೇನ್ದ್ರೋಮಹಾಬಲಃ ।
ಮೋಚಯಾಮಾಸತನ್ದೂತಂಶುಕಂರಾಮಸ್ಯಶಾಸನಾತ್ ॥ 23 ॥
ಮೋಚಿತೋರಾಮವಾಕ್ಯೇನವಾನರೈಶ್ಚನಿಪೀಡಿತಃ ।
ಶುಕಃಪರಮಸನ್ತ್ರಸ್ತೋರಕ್ಷೋಧಿಪಮುಪಾಗಮತ್ ॥ 24 ॥
ರಾವಣಃಪ್ರಹಸನ್ನೇವಶುಕಂವಾಕ್ಯಮುವಾಚಹ ॥ 25 ॥
ಕಿಮಿಮೌತೇಸಿತೌಪಕ್ಷೌಲೂನಪಕ್ಷಶ್ಚದೃಶ್ಯಸೇ ।
ಕಚ್ಚಿನ್ನಾನೇಕಚಿತ್ತಾನಾನ್ತೇಷಾನ್ತ್ವಂವಶಮಾಗತಃ ॥ 26 ॥
ತತಸ್ಸಭಯಸಂವಿಗ್ನಸ್ತದಾರಾಜ್ಞಾಭಿಚೋದಿತಃ ।
ವಚನಮ್ಪ್ರತ್ಯುವಾಚೇದಂರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪಮುತ್ತಮಮ್ ॥ 27 ॥
ಸಾಗರಸ್ಯೋತ್ತರೇತೀರೇಽಬ್ರವನ್ತೇವಚನನ್ತಥಾ ।
ಯಥಾಸನ್ಧೇಶಮಕ್ಲಿಷ್ಟಂಸಾನ್ತ್ವಯನ್ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಯಾಗಿರಾ ॥ 28 ॥
ಕ್ರುದ್ಧೈಸ್ಸೈರಹಮುತ್ಪ್ಲುತದೃಷ್ಟಮಾತ್ರಃಪ್ಲವಙ್ಗಮೈಃ ।
ಗೃಹೀತೋಽಸ್ಮ್ಯಪಿಚಾರಬ್ದೋಹನ್ತುಂಲೋಪ್ತುಞ್ಚಮುಷ್ಟಿಭಿ ॥ 29 ॥
ನೈವಸಮ್ಭಾಷಿತುಂಶಕ್ಯಾಸ್ಸಮ್ಪ್ರಶ್ನೋಽತ್ರನಲಭ್ಯತೇ ।
ಪ್ರಕೃತ್ಯಾಕೋಪನಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾನಾನರಾರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪ ॥ 30 ॥
ಸಚಹನ್ತಾವಿರಾಧಸ್ಯಕಬನ್ಧಸ್ಯಖರಸ್ಯಚ ।
ಸುಗ್ರೀವಸಹಿತೋರಾಮಸ್ಸೀತಾಯಾಃ ಪದಮಾಗತಃ ॥ 31 ॥
ಸಕೃತ್ವಾಸಾಗರೇಸೇತುನ್ತೀರ್ತ್ವಾಚಲವಣೋದಧಿಮ್ ।
ಏಷರಕ್ಷಾಂಸಿನಿರ್ದೂಯಧನ್ವೀತಿಷ್ಠತಿರಾಘವಃ ॥ 32 ॥
ಋಕ್ಷವಾನರಸಙ್ಘಾನಾಮನೀಕಾನಿಸಹಸ್ರಶಃ ।
ಗಿರಿಮೇಘನಿಕಾಶಾನಾಞ್ಛಾದಯನ್ತಿವಸುನ್ಧರಾಮ್ ॥ 33 ॥
ರಾಕ್ಷಸಾನಾಮ್ಬಲೌಘಸ್ಯವಾನರೇನ್ದ್ರಬಲಸ್ಯಚ ।
ನೈತಯೋರ್ವಿದ್ಯತೇಸನ್ಧಿರ್ದೇವದಾನವಯೋರಿವ ॥ 34 ॥
ಪುರಾಪ್ರಾಕಾರಮಾಯಾನ್ತಿಕ್ಷಿಪ್ರಮೇಕತರಙ್ಕುರು ।
ಸೀತಾಂವಾಸ್ಮೈಪ್ರಯಚ್ಛಾಶುಸುಯುದ್ಧಂವಾಪಿಪ್ರದೀಯತಾಮ್ ॥ 35 ॥
ಶುಕಸ್ಯವಚನಂಶ್ರುತ್ವಾರಾವಣೋವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ।
ರೋಷಸಂರಕ್ತನಯನೋನಿರ್ದಹನ್ನಿನಚಕ್ಷುಷಾ ॥ 36 ॥
ಯದಿಮಾಮ್ಪ್ರತಿಯುಧ್ಯೇರನ್ ದೇವಗನ್ಧರ್ವದಾನವಾಃ ।
ನೈವಸೀತಾಮ್ಪ್ರದಾಸ್ಯಾಮಿಸರ್ವಲೋಕಭಯಾದಪಿ ॥ 37 ॥
ಕದಾಸಮಭಿಧಾವನ್ತಿರಾಘವಮ್ಮಾಮಕಾಶ್ಶರಾಃ ।
ವಸನ್ತೇಪುಷ್ಪಿತಮ್ಮತ್ತಾಭ್ರಮರಾಇವಪಾದಪಮ್ ॥ 38 ॥
ಕದಾತೂಣೀಯಶೈರ್ದೀಪ್ತೈರ್ಗಣಶಃ ಕಾರ್ಮುಕಚ್ಯುತೈಃ ।
ಶರೈರಾದೀಪಯಾಮ್ಯೇನಮುಲ್ಕಾಭಿರಿವಕುಞ್ಜರಮ್ ॥ 39 ॥
ತಚ್ಚಾಸ್ಯಬಲಮಾದಾಸ್ಯೇಬಲೇನಮಹತಾವೃತಃ ।
ಜ್ಯೋತಿಷಾಮಿವಸರ್ವೇಷಾಮ್ಪ್ರಭಾಮುದ್ಯನ್ದಿವಾಕರಃ ॥ 40 ॥
ಸಾಗರಸ್ಯೇವಮೇವೇಗೋಮಾರುತಸ್ಯೇವಮೇಗತಿಃ ।
ನಹಿದಾಶರಥಿರ್ವೇದತೇನಮಾಂಯೋದ್ಧುಮಿಚ್ಛತಿ ॥ 41 ॥
ನಮೇತೂಣೀಶಯಾನ್ಬಾಣಾನ್ ಸವಿಷಾನಿವಪನ್ನಗಾನ್ ।
ರಾಮಃಪಶ್ಯತಿಸಙ್ಗ್ರಾಮೇತೇನಮಾಂಯೋಧ್ದುಮಿಚ್ಛತಿ ॥ 42 ॥
ನಜಾನಾತಿಪುರಾವೀರ್ಯಮಮಯುದ್ಧೇಸರಾಘವಃ ।
ಮಮಚಾಪಮಯೀಂವೀಣಾಂಶರಕೋಣೈಃಪ್ರವಾದಿತಾಮ್ ॥ 43 ॥
ಜ್ಯಾಶಬ್ದತುಮುಲಾಙ್ಘೋರಾಮಾರ್ತಭೀತಮಹಾಸ್ವನಾಮ್ ।
ನಾರಾಚತಲಸನ್ನಾದಾನ್ತಾಮ್ಮಮಾಹಿತವಾಹಿನೀಮ್ ॥ 44 ॥
ಅವಗಾಹ್ಯಮಹಾರಙ್ಗಂವಾದಯಿಷ್ಯಾಮ್ಯಹಂರಣೇ ।
ನವಾಸವೇನಾಪಿಸಹಸ್ರಚಕ್ಷುಷಾಯಥಾಸ್ಮಿಶಕ್ಯೋವರುಣೇನವಾಸ್ವಯಮ್ ।
ಯಮೇನವಾಧರ್ಷಯಿತುಂಶರಾಗ್ನಿನಾಮಹಾಹವೇವೈಶ್ರವಣೇನವಾಪುನಃ ॥ 45 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಚತುರ್ವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturviṃśassargaḥ |
sāvīrasamitīrājñāvirarājavyavasthitā |
śaśināśubhanakṣatrāpaurṇamāsīvaśāradī || 1 ||
pracacālacavegenatrastācaivavasundharā |
pīḍyamānābalaughenatenasāgaravarcasā || 2 ||
tataśśuśruvurākruṣṭaṃlaṅkāyāṅkānanaukasaḥ |
bherīmṛdaṅgasaṅghuṣṭantumulaṃromaharṣaṇam || 3 ||
babhūvustenaghoṣeṇasaṃhṛṣṭāhariyūthapāḥ |
amṛṣyamāṇāstaṅghoṣaṃvinedurghoṣavattaram || 4 ||
rākṣasāstuplavaṅgānāṃśuśruvuścā'pigarjitam |
nardatāmivadṛptānāmmeghānāmambaresvanam || 5 ||
dṛṣṭavādāśarathirlaṅkāñcitradhvajapatākinīm |
jagāmamanasāsītandūyamānenacetasā || 6 ||
atrasāmṛgaśābākṣīrāvaṇenoparudhyate |
abhibhūtāgraheṇevalohitāṅgenarohiṇī || 7 ||
dīrghamuṣṇañcaniśvasyasamudvīkṣyacalakṣmaṇam |
uvācavacanaṃvīrastatkālahitamātmanaḥ || 8 ||
ālikhantīmivākāśamutthitāmpaśyalakṣmaṇa |
manasevakṛtāṃlaṅkānnagāgreviśvakarmaṇā || 9 ||
vimānairbahubhirlaṅkāsaṅkīrṇābhuvirājate |
viṣṇoḥpadamivākāśañchāditampāṇḍubhirghanaiḥ || 10 ||
puṣpitaiśśobhitālaṅkāvanaiścatrarathopamaiḥ |
nānāpatagasaṅghuṣṭaiḥ phalapuṣpopagaiśśubhaiḥ || 11 ||
paśyamattavihāṅgānipralīnabhramarāṇica |
kokilākulaṣaṇḍānidodhavītiśivo'nilaḥ || 12 ||
itidāśarathīrāmolakṣmaṇaṃsamabhāṣata |
balañcatadvaivibhajan śāstradṛṣṭenakarmaṇā || 13 ||
śaśāsakapisenāyāmbalamādāyavīryavān |
aṅgadassahanīlenatiṣṭhedurasidurjayaḥ || 14 ||
tiṣṭhedvānaravāhinyāvānaraughasamāvṛtaḥ |
āśrityadakṣiṇampārśvamṛṣabhovānararṣabhaḥ || 15 ||
gandhahastīvadurdharṣastarasvīgandhamādanaḥ |
tiṣṭhedvānaravāhinyāssavyampārśvaṃsamāśritaḥ || 16 ||
mūrdhnisthāsyāmyahaṃyuktolakṣmaṇenasamanvitaḥ |
jāmbavāṃścasuṣeṇaścavegadarśīcavānaraḥ || 17 ||
ṛkṣamukhyāmahātmānaḥkukṣiṃrakṣantutetrayaḥ |
jaghanaṅkapisenāyāḥkapirājo'bhirakṣatu |
paścārdhamivalokasyapracetāstejasāvṛtaḥ || 18 ||
suvibhaktamahāvyūhāmahāvānararakṣitā |
anīkinīsāvibabhauyathādyaussābhrasamplavā || 19 ||
pragṛhyagiriśṛṅgāṇimahātaścamahīruhan |
laṅkāṃvimardayiṣavoraṇe || 20 ||
śikharairvikirāmaināṃlaṅkāmmuṣṭabhirevavā |
itismadadhiresarvemanāṃsiharipuṅgavāḥ || 21 ||
tatorāmomahātejāssugrīvamidamabravīt |
suvibhaktānisainyāniśukaeṣavimucyatām || 22 ||
rāmasyatuvacaśśrutvāvānarendromahābalaḥ |
mocayāmāsatandūtaṃśukaṃrāmasyaśāsanāt || 23 ||
mocitorāmavākyenavānaraiścanipīḍitaḥ |
śukaḥparamasantrastorakṣodhipamupāgamat || 24 ||
rāvaṇaḥprahasannevaśukaṃvākyamuvācaha || 25 ||
kimimautesitaupakṣaulūnapakṣaścadṛśyase |
kaccinnānekacittānānteṣāntvaṃvaśamāgataḥ || 26 ||
tatassabhayasaṃvignastadārājñābhicoditaḥ |
vacanampratyuvācedaṃrākṣasādhipamuttamam || 27 ||
sāgarasyottaretīre'bravantevacanantathā |
yathāsandheśamakliṣṭaṃsāntvayan ślakṣṇayāgirā || 28 ||
kruddhaissairahamutplutadṛṣṭamātraḥplavaṅgamaiḥ |
gṛhīto'smyapicārabdohantuṃloptuñcamuṣṭibhi || 29 ||
naivasambhāṣituṃśakyāssampraśno'tranalabhyate |
prakṛtyākopanāstīkṣṇānānarārākṣasādhipa || 30 ||
sacahantāvirādhasyakabandhasyakharasyaca |
sugrīvasahitorāmassītāyāḥ padamāgataḥ || 31 ||
sakṛtvāsāgaresetuntīrtvācalavaṇodadhim |
eṣarakṣāṃsinirdūyadhanvītiṣṭhatirāghavaḥ || 32 ||
ṛkṣavānarasaṅghānāmanīkānisahasraśaḥ |
girimeghanikāśānāñchādayantivasundharām || 33 ||
rākṣasānāmbalaughasyavānarendrabalasyaca |
naitayorvidyatesandhirdevadānavayoriva || 34 ||
purāprākāramāyāntikṣipramekataraṅkuru |
sītāṃvāsmaiprayacchāśusuyuddhaṃvāpipradīyatām || 35 ||
śukasyavacanaṃśrutvārāvaṇovākyamabravīt |
roṣasaṃraktanayanonirdahanninacakṣuṣā || 36 ||
yadimāmpratiyudhyeran devagandharvadānavāḥ |
naivasītāmpradāsyāmisarvalokabhayādapi || 37 ||
kadāsamabhidhāvantirāghavammāmakāśśarāḥ |
vasantepuṣpitammattābhramarāivapādapam || 38 ||
kadātūṇīyaśairdīptairgaṇaśaḥ kārmukacyutaiḥ |
śarairādīpayāmyenamulkābhirivakuñjaram || 39 ||
taccāsyabalamādāsyebalenamahatāvṛtaḥ |
jyotiṣāmivasarveṣāmprabhāmudyandivākaraḥ || 40 ||
sāgarasyevamevegomārutasyevamegatiḥ |
nahidāśarathirvedatenamāṃyoddhumicchati || 41 ||
nametūṇīśayānbāṇān saviṣānivapannagān |
rāmaḥpaśyatisaṅgrāmetenamāṃyodhdumicchati || 42 ||
najānātipurāvīryamamayuddhesarāghavaḥ |
mamacāpamayīṃvīṇāṃśarakoṇaiḥpravāditām || 43 ||
jyāśabdatumulāṅghorāmārtabhītamahāsvanām |
nārācatalasannādāntāmmamāhitavāhinīm || 44 ||
avagāhyamahāraṅgaṃvādayiṣyāmyahaṃraṇe |
navāsavenāpisahasracakṣuṣāyathāsmiśakyovaruṇenavāsvayam |
yamenavādharṣayituṃśarāgnināmahāhavevaiśravaṇenavāpunaḥ || 45 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुर्विंशस्सर्गः ।
सावीरसमितीराज्ञाविरराजव्यवस्थिता ।
शशिनाशुभनक्षत्रापौर्णमासीवशारदी ॥ 1 ॥
प्रचचालचवेगेनत्रस्ताचैववसुन्धरा ।
पीड्यमानाबलौघेनतेनसागरवर्चसा ॥ 2 ॥
ततश्शुश्रुवुराक्रुष्टंलङ्कायाङ्काननौकसः ।
भेरीमृदङ्गसङ्घुष्टन्तुमुलंरोमहर्षणम् ॥ 3 ॥
बभूवुस्तेनघोषेणसंहृष्टाहरियूथपाः ।
अमृष्यमाणास्तङ्घोषंविनेदुर्घोषवत्तरम् ॥ 4 ॥
राक्षसास्तुप्लवङ्गानांशुश्रुवुश्चाऽपिगर्जितम् ।
नर्दतामिवदृप्तानाम्मेघानामम्बरेस्वनम् ॥ 5 ॥
दृष्टवादाशरथिर्लङ्काञ्चित्रध्वजपताकिनीम् ।
जगाममनसासीतन्दूयमानेनचेतसा ॥ 6 ॥
अत्रसामृगशाबाक्षीरावणेनोपरुध्यते ।
अभिभूताग्रहेणेवलोहिताङ्गेनरोहिणी ॥ 7 ॥
दीर्घमुष्णञ्चनिश्वस्यसमुद्वीक्ष्यचलक्ष्मणम् ।
उवाचवचनंवीरस्तत्कालहितमात्मनः ॥ 8 ॥
आलिखन्तीमिवाकाशमुत्थिताम्पश्यलक्ष्मण ।
मनसेवकृतांलङ्कान्नगाग्रेविश्वकर्मणा ॥ 9 ॥
विमानैर्बहुभिर्लङ्कासङ्कीर्णाभुविराजते ।
विष्णोःपदमिवाकाशञ्छादितम्पाण्डुभिर्घनैः ॥ 10 ॥
पुष्पितैश्शोभितालङ्कावनैश्चत्ररथोपमैः ।
नानापतगसङ्घुष्टैः फलपुष्पोपगैश्शुभैः ॥ 11 ॥
पश्यमत्तविहाङ्गानिप्रलीनभ्रमराणिच ।
कोकिलाकुलषण्डानिदोधवीतिशिवोऽनिलः ॥ 12 ॥
इतिदाशरथीरामोलक्ष्मणंसमभाषत ।
बलञ्चतद्वैविभजन् शास्त्रदृष्टेनकर्मणा ॥ 13 ॥
शशासकपिसेनायाम्बलमादायवीर्यवान् ।
अङ्गदस्सहनीलेनतिष्ठेदुरसिदुर्जयः ॥ 14 ॥
तिष्ठेद्वानरवाहिन्यावानरौघसमावृतः ।
आश्रित्यदक्षिणम्पार्श्वमृषभोवानरर्षभः ॥ 15 ॥
गन्धहस्तीवदुर्धर्षस्तरस्वीगन्धमादनः ।
तिष्ठेद्वानरवाहिन्यास्सव्यम्पार्श्वंसमाश्रितः ॥ 16 ॥
मूर्ध्निस्थास्याम्यहंयुक्तोलक्ष्मणेनसमन्वितः ।
जाम्बवांश्चसुषेणश्चवेगदर्शीचवानरः ॥ 17 ॥
ऋक्षमुख्यामहात्मानःकुक्षिंरक्षन्तुतेत्रयः ।
जघनङ्कपिसेनायाःकपिराजोऽभिरक्षतु ।
पश्चार्धमिवलोकस्यप्रचेतास्तेजसावृतः ॥ 18 ॥
सुविभक्तमहाव्यूहामहावानररक्षिता ।
अनीकिनीसाविबभौयथाद्यौस्साभ्रसम्प्लवा ॥ 19 ॥
प्रगृह्यगिरिशृङ्गाणिमहातश्चमहीरुहन् ।
लङ्कांविमर्दयिषवोरणे ॥ 20 ॥
शिखरैर्विकिरामैनांलङ्काम्मुष्टभिरेववा ।
इतिस्मदधिरेसर्वेमनांसिहरिपुङ्गवाः ॥ 21 ॥
ततोरामोमहातेजास्सुग्रीवमिदमब्रवीत् ।
सुविभक्तानिसैन्यानिशुकएषविमुच्यताम् ॥ 22 ॥
रामस्यतुवचश्श्रुत्वावानरेन्द्रोमहाबलः ।
मोचयामासतन्दूतंशुकंरामस्यशासनात् ॥ 23 ॥
मोचितोरामवाक्येनवानरैश्चनिपीडितः ।
शुकःपरमसन्त्रस्तोरक्षोधिपमुपागमत् ॥ 24 ॥
रावणःप्रहसन्नेवशुकंवाक्यमुवाचह ॥ 25 ॥
किमिमौतेसितौपक्षौलूनपक्षश्चदृश्यसे ।
कच्चिन्नानेकचित्तानान्तेषान्त्वंवशमागतः ॥ 26 ॥
ततस्सभयसंविग्नस्तदाराज्ञाभिचोदितः ।
वचनम्प्रत्युवाचेदंराक्षसाधिपमुत्तमम् ॥ 27 ॥
सागरस्योत्तरेतीरेऽब्रवन्तेवचनन्तथा ।
यथासन्धेशमक्लिष्टंसान्त्वयन् श्लक्ष्णयागिरा ॥ 28 ॥
क्रुद्धैस्सैरहमुत्प्लुतदृष्टमात्रःप्लवङ्गमैः ।
गृहीतोऽस्म्यपिचारब्दोहन्तुंलोप्तुञ्चमुष्टिभि ॥ 29 ॥
नैवसम्भाषितुंशक्यास्सम्प्रश्नोऽत्रनलभ्यते ।
प्रकृत्याकोपनास्तीक्ष्णानानराराक्षसाधिप ॥ 30 ॥
सचहन्ताविराधस्यकबन्धस्यखरस्यच ।
सुग्रीवसहितोरामस्सीतायाः पदमागतः ॥ 31 ॥
सकृत्वासागरेसेतुन्तीर्त्वाचलवणोदधिम् ।
एषरक्षांसिनिर्दूयधन्वीतिष्ठतिराघवः ॥ 32 ॥
ऋक्षवानरसङ्घानामनीकानिसहस्रशः ।
गिरिमेघनिकाशानाञ्छादयन्तिवसुन्धराम् ॥ 33 ॥
राक्षसानाम्बलौघस्यवानरेन्द्रबलस्यच ।
नैतयोर्विद्यतेसन्धिर्देवदानवयोरिव ॥ 34 ॥
पुराप्राकारमायान्तिक्षिप्रमेकतरङ्कुरु ।
सीतांवास्मैप्रयच्छाशुसुयुद्धंवापिप्रदीयताम् ॥ 35 ॥
शुकस्यवचनंश्रुत्वारावणोवाक्यमब्रवीत् ।
रोषसंरक्तनयनोनिर्दहन्निनचक्षुषा ॥ 36 ॥
यदिमाम्प्रतियुध्येरन् देवगन्धर्वदानवाः ।
नैवसीताम्प्रदास्यामिसर्वलोकभयादपि ॥ 37 ॥
कदासमभिधावन्तिराघवम्मामकाश्शराः ।
वसन्तेपुष्पितम्मत्ताभ्रमराइवपादपम् ॥ 38 ॥
कदातूणीयशैर्दीप्तैर्गणशः कार्मुकच्युतैः ।
शरैरादीपयाम्येनमुल्काभिरिवकुञ्जरम् ॥ 39 ॥
तच्चास्यबलमादास्येबलेनमहतावृतः ।
ज्योतिषामिवसर्वेषाम्प्रभामुद्यन्दिवाकरः ॥ 40 ॥
सागरस्येवमेवेगोमारुतस्येवमेगतिः ।
नहिदाशरथिर्वेदतेनमांयोद्धुमिच्छति ॥ 41 ॥
नमेतूणीशयान्बाणान् सविषानिवपन्नगान् ।
रामःपश्यतिसङ्ग्रामेतेनमांयोध्दुमिच्छति ॥ 42 ॥
नजानातिपुरावीर्यममयुद्धेसराघवः ।
ममचापमयींवीणांशरकोणैःप्रवादिताम् ॥ 43 ॥
ज्याशब्दतुमुलाङ्घोरामार्तभीतमहास्वनाम् ।
नाराचतलसन्नादान्ताम्ममाहितवाहिनीम् ॥ 44 ॥
अवगाह्यमहारङ्गंवादयिष्याम्यहंरणे ।
नवासवेनापिसहस्रचक्षुषायथास्मिशक्योवरुणेनवास्वयम् ।
यमेनवाधर्षयितुंशराग्निनामहाहवेवैश्रवणेनवापुनः ॥ 45 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुर्विंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturviṃśassargaḥ |
sāvīrasamitīrājñāvirarājavyavasthitā |
śaśināśubhanakṣatrāpaurṇamāsīvaśāradī || 1 ||
pracacālacavegenatrastācaivavasundharā |
pīḍyamānābalaughenatenasāgaravarcasā || 2 ||
tataśśuśruvurākruṣṭaṃlaṅkāyāṅkānanaukasaḥ |
bherīmṛdaṅgasaṅghuṣṭantumulaṃromaharṣaṇam || 3 ||
babhūvustenaghoṣeṇasaṃhṛṣṭāhariyūthapāḥ |
amṛṣyamāṇāstaṅghoṣaṃvinedurghoṣavattaram || 4 ||
rākṣasāstuplavaṅgānāṃśuśruvuścā'pigarjitam |
nardatāmivadṛptānāmmeghānāmambaresvanam || 5 ||
dṛṣṭavādāśarathirlaṅkāñcitradhvajapatākinīm |
jagāmamanasāsītandūyamānenacetasā || 6 ||
atrasāmṛgaśābākṣīrāvaṇenoparudhyate |
abhibhūtāgraheṇevalohitāṅgenarohiṇī || 7 ||
dīrghamuṣṇañcaniśvasyasamudvīkṣyacalakṣmaṇam |
uvācavacanaṃvīrastatkālahitamātmanaḥ || 8 ||
ālikhantīmivākāśamutthitāmpaśyalakṣmaṇa |
manasevakṛtāṃlaṅkānnagāgreviśvakarmaṇā || 9 ||
vimānairbahubhirlaṅkāsaṅkīrṇābhuvirājate |
viṣṇoḥpadamivākāśañchāditampāṇḍubhirghanaiḥ || 10 ||
puṣpitaiśśobhitālaṅkāvanaiścatrarathopamaiḥ |
nānāpatagasaṅghuṣṭaiḥ phalapuṣpopagaiśśubhaiḥ || 11 ||
paśyamattavihāṅgānipralīnabhramarāṇica |
kokilākulaṣaṇḍānidodhavītiśivo'nilaḥ || 12 ||
itidāśarathīrāmolakṣmaṇaṃsamabhāṣata |
balañcatadvaivibhajan śāstradṛṣṭenakarmaṇā || 13 ||
śaśāsakapisenāyāmbalamādāyavīryavān |
aṅgadassahanīlenatiṣṭhedurasidurjayaḥ || 14 ||
tiṣṭhedvānaravāhinyāvānaraughasamāvṛtaḥ |
āśrityadakṣiṇampārśvamṛṣabhovānararṣabhaḥ || 15 ||
gandhahastīvadurdharṣastarasvīgandhamādanaḥ |
tiṣṭhedvānaravāhinyāssavyampārśvaṃsamāśritaḥ || 16 ||
mūrdhnisthāsyāmyahaṃyuktolakṣmaṇenasamanvitaḥ |
jāmbavāṃścasuṣeṇaścavegadarśīcavānaraḥ || 17 ||
ṛkṣamukhyāmahātmānaḥkukṣiṃrakṣantutetrayaḥ |
jaghanaṅkapisenāyāḥkapirājo'bhirakṣatu |
paścārdhamivalokasyapracetāstejasāvṛtaḥ || 18 ||
suvibhaktamahāvyūhāmahāvānararakṣitā |
anīkinīsāvibabhauyathādyaussābhrasamplavā || 19 ||
pragṛhyagiriśṛṅgāṇimahātaścamahīruhan |
laṅkāṃvimardayiṣavoraṇe || 20 ||
śikharairvikirāmaināṃlaṅkāmmuṣṭabhirevavā |
itismadadhiresarvemanāṃsiharipuṅgavāḥ || 21 ||
tatorāmomahātejāssugrīvamidamabravīt |
suvibhaktānisainyāniśukaeṣavimucyatām || 22 ||
rāmasyatuvacaśśrutvāvānarendromahābalaḥ |
mocayāmāsatandūtaṃśukaṃrāmasyaśāsanāt || 23 ||
mocitorāmavākyenavānaraiścanipīḍitaḥ |
śukaḥparamasantrastorakṣodhipamupāgamat || 24 ||
rāvaṇaḥprahasannevaśukaṃvākyamuvācaha || 25 ||
kimimautesitaupakṣaulūnapakṣaścadṛśyase |
kaccinnānekacittānānteṣāntvaṃvaśamāgataḥ || 26 ||
tatassabhayasaṃvignastadārājñābhicoditaḥ |
vacanampratyuvācedaṃrākṣasādhipamuttamam || 27 ||
sāgarasyottaretīre'bravantevacanantathā |
yathāsandheśamakliṣṭaṃsāntvayan ślakṣṇayāgirā || 28 ||
kruddhaissairahamutplutadṛṣṭamātraḥplavaṅgamaiḥ |
gṛhīto'smyapicārabdohantuṃloptuñcamuṣṭibhi || 29 ||
naivasambhāṣituṃśakyāssampraśno'tranalabhyate |
prakṛtyākopanāstīkṣṇānānarārākṣasādhipa || 30 ||
sacahantāvirādhasyakabandhasyakharasyaca |
sugrīvasahitorāmassītāyāḥ padamāgataḥ || 31 ||
sakṛtvāsāgaresetuntīrtvācalavaṇodadhim |
eṣarakṣāṃsinirdūyadhanvītiṣṭhatirāghavaḥ || 32 ||
ṛkṣavānarasaṅghānāmanīkānisahasraśaḥ |
girimeghanikāśānāñchādayantivasundharām || 33 ||
rākṣasānāmbalaughasyavānarendrabalasyaca |
naitayorvidyatesandhirdevadānavayoriva || 34 ||
purāprākāramāyāntikṣipramekataraṅkuru |
sītāṃvāsmaiprayacchāśusuyuddhaṃvāpipradīyatām || 35 ||
śukasyavacanaṃśrutvārāvaṇovākyamabravīt |
roṣasaṃraktanayanonirdahanninacakṣuṣā || 36 ||
yadimāmpratiyudhyeran devagandharvadānavāḥ |
naivasītāmpradāsyāmisarvalokabhayādapi || 37 ||
kadāsamabhidhāvantirāghavammāmakāśśarāḥ |
vasantepuṣpitammattābhramarāivapādapam || 38 ||
kadātūṇīyaśairdīptairgaṇaśaḥ kārmukacyutaiḥ |
śarairādīpayāmyenamulkābhirivakuñjaram || 39 ||
taccāsyabalamādāsyebalenamahatāvṛtaḥ |
jyotiṣāmivasarveṣāmprabhāmudyandivākaraḥ || 40 ||
sāgarasyevamevegomārutasyevamegatiḥ |
nahidāśarathirvedatenamāṃyoddhumicchati || 41 ||
nametūṇīśayānbāṇān saviṣānivapannagān |
rāmaḥpaśyatisaṅgrāmetenamāṃyodhdumicchati || 42 ||
najānātipurāvīryamamayuddhesarāghavaḥ |
mamacāpamayīṃvīṇāṃśarakoṇaiḥpravāditām || 43 ||
jyāśabdatumulāṅghorāmārtabhītamahāsvanām |
nārācatalasannādāntāmmamāhitavāhinīm || 44 ||
avagāhyamahāraṅgaṃvādayiṣyāmyahaṃraṇe |
navāsavenāpisahasracakṣuṣāyathāsmiśakyovaruṇenavāsvayam |
yamenavādharṣayituṃśarāgnināmahāhavevaiśravaṇenavāpunaḥ || 45 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.