ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಚತುಃಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಸ್ವಬಲಸ್ಯ ಚ ಘಾತೇನ ಅಙ್ಗದಸ್ಯ ಬಲೇನ ಚ ।
ರಾಷಸಃ ಕ್ರೋಧಮಾವಿಷ್ಟೋ ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರೋ ಮಹಾಬಲಃ ॥ 1 ॥
ವಿಷ್ಪಾರ್ಯಚಧನುರ್ಘೋರಂಶಕ್ರಾಶನಿಸಮಸ್ವನಮ್ ।
ವಾನರಾಣಾಮನೀಕಾನಿಪ್ರಾಕಿರಚ್ಛರವೃಷ್ಟಿಭಿಃ ॥ 2 ॥
ರಾಕ್ಷಸಾಶ್ಚಾಪಿಮುಖ್ಯಾಸ್ತೇರಥೇಷುಸಮವಸ್ಥಿತಾಃ ।
ನಾನಾಪ್ರಹರಣಾಶ್ಶೂರಾಃಪ್ರಾಯುಧ್ಯನ್ತಸ್ತದಾರಣೇ ॥ 3 ॥
ವಾನರಾಣಾಞ್ಚಶೂರಾಯೇತೇಸರ್ವೇಪ್ಲವಗರ್ಷಭಾಃ ।
ಆಯುಧ್ಯನ್ತಶಿಲಾಹಸ್ತಾಸ್ಸಮವೇತಾಸ್ಸಮನ್ತತಃ ॥ 4 ॥
ತತ್ರಾಯುಧಸಹಸ್ರಾಣಿತಸ್ಮಿನ್ನಾಯೋಧನೇಭೃಶಮ್ ।
ರಾಕ್ಷಸಾಃಕಪಿಮುಖ್ಯೇಷುಪಾತಯಾಞ್ಚಕ್ರಿರೇತದಾ ॥ 5 ॥
ವಾನರಾಶ್ಚಾಪಿರಕ್ಷಸ್ಸುಗಿರವೃಕ್ಷಾನ್ಮಹಾಶಿಲಾಃ ।
ಪ್ರವೀರಾಃಪಾತಯಾಮಾಸುರ್ಮತ್ತಮಾತಙ್ಗಸನ್ನಿಭಾಃ ॥ 6 ॥
ಶೂರಾಣಾಂಯುದ್ಯಮಾನಾನಾಂಸಮರೇಷ್ನ್ವಿವರ್ತಿನಾಮ್ ।
ತದ್ರಾಕ್ಷಸಗಣಾನಾಞ್ಚಸುಯುದ್ಧಂಸಮವರ್ತತ ॥ 7 ॥
ಪ್ರಭಿನ್ನಶಿರಸಃಕೇಚಿಛಚಿನ್ನೈಃಪಾದೈಶ್ಚಬಾಹುಭಿಃ ।
ಶಸ್ಸ್ರೈರರ್ದಿತದೇಹಾಭ್ಯರುಧಿರೇಣಸಮುಕ್ಷಿತಾಃ ॥ 8 ॥
ಹರಯೋ ರಾಕ್ಷಸಾಶ್ಚೈನ ಶೇರತೇ ಗಾಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ ।
ಕಙ್ಕಗೃಧ್ರಾಬಲಾಢ್ಯಶ್ಚ ಗೋಮಾಯುಕುಲಸಙ್ಕುಲಾಃ ॥ 9 ॥
ಕಬನ್ಧಾನಿಸಮುತ್ಪೇತುರ್ಭೀಮಾಣಾಮ್ಭೀಷಣಾನಿವೈ ।
ಭುಜಪಾಣಿಶಿರಶ್ಛಿನ್ನಕಾಯಾಶ್ಚಭೂತಲೇ ॥ 10 ॥
ವಾನರಾರಾಕ್ಷಸಾಶ್ಚಾಪಿನಿಪೇತುಸ್ತತ್ರವೈರಣೇ ।
ತತೋವಾನರಸೈನ್ಯೇನಹನ್ಯಮಾನನ್ನಿಶಾಚರಮ್ ॥ 11 ॥
ಪ್ರಾಭಜ್ಯತಬಲಂಸರ್ವಂವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಸ್ಯಪಶ್ಯತಃ ।
ರಾಕ್ಷಸಾನ್ಭಯವಿತ್ರಸ್ತಾನ್ಹನ್ಯಮಾನಾನ್ ಪ್ಲವಙ್ಗಮೈಃ ॥ 12 ॥
ದೃಷ್ಟವಾಸರೋಷತಾಮ್ರಾಕ್ಷೋವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಃಪ್ರತಾಪವಾನ್ ।
ಪ್ರವಿವೇಶಧನುಷ್ಪಾಣಿಸ್ತ್ರಾಸಯನ್ಹರಿವಾಹಿನೀಮ್ ॥ 13 ॥
ಶರೈರ್ವಿದಾರಯಾಮಾಸಕಙ್ಕಪತ್ರೈರಜಿಹ್ಮಗೈಃ ।
ಬಿಭೇದವಾನರಾಂಸ್ತತ್ರಸಪ್ತಾಷ್ಟೌನವಪಞ್ಚಚ ॥ 14 ॥
ವಿವ್ಯಾಧಪರಮಕ್ರುದ್ಧೋವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಃಪ್ರತಾಪವಾನ್ ।
ತ್ರಸ್ತಾಃಸರ್ವೇಹರಿಗಣಾಃಶರೈಃಸಙ್ಕೃತ್ತಕನ್ದರಾಃ ॥ 15 ॥
ಅಙ್ಗದಂಸಮ್ಪ್ರಧಾವನ್ತಿಪ್ರಜಾಪತಿಮಿವಪ್ರಜಾಃ ।
ತತೋಹರಿಗಣಾನ್ ಭಗ್ನಾನ್ ದೃಷ್ಟವಾವಾಲಿಸುತಸ್ತದಾ ॥ 16 ॥
ಕ್ರೋಧೇನವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರನ್ತಮುದೀಕ್ಷನ್ತಮುದೈಕ್ಷತ ।
ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರೋಽಙ್ಗದಶ್ಚೋಭೌಸಙ್ಗತೌಹರಿರಾಕ್ಷಸೌ ॥ 17 ॥
ಚೇರತುಃಪರಮಕ್ರುದ್ಧೌಹರಿಮತ್ತಗಜಾವಿವ ।
ತತಶ್ಶತಸಹಸ್ರೇಣಹರಿಪುತ್ರಮ್ಮಹಾಬಲಃ ॥ 18 ॥
ಜಘಾನಮರ್ಮದೇಶೇಷುಮಾತಙ್ಗಮಿವತೋಮರೈಃ ।
ರುಧಿರೋಕ್ಷಿತಸರ್ವಾಙ್ಗೋವಾಲಿಸೂನುರ್ಮಹಾಬಲಃ ॥ 19 ॥
ಚಿಕ್ಷೇಪವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಾಯವೃಕ್ಷಮ್ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಃ ।
ದೃಷ್ಟಾಪತನ್ತನ್ತಂವೃಕ್ಷಮಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಶ್ಚರಾಕ್ಷಸಃ ॥ 20 ॥
ಚಿಚ್ಛೇದಬಹುಧಾಸೋಽಪಿಮಥಿತಃಪ್ರಾದತದ್ಭುವಿ ।
ತನ್ದೃಷ್ಟವಾವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಸ್ಯವಿಕ್ರಮಮ್ಪ್ಲವಗರ್ಷಭ ॥ 21 ॥
ಪ್ರಗೃಹ್ಯವಿಪುಲಂಶೈಲಞ್ಚಿಕ್ಷೇಪಚನನಾದಚ ।
ಸಮಾಪತನ್ತನ್ದೃಷ್ಟವಾಸರಥಾದಾಪ್ಲುತ್ಯವೀರ್ಯವಾನ್ ॥ 22 ॥
ಗದಾಪಾಣಿರಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಃಪೃಥಿವ್ಯಾಂಸಮತಿಷ್ಠತ ।
ಸಾಙ್ಗದೇನಗದಾಕ್ಷಿಪ್ತಾಗತ್ವಾತುರಣಮೂರ್ಧನಿ ॥ 23 ॥
ಸಚಕ್ರಕೂಬರಂಸಾಶ್ವಮ್ಪ್ರಮಮಾಥರಥನ್ತದಾ ।
ತತೋಽನ್ಯಚ್ಛಿಖರಙ್ಗೃಹ್ಯವಿಪುಲನ್ದ್ರುಮಭೂಷಿತಮ್ ॥ 24 ॥
ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಸ್ಯಶಿರಸಿಪಾತಯಾಮಾಸಸಾಽಙ್ಗದಃ ।
ಅಭವಚ್ಛೋಣಿತೋದ್ಗಾರೀವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಸ್ಸಮೂರ್ಛಿತಃ ॥ 25 ॥
ಮುಹೂರ್ತಮಭವನ್ಮೂಢೋಗದಾಮಾಲಿಙ್ ಗ್ಯನಿಶ್ಶ್ವಸನ್ ।
ಸಂಲಬ್ದಸಞ್ಜ್ಞೋಗದಯಾವಾಲಿಪುತ್ರಮವಸ್ಥಿತಮ್ ॥ 26 ॥
ಜಘಾನಪರಮಕ್ರುದ್ಧೋವಕ್ಷೋದೇಶೇನಿಶಾಚರಃ ।
ಗದಾನ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾತತಸ್ತತ್ರಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧಮವರ್ತತ ॥ 27 ॥
ಅನ್ಯೋನ್ಯಞ್ಜಘ್ನತುಸ್ತತ್ರತಾವುಭೌಹರಿರಾಕ್ಷಸೌ ।
ರುಧಿರೋದ್ಗಾರಿಣೌತೌತುಪ್ರಹಾರೈರ್ಜನಿತಶ್ರಮೌ ॥ 28 ॥
ಬಭೂವತುಸ್ಸುವಿಕ್ರಾನ್ತಾವಙ್ಗಾರಕಬುಧಾವಿವ ।
ತತಃಪರಮತೇಜಸ್ವೀಅಙ್ಗದಃಪ್ಲವಗರ್ಷಭಃ ॥ 29 ॥
ಉತ್ಪಾಟ್ಯವೃಕ್ಷಂಸ್ಥಿತವಾನ್ ಬಹುಪುಷ್ಪಫಲಾಞ್ಚಿತಮ್ ।
ಜಗ್ರಾಹಚಾರ್ಷಭಞ್ಚರ್ಮಖಡಗಞ್ಚವಿಪುಲಂಶುಭಮ್ ॥ 30 ॥
ಕಿಙ್ಕಿಣಾಜಾಲಸಞ್ಛನ್ನಞ್ಚರ್ಮಣಾಚಪರಿಷ್ಕೃತಮ್ ।
ಚಿತ್ರಾಂಶ್ಚರುಚಿರಾನ್ಮಾರ್ಗಾಂಶ್ಚೇರತುಃಕಪಿರಾಕ್ಷಸೌ ॥ 31 ॥
ಜಘ್ನತುಶ್ಚತದಾನ್ಯೋನ್ಯನ್ನಿರ್ದಯಞ್ಜಯಕಾಙ್ ಕ್ಷಿಣೌ ।
ವ್ರಣೈಸ್ಸಾಸ್ತ್ರೈರಶೋಭೇತಾಮ್ಪುಷ್ಪಿತಾವಿವಕಿಂಶುಕೌ ॥ 32 ॥
ಯುಧ್ಯಮಾನೌ ಪರಿಶ್ರಾನೌ ಜಾನುಭ್ಯಾಮವನೀಂ ಗತೌ ।
ನಿಮೇಷಾನ್ತರಮಾತ್ರೇಣ ಅಙ್ಗದಹ್ ಕಪಿಕುಞ್ಜರಃ ॥ 33 ॥
ಉದತಿಷ್ಠತ ದೀಪ್ತಾಕ್ಷೋ ದಣ್ಡಾಹತ ಇವೋರಗಃ ।
ನಿರ್ಮಲೇನ ಸುಧೌತೇನ ಖಡ್ಗೇನಾಸ್ಯ ಮಹಚ್ಛಿರಃ ॥ 34 ॥
ಜಘಾನವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಸ್ಯವಾಲಿಸೂಮರ್ಮಹಾಬಲಃ ।
ರುಧಿರೋಕ್ಷಿತಗಾತ್ರಸ್ಯಬಭೂವಪತಿತನ್ದ್ವಿಧಾ ॥ 35 ॥
ಸರೋಷಪರಿವೃತ್ತಾಕ್ಷಂಶುಭಙ್ಖಡಗಹತಂಶಿರಃ ।
ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಂಹತನ್ದೃಷ್ಟವಾರಾಕ್ಷಸಾಭಯಮೋಹಿತಾಃ ॥ 36 ॥
ತ್ರಸ್ತಾಹ್ಯಭ್ಯದ್ರವನ್ ಲಙ್ಕಾಂವಧ್ಯಮಾನಾಃಪ್ಲವಙ್ಗಮೈಃ ।
ವಿಷಣ್ಣವದನಾಃ ದೀನಾಹ್ರಿಯಾಕಿಞ್ಚಿದವಾಙ್ಮುಖಾಃ ॥ 37 ॥
ನಿಹತ್ಯತಂವಜ್ರಧರಪ್ರತಾಪಃಸವಾಲಿಸೂನುಃಕಪಿಸೈನ್ಯಮಧ್ಯೇ ।
ಜಗಾಮಹರ್ಷಮ್ಮಹಿತೋಮಹಾಬಲಃಸಹಸ್ರನೇತ್ರಸ್ತ್ರಿದಶೈರಿವಾವೃತಃ ॥ 38 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಚತುಃಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
svabalasya ca ghātena aṅgadasya balena ca |
rāṣasaḥ krodhamāviṣṭo vajradaṃṣṭro mahābalaḥ || 1 ||
viṣpāryacadhanurghoraṃśakrāśanisamasvanam |
vānarāṇāmanīkāniprākiraccharavṛṣṭibhiḥ || 2 ||
rākṣasāścāpimukhyāsteratheṣusamavasthitāḥ |
nānāpraharaṇāśśūrāḥprāyudhyantastadāraṇe || 3 ||
vānarāṇāñcaśūrāyetesarveplavagarṣabhāḥ |
āyudhyantaśilāhastāssamavetāssamantataḥ || 4 ||
tatrāyudhasahasrāṇitasminnāyodhanebhṛśam |
rākṣasāḥkapimukhyeṣupātayāñcakriretadā || 5 ||
vānarāścāpirakṣassugiravṛkṣānmahāśilāḥ |
pravīrāḥpātayāmāsurmattamātaṅgasannibhāḥ || 6 ||
śūrāṇāṃyudyamānānāṃsamareṣnvivartinām |
tadrākṣasagaṇānāñcasuyuddhaṃsamavartata || 7 ||
prabhinnaśirasaḥkecichacinnaiḥpādaiścabāhubhiḥ |
śassrairarditadehābhyarudhireṇasamukṣitāḥ || 8 ||
harayo rākṣasāścaina śerate gāṃ samāśritāḥ |
kaṅkagṛdhrābalāḍhyaśca gomāyukulasaṅkulāḥ || 9 ||
kabandhānisamutpeturbhīmāṇāmbhīṣaṇānivai |
bhujapāṇiśiraśchinnakāyāścabhūtale || 10 ||
vānarārākṣasāścāpinipetustatravairaṇe |
tatovānarasainyenahanyamānanniśācaram || 11 ||
prābhajyatabalaṃsarvaṃvajradaṃṣṭrasyapaśyataḥ |
rākṣasānbhayavitrastānhanyamānān plavaṅgamaiḥ || 12 ||
dṛṣṭavāsaroṣatāmrākṣovajradaṃṣṭraḥpratāpavān |
praviveśadhanuṣpāṇistrāsayanharivāhinīm || 13 ||
śarairvidārayāmāsakaṅkapatrairajihmagaiḥ |
bibhedavānarāṃstatrasaptāṣṭaunavapañcaca || 14 ||
vivyādhaparamakruddhovajradaṃṣṭraḥpratāpavān |
trastāḥsarveharigaṇāḥśaraiḥsaṅkṛttakandarāḥ || 15 ||
aṅgadaṃsampradhāvantiprajāpatimivaprajāḥ |
tatoharigaṇān bhagnān dṛṣṭavāvālisutastadā || 16 ||
krodhenavajradaṃṣṭrantamudīkṣantamudaikṣata |
vajradaṃṣṭro'ṅgadaścobhausaṅgatauharirākṣasau || 17 ||
ceratuḥparamakruddhauharimattagajāviva |
tataśśatasahasreṇahariputrammahābalaḥ || 18 ||
jaghānamarmadeśeṣumātaṅgamivatomaraiḥ |
rudhirokṣitasarvāṅgovālisūnurmahābalaḥ || 19 ||
cikṣepavajradaṃṣṭrāyavṛkṣambhīmaparākramaḥ |
dṛṣṭāpatantantaṃvṛkṣamasambhrāntaścarākṣasaḥ || 20 ||
cicchedabahudhāso'pimathitaḥprādatadbhuvi |
tandṛṣṭavāvajradaṃṣṭrasyavikramamplavagarṣabha || 21 ||
pragṛhyavipulaṃśailañcikṣepacananādaca |
samāpatantandṛṣṭavāsarathādāplutyavīryavān || 22 ||
gadāpāṇirasambhrāntaḥpṛthivyāṃsamatiṣṭhata |
sāṅgadenagadākṣiptāgatvāturaṇamūrdhani || 23 ||
sacakrakūbaraṃsāśvampramamātharathantadā |
tato'nyacchikharaṅgṛhyavipulandrumabhūṣitam || 24 ||
vajradaṃṣṭrasyaśirasipātayāmāsasā'ṅgadaḥ |
abhavacchoṇitodgārīvajradaṃṣṭrassamūrchitaḥ || 25 ||
muhūrtamabhavanmūḍhogadāmāliṅ gyaniśśvasan |
saṃlabdasañjñogadayāvāliputramavasthitam || 26 ||
jaghānaparamakruddhovakṣodeśeniśācaraḥ |
gadāntyaktvātatastatramuṣṭiyuddhamavartata || 27 ||
anyonyañjaghnatustatratāvubhauharirākṣasau |
rudhirodgāriṇautautuprahārairjanitaśramau || 28 ||
babhūvatussuvikrāntāvaṅgārakabudhāviva |
tataḥparamatejasvīaṅgadaḥplavagarṣabhaḥ || 29 ||
utpāṭyavṛkṣaṃsthitavān bahupuṣpaphalāñcitam |
jagrāhacārṣabhañcarmakhaḍagañcavipulaṃśubham || 30 ||
kiṅkiṇājālasañchannañcarmaṇācapariṣkṛtam |
citrāṃścarucirānmārgāṃśceratuḥkapirākṣasau || 31 ||
jaghnatuścatadānyonyannirdayañjayakāṅ kṣiṇau |
vraṇaissāstrairaśobhetāmpuṣpitāvivakiṃśukau || 32 ||
yudhyamānau pariśrānau jānubhyāmavanīṃ gatau |
nimeṣāntaramātreṇa aṅgadah kapikuñjaraḥ || 33 ||
udatiṣṭhata dīptākṣo daṇḍāhata ivoragaḥ |
nirmalena sudhautena khaḍgenāsya mahacchiraḥ || 34 ||
jaghānavajradaṃṣṭrasyavālisūmarmahābalaḥ |
rudhirokṣitagātrasyababhūvapatitandvidhā || 35 ||
saroṣaparivṛttākṣaṃśubhaṅkhaḍagahataṃśiraḥ |
vajradaṃṣṭraṃhatandṛṣṭavārākṣasābhayamohitāḥ || 36 ||
trastāhyabhyadravan laṅkāṃvadhyamānāḥplavaṅgamaiḥ |
viṣaṇṇavadanāḥ dīnāhriyākiñcidavāṅmukhāḥ || 37 ||
nihatyataṃvajradharapratāpaḥsavālisūnuḥkapisainyamadhye |
jagāmaharṣammahitomahābalaḥsahasranetrastridaśairivāvṛtaḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुःपञ्चाशस्सर्गः ।
स्वबलस्य च घातेन अङ्गदस्य बलेन च ।
राषसः क्रोधमाविष्टो वज्रदंष्ट्रो महाबलः ॥ 1 ॥
विष्पार्यचधनुर्घोरंशक्राशनिसमस्वनम् ।
वानराणामनीकानिप्राकिरच्छरवृष्टिभिः ॥ 2 ॥
राक्षसाश्चापिमुख्यास्तेरथेषुसमवस्थिताः ।
नानाप्रहरणाश्शूराःप्रायुध्यन्तस्तदारणे ॥ 3 ॥
वानराणाञ्चशूरायेतेसर्वेप्लवगर्षभाः ।
आयुध्यन्तशिलाहस्तास्समवेतास्समन्ततः ॥ 4 ॥
तत्रायुधसहस्राणितस्मिन्नायोधनेभृशम् ।
राक्षसाःकपिमुख्येषुपातयाञ्चक्रिरेतदा ॥ 5 ॥
वानराश्चापिरक्षस्सुगिरवृक्षान्महाशिलाः ।
प्रवीराःपातयामासुर्मत्तमातङ्गसन्निभाः ॥ 6 ॥
शूराणांयुद्यमानानांसमरेष्न्विवर्तिनाम् ।
तद्राक्षसगणानाञ्चसुयुद्धंसमवर्तत ॥ 7 ॥
प्रभिन्नशिरसःकेचिछचिन्नैःपादैश्चबाहुभिः ।
शस्स्रैरर्दितदेहाभ्यरुधिरेणसमुक्षिताः ॥ 8 ॥
हरयो राक्षसाश्चैन शेरते गां समाश्रिताः ।
कङ्कगृध्राबलाढ्यश्च गोमायुकुलसङ्कुलाः ॥ 9 ॥
कबन्धानिसमुत्पेतुर्भीमाणाम्भीषणानिवै ।
भुजपाणिशिरश्छिन्नकायाश्चभूतले ॥ 10 ॥
वानराराक्षसाश्चापिनिपेतुस्तत्रवैरणे ।
ततोवानरसैन्येनहन्यमानन्निशाचरम् ॥ 11 ॥
प्राभज्यतबलंसर्वंवज्रदंष्ट्रस्यपश्यतः ।
राक्षसान्भयवित्रस्तान्हन्यमानान् प्लवङ्गमैः ॥ 12 ॥
दृष्टवासरोषताम्राक्षोवज्रदंष्ट्रःप्रतापवान् ।
प्रविवेशधनुष्पाणिस्त्रासयन्हरिवाहिनीम् ॥ 13 ॥
शरैर्विदारयामासकङ्कपत्रैरजिह्मगैः ।
बिभेदवानरांस्तत्रसप्ताष्टौनवपञ्चच ॥ 14 ॥
विव्याधपरमक्रुद्धोवज्रदंष्ट्रःप्रतापवान् ।
त्रस्ताःसर्वेहरिगणाःशरैःसङ्कृत्तकन्दराः ॥ 15 ॥
अङ्गदंसम्प्रधावन्तिप्रजापतिमिवप्रजाः ।
ततोहरिगणान् भग्नान् दृष्टवावालिसुतस्तदा ॥ 16 ॥
क्रोधेनवज्रदंष्ट्रन्तमुदीक्षन्तमुदैक्षत ।
वज्रदंष्ट्रोऽङ्गदश्चोभौसङ्गतौहरिराक्षसौ ॥ 17 ॥
चेरतुःपरमक्रुद्धौहरिमत्तगजाविव ।
ततश्शतसहस्रेणहरिपुत्रम्महाबलः ॥ 18 ॥
जघानमर्मदेशेषुमातङ्गमिवतोमरैः ।
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गोवालिसूनुर्महाबलः ॥ 19 ॥
चिक्षेपवज्रदंष्ट्रायवृक्षम्भीमपराक्रमः ।
दृष्टापतन्तन्तंवृक्षमसम्भ्रान्तश्चराक्षसः ॥ 20 ॥
चिच्छेदबहुधासोऽपिमथितःप्रादतद्भुवि ।
तन्दृष्टवावज्रदंष्ट्रस्यविक्रमम्प्लवगर्षभ ॥ 21 ॥
प्रगृह्यविपुलंशैलञ्चिक्षेपचननादच ।
समापतन्तन्दृष्टवासरथादाप्लुत्यवीर्यवान् ॥ 22 ॥
गदापाणिरसम्भ्रान्तःपृथिव्यांसमतिष्ठत ।
साङ्गदेनगदाक्षिप्तागत्वातुरणमूर्धनि ॥ 23 ॥
सचक्रकूबरंसाश्वम्प्रममाथरथन्तदा ।
ततोऽन्यच्छिखरङ्गृह्यविपुलन्द्रुमभूषितम् ॥ 24 ॥
वज्रदंष्ट्रस्यशिरसिपातयामाससाऽङ्गदः ।
अभवच्छोणितोद्गारीवज्रदंष्ट्रस्समूर्छितः ॥ 25 ॥
मुहूर्तमभवन्मूढोगदामालिङ् ग्यनिश्श्वसन् ।
संलब्दसञ्ज्ञोगदयावालिपुत्रमवस्थितम् ॥ 26 ॥
जघानपरमक्रुद्धोवक्षोदेशेनिशाचरः ।
गदान्त्यक्त्वाततस्तत्रमुष्टियुद्धमवर्तत ॥ 27 ॥
अन्योन्यञ्जघ्नतुस्तत्रतावुभौहरिराक्षसौ ।
रुधिरोद्गारिणौतौतुप्रहारैर्जनितश्रमौ ॥ 28 ॥
बभूवतुस्सुविक्रान्तावङ्गारकबुधाविव ।
ततःपरमतेजस्वीअङ्गदःप्लवगर्षभः ॥ 29 ॥
उत्पाट्यवृक्षंस्थितवान् बहुपुष्पफलाञ्चितम् ।
जग्राहचार्षभञ्चर्मखडगञ्चविपुलंशुभम् ॥ 30 ॥
किङ्किणाजालसञ्छन्नञ्चर्मणाचपरिष्कृतम् ।
चित्रांश्चरुचिरान्मार्गांश्चेरतुःकपिराक्षसौ ॥ 31 ॥
जघ्नतुश्चतदान्योन्यन्निर्दयञ्जयकाङ् क्षिणौ ।
व्रणैस्सास्त्रैरशोभेताम्पुष्पिताविवकिंशुकौ ॥ 32 ॥
युध्यमानौ परिश्रानौ जानुभ्यामवनीं गतौ ।
निमेषान्तरमात्रेण अङ्गदह् कपिकुञ्जरः ॥ 33 ॥
उदतिष्ठत दीप्ताक्षो दण्डाहत इवोरगः ।
निर्मलेन सुधौतेन खड्गेनास्य महच्छिरः ॥ 34 ॥
जघानवज्रदंष्ट्रस्यवालिसूमर्महाबलः ।
रुधिरोक्षितगात्रस्यबभूवपतितन्द्विधा ॥ 35 ॥
सरोषपरिवृत्ताक्षंशुभङ्खडगहतंशिरः ।
वज्रदंष्ट्रंहतन्दृष्टवाराक्षसाभयमोहिताः ॥ 36 ॥
त्रस्ताह्यभ्यद्रवन् लङ्कांवध्यमानाःप्लवङ्गमैः ।
विषण्णवदनाः दीनाह्रियाकिञ्चिदवाङ्मुखाः ॥ 37 ॥
निहत्यतंवज्रधरप्रतापःसवालिसूनुःकपिसैन्यमध्ये ।
जगामहर्षम्महितोमहाबलःसहस्रनेत्रस्त्रिदशैरिवावृतः ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुःपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
svabalasya ca ghātena aṅgadasya balena ca |
rāṣasaḥ krodhamāviṣṭo vajradaṃṣṭro mahābalaḥ || 1 ||
viṣpāryacadhanurghoraṃśakrāśanisamasvanam |
vānarāṇāmanīkāniprākiraccharavṛṣṭibhiḥ || 2 ||
rākṣasāścāpimukhyāsteratheṣusamavasthitāḥ |
nānāpraharaṇāśśūrāḥprāyudhyantastadāraṇe || 3 ||
vānarāṇāñcaśūrāyetesarveplavagarṣabhāḥ |
āyudhyantaśilāhastāssamavetāssamantataḥ || 4 ||
tatrāyudhasahasrāṇitasminnāyodhanebhṛśam |
rākṣasāḥkapimukhyeṣupātayāñcakriretadā || 5 ||
vānarāścāpirakṣassugiravṛkṣānmahāśilāḥ |
pravīrāḥpātayāmāsurmattamātaṅgasannibhāḥ || 6 ||
śūrāṇāṃyudyamānānāṃsamareṣnvivartinām |
tadrākṣasagaṇānāñcasuyuddhaṃsamavartata || 7 ||
prabhinnaśirasaḥkecichacinnaiḥpādaiścabāhubhiḥ |
śassrairarditadehābhyarudhireṇasamukṣitāḥ || 8 ||
harayo rākṣasāścaina śerate gāṃ samāśritāḥ |
kaṅkagṛdhrābalāḍhyaśca gomāyukulasaṅkulāḥ || 9 ||
kabandhānisamutpeturbhīmāṇāmbhīṣaṇānivai |
bhujapāṇiśiraśchinnakāyāścabhūtale || 10 ||
vānarārākṣasāścāpinipetustatravairaṇe |
tatovānarasainyenahanyamānanniśācaram || 11 ||
prābhajyatabalaṃsarvaṃvajradaṃṣṭrasyapaśyataḥ |
rākṣasānbhayavitrastānhanyamānān plavaṅgamaiḥ || 12 ||
dṛṣṭavāsaroṣatāmrākṣovajradaṃṣṭraḥpratāpavān |
praviveśadhanuṣpāṇistrāsayanharivāhinīm || 13 ||
śarairvidārayāmāsakaṅkapatrairajihmagaiḥ |
bibhedavānarāṃstatrasaptāṣṭaunavapañcaca || 14 ||
vivyādhaparamakruddhovajradaṃṣṭraḥpratāpavān |
trastāḥsarveharigaṇāḥśaraiḥsaṅkṛttakandarāḥ || 15 ||
aṅgadaṃsampradhāvantiprajāpatimivaprajāḥ |
tatoharigaṇān bhagnān dṛṣṭavāvālisutastadā || 16 ||
krodhenavajradaṃṣṭrantamudīkṣantamudaikṣata |
vajradaṃṣṭro'ṅgadaścobhausaṅgatauharirākṣasau || 17 ||
ceratuḥparamakruddhauharimattagajāviva |
tataśśatasahasreṇahariputrammahābalaḥ || 18 ||
jaghānamarmadeśeṣumātaṅgamivatomaraiḥ |
rudhirokṣitasarvāṅgovālisūnurmahābalaḥ || 19 ||
cikṣepavajradaṃṣṭrāyavṛkṣambhīmaparākramaḥ |
dṛṣṭāpatantantaṃvṛkṣamasambhrāntaścarākṣasaḥ || 20 ||
cicchedabahudhāso'pimathitaḥprādatadbhuvi |
tandṛṣṭavāvajradaṃṣṭrasyavikramamplavagarṣabha || 21 ||
pragṛhyavipulaṃśailañcikṣepacananādaca |
samāpatantandṛṣṭavāsarathādāplutyavīryavān || 22 ||
gadāpāṇirasambhrāntaḥpṛthivyāṃsamatiṣṭhata |
sāṅgadenagadākṣiptāgatvāturaṇamūrdhani || 23 ||
sacakrakūbaraṃsāśvampramamātharathantadā |
tato'nyacchikharaṅgṛhyavipulandrumabhūṣitam || 24 ||
vajradaṃṣṭrasyaśirasipātayāmāsasā'ṅgadaḥ |
abhavacchoṇitodgārīvajradaṃṣṭrassamūrchitaḥ || 25 ||
muhūrtamabhavanmūḍhogadāmāliṅ gyaniśśvasan |
saṃlabdasañjñogadayāvāliputramavasthitam || 26 ||
jaghānaparamakruddhovakṣodeśeniśācaraḥ |
gadāntyaktvātatastatramuṣṭiyuddhamavartata || 27 ||
anyonyañjaghnatustatratāvubhauharirākṣasau |
rudhirodgāriṇautautuprahārairjanitaśramau || 28 ||
babhūvatussuvikrāntāvaṅgārakabudhāviva |
tataḥparamatejasvīaṅgadaḥplavagarṣabhaḥ || 29 ||
utpāṭyavṛkṣaṃsthitavān bahupuṣpaphalāñcitam |
jagrāhacārṣabhañcarmakhaḍagañcavipulaṃśubham || 30 ||
kiṅkiṇājālasañchannañcarmaṇācapariṣkṛtam |
citrāṃścarucirānmārgāṃśceratuḥkapirākṣasau || 31 ||
jaghnatuścatadānyonyannirdayañjayakāṅ kṣiṇau |
vraṇaissāstrairaśobhetāmpuṣpitāvivakiṃśukau || 32 ||
yudhyamānau pariśrānau jānubhyāmavanīṃ gatau |
nimeṣāntaramātreṇa aṅgadah kapikuñjaraḥ || 33 ||
udatiṣṭhata dīptākṣo daṇḍāhata ivoragaḥ |
nirmalena sudhautena khaḍgenāsya mahacchiraḥ || 34 ||
jaghānavajradaṃṣṭrasyavālisūmarmahābalaḥ |
rudhirokṣitagātrasyababhūvapatitandvidhā || 35 ||
saroṣaparivṛttākṣaṃśubhaṅkhaḍagahataṃśiraḥ |
vajradaṃṣṭraṃhatandṛṣṭavārākṣasābhayamohitāḥ || 36 ||
trastāhyabhyadravan laṅkāṃvadhyamānāḥplavaṅgamaiḥ |
viṣaṇṇavadanāḥ dīnāhriyākiñcidavāṅmukhāḥ || 37 ||
nihatyataṃvajradharapratāpaḥsavālisūnuḥkapisainyamadhye |
jagāmaharṣammahitomahābalaḥsahasranetrastridaśairivāvṛtaḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.