ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഷഡധികശതതമസ്സര്ഗഃ ।
സതുമോഹാത്സുസങ്ക്രുദ്ധഃകൃതാന്തബലചോദിതഃ ।
ക്രോധസംരക്തനയനോരാവണംസൂതമബ്രവീത് ॥ 1 ॥
ഹീനവീര്യമിവാശക്തമ്പൌരുഷേണവിവര്ജിതമ് ।
ഭീരുംലഘുമിവാസത്ത്വംവിഹീനമിവതേജസാ ॥ 2 ॥
വിമുക്തമിവമായാഭിരസ്ത്രൈരിവബഹിഷ്കൃതമ് ।
മാമവജ്ഞായദുര്ബുദ്ധേസ്വയാബുദ്ധ്യാവിചേഷ്ടസേ ॥ 3 ॥
കിമര്ഥമ്മാമവജ്ഞായമച്ഛന്ദമനവേക്ഷ്യ ച ।
ത്വയാശത്രുസമക്ഷമ്മേരഥോഽയമപവാഹിതഃ ॥ 4 ॥
ത്വയാദ്യഹിമമാനാര്യ ചിരകാലസമാര്ജിതമ് ।
യശോവീര്യം ച തേജശ്ചപ്രത്യയശ്ചവിനാശിതഃ ॥ 5 ॥
പ്രഖ്യാതവീര്യസ്യരഞ്ജനീയസ്യവിക്രമൈഃ ।
പശ്യതോയുദ്ധലുബ്ധോഽഹങ്കൃതങ്കാപുരുഷസ്ത്വയാ ॥ 6 ॥
യസ്ത്വംരഥമിദമ്മോഹാന്നചേദ്വഹസിദുര്മതേ ।
സത്യോഽപ്രതിതര്കോമേപരേണത്വമുപസ്കൃതഃ ॥ 7 ॥
ന ഹിതദ്വിദ്യതേകര്മസുഹൃദോഹിതകാങ്ക്ഷിണഃ ।
രിപൂണാംസദൃശന്ത്വേതദ്യതത്ത്വയൈതദനുഷ്ഠിതമ് ॥ 8 ॥
നിവര്തയരഥംശീഘ്രംയാവന്നാപൈതിമേരിപുഃ ।
യദിവാധ്യുഷിതോഽസിത്വംസ്മര്യതേയദിമേഗുണഃ ॥ 9 ॥
ഏവമ്പുരുഷമുക്തസ്തുഹിതബുദ്ധിബുദ്ധിനാ ।
അബ്രവീദ്രാവണംസൂതോഹിതംസാനുനയംവചഃ ॥ 10 ॥
ന ഭീതോഽസ്മി ന മൂഢോഽസ്മിനോപജപ്തോഽസ്മിശത്രുഭിഃ ।
ന പ്രമത്തോ ന നിഃസ്നേഹോവിസ്മൃതാ ന ച സത്ക്രിയാ ॥ 11 ॥
മയാതുഹിതകാമേവയശശ്ചപരിരക്ഷതാ ।
സ്നേഹപ്രസന്നമനസാഹിതമിത്യപ്രിയങ്കൃതമ് ॥ 12 ॥
നാസ്മിന്നര്ഥേമഹാരാജ ത്വമ്മാമ്പ്രിയഹിതേരതമ് ।
കശ്ചില്ലഘുരിവാനാര്യോദോഷതോഗന്തുമര്ഹസി ॥ 13 ॥
പരിതുഷ്ടഃ സ രാമസ്യ തേന വാക്യേന മാതലിഃ ।
പ്രചോദയാമാസ രഥന് സുരസാരഥിസത്തമഃ ॥ 14 ॥
ശ്രമന്തവാവഗച്ഛാമിമഹതാരണകര്മണാ ।
ന ഹിതേവീര്യസൌമുഖ്യമ്പ്രകര്ഷംവോപധാരയേ ॥ 15 ॥
രഥോദ്വഹനഖിന്നാശ്ചഭഗ്നാമേരഥവാജിനഃ ।
ദീനാഘര്മപരിശ്രാന്താഗാവോവര്ഷഹതാഇവ ॥ 16 ॥
നിമിത്താനി ച ഭൂയിഷ്ഠംയാനിപ്രാദുര്ഭവന്തിനഃ ।
തേഷുതേഷ്വഭിപന്നേഷുലക്ഷ്യാമ്യപ്രദക്ഷിണമ് ॥ 17 ॥
ദേശകാലൌ ച വിജ്ഞേയൌലക്ഷണാനീങ്ഗിതാനി ച ।
ദൈന്യംഹര്ഷശ്ചഖേദശ്ചരഥിനശ്ചബലാബലമ് ॥ 18 ॥
സ്ഥലനിമ്നാനിഭൂമേശ്ചസമാനിവിഷമാണി ച ।
യുദ്ധകാലശ്ചവിജ്ഞേയഃപരസ്യാന്തരദര്ശനമ് ॥ 19 ॥
ഉപയാനാപയാനേ ച സ്ഥാനമ്പ്രത്യപസര്പണമ് ।
സര്വമേതദ്രഥസ്ഥേനജ്ഞേയംരഥകുടുമ്ഭിനാ ॥ 20 ॥
തവവിശ്രാമഹേതോസ്തുതഥൈഷാംരഥവാജിനാമ് ।
രൌദ്രംവര്ജയതാഖേദങ്ക്ഷമങ്കൃതമിദമ്മയാ ॥ 21 ॥
സ്വേച്ഛയാന മയാവീരരഥോഽയമപവാഹിതഃ ।
ഭര്തൃസ്നേഹപരീതേനമയേദംയത്കൃതമ്പ്രഭോ ॥ 22 ॥
ആജ്ഞാപയയഥാതത്ത്വംവക്ഷ്യസ്യരിനിഷൂദന ।
തത്കരിഷ്യാമ്യഹംവീരഗതാനൃണ്യേനചേതസാ ॥ 23 ॥
സന്തുഷ്ടസ്തേനവാക്യേനരാവണസ്തസ്യസാരഥേഃ ।
പ്രശസ്യൈനമ്ബഹുവിധംയുദ്ധലുബ്ധോഽബ്രവീദിദമ് ॥ 24 ॥
രഥംശീഘ്രമിദംസൂതരാഘവാഭിമുഖന്നയ ।
നാഹത്വാസമരേശത്രൂന്നിവര്തിഷ്യതിരാവണഃ ॥ 25 ॥
ഏവമുക്ത്വാതതസ്തുഷ്ടോരാവണോരാക്ഷസേശ്വരഃ ।
ദദൌതസ്യശുഭംഹ്യേകംഹസ്താഭരണമുത്തമമ് ॥ 26 ॥
ശ്രുത്വാരാവണവാക്യാനിസാരഥിസ്സന്യവര്തത ।
തതോദ്രുതംരാവണവാക്യചോദിതഃപ്രചോദയാമാസഹയാന്സസാരഥിഃ ।
സ രാക്ഷസേന്ദ്രസ്യ തതോ മഹാരഥഃക്ഷണേനരാമസ്യരഥാഗ്രതോഽഭവത് ॥ 27 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഷഡധികശതതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaḍadhikaśatatamassargaḥ |
satumohātsusaṅkruddhaḥkṛtāntabalacoditaḥ |
krodhasaṃraktanayanorāvaṇaṃsūtamabravīt || 1 ||
hīnavīryamivāśaktampauruṣeṇavivarjitam |
bhīruṃlaghumivāsattvaṃvihīnamivatejasā || 2 ||
vimuktamivamāyābhirastrairivabahiṣkṛtam |
māmavajñāyadurbuddhesvayābuddhyāviceṣṭase || 3 ||
kimarthammāmavajñāyamacchandamanavekṣya ca |
tvayāśatrusamakṣammeratho'yamapavāhitaḥ || 4 ||
tvayādyahimamānārya cirakālasamārjitam |
yaśovīryaṃ ca tejaścapratyayaścavināśitaḥ || 5 ||
prakhyātavīryasyarañjanīyasyavikramaiḥ |
paśyatoyuddhalubdho'haṅkṛtaṅkāpuruṣastvayā || 6 ||
yastvaṃrathamidammohānnacedvahasidurmate |
satyo'pratitarkomepareṇatvamupaskṛtaḥ || 7 ||
na hitadvidyatekarmasuhṛdohitakāṅkṣiṇaḥ |
ripūṇāṃsadṛśantvetadyatattvayaitadanuṣṭhitam || 8 ||
nivartayarathaṃśīghraṃyāvannāpaitimeripuḥ |
yadivādhyuṣito'sitvaṃsmaryateyadimeguṇaḥ || 9 ||
evampuruṣamuktastuhitabuddhibuddhinā |
abravīdrāvaṇaṃsūtohitaṃsānunayaṃvacaḥ || 10 ||
na bhīto'smi na mūḍho'sminopajapto'smiśatrubhiḥ |
na pramatto na niḥsnehovismṛtā na ca satkriyā || 11 ||
mayātuhitakāmevayaśaścaparirakṣatā |
snehaprasannamanasāhitamityapriyaṅkṛtam || 12 ||
nāsminnarthemahārāja tvammāmpriyahiteratam |
kaścillaghurivānāryodoṣatogantumarhasi || 13 ||
parituṣṭaḥ sa rāmasya tena vākyena mātaliḥ |
pracodayāmāsa rathan surasārathisattamaḥ || 14 ||
śramantavāvagacchāmimahatāraṇakarmaṇā |
na hitevīryasaumukhyamprakarṣaṃvopadhāraye || 15 ||
rathodvahanakhinnāścabhagnāmerathavājinaḥ |
dīnāgharmapariśrāntāgāvovarṣahatāiva || 16 ||
nimittāni ca bhūyiṣṭhaṃyāniprādurbhavantinaḥ |
teṣuteṣvabhipanneṣulakṣyāmyapradakṣiṇam || 17 ||
deśakālau ca vijñeyaulakṣaṇānīṅgitāni ca |
dainyaṃharṣaścakhedaścarathinaścabalābalam || 18 ||
sthalanimnānibhūmeścasamāniviṣamāṇi ca |
yuddhakālaścavijñeyaḥparasyāntaradarśanam || 19 ||
upayānāpayāne ca sthānampratyapasarpaṇam |
sarvametadrathasthenajñeyaṃrathakuṭumbhinā || 20 ||
tavaviśrāmahetostutathaiṣāṃrathavājinām |
raudraṃvarjayatākhedaṅkṣamaṅkṛtamidammayā || 21 ||
svecchayāna mayāvīraratho'yamapavāhitaḥ |
bhartṛsnehaparītenamayedaṃyatkṛtamprabho || 22 ||
ājñāpayayathātattvaṃvakṣyasyariniṣūdana |
tatkariṣyāmyahaṃvīragatānṛṇyenacetasā || 23 ||
santuṣṭastenavākyenarāvaṇastasyasāratheḥ |
praśasyainambahuvidhaṃyuddhalubdho'bravīdidam || 24 ||
rathaṃśīghramidaṃsūtarāghavābhimukhannaya |
nāhatvāsamareśatrūnnivartiṣyatirāvaṇaḥ || 25 ||
evamuktvātatastuṣṭorāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
dadautasyaśubhaṃhyekaṃhastābharaṇamuttamam || 26 ||
śrutvārāvaṇavākyānisārathissanyavartata |
tatodrutaṃrāvaṇavākyacoditaḥpracodayāmāsahayānsasārathiḥ |
sa rākṣasendrasya tato mahārathaḥkṣaṇenarāmasyarathāgrato'bhavat || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaḍadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ षडधिकशततमस्सर्गः ।
सतुमोहात्सुसङ्क्रुद्धःकृतान्तबलचोदितः ।
क्रोधसंरक्तनयनोरावणंसूतमब्रवीत् ॥ 1 ॥
हीनवीर्यमिवाशक्तम्पौरुषेणविवर्जितम् ।
भीरुंलघुमिवासत्त्वंविहीनमिवतेजसा ॥ 2 ॥
विमुक्तमिवमायाभिरस्त्रैरिवबहिष्कृतम् ।
मामवज्ञायदुर्बुद्धेस्वयाबुद्ध्याविचेष्टसे ॥ 3 ॥
किमर्थम्मामवज्ञायमच्छन्दमनवेक्ष्य च ।
त्वयाशत्रुसमक्षम्मेरथोऽयमपवाहितः ॥ 4 ॥
त्वयाद्यहिममानार्य चिरकालसमार्जितम् ।
यशोवीर्यं च तेजश्चप्रत्ययश्चविनाशितः ॥ 5 ॥
प्रख्यातवीर्यस्यरञ्जनीयस्यविक्रमैः ।
पश्यतोयुद्धलुब्धोऽहङ्कृतङ्कापुरुषस्त्वया ॥ 6 ॥
यस्त्वंरथमिदम्मोहान्नचेद्वहसिदुर्मते ।
सत्योऽप्रतितर्कोमेपरेणत्वमुपस्कृतः ॥ 7 ॥
न हितद्विद्यतेकर्मसुहृदोहितकाङ्क्षिणः ।
रिपूणांसदृशन्त्वेतद्यतत्त्वयैतदनुष्ठितम् ॥ 8 ॥
निवर्तयरथंशीघ्रंयावन्नापैतिमेरिपुः ।
यदिवाध्युषितोऽसित्वंस्मर्यतेयदिमेगुणः ॥ 9 ॥
एवम्पुरुषमुक्तस्तुहितबुद्धिबुद्धिना ।
अब्रवीद्रावणंसूतोहितंसानुनयंवचः ॥ 10 ॥
न भीतोऽस्मि न मूढोऽस्मिनोपजप्तोऽस्मिशत्रुभिः ।
न प्रमत्तो न निःस्नेहोविस्मृता न च सत्क्रिया ॥ 11 ॥
मयातुहितकामेवयशश्चपरिरक्षता ।
स्नेहप्रसन्नमनसाहितमित्यप्रियङ्कृतम् ॥ 12 ॥
नास्मिन्नर्थेमहाराज त्वम्माम्प्रियहितेरतम् ।
कश्चिल्लघुरिवानार्योदोषतोगन्तुमर्हसि ॥ 13 ॥
परितुष्टः स रामस्य तेन वाक्येन मातलिः ।
प्रचोदयामास रथन् सुरसारथिसत्तमः ॥ 14 ॥
श्रमन्तवावगच्छामिमहतारणकर्मणा ।
न हितेवीर्यसौमुख्यम्प्रकर्षंवोपधारये ॥ 15 ॥
रथोद्वहनखिन्नाश्चभग्नामेरथवाजिनः ।
दीनाघर्मपरिश्रान्तागावोवर्षहताइव ॥ 16 ॥
निमित्तानि च भूयिष्ठंयानिप्रादुर्भवन्तिनः ।
तेषुतेष्वभिपन्नेषुलक्ष्याम्यप्रदक्षिणम् ॥ 17 ॥
देशकालौ च विज्ञेयौलक्षणानीङ्गितानि च ।
दैन्यंहर्षश्चखेदश्चरथिनश्चबलाबलम् ॥ 18 ॥
स्थलनिम्नानिभूमेश्चसमानिविषमाणि च ।
युद्धकालश्चविज्ञेयःपरस्यान्तरदर्शनम् ॥ 19 ॥
उपयानापयाने च स्थानम्प्रत्यपसर्पणम् ।
सर्वमेतद्रथस्थेनज्ञेयंरथकुटुम्भिना ॥ 20 ॥
तवविश्रामहेतोस्तुतथैषांरथवाजिनाम् ।
रौद्रंवर्जयताखेदङ्क्षमङ्कृतमिदम्मया ॥ 21 ॥
स्वेच्छयान मयावीररथोऽयमपवाहितः ।
भर्तृस्नेहपरीतेनमयेदंयत्कृतम्प्रभो ॥ 22 ॥
आज्ञापययथातत्त्वंवक्ष्यस्यरिनिषूदन ।
तत्करिष्याम्यहंवीरगतानृण्येनचेतसा ॥ 23 ॥
सन्तुष्टस्तेनवाक्येनरावणस्तस्यसारथेः ।
प्रशस्यैनम्बहुविधंयुद्धलुब्धोऽब्रवीदिदम् ॥ 24 ॥
रथंशीघ्रमिदंसूतराघवाभिमुखन्नय ।
नाहत्वासमरेशत्रून्निवर्तिष्यतिरावणः ॥ 25 ॥
एवमुक्त्वाततस्तुष्टोरावणोराक्षसेश्वरः ।
ददौतस्यशुभंह्येकंहस्ताभरणमुत्तमम् ॥ 26 ॥
श्रुत्वारावणवाक्यानिसारथिस्सन्यवर्तत ।
ततोद्रुतंरावणवाक्यचोदितःप्रचोदयामासहयान्ससारथिः ।
स राक्षसेन्द्रस्य ततो महारथःक्षणेनरामस्यरथाग्रतोऽभवत् ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षडधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaḍadhikaśatatamassargaḥ |
satumohātsusaṅkruddhaḥkṛtāntabalacoditaḥ |
krodhasaṃraktanayanorāvaṇaṃsūtamabravīt || 1 ||
hīnavīryamivāśaktampauruṣeṇavivarjitam |
bhīruṃlaghumivāsattvaṃvihīnamivatejasā || 2 ||
vimuktamivamāyābhirastrairivabahiṣkṛtam |
māmavajñāyadurbuddhesvayābuddhyāviceṣṭase || 3 ||
kimarthammāmavajñāyamacchandamanavekṣya ca |
tvayāśatrusamakṣammeratho'yamapavāhitaḥ || 4 ||
tvayādyahimamānārya cirakālasamārjitam |
yaśovīryaṃ ca tejaścapratyayaścavināśitaḥ || 5 ||
prakhyātavīryasyarañjanīyasyavikramaiḥ |
paśyatoyuddhalubdho'haṅkṛtaṅkāpuruṣastvayā || 6 ||
yastvaṃrathamidammohānnacedvahasidurmate |
satyo'pratitarkomepareṇatvamupaskṛtaḥ || 7 ||
na hitadvidyatekarmasuhṛdohitakāṅkṣiṇaḥ |
ripūṇāṃsadṛśantvetadyatattvayaitadanuṣṭhitam || 8 ||
nivartayarathaṃśīghraṃyāvannāpaitimeripuḥ |
yadivādhyuṣito'sitvaṃsmaryateyadimeguṇaḥ || 9 ||
evampuruṣamuktastuhitabuddhibuddhinā |
abravīdrāvaṇaṃsūtohitaṃsānunayaṃvacaḥ || 10 ||
na bhīto'smi na mūḍho'sminopajapto'smiśatrubhiḥ |
na pramatto na niḥsnehovismṛtā na ca satkriyā || 11 ||
mayātuhitakāmevayaśaścaparirakṣatā |
snehaprasannamanasāhitamityapriyaṅkṛtam || 12 ||
nāsminnarthemahārāja tvammāmpriyahiteratam |
kaścillaghurivānāryodoṣatogantumarhasi || 13 ||
parituṣṭaḥ sa rāmasya tena vākyena mātaliḥ |
pracodayāmāsa rathan surasārathisattamaḥ || 14 ||
śramantavāvagacchāmimahatāraṇakarmaṇā |
na hitevīryasaumukhyamprakarṣaṃvopadhāraye || 15 ||
rathodvahanakhinnāścabhagnāmerathavājinaḥ |
dīnāgharmapariśrāntāgāvovarṣahatāiva || 16 ||
nimittāni ca bhūyiṣṭhaṃyāniprādurbhavantinaḥ |
teṣuteṣvabhipanneṣulakṣyāmyapradakṣiṇam || 17 ||
deśakālau ca vijñeyaulakṣaṇānīṅgitāni ca |
dainyaṃharṣaścakhedaścarathinaścabalābalam || 18 ||
sthalanimnānibhūmeścasamāniviṣamāṇi ca |
yuddhakālaścavijñeyaḥparasyāntaradarśanam || 19 ||
upayānāpayāne ca sthānampratyapasarpaṇam |
sarvametadrathasthenajñeyaṃrathakuṭumbhinā || 20 ||
tavaviśrāmahetostutathaiṣāṃrathavājinām |
raudraṃvarjayatākhedaṅkṣamaṅkṛtamidammayā || 21 ||
svecchayāna mayāvīraratho'yamapavāhitaḥ |
bhartṛsnehaparītenamayedaṃyatkṛtamprabho || 22 ||
ājñāpayayathātattvaṃvakṣyasyariniṣūdana |
tatkariṣyāmyahaṃvīragatānṛṇyenacetasā || 23 ||
santuṣṭastenavākyenarāvaṇastasyasāratheḥ |
praśasyainambahuvidhaṃyuddhalubdho'bravīdidam || 24 ||
rathaṃśīghramidaṃsūtarāghavābhimukhannaya |
nāhatvāsamareśatrūnnivartiṣyatirāvaṇaḥ || 25 ||
evamuktvātatastuṣṭorāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
dadautasyaśubhaṃhyekaṃhastābharaṇamuttamam || 26 ||
śrutvārāvaṇavākyānisārathissanyavartata |
tatodrutaṃrāvaṇavākyacoditaḥpracodayāmāsahayānsasārathiḥ |
sa rākṣasendrasya tato mahārathaḥkṣaṇenarāmasyarathāgrato'bhavat || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaḍadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.