6.122 Yuddhakanda - Dvavimshatyadhikashatatama Sargah

ॐ

6.122 ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡ - ದ್ವಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ದ್ವಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾಶುಭಂವಾಕ್ಯಂರಾಘವೇಣಾನುಭಾಷಿತಮ್ ।

ತತಶ್ಶುಭತರಂವಾಕ್ಯಂವ್ಯಾಜಹಾರಮಹೇಶ್ವರಃ ॥ 1 ॥

ಪುಷ್ಕರಾಕ್ಷ ಮಹಾಬಾಹೋ ಮಹಾವಕ್ಷ ಪರನ್ತಪ ।

ದಿಷ್ಟ್ಯಾಕೃತಮಿದಙ್ಕರ್ಮತ್ವಯಾಧರ್ಮಭೃತಾಂವರ ॥ 2 ॥

ದಿಷ್ಟ್ಯಾಸರ್ವಸ್ಯಲೋಕಸ್ಯಪ್ರವೃದ್ಧನ್ದಾರುಣನ್ತಮಃ ।

ಅಪಾವೃತ್ತನ್ತ್ವಯಾಸಙ್ಖ್ಯೇರಾಮರಾವಣಜಮ್ಭಯಮ್ ॥ 3 ॥

ಆಶ್ವಾಸ್ಯಭರತನ್ದೀನಙ್ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಚ ಯಶಸ್ವಿನೀಮ್ ।

ಕೈಕೇಯೀಂ ಚ ಸುಮಿತ್ರಾಂ ಚ ದೃಷ್ಟವಾಲಕ್ಷ್ಮಣಮಾತರಮ್ ॥ 4 ॥

ಪ್ರಾಪ್ಯರಾಜ್ಯಮಯೋಧ್ಯಾಯಾನ್ನನ್ದಯಿತ್ವಾಸುಹೃಜ್ಜನಮ್ ।

ಇಕ್ಷ್ವಾಕೂಣಾಙ್ಕುಲೇವಂಶಂಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾಮಹಾಬಲ ॥ 5 ॥

ಇಷ್ಟವಾತುರಗಮೇಧೇನಪ್ರಾಪ್ಯಚಾನುತ್ತಮಂಯಶಃ ।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋಧನನ್ದತ್ತ್ವಾತ್ರಿದಿವಙ್ಗನ್ತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 6 ॥

ಏಷರಾಜಾದಶರಥೋವಿಮಾನಸ್ಥಃಪಿತಾತವ ।

ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಮಾನುಷೇಲೋಕೇಗುರುಸ್ತವಮಹಾಯಶಾಃ ॥ 7 ॥

ಇನ್ದ್ರಲೋಕಙ್ಗತಃಶ್ರೀಮಾಂಸ್ತ್ವಯಾಪುತ್ರೇಣತಾರಿತಃ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನಸಹಭ್ರಾತ್ರಾತ್ವಮೇಮಮಭಿವಾದಯ ॥ 8 ॥

ಮಹದೇವವಚ್ಶ್ರುತ್ವಾರಾಘವಃಸಹಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನಸಹಭ್ರಾತ್ರಾದದರ್ಶಪಿತರಮ್ಪ್ರಭುಃ ॥ 9 ॥

ದೀಪ್ಯಮಾನಂಸ್ವಯಾಲಕ್ಷ್ಮವಿರಜೋಽಮ್ಭರಧಾರಿಣಮ್ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನಸಹಭ್ರಾತ್ರಾದದರ್ಶಪಿತರಮ್ಪ್ರಭುಃ ॥ 10 ॥

ಹರ್ಷೇಣಮಹತಾವಿಷ್ಟೋವಿಮನಸ್ಥೋಮಹೀಪತಿಃ ।

ಪ್ರಾಣೈಃಪ್ರಿಯತರನ್ದೃಷ್ಟವಾಪುತ್ರನ್ದಶರಥಸ್ತದಾ ॥ 11 ॥

ಆರೋಪ್ಯಾಙ್ಕೇಮಹಬಾಹುರ್ವರಾಸನಗತಃಪ್ರಭುಃ ।

ಬಾಹುಭ್ಯಾಂಸಮ್ಪರಿಷ್ವಜ್ಯತತೋವಾಕ್ಯಂಸಮಾದದೇ ॥ 12 ॥

ನ ಮೇಸ್ವರ್ಗೋಬಹುಮತಸ್ಸಮ್ಮಾನಶ್ಚಸುರರ್ಷಭೈಃ ।

ತ್ವಯಾರಾಮವಿಹೀನಸ್ಯಸತ್ಯಮ್ಪ್ರತಿಶೃಣೋಮಿತೇ ॥ 13 ॥

ಅದ್ಯತ್ವಾನ್ನಿಹತಾಮಿತ್ರನ್ದೃಷ್ಟವಾಸಮ್ಪೂರ್ಣಮಾನಸಮ್ ।

ನಿಸ್ತೀರ್ಣವನವಾಸಂ ಚ ಪ್ರೀತಿರಾಸೀತ್ಪರಾಮಮ ॥ 14 ॥

ಕೈಕೇಯ್ಯಾಯಾನಿಚೋಕ್ತಾನಿವಾಕ್ಯಾನಿವದತಾಂವರ ।

ತವಪ್ರವ್ರಾಜನಾರ್ಥಾನಿಸ್ಥಿತಾನಿಹೃದಯೇಮಮ ॥ 15 ॥

ತ್ವಾನ್ತುದೃಷ್ಟವಾಕುಶಲಿನಮ್ಪರಿಷ್ವಜ್ಯಸಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ।

ಅದ್ಯದುಃಖಾದ್ವಿಮುಕ್ತೋಽಸ್ಮಿನೀಹಾರಾದಿವಭಾಸ್ಕರಃ ॥ 16 ॥

ತಾರಿತೋಽಹನ್ತ್ವಯಾಪುತ್ರ ಸುಪುತ್ರೇಣಮಹಾತ್ಮನಾ ।

ಅಷ್ಟಾವಕ್ರೇಣಧರ್ಮಾತ್ಮಾಕಹೋಲೋಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಯಥಾ ॥ 17 ॥

ಇದಾನೀಂ ಚ ವಿಜಾನಾಮಿಯಥಾಸೌಮ್ಯ ಸುರೇಶ್ವರೈಃ ।

ವಧಾರ್ಥಂರಾವಣಸ್ಯೇಹವಿಹಿತಮ್ಪುರುಷೋತ್ತಮ ॥ 18 ॥

ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಾಖಲುಕೌಸಲ್ಯಾಯಾತ್ವಾಂರಾಮ ಗೃಹಙ್ಗತಮ್ ।

ವನಾನ್ನಿವೃತ್ತಂಸಂಹೃಷ್ಟಾದ್ರಕ್ಷ್ಯತೇಶತ್ರುಸೂದನಮ್ ॥ 19 ॥

ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಾಃಖಲುತೇರಾಮ ನರಾಯೇತ್ವಾಮ್ಪುರೀಙ್ಗತಮ್ ।

ರಾಜ್ಯೇಚಾವಾಭಿಷಿಕ್ತಂ ಚ ದ್ರಕ್ಷ್ಯನ್ತೇವಸುಧಾಧಿಪಮ್ ॥ 20 ॥

ಅನುರಕ್ತೇನಬಲಿನಾಶುಚಿನಾಧರ್ಮಚಾರಿಣಾ ।

ಇಚ್ಛೇಯನ್ತ್ವಾಮಹನ್ದ್ರಷ್ಟುಮ್ಭರತೇನಸಮಾಗತಮ್ ॥ 21 ॥

ಚತುರ್ದಶಸಮಾಸ್ಸೌಮ್ಯವನೇನಿರ್ಯಾತಿತಾಸ್ತ್ವಯಾ ।

ವಸತಾಸೀತಯಾಸಾರ್ಧಂಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಚ ಧೀಮತಾ ॥ 22 ॥

ನಿವೃತ್ತವನವಾಸೋಽಸಿಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪೂರಿತಾತ್ವಯಾ ।

ರಾವಣಂ ಚ ರಣೇಹತ್ವಾದೇವತಾಃಪರಿತೋಷಿತಾಃ ॥ 23 ॥

ಕೃತಙ್ಕರ್ಮಯಶಶ್ಶ್ಲಾಘ್ಯಮ್ಪ್ರಾಪ್ತನ್ತೇಶತ್ರುಸೂದನ ।

ಭ್ರಾತೃಭಿಃಸಹರಾಜ್ಯಸ್ಥೋದೀರ್ಘಮಾಯುರವಾಪ್ನುಹಿ ॥ 24 ॥

ಇತಿಬ್ರುವಾಣಂರಾಜಾನಂರಾಮಃಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರಬ್ರವೀತ್ ।

ಕುರುಪ್ರಸಾದನ್ಧರ್ಮಜ್ಞಕೈಕೇಯ್ಯಾಭರತಸ್ಯ ಚ ॥ 25 ॥

ಸಪುತ್ರಾನ್ತ್ವಾನ್ತ್ಯಜಾಮೀತಿಯದುಕ್ತಾಕೇಕಯೀತ್ವಯಾ ।

ಸ ಶಾಪಃಕೇಕಯೀಙ್ಘೋರಸ್ಸಪುತ್ರಾಂ ನ ಸ್ಪೃಶೇತ್ಪ್ರಭೋ ॥ 26 ॥

ತಥೇತಿ ಸ ಮಹಾರಾಜೋರಾಮಮುಕ್ತ್ವಾಕೃತಾಞ್ಜಲಿಮ್ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಚ ಪರಿಷ್ವಜ್ಯಪುನರ್ವಾಕ್ಯಮುವಾಚ ಹ ॥ 27 ॥

ರಾಮಂಶುಶ್ರೂಷತಾಭಕ್ತ್ಯಾವೈದೇಹ್ಯಾಸಹಸೀತಯಾ ।

ಕೃತಮಮಮಹಾಪ್ರೀತಿಃಪ್ರಾಪ್ತನ್ಧರ್ಮಫಲಂ ಚ ತೇ ॥ 28 ॥

ಧರ್ಮಮ್ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿಧರ್ಮಜ್ಞ ಯಶಶ್ಚವಿಪುಲಮ್ಭುವಿ ।

ರಾಮೇಪ್ರಸನ್ನೇಸ್ವರ್ಗಂ ಚ ಮಹಿಮಾನನ್ತಥೋತ್ತಮಾಮ್ ॥ 29 ॥

ರಾಮಂಶುಶ್ರೂಷಭದ್ರನ್ತೇಸುಮಿತ್ರಾನನ್ದವರ್ಧನ ।

ರಾಮಸ್ಸರ್ವಸ್ಯಲೋಕಸ್ಯಸುಭೇಷ್ವಭಿರತಃಸದಾ ॥ 30 ॥

ಏತೇಸೇನ್ದ್ರಾಸ್ತ್ರಯೋಲೋಕಾಸ್ಸಿದ್ಧಾಶ್ಚಪರಮರ್ಷಯಃ ।

ಅಭಿಗಮ್ಯಮಹಾತ್ಮಾನಮರ್ಚನ್ತಿಪುರುಷೋತ್ತಮಮ್ ॥ 31 ॥

ಏತತ್ತದುಕ್ತಮವ್ಯಕ್ತಮಕ್ಷರಮ್ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ಮಿತಮ್ ।

ದೇವಾನಾಂಹೃದಯಂಸೌಮ್ಯ ಗುಹ್ಯಂರಾಮಃಪರನ್ತಪ ॥ 32 ॥

ಅವಾಪ್ತನ್ಧರ್ಮಚರಣಂಯಶಶ್ಚವಿಪುಲನ್ತ್ವಯಾ ।

ಏನಂಶುಶ್ರೂಷತಾಭಕ್ತ್ಯಾವೈದೇಹ್ಯಾಸಹಸೀತಯಾ ॥ 33 ॥

ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾಲಕ್ಷ್ಮಣಂರಾಜಾಸ್ನುಷಾಮ್ಬದ್ಧಾಞ್ಜಲಿಂಸ್ಥಿತಾಮ್ ।

ಪುತ್ರೀತ್ಯಾಭಾಷ್ಯಮಧುರಂಶನೈರೇನಾಮುವಾಚ ಹ ॥ 34 ॥

ಕರ್ತವ್ಯೋ ನ ತುವೈದೇಹೀಮನ್ಯುಸ್ತ್ಯಾಗಮಿಮಮ್ಪ್ರತಿ ।

ರಾಮೇಣೇತ್ವದ್ವಿಶುಧ್ಯರ್ಥಙ್ಕೃತಮೇತದ್ಧಿತೈಷಿಣಾ ॥ 35 ॥

ಸುದುಷ್ಕರಮಿದಮ್ಪುತ್ರಿತವಚಾರಿತ್ರಲಕ್ಷಣಮ್ ।

ಕೃತಂಯತ್ತೇಽನ್ಯನಾರೀಣಾಂಯಶೋಹ್ಯಭಿಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 36 ॥

ನ ತ್ವಙ್ಕಾಮಂಸಮಾಧೇಯಾಭರ್ತೃಶುಶ್ರೂಷಣಮ್ಪ್ರತಿ ।

ಅವಶ್ಯನ್ತುಮಯಾವಾಚ್ಯಮೇಷತೇದೈವತಮ್ಪರಮ್ ॥ 37 ॥

ಇತಿಪ್ರತಿಸಮಾದಿಶ್ಯಪುತ್ರೌಸೀತಾಂ ಚ ರಾಘವಃ ।

ಇನ್ದ್ರಲೋಕಂವಿಮಾನೇನಯಯೌದಶರಥೋಜ್ವಲನ್ ॥ 38 ॥

ವಿಮಾನಮಾಸ್ಥಾಯಮಹಾನುಭಾವಃಶ್ರಿಯಾ ಚ ಸಮ್ಹೃಷ್ಟತನ್ನುರ್ನೃಪೋತ್ತಮಃ ।

ಆಮನ್ತ್ಯಪುತ್ರೌಸಹಸೀತಯಾ ಚ ಜಗಾಮದೇವಪ್ರವರಸ್ಯಲೋಕಮ್ ॥ 39 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha dvāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |

etacchrutvāśubhaṃvākyaṃrāghaveṇānubhāṣitam |

tataśśubhataraṃvākyaṃvyājahāramaheśvaraḥ || 1 ||

puṣkarākṣa mahābāho mahāvakṣa parantapa |

diṣṭyākṛtamidaṅkarmatvayādharmabhṛtāṃvara || 2 ||

diṣṭyāsarvasyalokasyapravṛddhandāruṇantamaḥ |

apāvṛttantvayāsaṅkhyerāmarāvaṇajambhayam || 3 ||

āśvāsyabharatandīnaṅkausalyāṃ ca yaśasvinīm |

kaikeyīṃ ca sumitrāṃ ca dṛṣṭavālakṣmaṇamātaram || 4 ||

prāpyarājyamayodhyāyānnandayitvāsuhṛjjanam |

ikṣvākūṇāṅkulevaṃśaṃsthāpayitvāmahābala || 5 ||

iṣṭavāturagamedhenaprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |

brāhmaṇebhyodhanandattvātridivaṅgantumarhasi || 6 ||

eṣarājādaśarathovimānasthaḥpitātava |

kākutsthamānuṣelokegurustavamahāyaśāḥ || 7 ||

indralokaṅgataḥśrīmāṃstvayāputreṇatāritaḥ |

lakṣmaṇenasahabhrātrātvamemamabhivādaya || 8 ||

mahadevavacśrutvārāghavaḥsahalakṣmaṇaḥ |

lakṣmaṇenasahabhrātrādadarśapitaramprabhuḥ || 9 ||

dīpyamānaṃsvayālakṣmavirajo'mbharadhāriṇam |

lakṣmaṇenasahabhrātrādadarśapitaramprabhuḥ || 10 ||

harṣeṇamahatāviṣṭovimanasthomahīpatiḥ |

prāṇaiḥpriyatarandṛṣṭavāputrandaśarathastadā || 11 ||

āropyāṅkemahabāhurvarāsanagataḥprabhuḥ |

bāhubhyāṃsampariṣvajyatatovākyaṃsamādade || 12 ||

na mesvargobahumatassammānaścasurarṣabhaiḥ |

tvayārāmavihīnasyasatyampratiśṛṇomite || 13 ||

adyatvānnihatāmitrandṛṣṭavāsampūrṇamānasam |

nistīrṇavanavāsaṃ ca prītirāsītparāmama || 14 ||

kaikeyyāyānicoktānivākyānivadatāṃvara |

tavapravrājanārthānisthitānihṛdayemama || 15 ||

tvāntudṛṣṭavākuśalinampariṣvajyasalakṣmaṇam |

adyaduḥkhādvimukto'sminīhārādivabhāskaraḥ || 16 ||

tārito'hantvayāputra suputreṇamahātmanā |

aṣṭāvakreṇadharmātmākaholobrāhmaṇoyathā || 17 ||

idānīṃ ca vijānāmiyathāsaumya sureśvaraiḥ |

vadhārthaṃrāvaṇasyehavihitampuruṣottama || 18 ||

siddhārthākhalukausalyāyātvāṃrāma gṛhaṅgatam |

vanānnivṛttaṃsaṃhṛṣṭādrakṣyateśatrusūdanam || 19 ||

siddhārthāḥkhaluterāma narāyetvāmpurīṅgatam |

rājyecāvābhiṣiktaṃ ca drakṣyantevasudhādhipam || 20 ||

anuraktenabalināśucinādharmacāriṇā |

iccheyantvāmahandraṣṭumbharatenasamāgatam || 21 ||

caturdaśasamāssaumyavaneniryātitāstvayā |

vasatāsītayāsārdhaṃlakṣmaṇena ca dhīmatā || 22 ||

nivṛttavanavāso'sipratijñāpūritātvayā |

rāvaṇaṃ ca raṇehatvādevatāḥparitoṣitāḥ || 23 ||

kṛtaṅkarmayaśaśślāghyamprāptanteśatrusūdana |

bhrātṛbhiḥsaharājyasthodīrghamāyuravāpnuhi || 24 ||

itibruvāṇaṃrājānaṃrāmaḥprāñjalirabravīt |

kuruprasādandharmajñakaikeyyābharatasya ca || 25 ||

saputrāntvāntyajāmītiyaduktākekayītvayā |

sa śāpaḥkekayīṅghorassaputrāṃ na spṛśetprabho || 26 ||

tatheti sa mahārājorāmamuktvākṛtāñjalim |

lakṣmaṇaṃ ca pariṣvajyapunarvākyamuvāca ha || 27 ||

rāmaṃśuśrūṣatābhaktyāvaidehyāsahasītayā |

kṛtamamamahāprītiḥprāptandharmaphalaṃ ca te || 28 ||

dharmamprāpsyasidharmajña yaśaścavipulambhuvi |

rāmeprasannesvargaṃ ca mahimānantathottamām || 29 ||

rāmaṃśuśrūṣabhadrantesumitrānandavardhana |

rāmassarvasyalokasyasubheṣvabhirataḥsadā || 30 ||

etesendrāstrayolokāssiddhāścaparamarṣayaḥ |

abhigamyamahātmānamarcantipuruṣottamam || 31 ||

etattaduktamavyaktamakṣarambrahmanirmitam |

devānāṃhṛdayaṃsaumya guhyaṃrāmaḥparantapa || 32 ||

avāptandharmacaraṇaṃyaśaścavipulantvayā |

enaṃśuśrūṣatābhaktyāvaidehyāsahasītayā || 33 ||

ityuktvālakṣmaṇaṃrājāsnuṣāmbaddhāñjaliṃsthitām |

putrītyābhāṣyamadhuraṃśanairenāmuvāca ha || 34 ||

kartavyo na tuvaidehīmanyustyāgamimamprati |

rāmeṇetvadviśudhyarthaṅkṛtametaddhitaiṣiṇā || 35 ||

suduṣkaramidamputritavacāritralakṣaṇam |

kṛtaṃyatte'nyanārīṇāṃyaśohyabhibhaviṣyati || 36 ||

na tvaṅkāmaṃsamādheyābhartṛśuśrūṣaṇamprati |

avaśyantumayāvācyameṣatedaivatamparam || 37 ||

itipratisamādiśyaputrausītāṃ ca rāghavaḥ |

indralokaṃvimānenayayaudaśarathojvalan || 38 ||

vimānamāsthāyamahānubhāvaḥśriyā ca samhṛṣṭatannurnṛpottamaḥ |

āmantyaputrausahasītayā ca jagāmadevapravarasyalokam || 39 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||