ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ ചതുഃപഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ।
സ്വബലസ്യ ച ഘാതേന അങ്ഗദസ്യ ബലേന ച ।
രാഷസഃ ക്രോധമാവിഷ്ടോ വജ്രദംഷ്ട്രോ മഹാബലഃ ॥ 1 ॥
വിഷ്പാര്യചധനുര്ഘോരംശക്രാശനിസമസ്വനമ് ।
വാനരാണാമനീകാനിപ്രാകിരച്ഛരവൃഷ്ടിഭിഃ ॥ 2 ॥
രാക്ഷസാശ്ചാപിമുഖ്യാസ്തേരഥേഷുസമവസ്ഥിതാഃ ।
നാനാപ്രഹരണാശ്ശൂരാഃപ്രായുധ്യന്തസ്തദാരണേ ॥ 3 ॥
വാനരാണാഞ്ചശൂരായേതേസര്വേപ്ലവഗര്ഷഭാഃ ।
ആയുധ്യന്തശിലാഹസ്താസ്സമവേതാസ്സമന്തതഃ ॥ 4 ॥
തത്രായുധസഹസ്രാണിതസ്മിന്നായോധനേഭൃശമ് ।
രാക്ഷസാഃകപിമുഖ്യേഷുപാതയാഞ്ചക്രിരേതദാ ॥ 5 ॥
വാനരാശ്ചാപിരക്ഷസ്സുഗിരവൃക്ഷാന്മഹാശിലാഃ ।
പ്രവീരാഃപാതയാമാസുര്മത്തമാതങ്ഗസന്നിഭാഃ ॥ 6 ॥
ശൂരാണാംയുദ്യമാനാനാംസമരേഷ്ന്വിവര്തിനാമ് ।
തദ്രാക്ഷസഗണാനാഞ്ചസുയുദ്ധംസമവര്തത ॥ 7 ॥
പ്രഭിന്നശിരസഃകേചിഛചിന്നൈഃപാദൈശ്ചബാഹുഭിഃ ।
ശസ്സ്രൈരര്ദിതദേഹാഭ്യരുധിരേണസമുക്ഷിതാഃ ॥ 8 ॥
ഹരയോ രാക്ഷസാശ്ചൈന ശേരതേ ഗാം സമാശ്രിതാഃ ।
കങ്കഗൃധ്രാബലാഢ്യശ്ച ഗോമായുകുലസങ്കുലാഃ ॥ 9 ॥
കബന്ധാനിസമുത്പേതുര്ഭീമാണാമ്ഭീഷണാനിവൈ ।
ഭുജപാണിശിരശ്ഛിന്നകായാശ്ചഭൂതലേ ॥ 10 ॥
വാനരാരാക്ഷസാശ്ചാപിനിപേതുസ്തത്രവൈരണേ ।
തതോവാനരസൈന്യേനഹന്യമാനന്നിശാചരമ് ॥ 11 ॥
പ്രാഭജ്യതബലംസര്വംവജ്രദംഷ്ട്രസ്യപശ്യതഃ ।
രാക്ഷസാന്ഭയവിത്രസ്താന്ഹന്യമാനാന് പ്ലവങ്ഗമൈഃ ॥ 12 ॥
ദൃഷ്ടവാസരോഷതാമ്രാക്ഷോവജ്രദംഷ്ട്രഃപ്രതാപവാന് ।
പ്രവിവേശധനുഷ്പാണിസ്ത്രാസയന്ഹരിവാഹിനീമ് ॥ 13 ॥
ശരൈര്വിദാരയാമാസകങ്കപത്രൈരജിഹ്മഗൈഃ ।
ബിഭേദവാനരാംസ്തത്രസപ്താഷ്ടൌനവപഞ്ചച ॥ 14 ॥
വിവ്യാധപരമക്രുദ്ധോവജ്രദംഷ്ട്രഃപ്രതാപവാന് ।
ത്രസ്താഃസര്വേഹരിഗണാഃശരൈഃസങ്കൃത്തകന്ദരാഃ ॥ 15 ॥
അങ്ഗദംസമ്പ്രധാവന്തിപ്രജാപതിമിവപ്രജാഃ ।
തതോഹരിഗണാന് ഭഗ്നാന് ദൃഷ്ടവാവാലിസുതസ്തദാ ॥ 16 ॥
ക്രോധേനവജ്രദംഷ്ട്രന്തമുദീക്ഷന്തമുദൈക്ഷത ।
വജ്രദംഷ്ട്രോഽങ്ഗദശ്ചോഭൌസങ്ഗതൌഹരിരാക്ഷസൌ ॥ 17 ॥
ചേരതുഃപരമക്രുദ്ധൌഹരിമത്തഗജാവിവ ।
തതശ്ശതസഹസ്രേണഹരിപുത്രമ്മഹാബലഃ ॥ 18 ॥
ജഘാനമര്മദേശേഷുമാതങ്ഗമിവതോമരൈഃ ।
രുധിരോക്ഷിതസര്വാങ്ഗോവാലിസൂനുര്മഹാബലഃ ॥ 19 ॥
ചിക്ഷേപവജ്രദംഷ്ട്രായവൃക്ഷമ്ഭീമപരാക്രമഃ ।
ദൃഷ്ടാപതന്തന്തംവൃക്ഷമസമ്ഭ്രാന്തശ്ചരാക്ഷസഃ ॥ 20 ॥
ചിച്ഛേദബഹുധാസോഽപിമഥിതഃപ്രാദതദ്ഭുവി ।
തന്ദൃഷ്ടവാവജ്രദംഷ്ട്രസ്യവിക്രമമ്പ്ലവഗര്ഷഭ ॥ 21 ॥
പ്രഗൃഹ്യവിപുലംശൈലഞ്ചിക്ഷേപചനനാദച ।
സമാപതന്തന്ദൃഷ്ടവാസരഥാദാപ്ലുത്യവീര്യവാന് ॥ 22 ॥
ഗദാപാണിരസമ്ഭ്രാന്തഃപൃഥിവ്യാംസമതിഷ്ഠത ।
സാങ്ഗദേനഗദാക്ഷിപ്താഗത്വാതുരണമൂര്ധനി ॥ 23 ॥
സചക്രകൂബരംസാശ്വമ്പ്രമമാഥരഥന്തദാ ।
തതോഽന്യച്ഛിഖരങ്ഗൃഹ്യവിപുലന്ദ്രുമഭൂഷിതമ് ॥ 24 ॥
വജ്രദംഷ്ട്രസ്യശിരസിപാതയാമാസസാഽങ്ഗദഃ ।
അഭവച്ഛോണിതോദ്ഗാരീവജ്രദംഷ്ട്രസ്സമൂര്ഛിതഃ ॥ 25 ॥
മുഹൂര്തമഭവന്മൂഢോഗദാമാലിങ് ഗ്യനിശ്ശ്വസന് ।
സംലബ്ദസഞ്ജ്ഞോഗദയാവാലിപുത്രമവസ്ഥിതമ് ॥ 26 ॥
ജഘാനപരമക്രുദ്ധോവക്ഷോദേശേനിശാചരഃ ।
ഗദാന്ത്യക്ത്വാതതസ്തത്രമുഷ്ടിയുദ്ധമവര്തത ॥ 27 ॥
അന്യോന്യഞ്ജഘ്നതുസ്തത്രതാവുഭൌഹരിരാക്ഷസൌ ।
രുധിരോദ്ഗാരിണൌതൌതുപ്രഹാരൈര്ജനിതശ്രമൌ ॥ 28 ॥
ബഭൂവതുസ്സുവിക്രാന്താവങ്ഗാരകബുധാവിവ ।
തതഃപരമതേജസ്വീഅങ്ഗദഃപ്ലവഗര്ഷഭഃ ॥ 29 ॥
ഉത്പാട്യവൃക്ഷംസ്ഥിതവാന് ബഹുപുഷ്പഫലാഞ്ചിതമ് ।
ജഗ്രാഹചാര്ഷഭഞ്ചര്മഖഡഗഞ്ചവിപുലംശുഭമ് ॥ 30 ॥
കിങ്കിണാജാലസഞ്ഛന്നഞ്ചര്മണാചപരിഷ്കൃതമ് ।
ചിത്രാംശ്ചരുചിരാന്മാര്ഗാംശ്ചേരതുഃകപിരാക്ഷസൌ ॥ 31 ॥
ജഘ്നതുശ്ചതദാന്യോന്യന്നിര്ദയഞ്ജയകാങ് ക്ഷിണൌ ।
വ്രണൈസ്സാസ്ത്രൈരശോഭേതാമ്പുഷ്പിതാവിവകിംശുകൌ ॥ 32 ॥
യുധ്യമാനൌ പരിശ്രാനൌ ജാനുഭ്യാമവനീം ഗതൌ ।
നിമേഷാന്തരമാത്രേണ അങ്ഗദഹ് കപികുഞ്ജരഃ ॥ 33 ॥
ഉദതിഷ്ഠത ദീപ്താക്ഷോ ദണ്ഡാഹത ഇവോരഗഃ ।
നിര്മലേന സുധൌതേന ഖഡ്ഗേനാസ്യ മഹച്ഛിരഃ ॥ 34 ॥
ജഘാനവജ്രദംഷ്ട്രസ്യവാലിസൂമര്മഹാബലഃ ।
രുധിരോക്ഷിതഗാത്രസ്യബഭൂവപതിതന്ദ്വിധാ ॥ 35 ॥
സരോഷപരിവൃത്താക്ഷംശുഭങ്ഖഡഗഹതംശിരഃ ।
വജ്രദംഷ്ട്രംഹതന്ദൃഷ്ടവാരാക്ഷസാഭയമോഹിതാഃ ॥ 36 ॥
ത്രസ്താഹ്യഭ്യദ്രവന് ലങ്കാംവധ്യമാനാഃപ്ലവങ്ഗമൈഃ ।
വിഷണ്ണവദനാഃ ദീനാഹ്രിയാകിഞ്ചിദവാങ്മുഖാഃ ॥ 37 ॥
നിഹത്യതംവജ്രധരപ്രതാപഃസവാലിസൂനുഃകപിസൈന്യമധ്യേ ।
ജഗാമഹര്ഷമ്മഹിതോമഹാബലഃസഹസ്രനേത്രസ്ത്രിദശൈരിവാവൃതഃ ॥ 38 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ചതുഃപഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
svabalasya ca ghātena aṅgadasya balena ca |
rāṣasaḥ krodhamāviṣṭo vajradaṃṣṭro mahābalaḥ || 1 ||
viṣpāryacadhanurghoraṃśakrāśanisamasvanam |
vānarāṇāmanīkāniprākiraccharavṛṣṭibhiḥ || 2 ||
rākṣasāścāpimukhyāsteratheṣusamavasthitāḥ |
nānāpraharaṇāśśūrāḥprāyudhyantastadāraṇe || 3 ||
vānarāṇāñcaśūrāyetesarveplavagarṣabhāḥ |
āyudhyantaśilāhastāssamavetāssamantataḥ || 4 ||
tatrāyudhasahasrāṇitasminnāyodhanebhṛśam |
rākṣasāḥkapimukhyeṣupātayāñcakriretadā || 5 ||
vānarāścāpirakṣassugiravṛkṣānmahāśilāḥ |
pravīrāḥpātayāmāsurmattamātaṅgasannibhāḥ || 6 ||
śūrāṇāṃyudyamānānāṃsamareṣnvivartinām |
tadrākṣasagaṇānāñcasuyuddhaṃsamavartata || 7 ||
prabhinnaśirasaḥkecichacinnaiḥpādaiścabāhubhiḥ |
śassrairarditadehābhyarudhireṇasamukṣitāḥ || 8 ||
harayo rākṣasāścaina śerate gāṃ samāśritāḥ |
kaṅkagṛdhrābalāḍhyaśca gomāyukulasaṅkulāḥ || 9 ||
kabandhānisamutpeturbhīmāṇāmbhīṣaṇānivai |
bhujapāṇiśiraśchinnakāyāścabhūtale || 10 ||
vānarārākṣasāścāpinipetustatravairaṇe |
tatovānarasainyenahanyamānanniśācaram || 11 ||
prābhajyatabalaṃsarvaṃvajradaṃṣṭrasyapaśyataḥ |
rākṣasānbhayavitrastānhanyamānān plavaṅgamaiḥ || 12 ||
dṛṣṭavāsaroṣatāmrākṣovajradaṃṣṭraḥpratāpavān |
praviveśadhanuṣpāṇistrāsayanharivāhinīm || 13 ||
śarairvidārayāmāsakaṅkapatrairajihmagaiḥ |
bibhedavānarāṃstatrasaptāṣṭaunavapañcaca || 14 ||
vivyādhaparamakruddhovajradaṃṣṭraḥpratāpavān |
trastāḥsarveharigaṇāḥśaraiḥsaṅkṛttakandarāḥ || 15 ||
aṅgadaṃsampradhāvantiprajāpatimivaprajāḥ |
tatoharigaṇān bhagnān dṛṣṭavāvālisutastadā || 16 ||
krodhenavajradaṃṣṭrantamudīkṣantamudaikṣata |
vajradaṃṣṭro'ṅgadaścobhausaṅgatauharirākṣasau || 17 ||
ceratuḥparamakruddhauharimattagajāviva |
tataśśatasahasreṇahariputrammahābalaḥ || 18 ||
jaghānamarmadeśeṣumātaṅgamivatomaraiḥ |
rudhirokṣitasarvāṅgovālisūnurmahābalaḥ || 19 ||
cikṣepavajradaṃṣṭrāyavṛkṣambhīmaparākramaḥ |
dṛṣṭāpatantantaṃvṛkṣamasambhrāntaścarākṣasaḥ || 20 ||
cicchedabahudhāso'pimathitaḥprādatadbhuvi |
tandṛṣṭavāvajradaṃṣṭrasyavikramamplavagarṣabha || 21 ||
pragṛhyavipulaṃśailañcikṣepacananādaca |
samāpatantandṛṣṭavāsarathādāplutyavīryavān || 22 ||
gadāpāṇirasambhrāntaḥpṛthivyāṃsamatiṣṭhata |
sāṅgadenagadākṣiptāgatvāturaṇamūrdhani || 23 ||
sacakrakūbaraṃsāśvampramamātharathantadā |
tato'nyacchikharaṅgṛhyavipulandrumabhūṣitam || 24 ||
vajradaṃṣṭrasyaśirasipātayāmāsasā'ṅgadaḥ |
abhavacchoṇitodgārīvajradaṃṣṭrassamūrchitaḥ || 25 ||
muhūrtamabhavanmūḍhogadāmāliṅ gyaniśśvasan |
saṃlabdasañjñogadayāvāliputramavasthitam || 26 ||
jaghānaparamakruddhovakṣodeśeniśācaraḥ |
gadāntyaktvātatastatramuṣṭiyuddhamavartata || 27 ||
anyonyañjaghnatustatratāvubhauharirākṣasau |
rudhirodgāriṇautautuprahārairjanitaśramau || 28 ||
babhūvatussuvikrāntāvaṅgārakabudhāviva |
tataḥparamatejasvīaṅgadaḥplavagarṣabhaḥ || 29 ||
utpāṭyavṛkṣaṃsthitavān bahupuṣpaphalāñcitam |
jagrāhacārṣabhañcarmakhaḍagañcavipulaṃśubham || 30 ||
kiṅkiṇājālasañchannañcarmaṇācapariṣkṛtam |
citrāṃścarucirānmārgāṃśceratuḥkapirākṣasau || 31 ||
jaghnatuścatadānyonyannirdayañjayakāṅ kṣiṇau |
vraṇaissāstrairaśobhetāmpuṣpitāvivakiṃśukau || 32 ||
yudhyamānau pariśrānau jānubhyāmavanīṃ gatau |
nimeṣāntaramātreṇa aṅgadah kapikuñjaraḥ || 33 ||
udatiṣṭhata dīptākṣo daṇḍāhata ivoragaḥ |
nirmalena sudhautena khaḍgenāsya mahacchiraḥ || 34 ||
jaghānavajradaṃṣṭrasyavālisūmarmahābalaḥ |
rudhirokṣitagātrasyababhūvapatitandvidhā || 35 ||
saroṣaparivṛttākṣaṃśubhaṅkhaḍagahataṃśiraḥ |
vajradaṃṣṭraṃhatandṛṣṭavārākṣasābhayamohitāḥ || 36 ||
trastāhyabhyadravan laṅkāṃvadhyamānāḥplavaṅgamaiḥ |
viṣaṇṇavadanāḥ dīnāhriyākiñcidavāṅmukhāḥ || 37 ||
nihatyataṃvajradharapratāpaḥsavālisūnuḥkapisainyamadhye |
jagāmaharṣammahitomahābalaḥsahasranetrastridaśairivāvṛtaḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुःपञ्चाशस्सर्गः ।
स्वबलस्य च घातेन अङ्गदस्य बलेन च ।
राषसः क्रोधमाविष्टो वज्रदंष्ट्रो महाबलः ॥ 1 ॥
विष्पार्यचधनुर्घोरंशक्राशनिसमस्वनम् ।
वानराणामनीकानिप्राकिरच्छरवृष्टिभिः ॥ 2 ॥
राक्षसाश्चापिमुख्यास्तेरथेषुसमवस्थिताः ।
नानाप्रहरणाश्शूराःप्रायुध्यन्तस्तदारणे ॥ 3 ॥
वानराणाञ्चशूरायेतेसर्वेप्लवगर्षभाः ।
आयुध्यन्तशिलाहस्तास्समवेतास्समन्ततः ॥ 4 ॥
तत्रायुधसहस्राणितस्मिन्नायोधनेभृशम् ।
राक्षसाःकपिमुख्येषुपातयाञ्चक्रिरेतदा ॥ 5 ॥
वानराश्चापिरक्षस्सुगिरवृक्षान्महाशिलाः ।
प्रवीराःपातयामासुर्मत्तमातङ्गसन्निभाः ॥ 6 ॥
शूराणांयुद्यमानानांसमरेष्न्विवर्तिनाम् ।
तद्राक्षसगणानाञ्चसुयुद्धंसमवर्तत ॥ 7 ॥
प्रभिन्नशिरसःकेचिछचिन्नैःपादैश्चबाहुभिः ।
शस्स्रैरर्दितदेहाभ्यरुधिरेणसमुक्षिताः ॥ 8 ॥
हरयो राक्षसाश्चैन शेरते गां समाश्रिताः ।
कङ्कगृध्राबलाढ्यश्च गोमायुकुलसङ्कुलाः ॥ 9 ॥
कबन्धानिसमुत्पेतुर्भीमाणाम्भीषणानिवै ।
भुजपाणिशिरश्छिन्नकायाश्चभूतले ॥ 10 ॥
वानराराक्षसाश्चापिनिपेतुस्तत्रवैरणे ।
ततोवानरसैन्येनहन्यमानन्निशाचरम् ॥ 11 ॥
प्राभज्यतबलंसर्वंवज्रदंष्ट्रस्यपश्यतः ।
राक्षसान्भयवित्रस्तान्हन्यमानान् प्लवङ्गमैः ॥ 12 ॥
दृष्टवासरोषताम्राक्षोवज्रदंष्ट्रःप्रतापवान् ।
प्रविवेशधनुष्पाणिस्त्रासयन्हरिवाहिनीम् ॥ 13 ॥
शरैर्विदारयामासकङ्कपत्रैरजिह्मगैः ।
बिभेदवानरांस्तत्रसप्ताष्टौनवपञ्चच ॥ 14 ॥
विव्याधपरमक्रुद्धोवज्रदंष्ट्रःप्रतापवान् ।
त्रस्ताःसर्वेहरिगणाःशरैःसङ्कृत्तकन्दराः ॥ 15 ॥
अङ्गदंसम्प्रधावन्तिप्रजापतिमिवप्रजाः ।
ततोहरिगणान् भग्नान् दृष्टवावालिसुतस्तदा ॥ 16 ॥
क्रोधेनवज्रदंष्ट्रन्तमुदीक्षन्तमुदैक्षत ।
वज्रदंष्ट्रोऽङ्गदश्चोभौसङ्गतौहरिराक्षसौ ॥ 17 ॥
चेरतुःपरमक्रुद्धौहरिमत्तगजाविव ।
ततश्शतसहस्रेणहरिपुत्रम्महाबलः ॥ 18 ॥
जघानमर्मदेशेषुमातङ्गमिवतोमरैः ।
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गोवालिसूनुर्महाबलः ॥ 19 ॥
चिक्षेपवज्रदंष्ट्रायवृक्षम्भीमपराक्रमः ।
दृष्टापतन्तन्तंवृक्षमसम्भ्रान्तश्चराक्षसः ॥ 20 ॥
चिच्छेदबहुधासोऽपिमथितःप्रादतद्भुवि ।
तन्दृष्टवावज्रदंष्ट्रस्यविक्रमम्प्लवगर्षभ ॥ 21 ॥
प्रगृह्यविपुलंशैलञ्चिक्षेपचननादच ।
समापतन्तन्दृष्टवासरथादाप्लुत्यवीर्यवान् ॥ 22 ॥
गदापाणिरसम्भ्रान्तःपृथिव्यांसमतिष्ठत ।
साङ्गदेनगदाक्षिप्तागत्वातुरणमूर्धनि ॥ 23 ॥
सचक्रकूबरंसाश्वम्प्रममाथरथन्तदा ।
ततोऽन्यच्छिखरङ्गृह्यविपुलन्द्रुमभूषितम् ॥ 24 ॥
वज्रदंष्ट्रस्यशिरसिपातयामाससाऽङ्गदः ।
अभवच्छोणितोद्गारीवज्रदंष्ट्रस्समूर्छितः ॥ 25 ॥
मुहूर्तमभवन्मूढोगदामालिङ् ग्यनिश्श्वसन् ।
संलब्दसञ्ज्ञोगदयावालिपुत्रमवस्थितम् ॥ 26 ॥
जघानपरमक्रुद्धोवक्षोदेशेनिशाचरः ।
गदान्त्यक्त्वाततस्तत्रमुष्टियुद्धमवर्तत ॥ 27 ॥
अन्योन्यञ्जघ्नतुस्तत्रतावुभौहरिराक्षसौ ।
रुधिरोद्गारिणौतौतुप्रहारैर्जनितश्रमौ ॥ 28 ॥
बभूवतुस्सुविक्रान्तावङ्गारकबुधाविव ।
ततःपरमतेजस्वीअङ्गदःप्लवगर्षभः ॥ 29 ॥
उत्पाट्यवृक्षंस्थितवान् बहुपुष्पफलाञ्चितम् ।
जग्राहचार्षभञ्चर्मखडगञ्चविपुलंशुभम् ॥ 30 ॥
किङ्किणाजालसञ्छन्नञ्चर्मणाचपरिष्कृतम् ।
चित्रांश्चरुचिरान्मार्गांश्चेरतुःकपिराक्षसौ ॥ 31 ॥
जघ्नतुश्चतदान्योन्यन्निर्दयञ्जयकाङ् क्षिणौ ।
व्रणैस्सास्त्रैरशोभेताम्पुष्पिताविवकिंशुकौ ॥ 32 ॥
युध्यमानौ परिश्रानौ जानुभ्यामवनीं गतौ ।
निमेषान्तरमात्रेण अङ्गदह् कपिकुञ्जरः ॥ 33 ॥
उदतिष्ठत दीप्ताक्षो दण्डाहत इवोरगः ।
निर्मलेन सुधौतेन खड्गेनास्य महच्छिरः ॥ 34 ॥
जघानवज्रदंष्ट्रस्यवालिसूमर्महाबलः ।
रुधिरोक्षितगात्रस्यबभूवपतितन्द्विधा ॥ 35 ॥
सरोषपरिवृत्ताक्षंशुभङ्खडगहतंशिरः ।
वज्रदंष्ट्रंहतन्दृष्टवाराक्षसाभयमोहिताः ॥ 36 ॥
त्रस्ताह्यभ्यद्रवन् लङ्कांवध्यमानाःप्लवङ्गमैः ।
विषण्णवदनाः दीनाह्रियाकिञ्चिदवाङ्मुखाः ॥ 37 ॥
निहत्यतंवज्रधरप्रतापःसवालिसूनुःकपिसैन्यमध्ये ।
जगामहर्षम्महितोमहाबलःसहस्रनेत्रस्त्रिदशैरिवावृतः ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुःपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
svabalasya ca ghātena aṅgadasya balena ca |
rāṣasaḥ krodhamāviṣṭo vajradaṃṣṭro mahābalaḥ || 1 ||
viṣpāryacadhanurghoraṃśakrāśanisamasvanam |
vānarāṇāmanīkāniprākiraccharavṛṣṭibhiḥ || 2 ||
rākṣasāścāpimukhyāsteratheṣusamavasthitāḥ |
nānāpraharaṇāśśūrāḥprāyudhyantastadāraṇe || 3 ||
vānarāṇāñcaśūrāyetesarveplavagarṣabhāḥ |
āyudhyantaśilāhastāssamavetāssamantataḥ || 4 ||
tatrāyudhasahasrāṇitasminnāyodhanebhṛśam |
rākṣasāḥkapimukhyeṣupātayāñcakriretadā || 5 ||
vānarāścāpirakṣassugiravṛkṣānmahāśilāḥ |
pravīrāḥpātayāmāsurmattamātaṅgasannibhāḥ || 6 ||
śūrāṇāṃyudyamānānāṃsamareṣnvivartinām |
tadrākṣasagaṇānāñcasuyuddhaṃsamavartata || 7 ||
prabhinnaśirasaḥkecichacinnaiḥpādaiścabāhubhiḥ |
śassrairarditadehābhyarudhireṇasamukṣitāḥ || 8 ||
harayo rākṣasāścaina śerate gāṃ samāśritāḥ |
kaṅkagṛdhrābalāḍhyaśca gomāyukulasaṅkulāḥ || 9 ||
kabandhānisamutpeturbhīmāṇāmbhīṣaṇānivai |
bhujapāṇiśiraśchinnakāyāścabhūtale || 10 ||
vānarārākṣasāścāpinipetustatravairaṇe |
tatovānarasainyenahanyamānanniśācaram || 11 ||
prābhajyatabalaṃsarvaṃvajradaṃṣṭrasyapaśyataḥ |
rākṣasānbhayavitrastānhanyamānān plavaṅgamaiḥ || 12 ||
dṛṣṭavāsaroṣatāmrākṣovajradaṃṣṭraḥpratāpavān |
praviveśadhanuṣpāṇistrāsayanharivāhinīm || 13 ||
śarairvidārayāmāsakaṅkapatrairajihmagaiḥ |
bibhedavānarāṃstatrasaptāṣṭaunavapañcaca || 14 ||
vivyādhaparamakruddhovajradaṃṣṭraḥpratāpavān |
trastāḥsarveharigaṇāḥśaraiḥsaṅkṛttakandarāḥ || 15 ||
aṅgadaṃsampradhāvantiprajāpatimivaprajāḥ |
tatoharigaṇān bhagnān dṛṣṭavāvālisutastadā || 16 ||
krodhenavajradaṃṣṭrantamudīkṣantamudaikṣata |
vajradaṃṣṭro'ṅgadaścobhausaṅgatauharirākṣasau || 17 ||
ceratuḥparamakruddhauharimattagajāviva |
tataśśatasahasreṇahariputrammahābalaḥ || 18 ||
jaghānamarmadeśeṣumātaṅgamivatomaraiḥ |
rudhirokṣitasarvāṅgovālisūnurmahābalaḥ || 19 ||
cikṣepavajradaṃṣṭrāyavṛkṣambhīmaparākramaḥ |
dṛṣṭāpatantantaṃvṛkṣamasambhrāntaścarākṣasaḥ || 20 ||
cicchedabahudhāso'pimathitaḥprādatadbhuvi |
tandṛṣṭavāvajradaṃṣṭrasyavikramamplavagarṣabha || 21 ||
pragṛhyavipulaṃśailañcikṣepacananādaca |
samāpatantandṛṣṭavāsarathādāplutyavīryavān || 22 ||
gadāpāṇirasambhrāntaḥpṛthivyāṃsamatiṣṭhata |
sāṅgadenagadākṣiptāgatvāturaṇamūrdhani || 23 ||
sacakrakūbaraṃsāśvampramamātharathantadā |
tato'nyacchikharaṅgṛhyavipulandrumabhūṣitam || 24 ||
vajradaṃṣṭrasyaśirasipātayāmāsasā'ṅgadaḥ |
abhavacchoṇitodgārīvajradaṃṣṭrassamūrchitaḥ || 25 ||
muhūrtamabhavanmūḍhogadāmāliṅ gyaniśśvasan |
saṃlabdasañjñogadayāvāliputramavasthitam || 26 ||
jaghānaparamakruddhovakṣodeśeniśācaraḥ |
gadāntyaktvātatastatramuṣṭiyuddhamavartata || 27 ||
anyonyañjaghnatustatratāvubhauharirākṣasau |
rudhirodgāriṇautautuprahārairjanitaśramau || 28 ||
babhūvatussuvikrāntāvaṅgārakabudhāviva |
tataḥparamatejasvīaṅgadaḥplavagarṣabhaḥ || 29 ||
utpāṭyavṛkṣaṃsthitavān bahupuṣpaphalāñcitam |
jagrāhacārṣabhañcarmakhaḍagañcavipulaṃśubham || 30 ||
kiṅkiṇājālasañchannañcarmaṇācapariṣkṛtam |
citrāṃścarucirānmārgāṃśceratuḥkapirākṣasau || 31 ||
jaghnatuścatadānyonyannirdayañjayakāṅ kṣiṇau |
vraṇaissāstrairaśobhetāmpuṣpitāvivakiṃśukau || 32 ||
yudhyamānau pariśrānau jānubhyāmavanīṃ gatau |
nimeṣāntaramātreṇa aṅgadah kapikuñjaraḥ || 33 ||
udatiṣṭhata dīptākṣo daṇḍāhata ivoragaḥ |
nirmalena sudhautena khaḍgenāsya mahacchiraḥ || 34 ||
jaghānavajradaṃṣṭrasyavālisūmarmahābalaḥ |
rudhirokṣitagātrasyababhūvapatitandvidhā || 35 ||
saroṣaparivṛttākṣaṃśubhaṅkhaḍagahataṃśiraḥ |
vajradaṃṣṭraṃhatandṛṣṭavārākṣasābhayamohitāḥ || 36 ||
trastāhyabhyadravan laṅkāṃvadhyamānāḥplavaṅgamaiḥ |
viṣaṇṇavadanāḥ dīnāhriyākiñcidavāṅmukhāḥ || 37 ||
nihatyataṃvajradharapratāpaḥsavālisūnuḥkapisainyamadhye |
jagāmaharṣammahitomahābalaḥsahasranetrastridaśairivāvṛtaḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.