ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ದ್ವಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾಶುಭಂವಾಕ್ಯಂರಾಘವೇಣಾನುಭಾಷಿತಮ್ ।
ತತಶ್ಶುಭತರಂವಾಕ್ಯಂವ್ಯಾಜಹಾರಮಹೇಶ್ವರಃ ॥ 1 ॥
ಪುಷ್ಕರಾಕ್ಷ ಮಹಾಬಾಹೋ ಮಹಾವಕ್ಷ ಪರನ್ತಪ ।
ದಿಷ್ಟ್ಯಾಕೃತಮಿದಙ್ಕರ್ಮತ್ವಯಾಧರ್ಮಭೃತಾಂವರ ॥ 2 ॥
ದಿಷ್ಟ್ಯಾಸರ್ವಸ್ಯಲೋಕಸ್ಯಪ್ರವೃದ್ಧನ್ದಾರುಣನ್ತಮಃ ।
ಅಪಾವೃತ್ತನ್ತ್ವಯಾಸಙ್ಖ್ಯೇರಾಮರಾವಣಜಮ್ಭಯಮ್ ॥ 3 ॥
ಆಶ್ವಾಸ್ಯಭರತನ್ದೀನಙ್ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಚ ಯಶಸ್ವಿನೀಮ್ ।
ಕೈಕೇಯೀಂ ಚ ಸುಮಿತ್ರಾಂ ಚ ದೃಷ್ಟವಾಲಕ್ಷ್ಮಣಮಾತರಮ್ ॥ 4 ॥
ಪ್ರಾಪ್ಯರಾಜ್ಯಮಯೋಧ್ಯಾಯಾನ್ನನ್ದಯಿತ್ವಾಸುಹೃಜ್ಜನಮ್ ।
ಇಕ್ಷ್ವಾಕೂಣಾಙ್ಕುಲೇವಂಶಂಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾಮಹಾಬಲ ॥ 5 ॥
ಇಷ್ಟವಾತುರಗಮೇಧೇನಪ್ರಾಪ್ಯಚಾನುತ್ತಮಂಯಶಃ ।
ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋಧನನ್ದತ್ತ್ವಾತ್ರಿದಿವಙ್ಗನ್ತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 6 ॥
ಏಷರಾಜಾದಶರಥೋವಿಮಾನಸ್ಥಃಪಿತಾತವ ।
ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಮಾನುಷೇಲೋಕೇಗುರುಸ್ತವಮಹಾಯಶಾಃ ॥ 7 ॥
ಇನ್ದ್ರಲೋಕಙ್ಗತಃಶ್ರೀಮಾಂಸ್ತ್ವಯಾಪುತ್ರೇಣತಾರಿತಃ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನಸಹಭ್ರಾತ್ರಾತ್ವಮೇಮಮಭಿವಾದಯ ॥ 8 ॥
ಮಹದೇವವಚ್ಶ್ರುತ್ವಾರಾಘವಃಸಹಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನಸಹಭ್ರಾತ್ರಾದದರ್ಶಪಿತರಮ್ಪ್ರಭುಃ ॥ 9 ॥
ದೀಪ್ಯಮಾನಂಸ್ವಯಾಲಕ್ಷ್ಮವಿರಜೋಽಮ್ಭರಧಾರಿಣಮ್ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನಸಹಭ್ರಾತ್ರಾದದರ್ಶಪಿತರಮ್ಪ್ರಭುಃ ॥ 10 ॥
ಹರ್ಷೇಣಮಹತಾವಿಷ್ಟೋವಿಮನಸ್ಥೋಮಹೀಪತಿಃ ।
ಪ್ರಾಣೈಃಪ್ರಿಯತರನ್ದೃಷ್ಟವಾಪುತ್ರನ್ದಶರಥಸ್ತದಾ ॥ 11 ॥
ಆರೋಪ್ಯಾಙ್ಕೇಮಹಬಾಹುರ್ವರಾಸನಗತಃಪ್ರಭುಃ ।
ಬಾಹುಭ್ಯಾಂಸಮ್ಪರಿಷ್ವಜ್ಯತತೋವಾಕ್ಯಂಸಮಾದದೇ ॥ 12 ॥
ನ ಮೇಸ್ವರ್ಗೋಬಹುಮತಸ್ಸಮ್ಮಾನಶ್ಚಸುರರ್ಷಭೈಃ ।
ತ್ವಯಾರಾಮವಿಹೀನಸ್ಯಸತ್ಯಮ್ಪ್ರತಿಶೃಣೋಮಿತೇ ॥ 13 ॥
ಅದ್ಯತ್ವಾನ್ನಿಹತಾಮಿತ್ರನ್ದೃಷ್ಟವಾಸಮ್ಪೂರ್ಣಮಾನಸಮ್ ।
ನಿಸ್ತೀರ್ಣವನವಾಸಂ ಚ ಪ್ರೀತಿರಾಸೀತ್ಪರಾಮಮ ॥ 14 ॥
ಕೈಕೇಯ್ಯಾಯಾನಿಚೋಕ್ತಾನಿವಾಕ್ಯಾನಿವದತಾಂವರ ।
ತವಪ್ರವ್ರಾಜನಾರ್ಥಾನಿಸ್ಥಿತಾನಿಹೃದಯೇಮಮ ॥ 15 ॥
ತ್ವಾನ್ತುದೃಷ್ಟವಾಕುಶಲಿನಮ್ಪರಿಷ್ವಜ್ಯಸಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ।
ಅದ್ಯದುಃಖಾದ್ವಿಮುಕ್ತೋಽಸ್ಮಿನೀಹಾರಾದಿವಭಾಸ್ಕರಃ ॥ 16 ॥
ತಾರಿತೋಽಹನ್ತ್ವಯಾಪುತ್ರ ಸುಪುತ್ರೇಣಮಹಾತ್ಮನಾ ।
ಅಷ್ಟಾವಕ್ರೇಣಧರ್ಮಾತ್ಮಾಕಹೋಲೋಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಯಥಾ ॥ 17 ॥
ಇದಾನೀಂ ಚ ವಿಜಾನಾಮಿಯಥಾಸೌಮ್ಯ ಸುರೇಶ್ವರೈಃ ।
ವಧಾರ್ಥಂರಾವಣಸ್ಯೇಹವಿಹಿತಮ್ಪುರುಷೋತ್ತಮ ॥ 18 ॥
ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಾಖಲುಕೌಸಲ್ಯಾಯಾತ್ವಾಂರಾಮ ಗೃಹಙ್ಗತಮ್ ।
ವನಾನ್ನಿವೃತ್ತಂಸಂಹೃಷ್ಟಾದ್ರಕ್ಷ್ಯತೇಶತ್ರುಸೂದನಮ್ ॥ 19 ॥
ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಾಃಖಲುತೇರಾಮ ನರಾಯೇತ್ವಾಮ್ಪುರೀಙ್ಗತಮ್ ।
ರಾಜ್ಯೇಚಾವಾಭಿಷಿಕ್ತಂ ಚ ದ್ರಕ್ಷ್ಯನ್ತೇವಸುಧಾಧಿಪಮ್ ॥ 20 ॥
ಅನುರಕ್ತೇನಬಲಿನಾಶುಚಿನಾಧರ್ಮಚಾರಿಣಾ ।
ಇಚ್ಛೇಯನ್ತ್ವಾಮಹನ್ದ್ರಷ್ಟುಮ್ಭರತೇನಸಮಾಗತಮ್ ॥ 21 ॥
ಚತುರ್ದಶಸಮಾಸ್ಸೌಮ್ಯವನೇನಿರ್ಯಾತಿತಾಸ್ತ್ವಯಾ ।
ವಸತಾಸೀತಯಾಸಾರ್ಧಂಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಚ ಧೀಮತಾ ॥ 22 ॥
ನಿವೃತ್ತವನವಾಸೋಽಸಿಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪೂರಿತಾತ್ವಯಾ ।
ರಾವಣಂ ಚ ರಣೇಹತ್ವಾದೇವತಾಃಪರಿತೋಷಿತಾಃ ॥ 23 ॥
ಕೃತಙ್ಕರ್ಮಯಶಶ್ಶ್ಲಾಘ್ಯಮ್ಪ್ರಾಪ್ತನ್ತೇಶತ್ರುಸೂದನ ।
ಭ್ರಾತೃಭಿಃಸಹರಾಜ್ಯಸ್ಥೋದೀರ್ಘಮಾಯುರವಾಪ್ನುಹಿ ॥ 24 ॥
ಇತಿಬ್ರುವಾಣಂರಾಜಾನಂರಾಮಃಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರಬ್ರವೀತ್ ।
ಕುರುಪ್ರಸಾದನ್ಧರ್ಮಜ್ಞಕೈಕೇಯ್ಯಾಭರತಸ್ಯ ಚ ॥ 25 ॥
ಸಪುತ್ರಾನ್ತ್ವಾನ್ತ್ಯಜಾಮೀತಿಯದುಕ್ತಾಕೇಕಯೀತ್ವಯಾ ।
ಸ ಶಾಪಃಕೇಕಯೀಙ್ಘೋರಸ್ಸಪುತ್ರಾಂ ನ ಸ್ಪೃಶೇತ್ಪ್ರಭೋ ॥ 26 ॥
ತಥೇತಿ ಸ ಮಹಾರಾಜೋರಾಮಮುಕ್ತ್ವಾಕೃತಾಞ್ಜಲಿಮ್ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಚ ಪರಿಷ್ವಜ್ಯಪುನರ್ವಾಕ್ಯಮುವಾಚ ಹ ॥ 27 ॥
ರಾಮಂಶುಶ್ರೂಷತಾಭಕ್ತ್ಯಾವೈದೇಹ್ಯಾಸಹಸೀತಯಾ ।
ಕೃತಮಮಮಹಾಪ್ರೀತಿಃಪ್ರಾಪ್ತನ್ಧರ್ಮಫಲಂ ಚ ತೇ ॥ 28 ॥
ಧರ್ಮಮ್ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿಧರ್ಮಜ್ಞ ಯಶಶ್ಚವಿಪುಲಮ್ಭುವಿ ।
ರಾಮೇಪ್ರಸನ್ನೇಸ್ವರ್ಗಂ ಚ ಮಹಿಮಾನನ್ತಥೋತ್ತಮಾಮ್ ॥ 29 ॥
ರಾಮಂಶುಶ್ರೂಷಭದ್ರನ್ತೇಸುಮಿತ್ರಾನನ್ದವರ್ಧನ ।
ರಾಮಸ್ಸರ್ವಸ್ಯಲೋಕಸ್ಯಸುಭೇಷ್ವಭಿರತಃಸದಾ ॥ 30 ॥
ಏತೇಸೇನ್ದ್ರಾಸ್ತ್ರಯೋಲೋಕಾಸ್ಸಿದ್ಧಾಶ್ಚಪರಮರ್ಷಯಃ ।
ಅಭಿಗಮ್ಯಮಹಾತ್ಮಾನಮರ್ಚನ್ತಿಪುರುಷೋತ್ತಮಮ್ ॥ 31 ॥
ಏತತ್ತದುಕ್ತಮವ್ಯಕ್ತಮಕ್ಷರಮ್ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ಮಿತಮ್ ।
ದೇವಾನಾಂಹೃದಯಂಸೌಮ್ಯ ಗುಹ್ಯಂರಾಮಃಪರನ್ತಪ ॥ 32 ॥
ಅವಾಪ್ತನ್ಧರ್ಮಚರಣಂಯಶಶ್ಚವಿಪುಲನ್ತ್ವಯಾ ।
ಏನಂಶುಶ್ರೂಷತಾಭಕ್ತ್ಯಾವೈದೇಹ್ಯಾಸಹಸೀತಯಾ ॥ 33 ॥
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾಲಕ್ಷ್ಮಣಂರಾಜಾಸ್ನುಷಾಮ್ಬದ್ಧಾಞ್ಜಲಿಂಸ್ಥಿತಾಮ್ ।
ಪುತ್ರೀತ್ಯಾಭಾಷ್ಯಮಧುರಂಶನೈರೇನಾಮುವಾಚ ಹ ॥ 34 ॥
ಕರ್ತವ್ಯೋ ನ ತುವೈದೇಹೀಮನ್ಯುಸ್ತ್ಯಾಗಮಿಮಮ್ಪ್ರತಿ ।
ರಾಮೇಣೇತ್ವದ್ವಿಶುಧ್ಯರ್ಥಙ್ಕೃತಮೇತದ್ಧಿತೈಷಿಣಾ ॥ 35 ॥
ಸುದುಷ್ಕರಮಿದಮ್ಪುತ್ರಿತವಚಾರಿತ್ರಲಕ್ಷಣಮ್ ।
ಕೃತಂಯತ್ತೇಽನ್ಯನಾರೀಣಾಂಯಶೋಹ್ಯಭಿಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 36 ॥
ನ ತ್ವಙ್ಕಾಮಂಸಮಾಧೇಯಾಭರ್ತೃಶುಶ್ರೂಷಣಮ್ಪ್ರತಿ ।
ಅವಶ್ಯನ್ತುಮಯಾವಾಚ್ಯಮೇಷತೇದೈವತಮ್ಪರಮ್ ॥ 37 ॥
ಇತಿಪ್ರತಿಸಮಾದಿಶ್ಯಪುತ್ರೌಸೀತಾಂ ಚ ರಾಘವಃ ।
ಇನ್ದ್ರಲೋಕಂವಿಮಾನೇನಯಯೌದಶರಥೋಜ್ವಲನ್ ॥ 38 ॥
ವಿಮಾನಮಾಸ್ಥಾಯಮಹಾನುಭಾವಃಶ್ರಿಯಾ ಚ ಸಮ್ಹೃಷ್ಟತನ್ನುರ್ನೃಪೋತ್ತಮಃ ।
ಆಮನ್ತ್ಯಪುತ್ರೌಸಹಸೀತಯಾ ಚ ಜಗಾಮದೇವಪ್ರವರಸ್ಯಲೋಕಮ್ ॥ 39 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
etacchrutvāśubhaṃvākyaṃrāghaveṇānubhāṣitam |
tataśśubhataraṃvākyaṃvyājahāramaheśvaraḥ || 1 ||
puṣkarākṣa mahābāho mahāvakṣa parantapa |
diṣṭyākṛtamidaṅkarmatvayādharmabhṛtāṃvara || 2 ||
diṣṭyāsarvasyalokasyapravṛddhandāruṇantamaḥ |
apāvṛttantvayāsaṅkhyerāmarāvaṇajambhayam || 3 ||
āśvāsyabharatandīnaṅkausalyāṃ ca yaśasvinīm |
kaikeyīṃ ca sumitrāṃ ca dṛṣṭavālakṣmaṇamātaram || 4 ||
prāpyarājyamayodhyāyānnandayitvāsuhṛjjanam |
ikṣvākūṇāṅkulevaṃśaṃsthāpayitvāmahābala || 5 ||
iṣṭavāturagamedhenaprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |
brāhmaṇebhyodhanandattvātridivaṅgantumarhasi || 6 ||
eṣarājādaśarathovimānasthaḥpitātava |
kākutsthamānuṣelokegurustavamahāyaśāḥ || 7 ||
indralokaṅgataḥśrīmāṃstvayāputreṇatāritaḥ |
lakṣmaṇenasahabhrātrātvamemamabhivādaya || 8 ||
mahadevavacśrutvārāghavaḥsahalakṣmaṇaḥ |
lakṣmaṇenasahabhrātrādadarśapitaramprabhuḥ || 9 ||
dīpyamānaṃsvayālakṣmavirajo'mbharadhāriṇam |
lakṣmaṇenasahabhrātrādadarśapitaramprabhuḥ || 10 ||
harṣeṇamahatāviṣṭovimanasthomahīpatiḥ |
prāṇaiḥpriyatarandṛṣṭavāputrandaśarathastadā || 11 ||
āropyāṅkemahabāhurvarāsanagataḥprabhuḥ |
bāhubhyāṃsampariṣvajyatatovākyaṃsamādade || 12 ||
na mesvargobahumatassammānaścasurarṣabhaiḥ |
tvayārāmavihīnasyasatyampratiśṛṇomite || 13 ||
adyatvānnihatāmitrandṛṣṭavāsampūrṇamānasam |
nistīrṇavanavāsaṃ ca prītirāsītparāmama || 14 ||
kaikeyyāyānicoktānivākyānivadatāṃvara |
tavapravrājanārthānisthitānihṛdayemama || 15 ||
tvāntudṛṣṭavākuśalinampariṣvajyasalakṣmaṇam |
adyaduḥkhādvimukto'sminīhārādivabhāskaraḥ || 16 ||
tārito'hantvayāputra suputreṇamahātmanā |
aṣṭāvakreṇadharmātmākaholobrāhmaṇoyathā || 17 ||
idānīṃ ca vijānāmiyathāsaumya sureśvaraiḥ |
vadhārthaṃrāvaṇasyehavihitampuruṣottama || 18 ||
siddhārthākhalukausalyāyātvāṃrāma gṛhaṅgatam |
vanānnivṛttaṃsaṃhṛṣṭādrakṣyateśatrusūdanam || 19 ||
siddhārthāḥkhaluterāma narāyetvāmpurīṅgatam |
rājyecāvābhiṣiktaṃ ca drakṣyantevasudhādhipam || 20 ||
anuraktenabalināśucinādharmacāriṇā |
iccheyantvāmahandraṣṭumbharatenasamāgatam || 21 ||
caturdaśasamāssaumyavaneniryātitāstvayā |
vasatāsītayāsārdhaṃlakṣmaṇena ca dhīmatā || 22 ||
nivṛttavanavāso'sipratijñāpūritātvayā |
rāvaṇaṃ ca raṇehatvādevatāḥparitoṣitāḥ || 23 ||
kṛtaṅkarmayaśaśślāghyamprāptanteśatrusūdana |
bhrātṛbhiḥsaharājyasthodīrghamāyuravāpnuhi || 24 ||
itibruvāṇaṃrājānaṃrāmaḥprāñjalirabravīt |
kuruprasādandharmajñakaikeyyābharatasya ca || 25 ||
saputrāntvāntyajāmītiyaduktākekayītvayā |
sa śāpaḥkekayīṅghorassaputrāṃ na spṛśetprabho || 26 ||
tatheti sa mahārājorāmamuktvākṛtāñjalim |
lakṣmaṇaṃ ca pariṣvajyapunarvākyamuvāca ha || 27 ||
rāmaṃśuśrūṣatābhaktyāvaidehyāsahasītayā |
kṛtamamamahāprītiḥprāptandharmaphalaṃ ca te || 28 ||
dharmamprāpsyasidharmajña yaśaścavipulambhuvi |
rāmeprasannesvargaṃ ca mahimānantathottamām || 29 ||
rāmaṃśuśrūṣabhadrantesumitrānandavardhana |
rāmassarvasyalokasyasubheṣvabhirataḥsadā || 30 ||
etesendrāstrayolokāssiddhāścaparamarṣayaḥ |
abhigamyamahātmānamarcantipuruṣottamam || 31 ||
etattaduktamavyaktamakṣarambrahmanirmitam |
devānāṃhṛdayaṃsaumya guhyaṃrāmaḥparantapa || 32 ||
avāptandharmacaraṇaṃyaśaścavipulantvayā |
enaṃśuśrūṣatābhaktyāvaidehyāsahasītayā || 33 ||
ityuktvālakṣmaṇaṃrājāsnuṣāmbaddhāñjaliṃsthitām |
putrītyābhāṣyamadhuraṃśanairenāmuvāca ha || 34 ||
kartavyo na tuvaidehīmanyustyāgamimamprati |
rāmeṇetvadviśudhyarthaṅkṛtametaddhitaiṣiṇā || 35 ||
suduṣkaramidamputritavacāritralakṣaṇam |
kṛtaṃyatte'nyanārīṇāṃyaśohyabhibhaviṣyati || 36 ||
na tvaṅkāmaṃsamādheyābhartṛśuśrūṣaṇamprati |
avaśyantumayāvācyameṣatedaivatamparam || 37 ||
itipratisamādiśyaputrausītāṃ ca rāghavaḥ |
indralokaṃvimānenayayaudaśarathojvalan || 38 ||
vimānamāsthāyamahānubhāvaḥśriyā ca samhṛṣṭatannurnṛpottamaḥ |
āmantyaputrausahasītayā ca jagāmadevapravarasyalokam || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ द्वाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।
एतच्छ्रुत्वाशुभंवाक्यंराघवेणानुभाषितम् ।
ततश्शुभतरंवाक्यंव्याजहारमहेश्वरः ॥ 1 ॥
पुष्कराक्ष महाबाहो महावक्ष परन्तप ।
दिष्ट्याकृतमिदङ्कर्मत्वयाधर्मभृतांवर ॥ 2 ॥
दिष्ट्यासर्वस्यलोकस्यप्रवृद्धन्दारुणन्तमः ।
अपावृत्तन्त्वयासङ्ख्येरामरावणजम्भयम् ॥ 3 ॥
आश्वास्यभरतन्दीनङ्कौसल्यां च यशस्विनीम् ।
कैकेयीं च सुमित्रां च दृष्टवालक्ष्मणमातरम् ॥ 4 ॥
प्राप्यराज्यमयोध्यायान्नन्दयित्वासुहृज्जनम् ।
इक्ष्वाकूणाङ्कुलेवंशंस्थापयित्वामहाबल ॥ 5 ॥
इष्टवातुरगमेधेनप्राप्यचानुत्तमंयशः ।
ब्राह्मणेभ्योधनन्दत्त्वात्रिदिवङ्गन्तुमर्हसि ॥ 6 ॥
एषराजादशरथोविमानस्थःपितातव ।
काकुत्स्थमानुषेलोकेगुरुस्तवमहायशाः ॥ 7 ॥
इन्द्रलोकङ्गतःश्रीमांस्त्वयापुत्रेणतारितः ।
लक्ष्मणेनसहभ्रात्रात्वमेममभिवादय ॥ 8 ॥
महदेववच्श्रुत्वाराघवःसहलक्ष्मणः ।
लक्ष्मणेनसहभ्रात्राददर्शपितरम्प्रभुः ॥ 9 ॥
दीप्यमानंस्वयालक्ष्मविरजोऽम्भरधारिणम् ।
लक्ष्मणेनसहभ्रात्राददर्शपितरम्प्रभुः ॥ 10 ॥
हर्षेणमहताविष्टोविमनस्थोमहीपतिः ।
प्राणैःप्रियतरन्दृष्टवापुत्रन्दशरथस्तदा ॥ 11 ॥
आरोप्याङ्केमहबाहुर्वरासनगतःप्रभुः ।
बाहुभ्यांसम्परिष्वज्यततोवाक्यंसमाददे ॥ 12 ॥
न मेस्वर्गोबहुमतस्सम्मानश्चसुरर्षभैः ।
त्वयारामविहीनस्यसत्यम्प्रतिशृणोमिते ॥ 13 ॥
अद्यत्वान्निहतामित्रन्दृष्टवासम्पूर्णमानसम् ।
निस्तीर्णवनवासं च प्रीतिरासीत्परामम ॥ 14 ॥
कैकेय्यायानिचोक्तानिवाक्यानिवदतांवर ।
तवप्रव्राजनार्थानिस्थितानिहृदयेमम ॥ 15 ॥
त्वान्तुदृष्टवाकुशलिनम्परिष्वज्यसलक्ष्मणम् ।
अद्यदुःखाद्विमुक्तोऽस्मिनीहारादिवभास्करः ॥ 16 ॥
तारितोऽहन्त्वयापुत्र सुपुत्रेणमहात्मना ।
अष्टावक्रेणधर्मात्माकहोलोब्राह्मणोयथा ॥ 17 ॥
इदानीं च विजानामियथासौम्य सुरेश्वरैः ।
वधार्थंरावणस्येहविहितम्पुरुषोत्तम ॥ 18 ॥
सिद्धार्थाखलुकौसल्यायात्वांराम गृहङ्गतम् ।
वनान्निवृत्तंसंहृष्टाद्रक्ष्यतेशत्रुसूदनम् ॥ 19 ॥
सिद्धार्थाःखलुतेराम नरायेत्वाम्पुरीङ्गतम् ।
राज्येचावाभिषिक्तं च द्रक्ष्यन्तेवसुधाधिपम् ॥ 20 ॥
अनुरक्तेनबलिनाशुचिनाधर्मचारिणा ।
इच्छेयन्त्वामहन्द्रष्टुम्भरतेनसमागतम् ॥ 21 ॥
चतुर्दशसमास्सौम्यवनेनिर्यातितास्त्वया ।
वसतासीतयासार्धंलक्ष्मणेन च धीमता ॥ 22 ॥
निवृत्तवनवासोऽसिप्रतिज्ञापूरितात्वया ।
रावणं च रणेहत्वादेवताःपरितोषिताः ॥ 23 ॥
कृतङ्कर्मयशश्श्लाघ्यम्प्राप्तन्तेशत्रुसूदन ।
भ्रातृभिःसहराज्यस्थोदीर्घमायुरवाप्नुहि ॥ 24 ॥
इतिब्रुवाणंराजानंरामःप्राञ्जलिरब्रवीत् ।
कुरुप्रसादन्धर्मज्ञकैकेय्याभरतस्य च ॥ 25 ॥
सपुत्रान्त्वान्त्यजामीतियदुक्ताकेकयीत्वया ।
स शापःकेकयीङ्घोरस्सपुत्रां न स्पृशेत्प्रभो ॥ 26 ॥
तथेति स महाराजोराममुक्त्वाकृताञ्जलिम् ।
लक्ष्मणं च परिष्वज्यपुनर्वाक्यमुवाच ह ॥ 27 ॥
रामंशुश्रूषताभक्त्यावैदेह्यासहसीतया ।
कृतमममहाप्रीतिःप्राप्तन्धर्मफलं च ते ॥ 28 ॥
धर्मम्प्राप्स्यसिधर्मज्ञ यशश्चविपुलम्भुवि ।
रामेप्रसन्नेस्वर्गं च महिमानन्तथोत्तमाम् ॥ 29 ॥
रामंशुश्रूषभद्रन्तेसुमित्रानन्दवर्धन ।
रामस्सर्वस्यलोकस्यसुभेष्वभिरतःसदा ॥ 30 ॥
एतेसेन्द्रास्त्रयोलोकास्सिद्धाश्चपरमर्षयः ।
अभिगम्यमहात्मानमर्चन्तिपुरुषोत्तमम् ॥ 31 ॥
एतत्तदुक्तमव्यक्तमक्षरम्ब्रह्मनिर्मितम् ।
देवानांहृदयंसौम्य गुह्यंरामःपरन्तप ॥ 32 ॥
अवाप्तन्धर्मचरणंयशश्चविपुलन्त्वया ।
एनंशुश्रूषताभक्त्यावैदेह्यासहसीतया ॥ 33 ॥
इत्युक्त्वालक्ष्मणंराजास्नुषाम्बद्धाञ्जलिंस्थिताम् ।
पुत्रीत्याभाष्यमधुरंशनैरेनामुवाच ह ॥ 34 ॥
कर्तव्यो न तुवैदेहीमन्युस्त्यागमिमम्प्रति ।
रामेणेत्वद्विशुध्यर्थङ्कृतमेतद्धितैषिणा ॥ 35 ॥
सुदुष्करमिदम्पुत्रितवचारित्रलक्षणम् ।
कृतंयत्तेऽन्यनारीणांयशोह्यभिभविष्यति ॥ 36 ॥
न त्वङ्कामंसमाधेयाभर्तृशुश्रूषणम्प्रति ।
अवश्यन्तुमयावाच्यमेषतेदैवतम्परम् ॥ 37 ॥
इतिप्रतिसमादिश्यपुत्रौसीतां च राघवः ।
इन्द्रलोकंविमानेनययौदशरथोज्वलन् ॥ 38 ॥
विमानमास्थायमहानुभावःश्रिया च सम्हृष्टतन्नुर्नृपोत्तमः ।
आमन्त्यपुत्रौसहसीतया च जगामदेवप्रवरस्यलोकम् ॥ 39 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्वाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
etacchrutvāśubhaṃvākyaṃrāghaveṇānubhāṣitam |
tataśśubhataraṃvākyaṃvyājahāramaheśvaraḥ || 1 ||
puṣkarākṣa mahābāho mahāvakṣa parantapa |
diṣṭyākṛtamidaṅkarmatvayādharmabhṛtāṃvara || 2 ||
diṣṭyāsarvasyalokasyapravṛddhandāruṇantamaḥ |
apāvṛttantvayāsaṅkhyerāmarāvaṇajambhayam || 3 ||
āśvāsyabharatandīnaṅkausalyāṃ ca yaśasvinīm |
kaikeyīṃ ca sumitrāṃ ca dṛṣṭavālakṣmaṇamātaram || 4 ||
prāpyarājyamayodhyāyānnandayitvāsuhṛjjanam |
ikṣvākūṇāṅkulevaṃśaṃsthāpayitvāmahābala || 5 ||
iṣṭavāturagamedhenaprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |
brāhmaṇebhyodhanandattvātridivaṅgantumarhasi || 6 ||
eṣarājādaśarathovimānasthaḥpitātava |
kākutsthamānuṣelokegurustavamahāyaśāḥ || 7 ||
indralokaṅgataḥśrīmāṃstvayāputreṇatāritaḥ |
lakṣmaṇenasahabhrātrātvamemamabhivādaya || 8 ||
mahadevavacśrutvārāghavaḥsahalakṣmaṇaḥ |
lakṣmaṇenasahabhrātrādadarśapitaramprabhuḥ || 9 ||
dīpyamānaṃsvayālakṣmavirajo'mbharadhāriṇam |
lakṣmaṇenasahabhrātrādadarśapitaramprabhuḥ || 10 ||
harṣeṇamahatāviṣṭovimanasthomahīpatiḥ |
prāṇaiḥpriyatarandṛṣṭavāputrandaśarathastadā || 11 ||
āropyāṅkemahabāhurvarāsanagataḥprabhuḥ |
bāhubhyāṃsampariṣvajyatatovākyaṃsamādade || 12 ||
na mesvargobahumatassammānaścasurarṣabhaiḥ |
tvayārāmavihīnasyasatyampratiśṛṇomite || 13 ||
adyatvānnihatāmitrandṛṣṭavāsampūrṇamānasam |
nistīrṇavanavāsaṃ ca prītirāsītparāmama || 14 ||
kaikeyyāyānicoktānivākyānivadatāṃvara |
tavapravrājanārthānisthitānihṛdayemama || 15 ||
tvāntudṛṣṭavākuśalinampariṣvajyasalakṣmaṇam |
adyaduḥkhādvimukto'sminīhārādivabhāskaraḥ || 16 ||
tārito'hantvayāputra suputreṇamahātmanā |
aṣṭāvakreṇadharmātmākaholobrāhmaṇoyathā || 17 ||
idānīṃ ca vijānāmiyathāsaumya sureśvaraiḥ |
vadhārthaṃrāvaṇasyehavihitampuruṣottama || 18 ||
siddhārthākhalukausalyāyātvāṃrāma gṛhaṅgatam |
vanānnivṛttaṃsaṃhṛṣṭādrakṣyateśatrusūdanam || 19 ||
siddhārthāḥkhaluterāma narāyetvāmpurīṅgatam |
rājyecāvābhiṣiktaṃ ca drakṣyantevasudhādhipam || 20 ||
anuraktenabalināśucinādharmacāriṇā |
iccheyantvāmahandraṣṭumbharatenasamāgatam || 21 ||
caturdaśasamāssaumyavaneniryātitāstvayā |
vasatāsītayāsārdhaṃlakṣmaṇena ca dhīmatā || 22 ||
nivṛttavanavāso'sipratijñāpūritātvayā |
rāvaṇaṃ ca raṇehatvādevatāḥparitoṣitāḥ || 23 ||
kṛtaṅkarmayaśaśślāghyamprāptanteśatrusūdana |
bhrātṛbhiḥsaharājyasthodīrghamāyuravāpnuhi || 24 ||
itibruvāṇaṃrājānaṃrāmaḥprāñjalirabravīt |
kuruprasādandharmajñakaikeyyābharatasya ca || 25 ||
saputrāntvāntyajāmītiyaduktākekayītvayā |
sa śāpaḥkekayīṅghorassaputrāṃ na spṛśetprabho || 26 ||
tatheti sa mahārājorāmamuktvākṛtāñjalim |
lakṣmaṇaṃ ca pariṣvajyapunarvākyamuvāca ha || 27 ||
rāmaṃśuśrūṣatābhaktyāvaidehyāsahasītayā |
kṛtamamamahāprītiḥprāptandharmaphalaṃ ca te || 28 ||
dharmamprāpsyasidharmajña yaśaścavipulambhuvi |
rāmeprasannesvargaṃ ca mahimānantathottamām || 29 ||
rāmaṃśuśrūṣabhadrantesumitrānandavardhana |
rāmassarvasyalokasyasubheṣvabhirataḥsadā || 30 ||
etesendrāstrayolokāssiddhāścaparamarṣayaḥ |
abhigamyamahātmānamarcantipuruṣottamam || 31 ||
etattaduktamavyaktamakṣarambrahmanirmitam |
devānāṃhṛdayaṃsaumya guhyaṃrāmaḥparantapa || 32 ||
avāptandharmacaraṇaṃyaśaścavipulantvayā |
enaṃśuśrūṣatābhaktyāvaidehyāsahasītayā || 33 ||
ityuktvālakṣmaṇaṃrājāsnuṣāmbaddhāñjaliṃsthitām |
putrītyābhāṣyamadhuraṃśanairenāmuvāca ha || 34 ||
kartavyo na tuvaidehīmanyustyāgamimamprati |
rāmeṇetvadviśudhyarthaṅkṛtametaddhitaiṣiṇā || 35 ||
suduṣkaramidamputritavacāritralakṣaṇam |
kṛtaṃyatte'nyanārīṇāṃyaśohyabhibhaviṣyati || 36 ||
na tvaṅkāmaṃsamādheyābhartṛśuśrūṣaṇamprati |
avaśyantumayāvācyameṣatedaivatamparam || 37 ||
itipratisamādiśyaputrausītāṃ ca rāghavaḥ |
indralokaṃvimānenayayaudaśarathojvalan || 38 ||
vimānamāsthāyamahānubhāvaḥśriyā ca samhṛṣṭatannurnṛpottamaḥ |
āmantyaputrausahasītayā ca jagāmadevapravarasyalokam || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.