6.54 Yuddhakanda - Chatuhpanchasha Sargah

ॐ

6.54 ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡ - ಚತುಃಪಞ್ಚಾಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಚತುಃಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಸ್ವಬಲಸ್ಯ ಚ ಘಾತೇನ ಅಙ್ಗದಸ್ಯ ಬಲೇನ ಚ ।

ರಾಷಸಃ ಕ್ರೋಧಮಾವಿಷ್ಟೋ ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರೋ ಮಹಾಬಲಃ ॥ 1 ॥

ವಿಷ್ಪಾರ್ಯಚಧನುರ್ಘೋರಂಶಕ್ರಾಶನಿಸಮಸ್ವನಮ್ ।

ವಾನರಾಣಾಮನೀಕಾನಿಪ್ರಾಕಿರಚ್ಛರವೃಷ್ಟಿಭಿಃ ॥ 2 ॥

ರಾಕ್ಷಸಾಶ್ಚಾಪಿಮುಖ್ಯಾಸ್ತೇರಥೇಷುಸಮವಸ್ಥಿತಾಃ ।

ನಾನಾಪ್ರಹರಣಾಶ್ಶೂರಾಃಪ್ರಾಯುಧ್ಯನ್ತಸ್ತದಾರಣೇ ॥ 3 ॥

ವಾನರಾಣಾಞ್ಚಶೂರಾಯೇತೇಸರ್ವೇಪ್ಲವಗರ್ಷಭಾಃ ।

ಆಯುಧ್ಯನ್ತಶಿಲಾಹಸ್ತಾಸ್ಸಮವೇತಾಸ್ಸಮನ್ತತಃ ॥ 4 ॥

ತತ್ರಾಯುಧಸಹಸ್ರಾಣಿತಸ್ಮಿನ್ನಾಯೋಧನೇಭೃಶಮ್ ।

ರಾಕ್ಷಸಾಃಕಪಿಮುಖ್ಯೇಷುಪಾತಯಾಞ್ಚಕ್ರಿರೇತದಾ ॥ 5 ॥

ವಾನರಾಶ್ಚಾಪಿರಕ್ಷಸ್ಸುಗಿರವೃಕ್ಷಾನ್ಮಹಾಶಿಲಾಃ ।

ಪ್ರವೀರಾಃಪಾತಯಾಮಾಸುರ್ಮತ್ತಮಾತಙ್ಗಸನ್ನಿಭಾಃ ॥ 6 ॥

ಶೂರಾಣಾಂಯುದ್ಯಮಾನಾನಾಂಸಮರೇಷ್ನ್ವಿವರ್ತಿನಾಮ್ ।

ತದ್ರಾಕ್ಷಸಗಣಾನಾಞ್ಚಸುಯುದ್ಧಂಸಮವರ್ತತ ॥ 7 ॥

ಪ್ರಭಿನ್ನಶಿರಸಃಕೇಚಿಛಚಿನ್ನೈಃಪಾದೈಶ್ಚಬಾಹುಭಿಃ ।

ಶಸ್ಸ್ರೈರರ್ದಿತದೇಹಾಭ್ಯರುಧಿರೇಣಸಮುಕ್ಷಿತಾಃ ॥ 8 ॥

ಹರಯೋ ರಾಕ್ಷಸಾಶ್ಚೈನ ಶೇರತೇ ಗಾಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ ।

ಕಙ್ಕಗೃಧ್ರಾಬಲಾಢ್ಯಶ್ಚ ಗೋಮಾಯುಕುಲಸಙ್ಕುಲಾಃ ॥ 9 ॥

ಕಬನ್ಧಾನಿಸಮುತ್ಪೇತುರ್ಭೀಮಾಣಾಮ್ಭೀಷಣಾನಿವೈ ।

ಭುಜಪಾಣಿಶಿರಶ್ಛಿನ್ನಕಾಯಾಶ್ಚಭೂತಲೇ ॥ 10 ॥

ವಾನರಾರಾಕ್ಷಸಾಶ್ಚಾಪಿನಿಪೇತುಸ್ತತ್ರವೈರಣೇ ।

ತತೋವಾನರಸೈನ್ಯೇನಹನ್ಯಮಾನನ್ನಿಶಾಚರಮ್ ॥ 11 ॥

ಪ್ರಾಭಜ್ಯತಬಲಂಸರ್ವಂವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಸ್ಯಪಶ್ಯತಃ ।

ರಾಕ್ಷಸಾನ್ಭಯವಿತ್ರಸ್ತಾನ್ಹನ್ಯಮಾನಾನ್ ಪ್ಲವಙ್ಗಮೈಃ ॥ 12 ॥

ದೃಷ್ಟವಾಸರೋಷತಾಮ್ರಾಕ್ಷೋವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಃಪ್ರತಾಪವಾನ್ ।

ಪ್ರವಿವೇಶಧನುಷ್ಪಾಣಿಸ್ತ್ರಾಸಯನ್ಹರಿವಾಹಿನೀಮ್ ॥ 13 ॥

ಶರೈರ್ವಿದಾರಯಾಮಾಸಕಙ್ಕಪತ್ರೈರಜಿಹ್ಮಗೈಃ ।

ಬಿಭೇದವಾನರಾಂಸ್ತತ್ರಸಪ್ತಾಷ್ಟೌನವಪಞ್ಚಚ ॥ 14 ॥

ವಿವ್ಯಾಧಪರಮಕ್ರುದ್ಧೋವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಃಪ್ರತಾಪವಾನ್ ।

ತ್ರಸ್ತಾಃಸರ್ವೇಹರಿಗಣಾಃಶರೈಃಸಙ್ಕೃತ್ತಕನ್ದರಾಃ ॥ 15 ॥

ಅಙ್ಗದಂಸಮ್ಪ್ರಧಾವನ್ತಿಪ್ರಜಾಪತಿಮಿವಪ್ರಜಾಃ ।

ತತೋಹರಿಗಣಾನ್ ಭಗ್ನಾನ್ ದೃಷ್ಟವಾವಾಲಿಸುತಸ್ತದಾ ॥ 16 ॥

ಕ್ರೋಧೇನವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರನ್ತಮುದೀಕ್ಷನ್ತಮುದೈಕ್ಷತ ।

ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರೋಽಙ್ಗದಶ್ಚೋಭೌಸಙ್ಗತೌಹರಿರಾಕ್ಷಸೌ ॥ 17 ॥

ಚೇರತುಃಪರಮಕ್ರುದ್ಧೌಹರಿಮತ್ತಗಜಾವಿವ ।

ತತಶ್ಶತಸಹಸ್ರೇಣಹರಿಪುತ್ರಮ್ಮಹಾಬಲಃ ॥ 18 ॥

ಜಘಾನಮರ್ಮದೇಶೇಷುಮಾತಙ್ಗಮಿವತೋಮರೈಃ ।

ರುಧಿರೋಕ್ಷಿತಸರ್ವಾಙ್ಗೋವಾಲಿಸೂನುರ್ಮಹಾಬಲಃ ॥ 19 ॥

ಚಿಕ್ಷೇಪವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಾಯವೃಕ್ಷಮ್ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಃ ।

ದೃಷ್ಟಾಪತನ್ತನ್ತಂವೃಕ್ಷಮಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಶ್ಚರಾಕ್ಷಸಃ ॥ 20 ॥

ಚಿಚ್ಛೇದಬಹುಧಾಸೋಽಪಿಮಥಿತಃಪ್ರಾದತದ್ಭುವಿ ।

ತನ್ದೃಷ್ಟವಾವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಸ್ಯವಿಕ್ರಮಮ್ಪ್ಲವಗರ್ಷಭ ॥ 21 ॥

ಪ್ರಗೃಹ್ಯವಿಪುಲಂಶೈಲಞ್ಚಿಕ್ಷೇಪಚನನಾದಚ ।

ಸಮಾಪತನ್ತನ್ದೃಷ್ಟವಾಸರಥಾದಾಪ್ಲುತ್ಯವೀರ್ಯವಾನ್ ॥ 22 ॥

ಗದಾಪಾಣಿರಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಃಪೃಥಿವ್ಯಾಂಸಮತಿಷ್ಠತ ।

ಸಾಙ್ಗದೇನಗದಾಕ್ಷಿಪ್ತಾಗತ್ವಾತುರಣಮೂರ್ಧನಿ ॥ 23 ॥

ಸಚಕ್ರಕೂಬರಂಸಾಶ್ವಮ್ಪ್ರಮಮಾಥರಥನ್ತದಾ ।

ತತೋಽನ್ಯಚ್ಛಿಖರಙ್ಗೃಹ್ಯವಿಪುಲನ್ದ್ರುಮಭೂಷಿತಮ್ ॥ 24 ॥

ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಸ್ಯಶಿರಸಿಪಾತಯಾಮಾಸಸಾಽಙ್ಗದಃ ।

ಅಭವಚ್ಛೋಣಿತೋದ್ಗಾರೀವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಸ್ಸಮೂರ್ಛಿತಃ ॥ 25 ॥

ಮುಹೂರ್ತಮಭವನ್ಮೂಢೋಗದಾಮಾಲಿಙ್ ಗ್ಯನಿಶ್ಶ್ವಸನ್ ।

ಸಂಲಬ್ದಸಞ್ಜ್ಞೋಗದಯಾವಾಲಿಪುತ್ರಮವಸ್ಥಿತಮ್ ॥ 26 ॥

ಜಘಾನಪರಮಕ್ರುದ್ಧೋವಕ್ಷೋದೇಶೇನಿಶಾಚರಃ ।

ಗದಾನ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾತತಸ್ತತ್ರಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧಮವರ್ತತ ॥ 27 ॥

ಅನ್ಯೋನ್ಯಞ್ಜಘ್ನತುಸ್ತತ್ರತಾವುಭೌಹರಿರಾಕ್ಷಸೌ ।

ರುಧಿರೋದ್ಗಾರಿಣೌತೌತುಪ್ರಹಾರೈರ್ಜನಿತಶ್ರಮೌ ॥ 28 ॥

ಬಭೂವತುಸ್ಸುವಿಕ್ರಾನ್ತಾವಙ್ಗಾರಕಬುಧಾವಿವ ।

ತತಃಪರಮತೇಜಸ್ವೀಅಙ್ಗದಃಪ್ಲವಗರ್ಷಭಃ ॥ 29 ॥

ಉತ್ಪಾಟ್ಯವೃಕ್ಷಂಸ್ಥಿತವಾನ್ ಬಹುಪುಷ್ಪಫಲಾಞ್ಚಿತಮ್ ।

ಜಗ್ರಾಹಚಾರ್ಷಭಞ್ಚರ್ಮಖಡಗಞ್ಚವಿಪುಲಂಶುಭಮ್ ॥ 30 ॥

ಕಿಙ್ಕಿಣಾಜಾಲಸಞ್ಛನ್ನಞ್ಚರ್ಮಣಾಚಪರಿಷ್ಕೃತಮ್ ।

ಚಿತ್ರಾಂಶ್ಚರುಚಿರಾನ್ಮಾರ್ಗಾಂಶ್ಚೇರತುಃಕಪಿರಾಕ್ಷಸೌ ॥ 31 ॥

ಜಘ್ನತುಶ್ಚತದಾನ್ಯೋನ್ಯನ್ನಿರ್ದಯಞ್ಜಯಕಾಙ್ ಕ್ಷಿಣೌ ।

ವ್ರಣೈಸ್ಸಾಸ್ತ್ರೈರಶೋಭೇತಾಮ್ಪುಷ್ಪಿತಾವಿವಕಿಂಶುಕೌ ॥ 32 ॥

ಯುಧ್ಯಮಾನೌ ಪರಿಶ್ರಾನೌ ಜಾನುಭ್ಯಾಮವನೀಂ ಗತೌ ।

ನಿಮೇಷಾನ್ತರಮಾತ್ರೇಣ ಅಙ್ಗದಹ್ ಕಪಿಕುಞ್ಜರಃ ॥ 33 ॥

ಉದತಿಷ್ಠತ ದೀಪ್ತಾಕ್ಷೋ ದಣ್ಡಾಹತ ಇವೋರಗಃ ।

ನಿರ್ಮಲೇನ ಸುಧೌತೇನ ಖಡ್ಗೇನಾಸ್ಯ ಮಹಚ್ಛಿರಃ ॥ 34 ॥

ಜಘಾನವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಸ್ಯವಾಲಿಸೂಮರ್ಮಹಾಬಲಃ ।

ರುಧಿರೋಕ್ಷಿತಗಾತ್ರಸ್ಯಬಭೂವಪತಿತನ್ದ್ವಿಧಾ ॥ 35 ॥

ಸರೋಷಪರಿವೃತ್ತಾಕ್ಷಂಶುಭಙ್ಖಡಗಹತಂಶಿರಃ ।

ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಂಹತನ್ದೃಷ್ಟವಾರಾಕ್ಷಸಾಭಯಮೋಹಿತಾಃ ॥ 36 ॥

ತ್ರಸ್ತಾಹ್ಯಭ್ಯದ್ರವನ್ ಲಙ್ಕಾಂವಧ್ಯಮಾನಾಃಪ್ಲವಙ್ಗಮೈಃ ।

ವಿಷಣ್ಣವದನಾಃ ದೀನಾಹ್ರಿಯಾಕಿಞ್ಚಿದವಾಙ್ಮುಖಾಃ ॥ 37 ॥

ನಿಹತ್ಯತಂವಜ್ರಧರಪ್ರತಾಪಃಸವಾಲಿಸೂನುಃಕಪಿಸೈನ್ಯಮಧ್ಯೇ ।

ಜಗಾಮಹರ್ಷಮ್ಮಹಿತೋಮಹಾಬಲಃಸಹಸ್ರನೇತ್ರಸ್ತ್ರಿದಶೈರಿವಾವೃತಃ ॥ 38 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಚತುಃಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha catuḥpañcāśassargaḥ |

svabalasya ca ghātena aṅgadasya balena ca |

rāṣasaḥ krodhamāviṣṭo vajradaṃṣṭro mahābalaḥ || 1 ||

viṣpāryacadhanurghoraṃśakrāśanisamasvanam |

vānarāṇāmanīkāniprākiraccharavṛṣṭibhiḥ || 2 ||

rākṣasāścāpimukhyāsteratheṣusamavasthitāḥ |

nānāpraharaṇāśśūrāḥprāyudhyantastadāraṇe || 3 ||

vānarāṇāñcaśūrāyetesarveplavagarṣabhāḥ |

āyudhyantaśilāhastāssamavetāssamantataḥ || 4 ||

tatrāyudhasahasrāṇitasminnāyodhanebhṛśam |

rākṣasāḥkapimukhyeṣupātayāñcakriretadā || 5 ||

vānarāścāpirakṣassugiravṛkṣānmahāśilāḥ |

pravīrāḥpātayāmāsurmattamātaṅgasannibhāḥ || 6 ||

śūrāṇāṃyudyamānānāṃsamareṣnvivartinām |

tadrākṣasagaṇānāñcasuyuddhaṃsamavartata || 7 ||

prabhinnaśirasaḥkecichacinnaiḥpādaiścabāhubhiḥ |

śassrairarditadehābhyarudhireṇasamukṣitāḥ || 8 ||

harayo rākṣasāścaina śerate gāṃ samāśritāḥ |

kaṅkagṛdhrābalāḍhyaśca gomāyukulasaṅkulāḥ || 9 ||

kabandhānisamutpeturbhīmāṇāmbhīṣaṇānivai |

bhujapāṇiśiraśchinnakāyāścabhūtale || 10 ||

vānarārākṣasāścāpinipetustatravairaṇe |

tatovānarasainyenahanyamānanniśācaram || 11 ||

prābhajyatabalaṃsarvaṃvajradaṃṣṭrasyapaśyataḥ |

rākṣasānbhayavitrastānhanyamānān plavaṅgamaiḥ || 12 ||

dṛṣṭavāsaroṣatāmrākṣovajradaṃṣṭraḥpratāpavān |

praviveśadhanuṣpāṇistrāsayanharivāhinīm || 13 ||

śarairvidārayāmāsakaṅkapatrairajihmagaiḥ |

bibhedavānarāṃstatrasaptāṣṭaunavapañcaca || 14 ||

vivyādhaparamakruddhovajradaṃṣṭraḥpratāpavān |

trastāḥsarveharigaṇāḥśaraiḥsaṅkṛttakandarāḥ || 15 ||

aṅgadaṃsampradhāvantiprajāpatimivaprajāḥ |

tatoharigaṇān bhagnān dṛṣṭavāvālisutastadā || 16 ||

krodhenavajradaṃṣṭrantamudīkṣantamudaikṣata |

vajradaṃṣṭro'ṅgadaścobhausaṅgatauharirākṣasau || 17 ||

ceratuḥparamakruddhauharimattagajāviva |

tataśśatasahasreṇahariputrammahābalaḥ || 18 ||

jaghānamarmadeśeṣumātaṅgamivatomaraiḥ |

rudhirokṣitasarvāṅgovālisūnurmahābalaḥ || 19 ||

cikṣepavajradaṃṣṭrāyavṛkṣambhīmaparākramaḥ |

dṛṣṭāpatantantaṃvṛkṣamasambhrāntaścarākṣasaḥ || 20 ||

cicchedabahudhāso'pimathitaḥprādatadbhuvi |

tandṛṣṭavāvajradaṃṣṭrasyavikramamplavagarṣabha || 21 ||

pragṛhyavipulaṃśailañcikṣepacananādaca |

samāpatantandṛṣṭavāsarathādāplutyavīryavān || 22 ||

gadāpāṇirasambhrāntaḥpṛthivyāṃsamatiṣṭhata |

sāṅgadenagadākṣiptāgatvāturaṇamūrdhani || 23 ||

sacakrakūbaraṃsāśvampramamātharathantadā |

tato'nyacchikharaṅgṛhyavipulandrumabhūṣitam || 24 ||

vajradaṃṣṭrasyaśirasipātayāmāsasā'ṅgadaḥ |

abhavacchoṇitodgārīvajradaṃṣṭrassamūrchitaḥ || 25 ||

muhūrtamabhavanmūḍhogadāmāliṅ gyaniśśvasan |

saṃlabdasañjñogadayāvāliputramavasthitam || 26 ||

jaghānaparamakruddhovakṣodeśeniśācaraḥ |

gadāntyaktvātatastatramuṣṭiyuddhamavartata || 27 ||

anyonyañjaghnatustatratāvubhauharirākṣasau |

rudhirodgāriṇautautuprahārairjanitaśramau || 28 ||

babhūvatussuvikrāntāvaṅgārakabudhāviva |

tataḥparamatejasvīaṅgadaḥplavagarṣabhaḥ || 29 ||

utpāṭyavṛkṣaṃsthitavān bahupuṣpaphalāñcitam |

jagrāhacārṣabhañcarmakhaḍagañcavipulaṃśubham || 30 ||

kiṅkiṇājālasañchannañcarmaṇācapariṣkṛtam |

citrāṃścarucirānmārgāṃśceratuḥkapirākṣasau || 31 ||

jaghnatuścatadānyonyannirdayañjayakāṅ kṣiṇau |

vraṇaissāstrairaśobhetāmpuṣpitāvivakiṃśukau || 32 ||

yudhyamānau pariśrānau jānubhyāmavanīṃ gatau |

nimeṣāntaramātreṇa aṅgadah kapikuñjaraḥ || 33 ||

udatiṣṭhata dīptākṣo daṇḍāhata ivoragaḥ |

nirmalena sudhautena khaḍgenāsya mahacchiraḥ || 34 ||

jaghānavajradaṃṣṭrasyavālisūmarmahābalaḥ |

rudhirokṣitagātrasyababhūvapatitandvidhā || 35 ||

saroṣaparivṛttākṣaṃśubhaṅkhaḍagahataṃśiraḥ |

vajradaṃṣṭraṃhatandṛṣṭavārākṣasābhayamohitāḥ || 36 ||

trastāhyabhyadravan laṅkāṃvadhyamānāḥplavaṅgamaiḥ |

viṣaṇṇavadanāḥ dīnāhriyākiñcidavāṅmukhāḥ || 37 ||

nihatyataṃvajradharapratāpaḥsavālisūnuḥkapisainyamadhye |

jagāmaharṣammahitomahābalaḥsahasranetrastridaśairivāvṛtaḥ || 38 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||