ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ತ್ರಿಂಶದಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಶ್ರುತ್ವಾತುಪರಮಾನನ್ದಮ್ಭರತಸ್ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಃ ।
ಹೃಷ್ಟಮಾಜ್ಞಾಪಯಾಮಾಸಶತ್ರುಘ್ನಮ್ಪರವೀರಹಾ ॥ 1 ॥
ದೈವತಾನಿ ಚ ಸರ್ವಾಣಿಚೈತ್ಯಾನಿನಗರಸ್ಯ ಚ ।
ಸುಗನ್ಧಮಾಲ್ಯೈರ್ಯಾದಿತ್ರೈರರ್ಚನ್ತು ಶುಚಯೋ ನರಾಃ ॥ 2 ॥
ಸೂತಾಸ್ಸ್ತುತಿಪುರಾಣಜ್ಞಾಸ್ಸರ್ವೇವೈತಾಲಿಕಾಸ್ತಥಾ ।
ಸರ್ವೇವಾದಿತ್ರಕುಶಲಾಗಣಿಕಾಶ್ಚೈವಸಙ್ಘಶಃ ॥ 3 ॥
ರಾಜದಾರಾಸ್ತಥಾಮಾತ್ಯಾಸ್ಸೈನ್ಯಾಸ್ಸೇನಾಙ್ಗನಾಗಣಾಃ ।
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಶ್ಚಸರಾಜನ್ಯಾಶ್ರೇಣಿಮುಖ್ಯಾಸ್ತಥಾಗಣಾಃ ॥ 4 ॥
ಅಭಿನಿರ್ಯಾನ್ತುರಾಮಸ್ಯದ್ರಷ್ಟುಂಶಶಿನಿಭಮ್ಮುಖಮ್ ।
ಭರತಸ್ಯವಚ್ಶ್ರುತ್ವಾಶತ್ರುಘ್ನಃಪರವೀರಹಾ ॥ 5 ॥
ವಿಷ್ಟೀರನೇಕಸಾಹಸ್ರೀಶ್ಚೋದಯಾಮಾನಭಾಗಶಃ ।
ಸಮೀಕುರುತನಿಮ್ನಾನಿವಿಷಮಾನಿಸಮಾನಿ ಚ ॥ 6 ॥
ಸ್ಥಾನಾನಿತುನಿರಸ್ಯನ್ತಾನ್ನನ್ದಿಗ್ರಾಮಾದಿತಃಪರಮ್ ।
ಸಿಞ್ಚಸ್ತುಪೃಥಿವೀಙ್ಕೃತ್ಸ್ನಾಂಹಿವಶೀತೇವವಾರಿಣಾ ॥ 7 ॥
ತತೋಽಭ್ಯವಕಿರನ್ತ್ವನ್ಯೇಲಾಜೈಃಪುಷ್ಪೈಶ್ಚಸರ್ವತಃ ।
ಸುಮುಚ್ಛ್ರಿತಪತಾಕಾಸ್ತುರಥ್ಯಾಃಪುರವರೋತ್ತಮೇಃ ॥ 8 ॥
ಶೋಭಯನ್ತು ಚ ವೇಶ್ಮಾನಿಸೂರ್ಯಸ್ಯೋದಯನಮ್ಪ್ರತಿ ।
ಸ್ರಗ್ದಾಮಮುಕ್ತಪುಷ್ಪೈಶ್ಚಸುಗನ್ಧೈಃ ಪಞ್ಚವರ್ಣಕೈಃ ॥ 9 ॥
ರಾಜಮಾರ್ಗಮಸಮ್ಬಾಧಙ್ಕಿರನ್ತುಶತಶೋನರಾಃ ।
ತಸ್ತಚ್ಛಾಸನಂಶ್ರುತ್ವಾಶತ್ರುಘ್ನಸ್ಯಮುದಾನ್ವಿತಾಃ ॥ 10 ॥
ಧೃಷ್ಟಿರ್ಜಯನ್ತೋವಿಜಯಸ್ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಶ್ಚಾರ್ಥಸಾಧಕಃ ।
ಅಶೋಕೋಮನ್ತ್ರಪಾಲಶ್ಚಸುಮನ್ತ್ರಶ್ಚಾಪಿನಿರ್ಯಯುಃ ॥ 11 ॥
ಮತ್ತೈರ್ನಾಗಸಹಸ್ರೈಶ್ಚಸಧ್ವಜೈಸ್ಸುವಿಭೂಷಿತೈಃ ।
ಅಪರೇಹೇಮಕಕ್ಷಾಭಿಸ್ಸಗಜಾಭಿಃಕರೇಣುಭಿಃ ॥ 12 ॥
ನಿರ್ಯಯುಸ್ತುರರಥೈಶ್ಚಸುಮಹಾರಥಾಃ ।
ಶಕ್ತ್ಯೃಷ್ಟಿಪಾಶಹಸ್ತಾನಾಂಸಧ್ವಜಾನಾಮ್ಪತಾಕಿನಾಮ್ ॥ 13 ॥
ತುರಗಾಣಾಂಸಹಸ್ರೈಶ್ಚಮುಖ್ಯೈರ್ಮುಖ್ಯತರಾನ್ವಿತೈಃ ।
ಪದಾತೀನಾಂಸಹಸ್ರೈಶ್ಚವೀರಾಃಪರಿವೃತಾಯಯುಃ ॥ 14 ॥
ತತೋಯಾನಾನ್ಯುಪಾರೂಢಾಸ್ಸರ್ವಾದಶರಥಸ್ತ್ರಿಯಃ ।
ಕೌಸಲ್ಯಾಮ್ಪ್ರಮುಖೇಕೃತ್ವಾಸುಮಿತ್ರಾಞ್ಚಾಪಿನಿರ್ಯಯುಃ ॥ 15 ॥
ಕೈಕೇಯ್ಯಾಸಹಿತಾಃಸರ್ವಾನನ್ದಿಗ್ರಾಮಮುಪಾಗಮನ್ ।
ದ್ವಿಜಾತಿಮುಖ್ಯೈರ್ಧರ್ಮಾತ್ಮಾಶ್ರೇಣೀಮುಖ್ಯೈಸ್ಸನೈಗಮೈಃ ॥ 16 ॥
ಮಾಲ್ಯಮೋದಕಹಸ್ತೈಶ್ಚಮನ್ತ್ರಿಭಿರ್ಭರತೋವೃತಃ ।
ಶಙ್ಖಭೇರೀನಿನಾದೈಶ್ಚವನ್ದಿಭಿಶ್ಚಾಭಿವನನ್ದಿತಃ ॥ 17 ॥
ಆರ್ಯಪಾದೌಗೃಹೀತ್ವಾತೌಶಿರಸಾಧರ್ಮಕೋವಿದಃ ।
ಪಾಣ್ಡುರಞ್ಛತ್ರಮಾದಾಯಶುಕ್ಲಮಾಲ್ಯೋಪಶೋಭಿತಮ್ ॥ 18 ॥
ಶುಕ್ಲೇ ಚ ವಾಲವ್ಯಜನೇರಾಜಾರ್ಹೇಹೇಮಭೂಷಿತೇ ।
ಉಪವಾಸಕೃಶೋದೀನಶ್ಚೀರಕೃಷ್ಣಾಜಿನಾಮ್ಬರಃ ॥ 19 ॥
ಭ್ರಾತುರಾಗಮನಂಶ್ರುತ್ವಾತತ್ಪೂರ್ವಂಹರ್ಷಮಾಗತಃ ।
ಪ್ರತ್ಯುದ್ಯಯೌತದಾರಾಮಮ್ಮಹಾತ್ಮಾಸಚಿವೈಸ್ಸಹ ॥ 20 ॥
ಅಶ್ವಾನಾಙ್ಖುರಶಬ್ದೈಶ್ಚರಥನೇಮಿಸ್ವನೇನ ಚ ।
ಶಙ್ಖದುನ್ದುಭಿನಾದೇನಸಞ್ಚಚಾಲೇವಮೇದಿನೀ ॥ 21 ॥
ಕೃತ್ಸ್ನನ್ತುನಗರನ್ತತ್ತುನನ್ದಿಗ್ರಾಮಮುಪಾಗಮತ್ ।
ಸಮೀಕ್ಷ್ಯಭರತೋವಾಕ್ಯಮುವಾಚಪವನಾತ್ಮಜಮ್ ॥ 22 ॥
ಕಚ್ಚಿನ್ನಖಲುಕಾಪೇಯೀಸೇವ್ಯತೇಚಕಚಿತ್ತತಾ ।
ನ ಹಿಪಶ್ಯಾಮಿಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂರಾಮಮಾರ್ಯಮ್ಪರನ್ತಪಮ್ ॥ 23 ॥
ಅಥೈವಮುಕ್ತೇವಚನೇಹನೂಮಾನಿದಮಬ್ರವೀತ್ ।
ಅರ್ಥ್ಯಂವಿಜ್ಞಾಪಯನ್ನೇವಭರತಂಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಮ್ ॥ 24 ॥
ಸದಾಫಲಾನ್ಕುಸುಮಿತಾನ್ವೃಕ್ಷಾನ್ ಪ್ರಾಪ್ಯಮಧುಸ್ರವಾನ್ ।
ಭರದ್ವಾಜಪ್ರಸಾದೇನಮತ್ತಭ್ರಮರನಾದಿತಾನ್ ॥ 25 ॥
ತಸ್ಯಚೈಷವರೋದತ್ತೋವಾಸವೇನಪರನ್ತಪ ।
ಸಸೈನ್ಯಸ್ಯತವಾತಿಥ್ಯಙ್ಕೃತಂಸರ್ವಗುಣಾನ್ವಿತಮ್ ॥ 26 ॥
ನಿಸ್ಸ್ವನ್ಶ್ರೂಯತೇಭೀಮಃಪ್ರಹೃಷ್ಟಾನಾಂವನೌಕಸಾಮ್ ।
ಮನ್ಯೇವಾನರಸೇನಾಸಾನದೀನ್ತರತಿಗೋಮತೀಮ್ ॥ 27 ॥
ರಜೋವರ್ಷಂಸಮುದ್ಭೂತಮ್ಪಶ್ಯಸಾಲವನಮ್ಪ್ರತಿ ।
ಮನ್ಯೇಸಾಲವನಂರಮ್ಯಂಲೋಪಯನ್ತಿಪ್ಲವಙ್ಗಮಾಃ ॥ 28 ॥
ತದೇತದ್ದೃಶ್ಯತೇದೂರಾದ್ವಿಮಾನಞ್ಚನ್ದ್ರಸನ್ನಿಭಮ್ ।
ವಿಮಾನಮ್ಪುಷ್ಪಕನ್ದಿವ್ಯಮ್ಮನಸಾಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ಮಿತಮ್ ॥ 29 ॥
ರಾವಣಮ್ಬಾನ್ಧವೈಃಸಾರ್ಥಂಹತ್ವಾಲಬ್ಧಮ್ಮಹಾತ್ಮನಾ ।
ತರುಣಾದಿತ್ಯಸಙ್ಕಾಶಂವಿಮಾನಂರಾಮವಾಹನಮ್ ॥ 30 ॥
ಧನದಸ್ಯಪ್ರಸಾದೇನದಿವ್ಯಮೇತನ್ಮನೋಜವಮ್ ।
ಏತಸ್ಮಿನ್ ಭ್ರಾತರೌವೀರೌವೈದೇಹ್ಯಾಸಹರಾಘವೌ ॥ 31 ॥
ಸುಗ್ರೀವಶ್ಚಮಹಾತೇಜಾರಾಕ್ಷಸಶ್ಚವಿಭೀಷಣಃ ।
ಏತೋಹರ್ಷಸಮುದ್ಭೂತೋನಿಃಸ್ವನೋದಿವಮಸ್ಪೃಶತ್ ॥ 32 ॥
ಸ್ತ್ರೀಬಾಲಯುವವೃದ್ಧಾನಾಂರಾಮೋಽಯಮಿತಿಕೀರ್ತಿತೇ ।
ರಥಕುಞ್ಜರವಾಜಿಭ್ಯಸ್ತೇಽವತೀರ್ಯಮಹೀಙ್ಗತಾಃ ॥ 33 ॥
ದದೃಶುಸ್ತಂವಿಮಾನಸ್ಥನ್ನರಾಸ್ಸೋಮಮಿವಾಮ್ಬರೇ ।
ಪ್ರಾಜ್ಞಲಿರ್ಭರತೋಭೂತ್ವಾಪ್ರಸೃಷ್ಟೋರಾಘವೋನ್ಮುಖಃ ॥ 34 ॥
ಸ್ವಾಗತೇನಯಥಾರ್ಹೇಣತತೋರಾಮಮಪೂಜಯತ್ ।
ಮನಸಾಬ್ರಹ್ಮಣಾಸೃಷ್ಟೇವಿಮಾನೇಭರತಾಗ್ರಜಃ ॥ 35 ॥
ರರಾಜಪೃಥುದೀರ್ಘಾಕ್ಷೋವಜ್ರಪಾಣಿರಿವಾಪರಃ ।
ತತೋವಿಮಾನಾಗ್ರಗತಮ್ಭರತೋಭ್ರಾತರನ್ತದಾ ॥ 36 ॥
ವವನ್ದೇಪ್ರಣತೋರಾಮಮ್ಮೇರುಸ್ಥಮಿವಭಾಸ್ಕರಮ್ ।
ತತೋರಾಮಾಭ್ಯನುಜ್ಞಾತನ್ತದ್ವಿಮಾನಮನುತ್ತಮಮ್ ॥ 37 ॥
ಹಂಸಯುಕ್ತಮ್ಮಹಾವೇಗನ್ನಿಪಪಾತಮಹೀತಲೇ ।
ಆಪಿತೋವಿಮಾನನ್ತದ್ಭರತಸ್ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಃ ॥ 38 ॥
ರಾಮಮಾಸಾದ್ಯಮುದಿತಃಪುನರೇವಾಭ್ಯವಾದಯತ್ ।
ತಂಸಮುತ್ಥಾಪ್ಯಕಾಕುತ್ಸ್ಥಶ್ಚಿರಸ್ಯಾಕ್ಷಿರಥಙ್ಗತಮ್ ॥ 39 ॥
ಅಙ್ಕೇಭರತಮಾರೋಪ್ಯಮುದಿತಃಪರಿಷಸ್ವಜೇ ।
ತತೋಲಕ್ಷ್ಮಣಮಾಸಾದ್ಯವೈದೇಹೀಂ ಚ ಪರನ್ತಪಃ ॥ 40 ॥
ಅಥಾಭ್ಯವಾದಯಪ್ರತೀತೋಭರತೋನಾಮಚಾಬ್ರವೀತ್ ।
ಸುಗ್ರೀವಙ್ಕೇಕಯೀಪುತ್ರೋಜಾಮ್ಬವನ್ತಮಥಾಙ್ಗದಮ್ ॥ 41 ॥
ಮೈನ್ದಂ ಚ ದ್ವಿವಿದನ್ನೀಲಮೃಷಭಮ್ಪರಿಷಸ್ವಜೇ ।
ಸುಷೇಣಂ ಚ ನಲಞ್ಚೈವಗವಾಕ್ಷಙ್ಗನ್ಧಮಾದನಮ್ ॥ 42 ॥
ಶರಭಮ್ಪನಸಞ್ಚೈವಪರಿತಃಪರಿಷಸ್ವಜೇ ।
ತೇಕೃತ್ವಾಮಾನುಷಂರೂಪಂವಾನರಾಃಕಾಮರೂಪಿಣಃ ॥ 43 ॥
ಕುಶಲಮ್ಪರ್ಯಪೃಚ್ಛಂಸ್ತೇಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಭರತನ್ತದಾ ।
ಅಥಾಬ್ರವೀದ್ರಾಜಪುತ್ರಸ್ಸುಗ್ರೀವಂವಾನರರ್ಷಭಮ್ ॥ 44 ॥
ಪರಿಷ್ವಜ್ಯಮಹಾತೇಜಾಭರತೋಧರ್ಮಿಣಾಂವರಃ ।
ತ್ವಮ್ಸ್ಮಾಕಞ್ಚತುರ್ಣಾಂವೈಭ್ರಾತಾಸುಗ್ರೀವಪಞ್ಚಮಃ ॥ 45 ॥
ಸೌಹಾರ್ದಾಜ್ಜಾಯತೇಮಿತ್ರಮಪಕಾರೋಽರಿಲಕ್ಷಣಮ್ ।
ವಿಭೀಷಣಂ ಚ ಭರತಃಸಾನ್ತ್ವವಾಕ್ಯಮಥಾಬ್ರವೀತ್ ॥ 46 ॥
ದಿಷ್ಟ್ಯಾತ್ವಯಾಸಹಾಯೇನಕೃತಙ್ಕರ್ಮಸುದುಷ್ಕರಮ್ ।
ಶತ್ರುಘ್ನಶ್ಚತದಾರಾಮಮಭಿವಾದ್ಯಸಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ॥ 47 ॥
ಸೀತಾಯಾಶ್ಚರಣೌವೀರೋವಿನಯಾದಭ್ಯವಾದಯತ್ ।
ರಾಮೋಮಾತರಮಾಸಾದ್ಯವಿವರ್ಣಾಂಶೋಕಕರ್ಶಿತಾಮ್ ॥ 48 ॥
ಜಗ್ರಾಹಪ್ರಣತಃಪಾದೌಮನೋಮಾತುಃಪ್ರಹರ್ಷಯನ್ ।
ಅಭಿವಾದ್ಯಸುಮಿತ್ರಾಂ ಚ ಕೈಕೇಯೀಂ ಚ ಯಶಸ್ವಿನೀಮ್ ॥ 49 ॥
ಸ ಮಾತ್ರೂಶ್ಚತತಸ್ಸರ್ವಾಪುರೋಹಿತಮುಪಾಗಮತ್ ।
ಸ್ವಾಗತನ್ತೇಮಹಾಬಾಹೋಕೌಸಲ್ಯಾನನ್ದವರ್ಧನಾ ॥ 50 ॥
ಇತಿಪ್ರಾಞ್ಜಲಯಃಸರ್ವೇನಾಗರಾರಾಮಮಬ್ರುವನ್ ।
ತಾನ್ಯಞ್ಜಲಿಸಹಸ್ರಾಣಿಪ್ರಗೃಹೀತಾನಿನಾಗರೈಃ ॥ 51 ॥
ವ್ಯಾಕೋಚಾನೀವಪದ್ಮಾನಿದದರ್ಶಭರತಾಗ್ರಜಃ ।
ಪಾದುಕೇತೇತುರಾಮಸ್ಯಗೃಹೀತ್ವಾಭರತಸ್ಸ್ವಯಮ್ ॥ 52 ॥
ಚರಣಾಭ್ಯಾನ್ನರೇನ್ದ್ರಸ್ಯಯೋಜಯಾಮಾಸಧರ್ಮವಿತ್ ।
ಅಬ್ರವೀಚ್ಚತದಾರಾಮಮ್ಭರತಃ ಸ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಃ ॥ 53 ॥
ಏತತ್ತೇಸಕಲಂರಾಜ್ಯನ್ನ್ಯಾಸನ್ನಿರ್ಯಾತಿತಮ್ಮಯಾ ।
ಅದ್ಯಜನ್ಮಕೃತಾರ್ಥಮ್ಮೇಸಮ್ವೃತ್ತಶ್ಚಮನೋರಥಃ ॥ 54 ॥
ಯತ್ತ್ವಾಮ್ಪಶ್ಯಾಮಿರಾಜಾನಮಯೋಧ್ಯಾಮ್ಪುನರಾಗತಮ್ ।
ಅವೇಕ್ಷತಾಮ್ಭವಾನ್ಶೋಕಙ್ಕೋಷ್ಠಾಗಾರಙ್ಗೃಹಮ್ಬಲಮ್ ॥ 55 ॥
ಭವತಸ್ತೇಜಸಾಸರ್ವಙ್ಕೃತನ್ದಶಗುಣಮ್ಮಯಾ ।
ತಥಾಬ್ರುವಾಣಮ್ಭರತನ್ದೃಷ್ಟವಾತಮ್ಭ್ರಾತೃವತ್ಸಲಮ್ ॥ 56 ॥
ಮುಮುಚುರ್ವಾನರಾಬಾಷ್ಪಂರಾಕ್ಷಸಶ್ಚವಿಭೀಷಣಃ ।
ತತಃಪ್ರಹರ್ಷಾದ್ಭರತಮಙ್ಗಮಾರೋಪ್ಯರಾಘವಃ ॥ 57 ॥
ಯಯೌತೇನವಿಮಾನೇನಸಸೈನ್ಯೋಭರತಾಶ್ರಮಮ್ ।
ಭರತಾಶ್ರಮಮಾಸಾದ್ಯಸಸೈನ್ಯೋರಾಘವಸ್ತದಾ ॥ 58 ॥
ಅವತೀರ್ಯವಿಮಾನಾಗ್ರಾದವತಸ್ಥೇಮಹೀತಲೇ ।
ಅಬ್ರವೀತ್ತುತದಾರಾಮಸ್ತದ್ವಿಮಾನಮನುತ್ತಮಮ್ ॥ 59 ॥
ವಹವೈಶ್ರವಣನ್ದೇವಮನುಜಾನಾಮಿಗಮ್ಯತಾಮ್ ।
ತತೋರಾಮಾಭ್ಯನುಜ್ಞಾತನ್ತದ್ವಿಮಾನಮನುತ್ತಮಮ್ ॥ 60 ॥
ಉತ್ತರಾನ್ದಿಶಮುದ್ದಿಶ್ಯಜಗಾಮಧನದಾಲಯಮ್ ।
ವಿಮಾನಮ್ಪುಷ್ಪಕನ್ದಿವ್ಯಂಸಮ್ಗೃಹೀತನ್ತುರಕ್ಷಸಾ ॥ 61 ॥
ಅಗಮದ್ಧನದಂವೇಗಾದ್ರಾಮವಾಕ್ಯಪ್ರಚೋದಿತಮ್ ।
ಪುರೋಹಿತಸ್ಯಾತ್ಮಸಮಸ್ಯರಾಘವೋಬೃಹಸ್ಪತೇಶ್ಶಕ್ರೈವಾಮರಾಧಿಪಃ ।
ನಿಪೀಡ್ಯಪಾದೌಪೃಥಗಾನನೇಶುಭೇಸಹೈವತೇನೋಪವಿವೇಶವೀರ್ಯವಾನ್ ॥ 62 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿಂಶದಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha triṃśadadhikaśatatamassargaḥ |
śrutvātuparamānandambharatassatyavikramaḥ |
hṛṣṭamājñāpayāmāsaśatrughnamparavīrahā || 1 ||
daivatāni ca sarvāṇicaityāninagarasya ca |
sugandhamālyairyāditrairarcantu śucayo narāḥ || 2 ||
sūtāsstutipurāṇajñāssarvevaitālikāstathā |
sarvevāditrakuśalāgaṇikāścaivasaṅghaśaḥ || 3 ||
rājadārāstathāmātyāssainyāssenāṅganāgaṇāḥ |
brāhmaṇāścasarājanyāśreṇimukhyāstathāgaṇāḥ || 4 ||
abhiniryānturāmasyadraṣṭuṃśaśinibhammukham |
bharatasyavacśrutvāśatrughnaḥparavīrahā || 5 ||
viṣṭīranekasāhasrīścodayāmānabhāgaśaḥ |
samīkurutanimnāniviṣamānisamāni ca || 6 ||
sthānānitunirasyantānnandigrāmāditaḥparam |
siñcastupṛthivīṅkṛtsnāṃhivaśītevavāriṇā || 7 ||
tato'bhyavakirantvanyelājaiḥpuṣpaiścasarvataḥ |
sumucchritapatākāsturathyāḥpuravarottameḥ || 8 ||
śobhayantu ca veśmānisūryasyodayanamprati |
sragdāmamuktapuṣpaiścasugandhaiḥ pañcavarṇakaiḥ || 9 ||
rājamārgamasambādhaṅkirantuśataśonarāḥ |
tastacchāsanaṃśrutvāśatrughnasyamudānvitāḥ || 10 ||
dhṛṣṭirjayantovijayassiddhārthaścārthasādhakaḥ |
aśokomantrapālaścasumantraścāpiniryayuḥ || 11 ||
mattairnāgasahasraiścasadhvajaissuvibhūṣitaiḥ |
aparehemakakṣābhissagajābhiḥkareṇubhiḥ || 12 ||
niryayusturarathaiścasumahārathāḥ |
śaktyṛṣṭipāśahastānāṃsadhvajānāmpatākinām || 13 ||
turagāṇāṃsahasraiścamukhyairmukhyatarānvitaiḥ |
padātīnāṃsahasraiścavīrāḥparivṛtāyayuḥ || 14 ||
tatoyānānyupārūḍhāssarvādaśarathastriyaḥ |
kausalyāmpramukhekṛtvāsumitrāñcāpiniryayuḥ || 15 ||
kaikeyyāsahitāḥsarvānandigrāmamupāgaman |
dvijātimukhyairdharmātmāśreṇīmukhyaissanaigamaiḥ || 16 ||
mālyamodakahastaiścamantribhirbharatovṛtaḥ |
śaṅkhabherīninādaiścavandibhiścābhivananditaḥ || 17 ||
āryapādaugṛhītvātauśirasādharmakovidaḥ |
pāṇḍurañchatramādāyaśuklamālyopaśobhitam || 18 ||
śukle ca vālavyajanerājārhehemabhūṣite |
upavāsakṛśodīnaścīrakṛṣṇājināmbaraḥ || 19 ||
bhrāturāgamanaṃśrutvātatpūrvaṃharṣamāgataḥ |
pratyudyayautadārāmammahātmāsacivaissaha || 20 ||
aśvānāṅkhuraśabdaiścarathanemisvanena ca |
śaṅkhadundubhinādenasañcacālevamedinī || 21 ||
kṛtsnantunagarantattunandigrāmamupāgamat |
samīkṣyabharatovākyamuvācapavanātmajam || 22 ||
kaccinnakhalukāpeyīsevyatecakacittatā |
na hipaśyāmikākutsthaṃrāmamāryamparantapam || 23 ||
athaivamuktevacanehanūmānidamabravīt |
arthyaṃvijñāpayannevabharataṃsatyavikramam || 24 ||
sadāphalānkusumitānvṛkṣān prāpyamadhusravān |
bharadvājaprasādenamattabhramaranāditān || 25 ||
tasyacaiṣavarodattovāsavenaparantapa |
sasainyasyatavātithyaṅkṛtaṃsarvaguṇānvitam || 26 ||
nissvanśrūyatebhīmaḥprahṛṣṭānāṃvanaukasām |
manyevānarasenāsānadīntaratigomatīm || 27 ||
rajovarṣaṃsamudbhūtampaśyasālavanamprati |
manyesālavanaṃramyaṃlopayantiplavaṅgamāḥ || 28 ||
tadetaddṛśyatedūrādvimānañcandrasannibham |
vimānampuṣpakandivyammanasābrahmanirmitam || 29 ||
rāvaṇambāndhavaiḥsārthaṃhatvālabdhammahātmanā |
taruṇādityasaṅkāśaṃvimānaṃrāmavāhanam || 30 ||
dhanadasyaprasādenadivyametanmanojavam |
etasmin bhrātarauvīrauvaidehyāsaharāghavau || 31 ||
sugrīvaścamahātejārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |
etoharṣasamudbhūtoniḥsvanodivamaspṛśat || 32 ||
strībālayuvavṛddhānāṃrāmo'yamitikīrtite |
rathakuñjaravājibhyaste'vatīryamahīṅgatāḥ || 33 ||
dadṛśustaṃvimānasthannarāssomamivāmbare |
prājñalirbharatobhūtvāprasṛṣṭorāghavonmukhaḥ || 34 ||
svāgatenayathārheṇatatorāmamapūjayat |
manasābrahmaṇāsṛṣṭevimānebharatāgrajaḥ || 35 ||
rarājapṛthudīrghākṣovajrapāṇirivāparaḥ |
tatovimānāgragatambharatobhrātarantadā || 36 ||
vavandepraṇatorāmammerusthamivabhāskaram |
tatorāmābhyanujñātantadvimānamanuttamam || 37 ||
haṃsayuktammahāvegannipapātamahītale |
āpitovimānantadbharatassatyavikramaḥ || 38 ||
rāmamāsādyamuditaḥpunarevābhyavādayat |
taṃsamutthāpyakākutsthaścirasyākṣirathaṅgatam || 39 ||
aṅkebharatamāropyamuditaḥpariṣasvaje |
tatolakṣmaṇamāsādyavaidehīṃ ca parantapaḥ || 40 ||
athābhyavādayapratītobharatonāmacābravīt |
sugrīvaṅkekayīputrojāmbavantamathāṅgadam || 41 ||
maindaṃ ca dvividannīlamṛṣabhampariṣasvaje |
suṣeṇaṃ ca nalañcaivagavākṣaṅgandhamādanam || 42 ||
śarabhampanasañcaivaparitaḥpariṣasvaje |
tekṛtvāmānuṣaṃrūpaṃvānarāḥkāmarūpiṇaḥ || 43 ||
kuśalamparyapṛcchaṃsteprahṛṣṭābharatantadā |
athābravīdrājaputrassugrīvaṃvānararṣabham || 44 ||
pariṣvajyamahātejābharatodharmiṇāṃvaraḥ |
tvamsmākañcaturṇāṃvaibhrātāsugrīvapañcamaḥ || 45 ||
sauhārdājjāyatemitramapakāro'rilakṣaṇam |
vibhīṣaṇaṃ ca bharataḥsāntvavākyamathābravīt || 46 ||
diṣṭyātvayāsahāyenakṛtaṅkarmasuduṣkaram |
śatrughnaścatadārāmamabhivādyasalakṣmaṇam || 47 ||
sītāyāścaraṇauvīrovinayādabhyavādayat |
rāmomātaramāsādyavivarṇāṃśokakarśitām || 48 ||
jagrāhapraṇataḥpādaumanomātuḥpraharṣayan |
abhivādyasumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm || 49 ||
sa mātrūścatatassarvāpurohitamupāgamat |
svāgatantemahābāhokausalyānandavardhanā || 50 ||
itiprāñjalayaḥsarvenāgarārāmamabruvan |
tānyañjalisahasrāṇipragṛhītānināgaraiḥ || 51 ||
vyākocānīvapadmānidadarśabharatāgrajaḥ |
pāduketeturāmasyagṛhītvābharatassvayam || 52 ||
caraṇābhyānnarendrasyayojayāmāsadharmavit |
abravīccatadārāmambharataḥ sa kṛtāñjaliḥ || 53 ||
etattesakalaṃrājyannyāsanniryātitammayā |
adyajanmakṛtārthammesamvṛttaścamanorathaḥ || 54 ||
yattvāmpaśyāmirājānamayodhyāmpunarāgatam |
avekṣatāmbhavānśokaṅkoṣṭhāgāraṅgṛhambalam || 55 ||
bhavatastejasāsarvaṅkṛtandaśaguṇammayā |
tathābruvāṇambharatandṛṣṭavātambhrātṛvatsalam || 56 ||
mumucurvānarābāṣpaṃrākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |
tataḥpraharṣādbharatamaṅgamāropyarāghavaḥ || 57 ||
yayautenavimānenasasainyobharatāśramam |
bharatāśramamāsādyasasainyorāghavastadā || 58 ||
avatīryavimānāgrādavatasthemahītale |
abravīttutadārāmastadvimānamanuttamam || 59 ||
vahavaiśravaṇandevamanujānāmigamyatām |
tatorāmābhyanujñātantadvimānamanuttamam || 60 ||
uttarāndiśamuddiśyajagāmadhanadālayam |
vimānampuṣpakandivyaṃsamgṛhītanturakṣasā || 61 ||
agamaddhanadaṃvegādrāmavākyapracoditam |
purohitasyātmasamasyarāghavobṛhaspateśśakraivāmarādhipaḥ |
nipīḍyapādaupṛthagānaneśubhesahaivatenopaviveśavīryavān || 62 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe triṃśadadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ त्रिंशदधिकशततमस्सर्गः ।
श्रुत्वातुपरमानन्दम्भरतस्सत्यविक्रमः ।
हृष्टमाज्ञापयामासशत्रुघ्नम्परवीरहा ॥ 1 ॥
दैवतानि च सर्वाणिचैत्यानिनगरस्य च ।
सुगन्धमाल्यैर्यादित्रैरर्चन्तु शुचयो नराः ॥ 2 ॥
सूतास्स्तुतिपुराणज्ञास्सर्वेवैतालिकास्तथा ।
सर्वेवादित्रकुशलागणिकाश्चैवसङ्घशः ॥ 3 ॥
राजदारास्तथामात्यास्सैन्यास्सेनाङ्गनागणाः ।
ब्राह्मणाश्चसराजन्याश्रेणिमुख्यास्तथागणाः ॥ 4 ॥
अभिनिर्यान्तुरामस्यद्रष्टुंशशिनिभम्मुखम् ।
भरतस्यवच्श्रुत्वाशत्रुघ्नःपरवीरहा ॥ 5 ॥
विष्टीरनेकसाहस्रीश्चोदयामानभागशः ।
समीकुरुतनिम्नानिविषमानिसमानि च ॥ 6 ॥
स्थानानितुनिरस्यन्तान्नन्दिग्रामादितःपरम् ।
सिञ्चस्तुपृथिवीङ्कृत्स्नांहिवशीतेववारिणा ॥ 7 ॥
ततोऽभ्यवकिरन्त्वन्येलाजैःपुष्पैश्चसर्वतः ।
सुमुच्छ्रितपताकास्तुरथ्याःपुरवरोत्तमेः ॥ 8 ॥
शोभयन्तु च वेश्मानिसूर्यस्योदयनम्प्रति ।
स्रग्दाममुक्तपुष्पैश्चसुगन्धैः पञ्चवर्णकैः ॥ 9 ॥
राजमार्गमसम्बाधङ्किरन्तुशतशोनराः ।
तस्तच्छासनंश्रुत्वाशत्रुघ्नस्यमुदान्विताः ॥ 10 ॥
धृष्टिर्जयन्तोविजयस्सिद्धार्थश्चार्थसाधकः ।
अशोकोमन्त्रपालश्चसुमन्त्रश्चापिनिर्ययुः ॥ 11 ॥
मत्तैर्नागसहस्रैश्चसध्वजैस्सुविभूषितैः ।
अपरेहेमकक्षाभिस्सगजाभिःकरेणुभिः ॥ 12 ॥
निर्ययुस्तुररथैश्चसुमहारथाः ।
शक्त्यृष्टिपाशहस्तानांसध्वजानाम्पताकिनाम् ॥ 13 ॥
तुरगाणांसहस्रैश्चमुख्यैर्मुख्यतरान्वितैः ।
पदातीनांसहस्रैश्चवीराःपरिवृताययुः ॥ 14 ॥
ततोयानान्युपारूढास्सर्वादशरथस्त्रियः ।
कौसल्याम्प्रमुखेकृत्वासुमित्राञ्चापिनिर्ययुः ॥ 15 ॥
कैकेय्यासहिताःसर्वानन्दिग्राममुपागमन् ।
द्विजातिमुख्यैर्धर्मात्माश्रेणीमुख्यैस्सनैगमैः ॥ 16 ॥
माल्यमोदकहस्तैश्चमन्त्रिभिर्भरतोवृतः ।
शङ्खभेरीनिनादैश्चवन्दिभिश्चाभिवनन्दितः ॥ 17 ॥
आर्यपादौगृहीत्वातौशिरसाधर्मकोविदः ।
पाण्डुरञ्छत्रमादायशुक्लमाल्योपशोभितम् ॥ 18 ॥
शुक्ले च वालव्यजनेराजार्हेहेमभूषिते ।
उपवासकृशोदीनश्चीरकृष्णाजिनाम्बरः ॥ 19 ॥
भ्रातुरागमनंश्रुत्वातत्पूर्वंहर्षमागतः ।
प्रत्युद्ययौतदारामम्महात्मासचिवैस्सह ॥ 20 ॥
अश्वानाङ्खुरशब्दैश्चरथनेमिस्वनेन च ।
शङ्खदुन्दुभिनादेनसञ्चचालेवमेदिनी ॥ 21 ॥
कृत्स्नन्तुनगरन्तत्तुनन्दिग्राममुपागमत् ।
समीक्ष्यभरतोवाक्यमुवाचपवनात्मजम् ॥ 22 ॥
कच्चिन्नखलुकापेयीसेव्यतेचकचित्तता ।
न हिपश्यामिकाकुत्स्थंराममार्यम्परन्तपम् ॥ 23 ॥
अथैवमुक्तेवचनेहनूमानिदमब्रवीत् ।
अर्थ्यंविज्ञापयन्नेवभरतंसत्यविक्रमम् ॥ 24 ॥
सदाफलान्कुसुमितान्वृक्षान् प्राप्यमधुस्रवान् ।
भरद्वाजप्रसादेनमत्तभ्रमरनादितान् ॥ 25 ॥
तस्यचैषवरोदत्तोवासवेनपरन्तप ।
ससैन्यस्यतवातिथ्यङ्कृतंसर्वगुणान्वितम् ॥ 26 ॥
निस्स्वन्श्रूयतेभीमःप्रहृष्टानांवनौकसाम् ।
मन्येवानरसेनासानदीन्तरतिगोमतीम् ॥ 27 ॥
रजोवर्षंसमुद्भूतम्पश्यसालवनम्प्रति ।
मन्येसालवनंरम्यंलोपयन्तिप्लवङ्गमाः ॥ 28 ॥
तदेतद्दृश्यतेदूराद्विमानञ्चन्द्रसन्निभम् ।
विमानम्पुष्पकन्दिव्यम्मनसाब्रह्मनिर्मितम् ॥ 29 ॥
रावणम्बान्धवैःसार्थंहत्वालब्धम्महात्मना ।
तरुणादित्यसङ्काशंविमानंरामवाहनम् ॥ 30 ॥
धनदस्यप्रसादेनदिव्यमेतन्मनोजवम् ।
एतस्मिन् भ्रातरौवीरौवैदेह्यासहराघवौ ॥ 31 ॥
सुग्रीवश्चमहातेजाराक्षसश्चविभीषणः ।
एतोहर्षसमुद्भूतोनिःस्वनोदिवमस्पृशत् ॥ 32 ॥
स्त्रीबालयुववृद्धानांरामोऽयमितिकीर्तिते ।
रथकुञ्जरवाजिभ्यस्तेऽवतीर्यमहीङ्गताः ॥ 33 ॥
ददृशुस्तंविमानस्थन्नरास्सोममिवाम्बरे ।
प्राज्ञलिर्भरतोभूत्वाप्रसृष्टोराघवोन्मुखः ॥ 34 ॥
स्वागतेनयथार्हेणततोराममपूजयत् ।
मनसाब्रह्मणासृष्टेविमानेभरताग्रजः ॥ 35 ॥
रराजपृथुदीर्घाक्षोवज्रपाणिरिवापरः ।
ततोविमानाग्रगतम्भरतोभ्रातरन्तदा ॥ 36 ॥
ववन्देप्रणतोरामम्मेरुस्थमिवभास्करम् ।
ततोरामाभ्यनुज्ञातन्तद्विमानमनुत्तमम् ॥ 37 ॥
हंसयुक्तम्महावेगन्निपपातमहीतले ।
आपितोविमानन्तद्भरतस्सत्यविक्रमः ॥ 38 ॥
राममासाद्यमुदितःपुनरेवाभ्यवादयत् ।
तंसमुत्थाप्यकाकुत्स्थश्चिरस्याक्षिरथङ्गतम् ॥ 39 ॥
अङ्केभरतमारोप्यमुदितःपरिषस्वजे ।
ततोलक्ष्मणमासाद्यवैदेहीं च परन्तपः ॥ 40 ॥
अथाभ्यवादयप्रतीतोभरतोनामचाब्रवीत् ।
सुग्रीवङ्केकयीपुत्रोजाम्बवन्तमथाङ्गदम् ॥ 41 ॥
मैन्दं च द्विविदन्नीलमृषभम्परिषस्वजे ।
सुषेणं च नलञ्चैवगवाक्षङ्गन्धमादनम् ॥ 42 ॥
शरभम्पनसञ्चैवपरितःपरिषस्वजे ।
तेकृत्वामानुषंरूपंवानराःकामरूपिणः ॥ 43 ॥
कुशलम्पर्यपृच्छंस्तेप्रहृष्टाभरतन्तदा ।
अथाब्रवीद्राजपुत्रस्सुग्रीवंवानरर्षभम् ॥ 44 ॥
परिष्वज्यमहातेजाभरतोधर्मिणांवरः ।
त्वम्स्माकञ्चतुर्णांवैभ्रातासुग्रीवपञ्चमः ॥ 45 ॥
सौहार्दाज्जायतेमित्रमपकारोऽरिलक्षणम् ।
विभीषणं च भरतःसान्त्ववाक्यमथाब्रवीत् ॥ 46 ॥
दिष्ट्यात्वयासहायेनकृतङ्कर्मसुदुष्करम् ।
शत्रुघ्नश्चतदाराममभिवाद्यसलक्ष्मणम् ॥ 47 ॥
सीतायाश्चरणौवीरोविनयादभ्यवादयत् ।
रामोमातरमासाद्यविवर्णांशोककर्शिताम् ॥ 48 ॥
जग्राहप्रणतःपादौमनोमातुःप्रहर्षयन् ।
अभिवाद्यसुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् ॥ 49 ॥
स मात्रूश्चततस्सर्वापुरोहितमुपागमत् ।
स्वागतन्तेमहाबाहोकौसल्यानन्दवर्धना ॥ 50 ॥
इतिप्राञ्जलयःसर्वेनागराराममब्रुवन् ।
तान्यञ्जलिसहस्राणिप्रगृहीतानिनागरैः ॥ 51 ॥
व्याकोचानीवपद्मानिददर्शभरताग्रजः ।
पादुकेतेतुरामस्यगृहीत्वाभरतस्स्वयम् ॥ 52 ॥
चरणाभ्यान्नरेन्द्रस्ययोजयामासधर्मवित् ।
अब्रवीच्चतदारामम्भरतः स कृताञ्जलिः ॥ 53 ॥
एतत्तेसकलंराज्यन्न्यासन्निर्यातितम्मया ।
अद्यजन्मकृतार्थम्मेसम्वृत्तश्चमनोरथः ॥ 54 ॥
यत्त्वाम्पश्यामिराजानमयोध्याम्पुनरागतम् ।
अवेक्षताम्भवान्शोकङ्कोष्ठागारङ्गृहम्बलम् ॥ 55 ॥
भवतस्तेजसासर्वङ्कृतन्दशगुणम्मया ।
तथाब्रुवाणम्भरतन्दृष्टवातम्भ्रातृवत्सलम् ॥ 56 ॥
मुमुचुर्वानराबाष्पंराक्षसश्चविभीषणः ।
ततःप्रहर्षाद्भरतमङ्गमारोप्यराघवः ॥ 57 ॥
ययौतेनविमानेनससैन्योभरताश्रमम् ।
भरताश्रममासाद्यससैन्योराघवस्तदा ॥ 58 ॥
अवतीर्यविमानाग्रादवतस्थेमहीतले ।
अब्रवीत्तुतदारामस्तद्विमानमनुत्तमम् ॥ 59 ॥
वहवैश्रवणन्देवमनुजानामिगम्यताम् ।
ततोरामाभ्यनुज्ञातन्तद्विमानमनुत्तमम् ॥ 60 ॥
उत्तरान्दिशमुद्दिश्यजगामधनदालयम् ।
विमानम्पुष्पकन्दिव्यंसम्गृहीतन्तुरक्षसा ॥ 61 ॥
अगमद्धनदंवेगाद्रामवाक्यप्रचोदितम् ।
पुरोहितस्यात्मसमस्यराघवोबृहस्पतेश्शक्रैवामराधिपः ।
निपीड्यपादौपृथगाननेशुभेसहैवतेनोपविवेशवीर्यवान् ॥ 62 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रिंशदधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha triṃśadadhikaśatatamassargaḥ |
śrutvātuparamānandambharatassatyavikramaḥ |
hṛṣṭamājñāpayāmāsaśatrughnamparavīrahā || 1 ||
daivatāni ca sarvāṇicaityāninagarasya ca |
sugandhamālyairyāditrairarcantu śucayo narāḥ || 2 ||
sūtāsstutipurāṇajñāssarvevaitālikāstathā |
sarvevāditrakuśalāgaṇikāścaivasaṅghaśaḥ || 3 ||
rājadārāstathāmātyāssainyāssenāṅganāgaṇāḥ |
brāhmaṇāścasarājanyāśreṇimukhyāstathāgaṇāḥ || 4 ||
abhiniryānturāmasyadraṣṭuṃśaśinibhammukham |
bharatasyavacśrutvāśatrughnaḥparavīrahā || 5 ||
viṣṭīranekasāhasrīścodayāmānabhāgaśaḥ |
samīkurutanimnāniviṣamānisamāni ca || 6 ||
sthānānitunirasyantānnandigrāmāditaḥparam |
siñcastupṛthivīṅkṛtsnāṃhivaśītevavāriṇā || 7 ||
tato'bhyavakirantvanyelājaiḥpuṣpaiścasarvataḥ |
sumucchritapatākāsturathyāḥpuravarottameḥ || 8 ||
śobhayantu ca veśmānisūryasyodayanamprati |
sragdāmamuktapuṣpaiścasugandhaiḥ pañcavarṇakaiḥ || 9 ||
rājamārgamasambādhaṅkirantuśataśonarāḥ |
tastacchāsanaṃśrutvāśatrughnasyamudānvitāḥ || 10 ||
dhṛṣṭirjayantovijayassiddhārthaścārthasādhakaḥ |
aśokomantrapālaścasumantraścāpiniryayuḥ || 11 ||
mattairnāgasahasraiścasadhvajaissuvibhūṣitaiḥ |
aparehemakakṣābhissagajābhiḥkareṇubhiḥ || 12 ||
niryayusturarathaiścasumahārathāḥ |
śaktyṛṣṭipāśahastānāṃsadhvajānāmpatākinām || 13 ||
turagāṇāṃsahasraiścamukhyairmukhyatarānvitaiḥ |
padātīnāṃsahasraiścavīrāḥparivṛtāyayuḥ || 14 ||
tatoyānānyupārūḍhāssarvādaśarathastriyaḥ |
kausalyāmpramukhekṛtvāsumitrāñcāpiniryayuḥ || 15 ||
kaikeyyāsahitāḥsarvānandigrāmamupāgaman |
dvijātimukhyairdharmātmāśreṇīmukhyaissanaigamaiḥ || 16 ||
mālyamodakahastaiścamantribhirbharatovṛtaḥ |
śaṅkhabherīninādaiścavandibhiścābhivananditaḥ || 17 ||
āryapādaugṛhītvātauśirasādharmakovidaḥ |
pāṇḍurañchatramādāyaśuklamālyopaśobhitam || 18 ||
śukle ca vālavyajanerājārhehemabhūṣite |
upavāsakṛśodīnaścīrakṛṣṇājināmbaraḥ || 19 ||
bhrāturāgamanaṃśrutvātatpūrvaṃharṣamāgataḥ |
pratyudyayautadārāmammahātmāsacivaissaha || 20 ||
aśvānāṅkhuraśabdaiścarathanemisvanena ca |
śaṅkhadundubhinādenasañcacālevamedinī || 21 ||
kṛtsnantunagarantattunandigrāmamupāgamat |
samīkṣyabharatovākyamuvācapavanātmajam || 22 ||
kaccinnakhalukāpeyīsevyatecakacittatā |
na hipaśyāmikākutsthaṃrāmamāryamparantapam || 23 ||
athaivamuktevacanehanūmānidamabravīt |
arthyaṃvijñāpayannevabharataṃsatyavikramam || 24 ||
sadāphalānkusumitānvṛkṣān prāpyamadhusravān |
bharadvājaprasādenamattabhramaranāditān || 25 ||
tasyacaiṣavarodattovāsavenaparantapa |
sasainyasyatavātithyaṅkṛtaṃsarvaguṇānvitam || 26 ||
nissvanśrūyatebhīmaḥprahṛṣṭānāṃvanaukasām |
manyevānarasenāsānadīntaratigomatīm || 27 ||
rajovarṣaṃsamudbhūtampaśyasālavanamprati |
manyesālavanaṃramyaṃlopayantiplavaṅgamāḥ || 28 ||
tadetaddṛśyatedūrādvimānañcandrasannibham |
vimānampuṣpakandivyammanasābrahmanirmitam || 29 ||
rāvaṇambāndhavaiḥsārthaṃhatvālabdhammahātmanā |
taruṇādityasaṅkāśaṃvimānaṃrāmavāhanam || 30 ||
dhanadasyaprasādenadivyametanmanojavam |
etasmin bhrātarauvīrauvaidehyāsaharāghavau || 31 ||
sugrīvaścamahātejārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |
etoharṣasamudbhūtoniḥsvanodivamaspṛśat || 32 ||
strībālayuvavṛddhānāṃrāmo'yamitikīrtite |
rathakuñjaravājibhyaste'vatīryamahīṅgatāḥ || 33 ||
dadṛśustaṃvimānasthannarāssomamivāmbare |
prājñalirbharatobhūtvāprasṛṣṭorāghavonmukhaḥ || 34 ||
svāgatenayathārheṇatatorāmamapūjayat |
manasābrahmaṇāsṛṣṭevimānebharatāgrajaḥ || 35 ||
rarājapṛthudīrghākṣovajrapāṇirivāparaḥ |
tatovimānāgragatambharatobhrātarantadā || 36 ||
vavandepraṇatorāmammerusthamivabhāskaram |
tatorāmābhyanujñātantadvimānamanuttamam || 37 ||
haṃsayuktammahāvegannipapātamahītale |
āpitovimānantadbharatassatyavikramaḥ || 38 ||
rāmamāsādyamuditaḥpunarevābhyavādayat |
taṃsamutthāpyakākutsthaścirasyākṣirathaṅgatam || 39 ||
aṅkebharatamāropyamuditaḥpariṣasvaje |
tatolakṣmaṇamāsādyavaidehīṃ ca parantapaḥ || 40 ||
athābhyavādayapratītobharatonāmacābravīt |
sugrīvaṅkekayīputrojāmbavantamathāṅgadam || 41 ||
maindaṃ ca dvividannīlamṛṣabhampariṣasvaje |
suṣeṇaṃ ca nalañcaivagavākṣaṅgandhamādanam || 42 ||
śarabhampanasañcaivaparitaḥpariṣasvaje |
tekṛtvāmānuṣaṃrūpaṃvānarāḥkāmarūpiṇaḥ || 43 ||
kuśalamparyapṛcchaṃsteprahṛṣṭābharatantadā |
athābravīdrājaputrassugrīvaṃvānararṣabham || 44 ||
pariṣvajyamahātejābharatodharmiṇāṃvaraḥ |
tvamsmākañcaturṇāṃvaibhrātāsugrīvapañcamaḥ || 45 ||
sauhārdājjāyatemitramapakāro'rilakṣaṇam |
vibhīṣaṇaṃ ca bharataḥsāntvavākyamathābravīt || 46 ||
diṣṭyātvayāsahāyenakṛtaṅkarmasuduṣkaram |
śatrughnaścatadārāmamabhivādyasalakṣmaṇam || 47 ||
sītāyāścaraṇauvīrovinayādabhyavādayat |
rāmomātaramāsādyavivarṇāṃśokakarśitām || 48 ||
jagrāhapraṇataḥpādaumanomātuḥpraharṣayan |
abhivādyasumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm || 49 ||
sa mātrūścatatassarvāpurohitamupāgamat |
svāgatantemahābāhokausalyānandavardhanā || 50 ||
itiprāñjalayaḥsarvenāgarārāmamabruvan |
tānyañjalisahasrāṇipragṛhītānināgaraiḥ || 51 ||
vyākocānīvapadmānidadarśabharatāgrajaḥ |
pāduketeturāmasyagṛhītvābharatassvayam || 52 ||
caraṇābhyānnarendrasyayojayāmāsadharmavit |
abravīccatadārāmambharataḥ sa kṛtāñjaliḥ || 53 ||
etattesakalaṃrājyannyāsanniryātitammayā |
adyajanmakṛtārthammesamvṛttaścamanorathaḥ || 54 ||
yattvāmpaśyāmirājānamayodhyāmpunarāgatam |
avekṣatāmbhavānśokaṅkoṣṭhāgāraṅgṛhambalam || 55 ||
bhavatastejasāsarvaṅkṛtandaśaguṇammayā |
tathābruvāṇambharatandṛṣṭavātambhrātṛvatsalam || 56 ||
mumucurvānarābāṣpaṃrākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |
tataḥpraharṣādbharatamaṅgamāropyarāghavaḥ || 57 ||
yayautenavimānenasasainyobharatāśramam |
bharatāśramamāsādyasasainyorāghavastadā || 58 ||
avatīryavimānāgrādavatasthemahītale |
abravīttutadārāmastadvimānamanuttamam || 59 ||
vahavaiśravaṇandevamanujānāmigamyatām |
tatorāmābhyanujñātantadvimānamanuttamam || 60 ||
uttarāndiśamuddiśyajagāmadhanadālayam |
vimānampuṣpakandivyaṃsamgṛhītanturakṣasā || 61 ||
agamaddhanadaṃvegādrāmavākyapracoditam |
purohitasyātmasamasyarāghavobṛhaspateśśakraivāmarādhipaḥ |
nipīḍyapādaupṛthagānaneśubhesahaivatenopaviveśavīryavān || 62 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe triṃśadadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.